SNO 43/10

WYROK Z DNIA 5 PAŹDZIERNIKA 2010 R.

SNO 43/10

Nie do przyjęcia jest usprawiedliwianie rażących zaniedbań w wypełnianiu

obowiązków sędziowskich utrudnieniami w ich wykonywaniu z powodu

zamieszkania poza siedzibą sądu, jeżeli stanowi to normalną i zamierzoną

konsekwencję wykonania wobec obwinionej poprzednio orzeczonej kary

przeniesienia na inne miejsce służbowe.

Przewodniczący: sędzia SN Przemysław Kalinowski.

Sędziowie SN: Iwona Koper (sprawozdawca), Hubert Wrzeszcz.

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem sędziego

Sądu Okręgowego – Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego oraz protokolanta po

rozpoznaniu w dniu 5 października 2010 r. sprawy sędziego Sądu Rejonowego w

związku z odwołaniem Ministra Sprawiedliwości i Zastępcy Rzecznika

Dyscyplinarnego dla okręgu Sądu Okręgowego w (...) od wyroku Sądu Apelacyjnego

– Sądu Dyscyplinarnego z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt (...)

u c h y l i ł z a s k a r ż o n y w y r o k i p r z e k a z a ł s p r a w ę S ą d o w i

A p e l a c y j n e m u – S ą d o w i D y s c y p l i n a r n e m u d o

p o n o w n e g o r o z p o z n a n i a .

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 10 maja 2010 r. uznał

obwinioną – sędziego Sądu Rejonowego za winną przewinienia z art. 107 § 1 ustawy z

dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070

ze zm. – dalej jako u.s.p.) popełnionego w ten sposób, że w okresie od grudnia 2007 r.

do kwietnia 2010 r. dopuściła się oczywistego i rażącego naruszenia przepisów prawa,

w tym art. 423 § 1 k.p.k. i art. 98 § 2 k.p.k., uchybiając nagminnie terminom do

sporządzenia uzasadnień w 67 szczegółowo określonych w wyroku sprawach i

wymierzył jej karę nagany.

Podstawę wyroku stanowiły następujące ustalenia i wnioski.

Obwiniona ukończyła aplikację sądową w 1992 r. z wynikiem dostatecznym.

Nominację sędziowską uzyskała w 1996 r. Od listopada 1999 r. orzekała w Sądzie

Rejonowym w A., dokąd przeniesiona została na własny wniosek z Sądu Rejonowego

w B. W Sądzie Rejonowym w W. orzeka od dnia 8 października 2007 r. w związku z

wykonaniem przez Ministra Sprawiedliwości wyroku Sądu Najwyższego – Sądu

2

Dyscyplinarnego z dnia 29 czerwca 2007 r., wymierzającego obwinionej karę

dyscyplinarną przeniesienia na inne miejsce służbowe w okręgu Sądu Apelacyjnego w

(...). Poza wymienionym wyrokiem obwiniona była już wcześniej karana

dyscyplinarnie, za takie same jak obecnie przewinienia służbowe, a to wyrokami: z

dnia 24 lutego 2003 r. karą upomnienia i z dnia 15 stycznia 2004 r. karą nagany.

Prezes Sądu Rejonowego w W. sześciokrotnie zwracała uwagę obwinionej na

nieprawidłowości w zakresie terminowego sporządzania uzasadnień, skutkujące

przewlekłością postępowania sądowego. Obwiniona mieszka w A., odległym od sądu

w którym orzeka o około 114 km, dojazd do sądu zajmuje jej około dwie i pół

godziny. Od dnia 20 września 2009 r. obwiniona wynajmuje mieszkanie w W.,

wcześniej dojeżdżała do pracy z A. Obwiniona świadczyła stałą pomoc 75-letniej

matce zamieszkałej w A., której sprawowanie w ostatnim czasie przejęła jej córka.

Przez długi czas obwiniona samotnie wychowywała córki. Obecnie spłaca kredyt

zaciągnięty na zakup mieszkania. Obwiniona leczy się z powodu przewlekłego bólu

głowy i dolegliwości kręgosłupa.

W okresie od grudnia 2007 r. do stycznia 2010 r. obwiniona sędzia dopuściła się

nieterminowego sporządzenia uzasadnień w 55 sprawach (w szczegółowym ich

wyliczeniu liczba ta określona została na 67), a przekroczenie ustawowego terminu dla

ich sporządzenia wyniosło od 27 do 397 dni. Przydzielony obwinionej asystent w

okresie od lipca do sierpnia oraz od października do grudnia 2009 r. sporządził dla

obwinionej 20 projektów uzasadnień.

W ocenie prawnej przytoczonych ustaleń Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny

wskazał, że rażące naruszenie terminowości sporządzania uzasadnień godzi w dobro

wymiaru sprawiedliwości i nie służy pozytywnie jego interesom. Uchybienie

terminowości sporządzania uzasadnień przez obwinioną uznał za rażące i oczywiste w

kilkunastu sprawach, w których nie daje się ono tłumaczyć ich skomplikowanym

charakterem, a co za tym idzie także pracochłonnością samego sporządzenia

uzasadnienia. Spóźnienia zdarzały się obwinionej nagminnie, również w sprawach

prostych przy uzasadnianiu orzeczeń o kosztach postępowania lub umorzeniu

postępowania. Postępowaniem takim obwiniona doprowadzała do naruszania praw

stron do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Opisane zachowanie obwinionej

wyczerpuje znamiona przewinienia dyscyplinarnego z art. 107 § 1 u.s.p.

Przy wymiarze kary Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny miał na uwadze fakt,

że obwiniona od początku pracy i stale miała istotne problemy z terminowością

uzasadniania orzeczeń. Postępowania nie zmieniła pod wpływem kolejno

wymierzanych jej kar dyscyplinarnych. Stwierdził jednocześnie, że obwiniona jest

osobą słabo zorganizowaną i nie potrafi powiązać swojej aktywności zawodowej oraz

osobistej, a w tej sytuacji wyznaczenie jej tak odległego od miejsca zamieszkania

miejsca wykonywania czynności służbowych musiało doprowadzić do uchybień w

3

zakresie terminowości sporządzania przez nią uzasadnień. Okoliczność tę – jak

stwierdził – powinien był wziąć po uwagę Minister Sprawiedliwości, określając

miejsce służbowe obwinionej w wykonaniu wyroku Sądu Dyscyplinarnego. Ocena w

jakim stopniu orzeczona wcześniej kara wpłynęła na zmianę postawy obwinionej

będzie, zdaniem Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego, możliwa dopiero po

upływie czasu niezbędnego dla zorganizowania przez nią swoich spraw życiowych.

Obwiniona podjęła kroki w tym kierunku, wynajęła mieszkanie, zorganizowała opiekę

nad matką, nadto zwróciła wszystkie zaległe uzasadnienia. Dopiero więc jeżeli na

przyszłość znowu powstaną zaległości w terminowym sporządzaniu orzeczeń

oznaczać to będzie, że nie jest ona w stanie poradzić sobie z wykonywaniem zadań,

niezależnie od sytuacji osobistej i miejsca pracy.

Obwiniona przyznała się do popełnienia zarzucanego czynu i nie kwestionowała

wyliczonych okresów opóźnienia w sporządzaniu uzasadnień. Podała, że zostało ono

spowodowane jej sytuacją rodzinną, znaczną odległością pomiędzy miejscem

zamieszkania i miejscem wykonywania obowiązków służbowych, co wiązało się z

czasochłonnymi dojazdami do pracy oraz dużym obciążeniem obowiązkami

orzeczniczymi.

Odwołania od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego wnieśli

Minister Sprawiedliwości i Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego.

Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 438 pkt 4 k.p.k. zarzucił

zaskarżonemu wyrokowi rażącą niewspółmierność orzeczenia o karze, polegającą na

wymierzeniu za przypisane obwinionej przewinienia dyscyplinarne kary

dyscyplinarnej nagany, będącej wynikiem nieuwzględnienia we właściwy sposób wagi

popełnionego przewinienia oraz stopnia zawinienia obwinionej, wyrażającego się w

uporczywym lekceważeniu swoich podstawowych obowiązków i to pomimo

zapadłych trzykrotnie orzeczeń dyscyplinarnych. Wnosił o zmianę zaskarżonego

wyroku przez wymierzenie obwinionej na podstawie art. 109 § 1 pkt 5 u.s.p. kary

dyscyplinarnej złożenia sędziego z urzędu.

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego w swoim odwołaniu zaskarżył wyrok Sądu

Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego w części dotyczącej orzeczenia o karze na

niekorzyść obwinionej, zarzucając temu wyrokowi:

I. Na podstawie art. 438 pkt 2 k.p.k. obrazę przepisów postępowania, która mogła

mieć wpływ na treść wydanego orzeczenia, tj. art. 424 § 1 i 2 k.p.k., art. 410

k.p.k. i art. 7 k.p.k. polegającą na:

1/ dopuszczeniu do sprzeczności pomiędzy treścią wyroku a jego uzasadnieniem

oraz wewnętrznych sprzeczności w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w

części dotyczącej czasu popełnienia przypisanego przewinienia służbowego,

ilości spraw, w których doszło do nieterminowego sporządzenia uzasadnień,

ilości spraw, w których uchybienie terminom do sporządzenia uzasadnień

4

nastąpiło z oczywistą i rażącą obrazą przepisów art. 423 § 1 k.p.k. i art. 98 § 2

k.p.k.;

2/ niepełnej a w związku z tym dowolnej ocenie materiału dowodowego przez

pominięcie zeznań świadka Doroty S.-C.

II. Na podstawie art. 438 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., będący przede

wszystkim konsekwencją obrazy przepisów postępowania (art. 424 k.p.k., art.

410 k.p.k. i art. 7 k.p.k.) błąd w ustaleniach faktycznych, który miał wpływ na

treść zaskarżonego orzeczenia, dotyczący okoliczności rzutujących na ocenę

stopnia naganności zachowania obwinionej, a w konsekwencji tego także na

wymiar kary poprzez:

- błędne ustalenie jakoby obwiniona dopuściła się przedmiotowego

przewinienia służbowego w okresie do stycznia 2010 r., co do mniejszej niż

jej przypisano ilości spraw i w sytuacji, gdy tylko w kilkunastu z nich

doszło do rażącego i oczywistego naruszenia prawa,

- dowolne ustalenie jakoby przekroczenie terminu do sporządzenia

uzasadnienia postanowienia w sprawie II Kp 20/10 wynosiło 9 dni,

- niezasadne potraktowanie jako okoliczności utrudniającej, a nawet

uniemożliwiającej wywiązywanie się z obowiązku terminowego

sporządzania uzasadnień, konieczności zorganizowania sobie przez

obwinioną życia poza miejscem zamieszkania, co stanowiło konsekwencję

wykonania wobec niej w 2007 r. kary przeniesienia na inne miejsce

służbowe,

- błędne ustalenie jakoby skuteczność orzeczonej wcześniej kary wobec

obwinionej mogła być oceniana dopiero po zorganizowaniu sobie przez

obwinioną warunków dla wykonywania obowiązków sędziego w

wyznaczonym jej nowym miejscu służbowym,

- dowolne przyjęcie, że obwiniona, która nie potrafi właściwie powiązać i

zorganizować swej aktywności zawodowej oraz osobistej, a nadto od

pierwszych miesięcy pracy na stanowisku sędziego miała istotne problemy

w terminowym sporządzaniu uzasadnień, a jej stosunek do tego obowiązku

nie zmienił się pod wpływem zwracania uwagi przez prezesów sądów, ani

też kolejnych postępowań dyscyplinarnych, daje gwarancję wykonywania

obowiązków sędziego, szczególnie w kontekście posiadania nieskazitelnego

charakteru.

III. Na podstawie art. 438 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. rażącą

niewspółmierność (łagodność) kary orzeczonej wobec obwinionej, co wynika z:

- błędnych ustaleń co do okoliczności rzutujących na ocenę stopnia

naganności zachowania obwinionej, w tym przede wszystkim związanych z

okresem zaistnienia przypisanego przewinienia, ilością spraw, okresami o

5

jakie przekroczono terminy ustawowe, a nadto błędnym ustaleniem jakoby

wykonywanie kary przeniesienia na inne stanowisko służbowe skutkować

miało koniecznością stosowania innych kryteriów oceny pracy obwinionej

w stosunku do pozostałych sędziów;

- niedostatecznego uwzględnienia okoliczności świadczących o

niepoprawności obwinionej, czego potwierdzeniem jest całkowita

bezskuteczność uprzednio wymierzonych, za takie samo przewinienie, kar

dyscyplinarnych, jak również nieskuteczność działań nadzorczych

związanych z sześciokrotnym zwracaniem uwagi obwinionej na uchybienia

w zakresie terminowości sporządzania uzasadnień w trybie art. 37 § 4 u.s.p.

Podnosząc powyższe zarzuty Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego wnosił o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu, ewentualnie, w przypadku

nieuwzględnienia zarzutów w pkt. I i II odwołania, o zmianę wyroku przez

wymierzenie obwinionej w oparciu o art. 109 § 1 pkt 5 u.s.p. kary dyscyplinarnej

złożenia z urzędu.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Trafnie Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego łączy sformułowany w odwołaniu

zarzut rażącej niewspółmierności kary z zarzutami naruszenia prawa procesowego i

będącymi ich rezultatem błędami w ustaleniach faktycznych, przyjętych w podstawie

zaskarżonego wyroku.

Zasadnie podnosi ten skarżący, że zarówno między treścią wyroku i jego

uzasadnieniem, jak i w ramach samego uzasadnienia zachodzą istotne z punktu

widzenia opisu czynu przypisanego obwinionej, jako przewinienie służbowe,

sprzeczności. Z treści wyroku wynika bowiem, że obwiniona dopuściła się tego czynu

w okresie od grudnia 2007 r. do kwietnia 2010 r., uchybienie terminowości

sporządzenia uzasadnień miało miejsce w 67 sprawach, w których miało charakter

oczywisty i rażący, podczas gdy uzasadnienie wyroku zawiera ustalenie, że przypisane

obwinionej przewinienie zostało popełnione w okresie od grudnia 2007 r. do stycznia

2010 r., uchybienie terminom sporządzenia uzasadnień miało miejsce w 55 sprawach

(w innym miejscu w 66 sprawach) i jedynie w kilkunastu sprawach miało charakter

oczywisty i rażący.

Powyższe okoliczności, rzutujące na ocenę stopnia naganności czynu

obwinionej, mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Dalsza doniosła dla tej oceny

okoliczność, czy po przeniesieniu na nowe miejsce służbowe nastąpiła poprawa w

zakresie terminowego sporządzania uzasadnień przez obwinioną została pozytywnie

ustalona przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny w oparciu o wyjaśnienia

obwinionej, przedstawiające przyczyny usprawiedliwiające – w ocenie tego Sądu –

6

powstające w tym zakresie opóźnienia. Wyjaśnienia te jednak nie zostały

skonfrontowane z pominiętymi całkowicie zeznaniami świadka Doroty S.-C.,

relacjonującymi odmiennie niż obwiniona powody stwierdzonych w tym względzie

uchybień.

W każdym jednak razie – co podnosi się także w odwołaniu Ministra

Sprawiedliwości – nie do przyjęcia jest usprawiedliwianie rażących zaniedbań w

wypełnianiu obowiązków sędziowskich utrudnieniami w ich wykonywaniu z powodu

zamieszkania poza siedzibą sądu, jeżeli stanowi to normalną i zamierzoną

konsekwencję wykonania wobec obwinionej poprzednio orzeczonej kary przeniesienia

na inne miejsce służbowe. Nie ma też podstaw, by z tej przyczyny w stosunku do

obwinionej stosowane były inne, łagodniejsze kryteria oceny wykonywania

obowiązków służbowych, niż w stosunku do innych sędziów tego samego sądu.

Podniesiony w odwołaniu Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego zarzut rażącej

niewspółmierności kary sformułowany został jako zarzut ewentualny, który

aktualizowałby się i podlegał rozpoznaniu dopiero wówczas, gdyby pozostałe zarzuty

– obrazy przepisów procesowych oraz błędu w ustaleniach faktycznych – okazały się

w ocenie Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego nieuzasadnione.

W przedstawionym stanie rzeczy, gdy z przyczyn wyżej wskazanych zarzutom

tym nie można odmówić racji, a ich rozpoznanie jest wystarczające do uchylenia

zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, w którym Sąd

pierwszej instancji usunie stwierdzone w ich ramach uchybienia, jako przedwczesne

przedstawia się rozstrzyganie o zasadności zarzutu niewspółmierności wymierzonej

obwinionej kary.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji (art. 437 k.p.k. w zw. z art. 128

u.s.p.).