I CSK 25/10

Sygn. akt I CSK 25/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSA Jan Kremer (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa Stefana D. i Jerzego D.

przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Wojewodę M.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 października 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 14 maja 2009 r.,

I. uchyla zaskarżony wyrok w punktach 1 i 2 i

1. oddala apelacje

2. zasądza od powodów Stefana D. i Jerzego D. na rzecz

Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej kwoty po

2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu

kosztów postępowania apelacyjnego.

II. zasądza od powodów Stefana D. i Jerzego D. na rzecz

Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej kwoty po 1 800

(jeden tysiąc osiemset) zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powodowie Stefan D. i Jerzy D. po ostatecznym sprecyzowaniu żądania,

wnieśli o zasądzenie na ich rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody M.

po 2 982 875 zł tytułem naprawienia szkody, polegającej na utracie prawa

użytkowania wieczystego gruntu przy ul. O. [...] w W. i własności znajdujących się

na nieruchomości budynków. Szkodę ponieśli na skutek wydania orzeczenia

Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 20 maja 1972r.; jako podstawę

prawną żądania wskazali art. 160 k.p.a.

Pozwany Skarb Państwa – Wojewoda M. wniósł o oddalenie powództwa,

kwestionując co do zasady roszczenie powodów.

Sąd Okręgowy umorzył postępowanie w części dotyczącej cofniętego przez

powodów roszczenia – odnośnie do żądania odsetek ustawowych za okres od dnia

10 stycznia 2002 r. do dnia wydania wyroku – a w pozostałej części powództwo

oddalił.

Sąd I instancji ustalił, że nieruchomość położona w W. przy ul. O. [...] wraz z

posadowionymi na niej budynkami stanowiła własność Joanny N. Z dniem wejścia

w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów

na obszarze miasta stołecznego Warszawy, nieruchomość ta przeszła na własność

gminy, a złożony przez spadkobierczynię właścicielki wniosek o przyznanie prawa

własności czasowej został załatwiony odmownie orzeczeniem Prezydium Rady

Narodowej m. st. Warszawy z dnia 27 stycznia 1972 r., na skutek czego na Skarb

Państwa przeszły posadowione na nieruchomości budynki.

Decyzją z dnia 20 maja 1972 r. Prezydium Rady Narodowej

m. st. Warszawy, po uprzednim wydaniu decyzji wstępnej w tym przedmiocie

postanowiło ustanowić na rzecz Z. spółki z o.o. w W. wieczyste użytkowanie gruntu

o powierzchni 9430 m², położonego w W. przy ul. O.[...], z przeznaczeniem na

budowę bazy Zakładu Aparatury /…/. W wykonaniu tej decyzji, w dniu

18 października 1972 r. pomiędzy Skarbem Państwa a Z. zawarto umowę

3

użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego część nieruchomości należącej

uprzednio do Joanny N.

Na wniosek powodów Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z

dnia 6 stycznia 1997 r. stwierdziło nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej

m. st. Warszawy z dnia 27 stycznia 1972 r. Natomiast decyzją z dnia 26 stycznia

1999 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że decyzja z dnia 20

maja 1972 r., orzekająca o ustanowieniu użytkowania wieczystego na rzecz Z. sp. z

o.o., została wydana z rażącym naruszeniem prawa w części dotyczącej gruntu o

powierzchni 2584 m², nie stwierdzając jednak jej nieważności, z powodu

nieodwracalnych skutków prawnych.

W dniu 9 stycznia 2002 r. powodowie wystąpili do Samorządowego

Kolegium Odwoławczego w W. z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za

szkodę powstałą na skutek wydania decyzji z dnia 20 maja 1972 r., orzekającej o

ustanowieniu użytkowania wieczystego na rzecz Z. Samorządowe Kolegium

Odwoławcze w dniu 22 stycznia 2002 r., odmówiło powodom przyznania

odszkodowania. Na mocy decyzji z dnia 8 listopada 2002 r. w wyniku ponownego

wniosku Prezydent m. st. Warszawy orzekł o ustanowieniu na rzecz powodów

prawa użytkowania wieczystego gruntu o powierzchni 1252 m², położonego

obecnie przy ul. S. w W., a stanowiącego uprzednio część gruntu objętego księgą

[...] na 99 lat, odmawiając jednak jego ustanowienia do części gruntu stanowiącego

obecnie część działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi 7 i 24.

W dniu 29 października 2003 r. powodowie wystąpili do Samorządowego

Kolegium Odwoławczego w W. z wnioskiem o wznowienie postępowania, które

zostało zakończone decyzją z dnia 22 stycznia 2002 r., odmawiającą przyznania

odszkodowania za szkodę powstałą na skutek wydania decyzji z dnia 20 maja 1972

r., orzekającej o ustanowieniu użytkowania wieczystego gruntu położonego przy ul.

O. [...] w W. na rzecz Z. sp. z o.o.

Decyzją z dnia 28 maja 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , po

uprzednim wznowieniu postępowania, odmówiło uchylenia decyzji z dnia 22

stycznia 2002 r. odmawiającego powodom odszkodowania za wydanie decyzji z

dnia 20 maja 1972 r.

4

Oddana w użytkowanie wieczyste Z. część nieruchomości, stanowiącej

poprzednio własność poprzednika prawnego powodów, położona przy ul. O. [...] w

W., o pow. 2584 m², według jej stanu na dzień 20 maja 1972 r. i według aktualnych

cen w dniu zamknięcia rozprawy przed Sądem Okręgowym ma wartość 5 965 875

zł.

Sąd Okręgowy oddalił powództwo, wskazując na to, że jest związany podaną

podstawą faktyczną, a jako podstawę faktyczną żądania wskazano decyzję

Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 20 maja 1972 r., na podstawie

której ustanowiono użytkowanie wieczyste do części nieruchomości położonej przy

ul. O. [..] w W. na rzecz Z., wskazując, że decyzja ta stanowi źródło szkody.

Zdaniem Sądu I instancji, w sprawie ma zastosowanie art. 160 k.p.a.,

a powodowie nie wykazali związku przyczynowego pomiędzy wydaniem decyzji

przez Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 20 maja 1972 r.

a rzekomą szkodą. Sąd wskazał, że stwierdzenie wadliwości decyzji Prezydium

Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 20 maja 1972 r. nie wywołuje jeszcze

bezpośrednich skutków w zakresie prawa cywilnego. Podkreślił, że nie ma

normalnego związku przyczynowego pomiędzy tą decyzją a powołaną przez

powodów szkodą, gdyż decyzja była jedynie podstawą do dalszych czynności

organów Skarbu Państwa także w sferze cywilnoprawnej, a uchylenie decyzji ich

nie zniweczyło.

Sąd wskazał, że przyczyną pozbawienia powodów prawa użytkowania

wieczystego była pierwotna decyzja z dnia 27 stycznia 1972 r. i to jej skutkiem było

wyłączenie możliwości nabycia przez powodów prawa wieczystego użytkowania

gruntów i zachowania prawa do posadowionych na nieruchomości budynków.

Decyzja o oddaniu gruntów w użytkowanie wieczyste innej osobie miała charakter

wtórny i nie była przyczyną, lecz skutkiem uprzedniego pozbawienia powodów

prawa do nieruchomości. Sąd Okręgowy podkreślił, że wyeliminowanie z łańcucha

przyczynowości przedmiotowej decyzji z dnia 20 maja 1972 r. pozwala jedynie na

stwierdzenie, że powołana przez powodów szkoda wystąpiłaby tak czy inaczej

w związku z odmową przyznania prawa własności czasowej. Stwierdzenie wydania

decyzji z naruszeniem prawa nie niweczyło skutków, jakie dla poprzednika

5

prawnego i samych powodów wywołała decyzja administracyjna z dnia 27 stycznia

1972 r. odmawiająca przyznania prawa własności czasowej, czy też decyzja z dnia

8 listopada 2002 r. odmawiająca powodom prawa wieczystego użytkowania do

części działki.

W konsekwencji nie można uznać decyzji z dnia 20 maja 1972 r. za

przyczynę powstania powoływanej przez powodów szkody.

Powodowie zaskarżyli wyrok w części oddalającej powództwo i orzekającej

o kosztach postępowania, wnieśli o jego zmianę w zaskarżonej części oraz

zasądzenie na ich rzecz od pozwanego kwot po 2 982 875 zł z ustawowymi

odsetkami od dnia 6 maja 2008 r. oraz kosztami procesu. Powodowie zarzucili

naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu w postaci decyzji

Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 8 listopada 2002 r. orzekającej

o odmowie ustanowienia prawa wieczystego użytkowania na rzecz powodów

wyłącznie z uwagi na skutki wydanej z naruszeniem prawa decyzji Prezydium Rady

Narodowej m. st. Warszawy z dnia 20 maja 1972 r. Powodowie zarzucili również

naruszenie przepisu art. 160 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 361 § 1 k.c., a także

art. 361 k.c. w związku z błędną oceną art. 156 § 1 k.p.a. i art. 158 § 2 k.p.a. bez

uwzględnienia, że odmowa ustanowienia prawa użytkowania wieczystego co do

części nieruchomości nastąpiła z innych przyczyn niż określone w art. 7 ust. 1

dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na

obszarze m. st. Warszawy.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 14 maja 2009 r. zmienił zaskarżone

orzeczenie i zasądził od Skarbu Państwa – Wojewody M. na rzecz powodów kwoty

po 2 982 875 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 6 maja 2008 r. oraz orzekł o

kosztach procesu.

Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu I instancji, które były

niesporne między stronami, wskazując zarazem, że zarzut apelacji dotyczący

dowodu z decyzji Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 8 listopada

2002 r. nie był zasadny, gdyż decyzja ta była uwzględniona jako dowód.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego uzasadniony był zarzut naruszenia art. 361 § 1

k.c. w zw. z art. 160 k.p.a. Sąd przyjął bowiem za bezsporne, że decyzją Prezydium

6

Rady Narodowej z dnia 27 stycznia 1972 r. odmówiono przyznania prawa

własności czasowej do nieruchomości o łącznej powierzchni 9430 m².

Co do tej decyzji wydana została decyzja Samorządowego Kolegium

Odwoławczego z dnia 6 stycznia 1997 r. o jej nieważności. Oznacza to, że decyzja

z dnia 27 stycznia 1972r. została wyeliminowana z obrotu prawnego ze skutkiem ex

tunc i legło to u podstaw ponownego rozpoznania wniosku dekretowego złożonego

przez poprzedników prawnych powodów. Wniosek ten uwzględniono jedynie w

części; decyzją z dnia 8 listopada 2002 r. ustanowiono użytkowanie gruntu o

powierzchni 1252 m², stanowiącego część działki o powierzchni 9430m².

Sąd Apelacyjny wskazał, że decyzją z 20 maja 1972 r. ustanowiono

wieczyste użytkowanie, a w wykonaniu tej decyzji zawarto ze spółką umowę

wieczystego użytkowania. Orzeczenie stwierdzające wydanie powyższej decyzji

z rażącym naruszeniem prawa w części objętej sporem nie doprowadziło do

stwierdzenia nieważności jedynie z powodu nieodwracalnych skutków prawnych.

Decyzja z 27 stycznia 1972 r. została wyeliminowana z obrotu prawnego; zdaniem

Sądu dokonano rozporządzenia nieruchomością niestanowiącą własności

państwowej.

Odnosząc się do stanowiska powodów, Sąd Apelacyjny wskazał, że decyzja

stwierdzająca nieważność innej decyzji lub wydanie jej z rażącym naruszeniem

prawa przesądza odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę powstałą w wyniku

jej wydania, ale nie przesądza związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją

a dochodzoną szkodą. Dla wykazania takiego związku przyczynowego niezbędnym

jest przeprowadzenie oceny, czy szkoda powstałaby także wtedy, gdyby zapadła

decyzja zgodna z prawem. W ocenie Sądu II instancji, pomiędzy decyzją z dnia

20 maja 1972 r. a powstałą szkodą zachodzi normalny związek przyczynowo-

skutkowy, zwłaszcza wobec stwierdzenia, że pomimo wadliwej decyzji z dnia

27 stycznia 1972 r. możliwe było oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste na rzecz

powodów i jedynie z uwagi na wydanie decyzji z dnia 20 maja 1972 r. nie było to

możliwe, stąd decyzja ta była zdarzeniem sprawczym. Z tych przyczyn, przy braku

zarzutów w postępowaniu co do wartości nieruchomości, Sąd zmienił zaskarżony

wyrok i zasądził dochodzoną kwotę stosownie do udziałów.

7

Wyrok ten zaskarżył skargą kasacyjną pozwany Skarb Państwa – Wojewoda

M., wnosząc o jego uchylenie i oddalenie apelacji względnie o przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania przez Sąd II instancji.

Skarżący zarzucił: naruszenie art. 160 § 1 k.p.a. przez przyznanie

odszkodowania osobom niemającym przymiotu strony w rozumieniu tego przepisu;

naruszenie art. 160 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 ust. 4 dekretu z dnia

26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze

m. st. Warszawy przez ustalenie szkody poniesionej przez powodów z pominięciem

obowiązku ustanowienia przez gminę na ich rzecz użytkowania wieczystego gruntu

o wartości użytkowej, równej wartość gruntu objętego decyzją dekretową. Skarżący

podkreślił, że na mocy art. 160 § 1 k.p.a. podmiotem uprawnionym

w zobowiązaniowym stosunku odszkodowawczym jest strona postępowania

administracyjnego zakończonego wydaniem wadliwej decyzji administracyjnej,

która w związku z wydaniem decyzji administracyjnej poniosła szkodę. Przymiotu

strony nie uzyskuje osoba uczestnicząca nawet jako wnioskodawca

w postępowaniu nadzorczym. W sytuacji, gdy odszkodowania domaga się podmiot

nie będący stroną, art. 160 § 1 k.p.a. nie znajduje zastosowania. W konsekwencji

tego powodowie nie posiadali statusu strony postępowania w rozumieniu art. 160

§ 1 k.p.a. w postępowaniu, z którego wywodzą roszczenie. Ich poprzednik prawny

miał zaś statut strony w postępowaniu dotyczącym decyzji „ dekretowych”, a więc

z 27 stycznia 1972 r. i decyzji nadzorczej z 6 stycznia 1997 r. Pozwany podkreślił,

że w judykaturze dotyczącej odpowiedzialności Skarbu Państwa, w sprawach tzw.

gruntów warszawskich przyjęto, że podstawą, w której należy upatrywać źródła

odpowiedzialności Skarbu Państwa są odmowne decyzje „dekretowe”.

Wywodzenie odpowiedzialności z innych decyzji za tę samą szkodę należy uznać

za chybione. Skarżący wskazał, że takie rozumienie podstaw odpowiedzialności

niweczy sens art. 160 § 6 k.p.a., a ponadto otwiera drogę do ryzyka wypłaty

odszkodowania za tę samą szkodę wielokrotnie, w znacznych odstępach

czasowych przez różne jednostki reprezentujące Skarb Państwa.

Naruszenie art. 160 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 ust. 4 dekretu z dnia

26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze

m. st. Warszawy polega na niewłaściwym zastosowaniu tego przepisu i ustaleniu

8

szkody poniesionej przez powodów z pominięciem obowiązku ustanowienia przez

gminę użytkowania wieczystego gruntu o równej wartości użytkowej, co objęty

decyzją dekretową. Decyzja odmowna z dnia 8 listopada 2002 r. dotycząca

ustanowienia użytkowania wieczystego na części nieruchomości zaktualizowała

powstający z mocy prawa obowiązek zaofiarowania przez gminę uprawnionemu,

w miarę posiadanego zapasu gruntu, użytkowania wieczystego na innych

gruntach, na tych samych warunkach co nieruchomości objęte decyzją odmowną.

Powodowie stosownego dowodu uwzględniającego powyższy obowiązek gminy nie

zaoferowali. Uwzględnienie powództwa w tej sprawie nie zwalnia gminy z powyżej

wskazanego obowiązku, co potencjalnie może prowadzić do podwójnej

kompensaty.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stan faktyczny sprawy jest niesporny, powodowie domagają się

odszkodowania za pozbawienie prawa własności nieruchomości objętej działaniem

przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu

gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Na podstawie art. 1 dekretu z dniem

21 listopada 1945 r. na własność gminy m. st. Warszawy przeszedł grunt

wchodzący w skład nieruchomości, położonej w W. przy ul. O. [...] o powierzchni

9430 m², a budynki położone na tej nieruchomości pozostały własnością

dotychczasowych właścicieli (art. 5 dekretu). Wobec nieprzyznania poprzednikowi

prawnemu powodów ( orzeczenie z dnia 27 stycznia 1972 r.) prawa własności

czasowej gruntu (które z dniem 1 stycznia 1947 r. zastąpiło przewidziane w art. 7

ust. 1 prawo wieczystej dzierżawy i prawo zabudowy i które z dniem

22 października 1961 r. zostało zastąpione przez prawo użytkowania wieczystego),

utracił on także własność budynków na podstawie art. 8 wyżej wymienionego

dekretu.

Powodowie w niniejszej sprawie dochodzą odszkodowania za część

nieruchomości o powierzchni 2584 m², wobec odmowy przyznania odszkodowania

przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia 22 stycznia

2002r. Podstawą odpowiedzialności Skarbu Państwa – Wojewody M. jest nadal art.

9

160 k.p.a., co wynika z art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy –

Kodeks postępowania cywilnego i innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692 ze zm.).

Istota najdalej idącego zarzutu skargi kasacyjnej dotyczy oceny statusu

powodów w postępowaniu administracyjnym, a co za tym idzie ich skutecznego

uprawnienia do dochodzenia odszkodowania uzasadnianego ogółem orzeczeń

związanych z decyzją z dnia 20 maja 1972 r., skutkującą oddaniem części

nieruchomości odpowiadającej przedmiotowi sporu w użytkowanie wieczyste Z. sp.

z o.o. w W.

Art. 160 § 1 k.p.a. stanowił, że roszczenie o odszkodowanie służy stronie,

postępowania administracyjnego, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji

z naruszeniem art.156 § 1 k.p.a., albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji.

Niewątpliwie stroną postępowania dekretowego zakończonego orzeczeniem

z dnia 27 stycznia 1972 r. była poprzedniczka prawna powodów i w konsekwencji

tego także powodowie byli stroną postępowania o stwierdzenie nieważności tego

orzeczenia.

Natomiast w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia 20 maja 1972 r.

poprzednik prawny powodów nie był stroną tego postępowania, powodowie zaś

zainicjowali i byli stroną postępowania nadzorczego, w którym wydano decyzję

Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 26 stycznia 1999 r., a

następnie z dnia 22 stycznia 2002 r. (por. wyrok z dnia 12 stycznia 1994 r. NSA

w Warszawie II SA 2164/92 ONSA 1995/1/32).

Należy podkreślić, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności

decyzji (postępowanie nadzorcze) jest samodzielnym postępowaniem

administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie, czy dana decyzja jest

dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Krąg stron

w postępowaniu nadzorczym nie jest tożsamy ze stronami w postępowaniu

zwykłym. Okoliczność ta powoduje, że powodowie nie są stroną postępowania

w rozumieniu art.160 k.p.a. W postępowaniu odszkodowawczym stroną

postępowania nie są osoby, które zainicjowały postępowanie, w którym zapadły

orzeczenia nadzorcze stwierdzające nieważność decyzji, bądź stwierdzenie

wydania jej z rażącym naruszeniem prawa, ale nie stwierdzające nieważności

10

z powodu nieodwracalnych skutków prawnych, jeśli nie były one stronami

pierwotnego postępowania, w którym do wydania takiej decyzji doszło. (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2004 r., I CK 588/04 nie publikowane).

Pozostaje to w związku z tym, że decyzja nadzorcza nie jest przyczyną szkody.

Okoliczności te nie zamykają powodom możliwości dochodzenia odszkodowania na

podstawie zdarzeń związanych z odmową ustanowienia własności czasowej na

rzecz poprzednika prawnego powodów w dniu 27 stycznia 1972 r., jak też na

zasadach ogólnych. Rozważenia wymaga wówczas zachowanie przez powodów

terminu do dochodzenia roszczenia. Sąd Najwyższy także w uchwale z dnia

21 marca 2003 r. III CZP 6/03 (OSNC 2004, nr 1, poz. 4) wskazał na decyzję

dekretową jako źródło odpowiedzialności, podkreślając nadto obowiązek wykazania

związku przyczynowego pomiędzy decyzją a szkodą. Podzielenie poglądu, że także

postępowania dotyczące dalszych decyzji stanowią podstawę odpowiedzialności

Skarbu Państwa, wpływałoby na termin przedawnienia roszczeń. Sposób liczenia

tego terminu stanowi odrębne zagadnienie, będące między innymi przedmiotem

rozważań Izby Cywilnej Sądu Najwyższego w sprawie o sygn. III CZP 4/10.

Zarzut naruszenia art. 7 ust. 4 dekretu z dnia 26 października 1945 r.

o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy okazał się także

uzasadniony. Według tego przepisu, w wypadku nieuwzględnienia wniosku

dekretowego gmina – w miarę posiadania zasobu gruntów – zaofiaruje

uprawnionemu prawo użytkowania wieczystego gruntu równej o wartości

użytkowej, dopiero nieprzyznanie powodom takiego gruntu zamiennego otworzy

im drogę do dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa na podstawie

art. 160 k.p.a. (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 września

2009 r. I CSK 96/09 niepublikowane i uchwała z dnia 7 grudnia 2006 r. III CZP

99/06, OSNC 2007, nr 6, poz. 79).

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 października 2008 r., I CSK 235/08

(niepublikowanym) wyraził pogląd o obowiązku każdorazowego badania posiadania

przez gminę zasobu gruntów przeznaczonych jako grunty zamienne. Celem tego

działania jest wyeliminowanie hipotetycznie możliwej sytuacji podwójnego

rekompensowania szkody przez różne organy. Obowiązek z art. 7 ust. 4 dekretu

obciąża gminę z mocy prawa, a na powodach spoczywa ciężar wykazania, że

11

gmina nie spełniła tego obowiązku, w braku odpowiednich gruntów. Nie zmienia

tego treść przepisu wskazująca na obowiązek zaoferowania gruntu przez gminę,

oraz pogląd o braku roszczenia o przyznanie tegoż. Ciężar dowodu w tym zakresie

obciążał powodów.

Podsumowując, poprzedniczka prawna powodów nie była stroną

postępowania o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste. W konsekwencji również

powodowie nie posiadają przymiotu strony tego postępowania, pomimo bycia

stroną późniejszego, samodzielnego postępowania nadzorczego. Zarzut

naruszenia art. 160 § 1 k.p.a. w zakresie niezasadnego przyznania powodom

przymiotu strony okazał się więc uzasadniony. Dotyczy to również naruszenia art.

160 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 ust. 4 dekretu z dnia 26 października 1945 r.

o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy odnośnie

postępowania dotyczącego gruntu zamiennego. Skarga kasacyjna opierała się

jedynie na podstawie naruszenia prawa materialnego, a powołana podstawa

okazała się oczywiście uzasadniona. W związku z tym zachodziły przesłanki dla

orzeczenia reformatoryjnego – nie uwzględniającego apelacji powodów.

Z przedstawionych przyczyn orzeczono jak w sentencji na podstawie

art. 39816

k.p.c., oraz art. 39821

w zw. z art. 391 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c.