IV CSK 112/10

Sygn. akt IV CSK 112/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSA Anna Kozłowska

w sprawie z powództwa Wojskowych Zakładów Uzbrojenia SA w G.

przeciwko "A." Spółce z o.o. w G.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 października 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 23 września 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu

sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z dnia 23 września 2009 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda

Wojskowych Zakładów Uzbrojeniowych S.A. w G. od wyroku Sądu Okręgowego z

dnia 1 kwietnia 2009 r. w sprawie przeciwko „A.” Spółka z ograniczoną

odpowiedzialnością w G. o zapłatę. Przedmiotem roszczenia strony powodowej był

zwrot kwot zaliczek w łącznej wysokości 233.048,19 zł, wpłaconych pozwanej z

tytułu dwóch umów zawartych między stronami w dniu 3 października 2005 r., na

podstawie których pozwana miała być podwykonawcą z tytułu umów zawartych

przez Ministra Obrony Narodowej ze stroną powodową na wykonanie prac

badawczo – rozwojowych, polegających na wykonaniu łaźni polowej w kontenerze

o kryptonimie „Neptun 1” oraz pralni polowej w kontenerze o kryptonimie „Neptun

2”. Ponadto na żądanie strony powodowej składała się kwota 43.278,68 zł tytułem

odszkodowania w związku z koniecznością odprowadzenia przez powoda 22 %

stawki podatku VAT z tytułu realizacji umów z dnia 8 września 2005 r. na prace

badawczo – rozwojowe o kryptonimach „Neptun 1” i „Neptun 2”, co nastąpiło z

przyczyn zawinionych przez pozwaną oraz kwota 1.690,80 zł tytułem upustu

cenowego udzielonego Departamentowi Polityki Zbrojeniowej MON w związku

z nieterminowym wykonaniem prac objętych opisanymi wcześniej umowami.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2009 r. zasądził od pozwanej na

rzecz powoda kwotę 23.766,40 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 29

listopada 2007 r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałej części oraz

rozstrzygając o kosztach procesu. Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę

powyższych rozstrzygnięć następujące ustalenia i ich ocenę prawną.

Wojskowe Zakłady Uzbrojenia Nr […] w G., których następcą prawnym są

powodowe Wojskowe Zakłady Uzbrojenia S.A. w G. w dniu 8 września 2005 r. jako

wykonawca zawarły z Ministrem Obrony Narodowej jako zamawiającym dwie

umowy o pracę badawczo – rozwojową, których przedmiotem było wykonanie łaźni

polowej w kontenerze o kryptonimie Neptun 1 oraz pralni polowej w kontenerze o

kryptonimie Neptun 2.

Powód w dniu 3 października 2005 r. zawarł z pozwaną jako podwykonawcą

dwie umowy o wykonanie kontenera ISO-1 serii 1C dostosowanego do zabudowy

łaźni polowej Neptun 1 oraz kontenera ISO-1 serii 1C dostosowanego do zabudowy

pralni polowej Neptun 2. W toku realizacji umów pozwana wskazywała powodowi

3

zakres wprowadzanych zmian projektowych, domagając się ich potwierdzenia

w formie zmiany umów, w tym także w zakresie dodatkowego wynagrodzenia.

Pismem z dnia 31 maja 2006 r. pozwana poinformowała powoda, iż w związku

z nie podpisaniem aneksu do umowy z dnia 3 października 2005 r. wstrzymała

prace związane z projektem Neptun 1. Ostatecznie, w pismach z dnia

23 października 2006 r. pozwana odstąpiła od umów z dnia 3 października 2005 r.,

wskazując, że Wojskowe Zakłady Uzbrojenia w sposób naruszający postanowienia

umów wprowadzały zmiany rozwiązań projektowych kontenerów wykraczające

poza zakres wynikający z umów, przy czym odmówiły podpisania aneksu

potwierdzającego wprowadzane zmiany wraz ze stosownym podwyższeniem

wynagrodzenia.

Sąd pierwszej instancji ocenił umowy zawarte między stronami, jako umowy

o dzieło i uwzględnił podniesiony przez pozwaną zarzut przedawnienia. Sąd

Okręgowy uznał, że termin przedawnienia w stosunkach łączących strony wynosił

dwa lata, liczony według art. 646 k.c. od dnia oddania dzieła lub od dnia, w którym

dzieło miało być oddane, czyli od dnia 31 sierpnia 2006 r. Nie podzielił stanowiska

powoda, że dwuletni termin przedawnienia rozpoczął bieg od daty zapoznania się

powoda o treści odstąpienia pozwanego od umów, czyli od dnia 25 października

2006 r.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 23 września 2009 r. oddalił apelację powódki

od opisanego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 1 kwietnia 2009 r., rozstrzygając o

kosztach postępowania apelacyjnego. Także Sąd drugiej instancji nie podzielił

stanowiska strony powodowej, iż umowy będące przedmiotem sporu są umowami o

prace badawczo – rozwojowe, lecz umowami o dzieło, zatem roszczenia z nich

wynikające nie przedawniają się na podstawie art. 118 k.c. po trzech latach od dnia

wymagalności. Sąd Apelacyjny przychylił się również do stanowiska Sądu pierwszej

instancji, nie uwzględniając zarzutu przerwania biegu przedawnienia, do czego

zdaniem powoda miały prowadzić, zarówno wezwanie do próby ugodowej, jak i

uzgodnione warunki ugody, świadczącej o niewłaściwym uznaniu roszczenia przez

pozwaną.

Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach z art. 3983

§ 1 k.p.c. W ramach

zarzutu naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć

4

istotny wpływ na wynik sprawy podniesiono naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. i art. 299

k.p.c. przez uznanie, że wniosek dowodowy o przesłuchanie w charakterze strony

wiceprezesa zarządu powodowej spółki miał jedynie charakter pomocniczy,

naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez uznanie, że wnioski dowodowe w postaci

przesłuchania określonych osób w charakterze świadków były bezprzedmiotowe

z powodu przedawnienia roszczenia oraz naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. poprzez

błędną, dowolną i wewnętrznie sprzeczną ocenę dowodów. W zakresie zarzutu

naruszenia prawa materialnego skarżący podniósł naruszenie art. 123 § 1 pkt 1 k.c.

przez nieuznanie zawezwania do próby ugodowej za okoliczność przerywającą

bieg przedawnienia, mimo że przedmiotem zawezwania były wszystkie roszczenia

rodzajowo wynikające z zawartych z pozwaną umów z dnia 3 października 2005 r.;

naruszenie art. 123 § 1 pkt 2 k.c. przez odmówienie notatce z rozmów w sprawie

zawarcia ugody pomiędzy stronami waloru uznania przez pozwaną roszczenia,

podczas gdy notatka ta regulowała wszelkie roszczenia z umów zawartych między

stronami, a zatem nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia; naruszenie art. 646

k.c. w związku z art. 627 k.c. przez uznanie przedmiotowych umów za umowy

o dzieło z dwuletnim terminem przedawnienia roszczeń, podczas gdy umowy te

miały charakter umów o wykonanie prac badawczo – rozwojowych zawartych

w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez powoda, przez co

przedawnienie roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej

wynosi trzy lata na podstawie art. 118 k.c.; naruszenie art. 494 k.c. przez przyjęcie,

że roszczenia stron, mimo odstąpienia przez pozwaną od zawartych umów

podlegają rozliczeniu na podstawie art. 627 i 646 k.c. dotyczących umowy o dzieło,

a roszczenia z tej umowy po odstąpieniu od niej już nie przysługują; naruszenie art.

471 k.c. przez przyjęcie, iż powód nie wykazał wysokości szkody poniesionej

w zakresie zwrotu zwolnienia od podatku VAT i zapłaty upustu cenowego przez

powoda, w sytuacji, gdy wysokość ta wynika wprost z przepisów prawa

podatkowego i umów zawartych przez powoda z Ministrem Obrony Narodowej,

stanowiących podstawę umów między stronami niniejszego postępowania

w zakresie podwykonawstwa strony pozwanej.

5

Mając na uwadze sformułowane zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu.

W pierwszej kolejności należy rozstrzygnąć zarzuty naruszenia przepisów

postępowania. W całości nieuzasadnione okazały się zarzuty skarżącego odnośnie

do naruszenia wskazanych w skardze przepisów procesowych. Skarżący usiłuje

poddać kontroli Sądu kasacyjnego materię objętą treścią art. 233 § 1 k.p.c., który to

przepis, zgodnie z ustaloną judykaturą, nie może wypełniać podstawy kasacyjnej

art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. Treść i kompozycja art. 3983

k.p.c. wskazują, że jakkolwiek

generalnie dopuszczalne jest oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia

przepisów postępowania, to jednak z wyłączeniem zarzutów dotyczących ustalenia

faktów lub oceny dowodów, choćby naruszenie odnośnych przepisów mogło mieć

istotny wpływ na wynik sprawy. Inaczej mówiąc, niedopuszczalne jest oparcie

skargi kasacyjnej na podstawie, którą wypełniają takie właśnie zarzuty, ze względu

na treść art. 3983

§ 3 k.p.c. stanowiącego, że podstawą skargi kasacyjnej nie mogą

być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Przyjęcie przez

ustawodawcę takiego rozwiązania podyktowane było potrzebą zharmonizowania

podstaw kasacyjnych z charakterem postępowania kasacyjnego i zakresem

rozpoznania skargi, oznaczonym w art. 39813

§ 2 k.p.c., a także jednoznacznego

określenia funkcji Sądu Najwyższego jako sądu prawa, sprawującego nadzór nad

działalnością sądów powszechnych w zakresie orzekania (zob. m.in. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006 r., Nr 4,

poz. 76; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06, LEX nr

230204; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2008 r., V CSK 512/07,

niepubl.). Nie budzi zatem wątpliwości, że naruszenie art. 233 k.p.c. nie może być

przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną, gdyż ten

właśnie przepis określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów. Wobec

tego, podniesiony przez skarżącego zarzut jego naruszenia usuwa się spod kontroli

kasacyjnej. Tak też należy ocenić zarzut naruszenia przez Sąd drugiej instancji art.

299 k.p.c. Należy jedynie zauważyć, że Sądy rozpoznające niniejszą sprawę nie

6

mogły dopuścić się naruszenia tego przepisu poprzez uznanie, że dowód

z przesłuchania stron ma charakter pomocniczy. Z treści art. 299 k.p.c. expressis

verbis wynika, że dowód ten ma charakter środka dowodowego subsydiarnego

i ostatecznego, co oznacza, że może być powołany dopiero po wyczerpaniu innych

środków dowodowych lub w ich braku, jeżeli pozostały niewyjaśnione fakty istotne

dla rozstrzygnięcia sprawy. Z kolei ustalenie istnienia w sprawie wymienionych

przesłanek uzasadniających przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron mieści

się w ramach oceny materiału dowodowego na podstawie art. 233 k.p.c.

Także jako bezzasadne należało ocenić zarzucane w skardze kasacyjnej

naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. Jak przyjmuje się zgodnie w orzecznictwie Sądu

Najwyższego, zarzut naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 328 § 2 k.p.c.

w związku z art. 391 § 1 k.p.c. - którego nie powołano w skardze kasacyjnej - może

stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej tylko wtedy, gdy

uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera wszystkich koniecznych

elementów, bądź zawiera tak oczywiste braki, które uniemożliwiają kontrolę

kasacyjną (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN

792/98, OSNC 1999 r., Nr 4, poz. 83; z dnia 8 października 1997 r., I CKN 312/97,

niepubl.; z dnia 19 lutego 2000 r., IV CKN 758/00, niepubl.; z dnia 18 marca

2003 r., IV CKN 11862/00, niepubl.; z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01, niepubl.;

z dnia 22 maja 2003 r., II CKN 121/01, niepubl.; z dnia 9 marca 2006 r., I CSK

147/05, niepubl.; z dnia 27 marca 2008 r., III CSK 315/07, niepubl.; postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2009 r., I CSK 453/08, niepubl.). Zgodnie

z treścią art. 328 § 2 k.p.c. uzasadnienie wyroku powinno zawierać: wskazanie

podstawy faktycznej rozstrzygnięcia a mianowicie ustalenie faktów, które sąd uznał

za udowodnione, dowodów, na których się oparł; wskazanie przyczyn, dla których

innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie

podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Zaskarżony wyrok

spełnia te wymagania, zwłaszcza co do oceny przedstawionego dowodu w postaci

zawezwania przez powoda do próby ugodowej z dnia 10 września 2007 r. Inną

natomiast rzeczą jest to, czy sposób, w jaki sąd doszedł do wskazanych

w uzasadnieniu ustaleń faktycznych, był prawidłowy. Tego rodzaju wadliwości

zostały podniesione w skardze kasacyjnej. Wobec tego należy mieć na uwadze, że

7

w postępowaniu ze skargi kasacyjnej niedopuszczalne jest badanie zasadności

dokonanych ustaleń faktycznych i dowodów. Wynika to z treści art. 3983

§ 3 k.p.c.,

na temat którego powyżej przeprowadzono już rozważania.

Wobec bezzasadności zarzutów naruszenia przepisów postępowania Sąd

Najwyższy przy ocenie zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego jest

związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia (art. 39813

§ 2 k.p.c.).

Co do zarzutów naruszenia prawa materialnego należy stwierdzić, iż w pełni

zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 494 k.c. polegający na przyjęciu przez

Sądy obu instancji, że niezależnie od odstąpienia przez stronę pozwaną od dwóch

umów zawartych w dniu 3 października 2005 r., wzajemne świadczenia stron

z przedmiotowych umów oraz przedawnienie roszczeń z nich wynikających należy

oceniać na podstawie przepisów, z których wynika konkretny stosunek prawny,

czyli w przedmiotowej sprawie na podstawie przepisów o umowie o dzieło, tj. art.

627 i 646 k.c. Na wstępie rozważań należy podkreślić, że w stanie faktycznym

sprawy poza sporem między stronami był fakt, iż pismem z dnia 23 października

2006 r. pozwana skutecznie odstąpiła od umów z dnia 3 października 2005 r.

W konsekwencji, skarżący słusznie podnosi, że w przypadku odstąpienia od umów

na podstawie art. 494 k.c. żadna ze stron nie może dochodzić roszczeń

wynikających z tych umów, ponieważ roszczenia takie im nie przysługują.

W orzecznictwie zostało już przesądzone, że odstąpienie od umowy,

a w konsekwencji stosowanie art. 494 k.c. jest dopuszczalne zarówno w razie

odstąpienia od umowy o dzieło (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia

1996 r., II CKU 50/96, LEX nr 28764), jak również w razie odstąpienia od umowy

zlecenia, a także w razie odstąpienia od umowy będącej źródłem stosunku

prawnego zbliżonego do stosunku wynikającego z umowy zlecenia (zob. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2000 r., V CKN 135/00, LEX nr 52673).

W rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie ma wykładnia art. 494 k.c.

Przepis ten reguluje zasady rozliczenia stron, w związku z odstąpieniem przez

jedną z nich od umowy wzajemnej. Przyczyna odstąpienia może wynikać z regulacji

ogólnych (art. 491 – 493 k.c.) jak też z licznych przepisów szczególnych, które

wprost lub pośrednio odwołują się do tego przepisu (por. art. 560 § 2 k.c.). Każda

8

ze stron jest obowiązana zwrócić wszystko co otrzymała od drugiej strony na mocy

umowy. Strona odstępująca może ponadto żądać naprawienia szkody wynikłej

z niewykonania zobowiązania. Chodzi o przywrócenie - w majątku każdej ze stron -

stanu poprzedzającego zawarcie umowy tak, aby zapewnić kontrahentom

faktyczną zdolność do przeprowadzenia wymiany i zaspokojenia swych potrzeb

w drodze umowy z innymi podmiotami. Jednocześnie należy podkreślić, że zwrot

świadczeń na podstawie art. 494 k.c. nie zawiera w sobie mechanizmu

umożliwiającego weryfikację wysokości spełnionych, a następnie zwracanych

świadczeń. W ramach tego instrumentu nie jest możliwa modyfikacja wysokości

świadczeń ponad lub poniżej ich wartości nominalnej wynikającej z umowy

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2009 r., III CSK 267/08, LEX nr

527242).

W doktrynie i orzecznictwie uznaje się, że odstąpienie od umowy, oparte na

umowie jak i na ustawie jest jednoczesnym oświadczeniem woli o charakterze

prawno - kształtującym, a jego skutkiem jest upadek zobowiązania ex tunc, co

oznacza że ma moc wsteczną, powodując wygaśnięcie umowy, ale także powrót do

stanu jaki istniał przed jej zawarciem. W treści art. 395 § 1 zdanie drugie k.c.,

wyraźnie stanowi się, że prawo odstąpienia od umowy wykonywa się przez

oświadczenie złożone drugiej stronie, zaś w § 2, że w razie wykonania praw

odstąpienia umowa uważana jest za niezawartą. Tak też należy oceniać

odstąpienie od umowy na podstawie ustawy, gdyż przepisy regulują wprost

wyłącznie przesłanki prawa odstąpienia, nie precyzując trybu skorzystanie z tego

prawa. Skuteczne odstąpienie od umowy kreuje nowy stan prawny w relacjach

stron. W świetle art. 395 § 2 k.c. występuje swoista fikcja prawna, gdyż umowę

uważa się za niezawartą. Te same skutki przyjmuje się również w odniesieniu do

odstąpienia ustawowego z uwagi na tożsamość charakteru instytucji odstąpienia.

Artykuł 494 k.c. stanowi podstawę rozliczeń stron po odstąpieniu od umowy,

oderwaną od jej postanowień. Należy bowiem podnieść, że dla powstania

roszczenia o zwrot wzajemnie spełnionych świadczeń oraz roszczenia

o naprawienie szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania znaczenie ma jedynie

skuteczne odstąpienie od umowy wzajemnej, nie zaś charakter prawny

i postanowienia umowy, od której jedna ze stron odstąpiła. Wspomniany już skutek

9

ex tunc odstąpienia od umowy w postaci zniesienia zobowiązania powoduje, że nie

tylko wygasają wynikające z niego prawa i obowiązki, ale prawnie przyjmuje się

fikcję, że umowa nie była zawarta. Wobec tego nie można szukać podstawy

prawnej powstania roszczeń z art. 494 k.c. w postanowieniach umowy, która

w sensie prawnym już nie istnieje. Przedstawione rozważania prowadzą do

logicznego wniosku, iż podstawy prawnej przedawnienia roszczeń wynikających

z art. 494 k.c. nie można upatrywać w przepisach Kodeksu cywilnego regulujących

dany stosunek zobowiązaniowy, od którego skutecznie odstąpiono – w niniejszej

sprawie w art. 646 k.c., zgodnie z którym roszczenia wynikające z umowy o dzieło

przedawniają się z upływem lat dwóch od dnia oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie

zostało oddane, od dnia, w którym zgodnie z treścią umowy miało być oddane.

Należy bowiem podkreślić, że roszczenia z art. 494 k.c. nie są roszczeniami

wynikającymi z umowy wzajemnej, od której odstąpiono, lecz powstają

w oderwaniu od niej i niezależnie od jej postanowień. W kontekście art. 494 k.c. nie

można mówić o roszczeniach wynikających z umowy, gdyż na co wcześniej już

zwrócono uwagę, odstąpienie od umowy rodzi takie skutki, jakby umowa nie była

zawarta.

W kontekście prowadzonych rozważań, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia

niniejszej sprawy pozostaje zatem zarzut naruszenia art. 646 k.c. w związku z art.

627 k.c. polegający na bezzasadnym przyjęciu, że dwie umowy zawarte przez

strony w dniu 3 października 2005 r. są umowami o dzieło, podczas gdy miały one

charakter umów o wykonanie prac badawczo – rozwojowych.

Mając na uwadze przedstawione argumenty, Sąd Najwyższy nie podziela

stanowiska Sądów orzekających w niniejszej sprawie, które uznały, iż

przedawnienie roszczeń o zwrot wzajemnych świadczeń z art. 494 k.c. należy

oceniać na podstawie przepisów, z których wynika konkretny stosunek prawny.

Analiza upływu terminu przedawnienia roszczenia w niniejszej sprawie nie może

być dokonana w świetle art. 646 k.c. Wobec tego, Sąd Apelacyjny przy ponownym

rozpoznaniu sprawy powinien dokonać oceny przedawnienia roszczenia powoda o

zapłatę kwoty 182.998,91 złotych na podstawie art. 118 k.c., czyniąc ustalenia co

do charakteru prawnego tego roszczenia w zakresie jego związania

z prowadzeniem działalności gospodarczej. W przypadku ustalenia, że roszczenie

10

strony powodowej nie uległo przedawnieniu Sąd Apelacyjny dokona jego oceny

prawnej w świetle art. 494 w związku z art. 487 § 2 k.c.

Mając na uwadze przedstawioną ocenę prawną, roztrząsanie zarzutów

naruszenia art. 123 § 1 pkt 1 k.c. oraz art. 123 § 1 pkt 2 k.c. jest bezprzedmiotowe.

Można jedynie zauważyć, że w sprawie nie doszło do naruszenia wymienionych

przepisów prawa materialnego. O uznaniu, czy wniosek o zawezwanie do próby

ugodowej przerywa bieg przedawnienia roszczenia, czy nie, decyduje jego treść.

Z załączonego do akt sprawy wniosku o zawezwanie do próby ugodowej (k. 339 –

340) jednoznacznie wynika, że wniosek obejmował zawezwanie przeciwnika – „A.”

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w G. – do próby ugodowej „w sprawie o

wydanie dokumentacji technicznej kontenera pralni polowej o kryptonimie Neptun 2

(…) oraz o zapłatę kwoty łącznie 130.625,88 zł, w tym: na podstawie umowy o

wykonanie kontenera łaźni polowej o kryptonimie Neptun 1 kwoty 110.195,49 zł, w

szczególności z tytułu: zastępczego wykonania umowy, niezwróconych przez

przeciwnika zaliczek (23.766,40 zł), odsetek od nieterminowo opłaconych faktur

korygujących zaliczki, utraty przez wnioskodawcę prawa do zwolnienia z podatku

VAT, kar umownych za zwłokę; natomiast na podstawie umowy o wykonanie

kontenera pralni polowej o kryptonimie Neptun 2 kwoty 20.430,39 zł, w

szczególności z tytułu: upustów cenowych, utraty przez wnioskodawcę prawa do

zwolnienia z podatku VAT, kar umownych za zwłokę (…)”. Należy podkreślić, że

zawezwanie do próby ugodowej powinno stwarzać podstawę do ustalenia

wysokości roszczenia i jego wymagalności, w przeciwnym wypadku zawezwanie

nie przerywa biegu przedawnienia, nie wiadomo bowiem, o jakie roszczenie chodzi

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 238/06, LEX nr

358793). Ponadto, należy dodać, że z istoty świadczenia objętego wnioskiem o

zawezwanie do próby ugodowej nie można domniemywać treści żądania objętego

tym wnioskiem. Zawezwanie do próby ugodowej zgłoszone w trybie art. 184 i nast.

k.p.c. to czynność procesowa podjęta przed Sądem, zaś jej treści nie można

domniemywać. W sprawie nie doszło także do naruszenia art. 123 § 1 pkt 2 k.c.

poprzez przyjęcie, że notatka z rozmów ze spotkania w dniu 19 grudnia 2007 r.

pomiędzy stronami niniejszego sporu (k. 211 – 212) nie stanowiła uznania przez

pozwaną roszczenia o zapłatę zaliczek i zwrot kosztów na poczet umowy

11

dotyczącej wykonania kontenera Neptun 2. Z treści notatki jednoznacznie wynika,

że strony doszły do porozumienia, co do warunków wykonania umów z dnia 3

października 2005 r. na realizację kontenerów o kryptonimach Neptun 1 i Neptun

2. Prawidłowo zatem uznały Sądy obu instancji, że brak podstaw do twierdzenia, iż

przedmiotem jakichkolwiek uzgodnień były ewentualne roszczenia stron w wypadku

odstąpienia od łączących je umów. Uznanie niewłaściwe długu różni się zasadniczo

od uznania właściwego, które ma charakter czynności prawnej związanej ze

złożeniem oświadczenia woli zmierzającego do wywołania skutków prawnych.

Celem uznania właściwego jest ustalenie lub stabilizacja istniejącej pomiędzy

stronami sytuacji prawnej. Natomiast uznanie niewłaściwe długu jest aktem wiedzy

dłużnika. Inaczej mówiąc, uznanie niewłaściwe długu jest jedynie przyznaniem

obowiązku świadczenia wynikającego z innego źródła, a zatem deklaratywnym

stwierdzeniem, że taki obowiązek istnieje i że dłużnik nie zamierza uchylić się od

jego wypełnienia (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego

2005 r., I CK 580/04, LEX nr 301787). Z treści notatki z rozmów ze spotkania w

dniu 19 grudnia 2007 r. pomiędzy stronami niniejszego sporu nie wynika, aby

pozwana potwierdziła swój stan wiedzy o istnieniu ciążących na niej roszczeniach

wobec powoda z tytułu odstąpienia od umów z dnia 3 października 2005 r. na

realizację kontenerów o kryptonimach Neptun 1 i Neptun 2.

Bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 471 k.c. Należy w pełni podzielić

stanowisko Sądów obu instancji, zgodnie z którym powód nie udowodnił (art. 6 k.c.)

faktu powstania szkody oraz jej wysokości, zawinionego zachowania pozwanego

i związku przyczynowego między tym zachowaniem a powstałą szkodą. Powód nie

przedstawił żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń, co do zaistnienia

w jego majątku uszczerbku w postaci obowiązku zapłaty 22 % podatku VAT

powstałego na skutek zmiany przepisów podatkowych, w wyniku których

zlikwidowano zwolnienie podatkowe na umowy o prace badawczo – rozwojowe.

Tak też należało ocenić żądanie zapłaty przez pozwaną kwoty 1.690,80 zł,

odzwierciedlającą kwotę upustu cenowego udzielonego przez powoda

Departamentowi Polityki Zbrojeniowej Ministerstwa Obrony Narodowej w związku

z nieterminowym wykonaniem prac badawczo – rozwojowych.

12

Reasumując, z uwagi na zasadność zarzutu naruszenia prawa materialnego

w zakresie art. 494 k.c. i w konsekwencji także art. 646 k.c. poprzez przyjęcie

niewłaściwego terminu przedawnienia roszczeń zwrotnych powstałych w związku

z odstąpieniem od umowy, na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego przekazując mu sprawę do ponownego

rozpoznania. Natomiast na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 39821

i art. 391 §

1 k.p.c. pozostawiono rozstrzygnięcie o kosztów postępowania kasacyjnego,

Sądowi Apelacyjnemu.