I CSK 678/09

Sygn. akt I CSK 678/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSA Jan Kremer

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa M. W. i A. W.

przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Wojewodę X.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 października 2010

r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 16 czerwca

2009 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala skargę kasacyjną; zasądza od pozwanego Skarbu Państwa - Wojewody X.

na rzecz powodów M. i A. W. kwotę 3 600 (trzy tysiące sześćset) zł tytułem

kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2009 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego

Skarbu Państwa - Wojewody X. od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 29

października 2008 r., którym zasądzono od pozwanego na rzecz powodów M. W. i A. W.

po 1.527.500 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 29 października 2008 r. do dnia

zapłaty oraz umorzono postępowanie w zakresie kwoty 283.400 zł, w pozostałym zaś

zakresie oddalono powództwo. Przedmiotem sporu było roszczenie związane

z przysługującym powodom prawem własności nieruchomości położonej na terenie

objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu

gruntów (…) (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.).

Od rozstrzygnięcia tego skargę kasacyjną wniosła strona pozwana, która

podniosła m.in. zarzut naruszenia art. 361 § 2 k.c. w zw. z art. 363 § 2 k.c. w zw. z art.

128 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz.

U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) poprzez ustalenie odszkodowania według

przepisów określających odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości

obowiązujących w dacie wyrokowania, a nie w chwili zdarzenia oraz niewłaściwe

zastosowanie art. 3 i art. 54 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie

wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) w zw. z art. 363 §

2 k.c. przy ustalaniu wysokości odszkodowania. Z tych przyczyn pozwany wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i jego zmianę przez

oddalenie powództwa, ewentualnie o uchylenie wyroku jego zmianę przez oddalenie

powództwa ponad kwotę 18.250 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie ulega wątpliwości - jak to trafnie przyjął Sąd drugiej instancji - że do

zgłoszonych roszczeń odszkodowawczych powodów miały zastosowanie przepisy art.

160 k.p.a. i nast. w zw. z art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy -

Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692) . Zgodnie zaś z

art. 160 § 1 k.p.a., stronie, która poniosła szkodę wskutek wydania decyzji z

naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. albo stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej

przysługuje odszkodowanie od organu, który wydał decyzję z naruszeniem art. 156 § 1

k.p.a. Szkodę tę określa się jako różnicę pomiędzy stanem, jaki by zaistniał, gdyby nie

została wydana odmowna decyzja o przyznaniu poprzednikom prawnym powodów

3

prawa własności czasowej a obecnym stanem majątkowym wyrażającym się w braku w

majątku powodów tego prawa (prawa użytkowania wieczystego). W uchwale Sądu

Najwyższego z dnia 7 grudnia 2006 r., III CZP 99/06 (OSNC 2007, z. 6, poz. 79)

przesądzono w omawianym zakresie legitymację bierną Skarbu Państwa. Z drugiej

natomiast strony należy uwzględnić ustalenie faktyczne zawarte w zaskarżonym wyroku,

że nieruchomość, w stosunku do której odmówiono ustanowienia prawa własności

czasowej, podlegałaby wywłaszczeniu na cele publiczne (rozbudowa drogi publicznej).

Najistotniejszą jednak kwestią w sprawie stanowił problem sposobu wyceny

wysokości poniesionej przez pozwanych szkody. Zdaniem skarżącego Skarbu Państwa,

należało w tym zakresie odwołać się do zasad określonych w art. 3 i art. 54 ustawy z 12

marca 1958 r., ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania

nieruchomości, które w razie przyznania powodom prawa własności czasowej

regulowałyby zagadnienie wysokości odszkodowania należnego powodom z tytułu

wywłaszczonej nieruchomości. Dlatego błędne było, zdaniem skarżącego, odwołanie się

przez sądy meriti do zasad wyceny odszkodowania z tytułu wywłaszczenia

obowiązujących w dacie orzekania, a zatem do regulacji wynikającej z art. 361 § 2 w zw.

z art. 363 § 2 k.c. i art. 128 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce

nieruchomościami.

Poglądu tego nie można jednak podzielić. Zastosowanie do dochodzonych przez

powodów roszczeń przepisów art. 160 § 1 k.p.a. i n. ma ten skutek, że stosowane są

one także w zakresie dotyczącym reguł przedawnienia i sposobu ustalania wysokości

odszkodowania (art. 160 § 2 k.p.a., art. 160 § 6 k.p.a.). W orzecznictwie Sądu

Najwyższego nie budzi bowiem wątpliwości, że zdarzeniem sprawczym wywołującym

szkodę jest wydanie wadliwej decyzji administracyjnej, lecz dopiero wydanie decyzji

stwierdzającej to naruszenie decyduje o możliwości skutecznego dochodzenia

roszczenia (zob. uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2006 r., III

CZP 99/06, OSNC 2007, nr 6, poz. 79; oraz wyrok SN z 4 kwietnia 2008 r., I CSK

464/07, niepubl.). Skoro więc zostało ustalone w sprawie, że powodowie (ich

poprzednicy prawni) utracili definitywnie prawo majątkowe (własność czasową), a w

2007 r. odmówiono powodom ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, to nadal

trwał uszczerbek w ich majątku. Rozmiar tego uszczerbku sądy meriti ustalały zgodnie z

odesłaniem przewidzianym w art. 160 § 2 k.p.a., tj. na podstawie art. 363 § 2 k.c.

(według stanu nieruchomości w czasie wydania nieważnej decyzji z 1956 r. i według cen

aktualnych). W tej sytuacji nie można twierdzić, że naruszono zasady określenia

4

wysokości odszkodowania, przewidziane w art. 361 § 2 k.c. w zw. z art. 160 § 2 k.p.a.

Nieuzasadniony jest w konsekwencji zarzut skarżącego, że wysokość przysługującego

powodom odszkodowania powinna być obliczana na podstawie przepisów ustawy z dnia

12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, tj. przepisów

nieobowiązujących już w czasie powstania skutecznych wobec Skarbu Państwa

roszczeń o naprawienie szkody, wyrządzonej nieważną decyzją administracyjną z 1956

r. o odmowie przyznania wskazanego w niej prawa majątkowego. Pogląd taki został

wprost wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2008 r., I CSK 472/07,

nie publ., a Sąd Najwyższy w obecnym składzie w pełni go podziela.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną

pozwanego jako nieuzasadnioną (art. 39814

k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art.

98 § 1 w zw. z art. 39821

w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.