II UK 116/10

Sygn. akt II UK 116/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Romualda Spyt (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z wniosku J. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanego Zakładowego Klubu Sportowego P.

o składki na ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 28 października 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 13 listopada 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części, w zakresie zaległości

Zakładowego Klubu Sportowego "P." z tytułu składek na

ubezpieczenia społeczne powstałych przed dniem 1 stycznia

2003 r., składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego

2002 r. do października 2003 r., składek na Fundusz Pracy i

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych od

stycznia 2002 r. do października 2003 r. i sprawę przekazuje

2

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez J. P. decyzją z dnia 3 lipca 2007 r. Zakład Ubezpieczeń

Społecznych orzekł, że J. P. jako członek zarządu Zakładowego Klubu Sportowego

„P." odpowiada za zaległości powstałe z tytułu nieopłaconych składek na:

ubezpieczenia społeczne za okres od czerwca 2002 r. do października 2003 r., na

ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2002 r. do października 2003 r. oraz

na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres

od stycznia 2002 r. do października 2003 r. w łącznej kwocie 176.536,73 zł wraz z

odsetkami.

Wyrokiem z dnia 4 maja 2009 r. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję

w ten sposób, że zwolnił J. P. od odpowiedzialności z tytułu nieopłaconych składek

na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych przez Zakładowy Klub

Sportowy „P." w W. Powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wydał w

oparciu o następujący stan faktyczny:

Zakładowy Klub Sportowy „P." działał przy Spółce Akcyjnej „P.", która

ponosiła główny ciężar jego finansowania. Klub własnego majątku nie posiadał,

dzierżawił obiekty od Spółki „P.", otrzymywał co miesiąc dotację na swą

działalność, miał wpływy z działalności usługowo-reklamowej. Funkcję prezesa

zarządu Klubu Sportowego „P." J. P. objął 1 czerwca 2001 r. Klubowi w tym czasie

brakowało około 2.500.000 zł na pokrycie zobowiązań publicznoprawnych oraz

wobec innych wierzycieli. Przez pierwszy rok prezesury odwołującego się Klub

osiągnął 500.000 zł zysku i zmniejszył zadłużenie o 1.000.000 zł. W lutym 2002 r.

główny udziałowiec Spółki „P." - francuska firma „B." - zbankrutował i z końcem

2002 r. skończyły się comiesięczne dotacje dla Klubu, któremu wypowiedziano

3

współpracę. Nowy właściciel „P." - firma „W." zmniejszyła dotacje dla Klubu o 1/4.

Przedsięwzięcie, celem którego miałoby być połączenie ZKS „P." oraz WKS „Ś.",

zakończyło się niepowodzeniem. Wniosek J. P. o połączenie klubów został

odrzucony w głosowaniu walnego zebrania członków ZKS „P." w lipcu 2003 r. J. P.

odwołano z funkcji prezesa zarządu z dniem 26 listopada 2003 r.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że organ rentowy

nie wykazał bezskuteczności egzekucji wobec Klubu „P". Podkreślił, że z akt

sprawy wynika, iż ograniczył się on do prowadzenia egzekucji z rachunków

bankowych Klubu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciel, nie podjął

żadnych kroków zmierzających do wyegzekwowania od dłużnika wymagalnej

wierzytelności w wysokości co najmniej 180.000 zł, która to kwota pokryłaby w

całości należność główną. Sąd ocenił także, że działania J. P. w czasie pełnienia

przez niego funkcji prezesa w okresie od czerwca 2001 r. do listopada 2003 r.

dowodzą, że działał on jak dobry gospodarz, prowadził działalność ukierunkowaną

na uzyskanie większych środków finansowych, zmniejszenie wydatków klubu,

racjonalizowanie działań gospodarczych i spłatę zaległości publicznoprawnych.

Ponadto Sąd pierwszej instancji przywołał art. 36 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. -

Prawo o stowarzyszeniach (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.),

zgodnie z którym likwidacja stowarzyszenia wymaga uchwały walnego zebrania

członków, a zarząd nie jest władny bez zgody tego ciała podjąć żadnych kroków

prawnych i stwierdził, że w związku z tym nie można obciążać J. P. winą za brak

wniosków o zakończenie działalności Stowarzyszenia.

Apelację od tego wyroku wywiódł organ rentowy, zaskarżając go w całości i

wnosząc o oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu

wyrokowi zarzucono naruszenie art. 116 i 116a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. -

Ordynacja podatkowa (jednolity tekst: Dz.U. Z 2005 r. Nr 8. poz. 60 ze zm.,

powoływanej dalej jako Ordynacja podatkowa) w związku z art. 31 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa systemowa),

przez ustalenie, że odwołujący się - jako członek zarządu - nie ponosi

odpowiedzialności za zaległości w uiszczaniu składek na ubezpieczenia społeczne

4

ZKS „P.", a także naruszenie art. 233 k.p.c., przez ustalenie okoliczności

ekskulpujących wnioskodawcę od odpowiedzialności za powstałe zadłużenie w

sposób sprzeczny z zebranym materiałem dowodowym.

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 13

listopada 2009 r. uwzględnił apelację i zmienił zaskarżony wyrok, oddalając

odwołanie.

Sąd drugiej instancji zauważył, że Sąd Okręgowy dokonał błędnej oceny

materiału dowodowego, w konsekwencji czego wydał nieprawidłowy wyrok. Przede

wszystkim Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił, że wnioskodawca

przedstawił dowody zwalniające go od odpowiedzialności za prowadzenie spraw

finansowych Klubu, czyli wskazał okoliczności wyłączające odpowiedzialność

członka zarządu za zobowiązania składkowe stowarzyszenia, w myśl art. 116a

Ordynacji podatkowej. Błędnie też uznał, że organ rentowy nie wykazał

bezskuteczności egzekucji z majątku stowarzyszenia. Sąd Apelacyjny wskazał, że

w sprawie będzie miał zastosowanie art. 116a Ordynacji podatkowej, który przepis

art. 116 nakazuje odpowiednio stosować wobec członków organów zarządzających

innymi osobami prawnymi niż spółkami z ograniczoną odpowiedzialnością,

spółkami akcyjnymi oraz tymi spółkami w organizacji, co obejmuje także członków

zarządów stowarzyszeń.

Sąd podniósł także, że organ rentowy wykazał bezskuteczność egzekucji

przeciwko stowarzyszeniu - jako warunek odpowiedzialności członków zarządu tej

organizacji. W czasie pełnienia przez J. P. funkcji prezesa zarządu Klubu, tj. od 1

czerwca 2001 do 26 listopada 2003 r., kwota samych tylko zobowiązań

publicznoprawnych Stowarzyszenia w roku 2002 r. wynosiła 131.800. zł, a w 2003

r. już 468.100 zł. Po zbiegu egzekucji administracyjnych i sądowych na mocy

postanowienia Sądu Rejonowego z 10 października 2003 r. łączną egzekucję

przejął komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym. Zakład przesłał do komornika 51

tytułów wykonawczych. Pismem z 23 listopada 2004 r. komornik poinformował

wierzyciela, że w Stowarzyszeniu brak jest majątku, który umożliwiłby skuteczną

egzekucję. Sąd Apelacyjny wskazał ponadto, że postanowieniem z 28 lutego 2006

r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości Klubu „.", albowiem

ustalony w tym postępowaniu majątek dłużnika nie pozwalał na zaspokojenie nawet

5

kosztów postępowania upadłościowego, co oznacza, iż wykorzystano drogę

sięgnięcia do majątku spółki i egzekucja w rzeczywistości okazała się

bezskuteczna.

Konkludując, Sąd drugiej instancji stwierdził, że zostało ustalone, iż

egzekucja przeciwko Stowarzyszeniu okazała się bezskuteczna oraz że

wnioskodawca nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości, a zatem nie podjął starań

w celu zabezpieczenia swych wierzycieli. Nie wszczęto postępowania układowego.

Wnioskodawca nie udowodnił, że niezgłoszenie upadłości oraz brak postępowania

układowego nastąpiły bez jego winy, nie wskazał mienia, z którego egzekucja

przeciwko Stowarzyszeniu byłaby możliwa. Stwierdzenie przez Sąd pierwszej

instancji, że J. P. działał w okresie pełnienia funkcji prezesa zarządu Klubu jak

dobry gospodarz, jest niepoparte żadnymi dowodami Nie zasługuje także na

akceptację pogląd Sądu Okręgowego, że prezes nie miał wpływu na sprawy Klubu,

a uchwałę o likwidacji stowarzyszenia sportowego było władne podjąć jedynie

walne zgromadzenie członków. Powyższe okoliczności nie mają żadnego

znaczenia dla orzeczenia o odpowiedzialności wnioskodawcy jako członka zarządu

stowarzyszenia, który z racji zajmowanej funkcji powinien wykazywać szczególne

zainteresowanie sprawami ZKS „P". Zarząd Klubu miał uprawnienie i obowiązek

zarządzania majątkiem i funduszami Stowarzyszenia, a zatem nie można

zaakceptować stanowiska Sądu Okręgowego, jakoby możliwość podejmowania

jakichkolwiek działań naprawczych należała tylko do walnego zgromadzenia.

J. P. zaskarżył ten wyrok skargą kasacyjną w części dotyczącej obciążenia

go odpowiedzialnością za zaległości Zakładowego Klubu Sportowego „P." z tytułu

składek na ubezpieczenia społeczne powstałe przed dniem 1 stycznia 2003 r.,

składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2002 r. do października

2003 r., składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych od stycznia 2002 r. do października 2003 r., wnosząc o jego

uchylenie w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego - art. 31

w związku z art. 4 pkt 3 ustawy systemowej w związku z art. 116a Ordynacji

podatkowej oraz w związku z art. 15 pkt 1, art. 21 i art. 30 ustawy z dnia 12

6

września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie

niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 169, poz. 1387 ze zm.), poprzez ich niewłaściwe

zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd Apelacyjny, iż skarżący

jako członek zarządu Zakładowego Klubu Sportowego „P." ponosi

odpowiedzialność za zaległości tego Stowarzyszenia z tytułu składek na

ubezpieczenia społeczne powstałe przed dniem 1 stycznia 2003 r., podczas gdy

przepis art. 116a Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy systemowej (w

brzmieniu nadanym art. 15 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie

ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw)

wprowadzający odpowiedzialność członków zarządu osób prawnych - innych niż

wymienione w art. 116 - za zaległości podatkowe i zaległe należności z tytułu

składek na ubezpieczenia społeczne takich osób prawnych wszedł w życie dopiero

z dniem 1 stycznia 2003 r., zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o

zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

Tym samym w świetle art. 31 ustawy systemowej, w brzmieniu nadanym tą nowelą,

również do zaległości składkowych, powstałych przed dniem 1 stycznia 2003 r.,

stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym przed dniem

1 stycznia 2003 r., co powoduje, że brak jest podstawy prawnej do przyjęcia

odpowiedzialności skarżącego za zaległości Zakładowego Klubu Sportowego „P."

z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powstałe przed dniem 1 stycznia 2003

r.

Ponadto zarzucono naruszenie prawa materialnego - art. 31 w związku z

art. 4 pkt 3 oraz art. 32 ustawy systemowej w związku z art. 116a Ordynacji

podatkowej oraz w związku z art. 84 i 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

poprzez ich niewłaściwą wykładnię polegającą w istocie na błędnym przyjęciu przez

Sąd Apelacyjny, iż względy wykładni celowościowej i systemowej przemawiają za

wnioskiem, iż członek zarządu stowarzyszenia ponosi odpowiedzialność za

zaległości tego stowarzyszenia w zapłacie składek na Fundusz Pracy i Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i składek na ubezpieczenie

zdrowotne, podczas gdy zgodnie z art. 32 ustawy systemowej, w brzmieniu

obowiązującym do dnia 1 stycznia 2010 r., a więc w brzmieniu obowiązującym w

dacie wydawania przez Sąd Apelacyjny zaskarżonego wyroku (13 listopada 2009

7

r.), do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne przepisy dotyczące

składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio jedynie w zakresie:

ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty,

przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach,

ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń, a

zatem przepis ten nie statuuje bezpośredniego odwołania do przepisu art. 116a

Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy systemowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest częściowo uzasadniona z uwagi na naruszenie art. 31

ustawy systemowej w związku z art. 116a Ordynacji podatkowej oraz w związku z

art. 21 i art. 30 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja

podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Przepis art. 116a Ordynacji

podatkowej, zgodnie z którym “Za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż

wymienione w art. 116 odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie

organów zarządzających tymi osobami. Przepisy art. 116 stosuje się odpowiednio",

wprowadzony został do ustawy od 1 stycznia 2003 r., na mocy ustawy z dnia 12

września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie

niektórych innych ustaw. Wraz z wejściem w życie tej nowelizacji rozszerzony

został krąg osób ponoszących odpowiedzialność za zaległości składkowe (osób

trzecich). W myśl art. 21 tej ustawy do odpowiedzialności podatkowej osób trzecich

z tytułu zaległości podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej

ustawy stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym

przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Ten przepis intertemporalny w

jednoznaczny sposób wskazuje, że członkowie organów zarządzających osobami

prawnymi innymi niż wymienione w art. 116 Ordynacji podatkowej odpowiadają

wyłącznie za zaległości podatkowe (składkowe) powstałe od 1 stycznia 2003 r.

Taka też była intencja ustawodawcy, który w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia

12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie

8

niektórych innych ustaw, między innymi, stwierdził,: „Proponuje się członka organu

zarządzającego inną osobą prawną, niż spółka kapitałowa, ustanowić osobą trzecią

odpowiadającą za zaległości podatkowe fundacji, na zasadach identycznych jak w

przypadku odpowiedzialności członka zarządu sp. z o.o. lub S.A. - art. 116a.

Przepis ten dotyczyć będzie w szczególności członków zarządu fundacji,

stowarzyszenia, zrzeszenia, spółdzielni. Dochody fundacji przeznaczane na cele

statutowe są objęte zwolnieniem przedmiotowym w podatku dochodowym od osób

prawnych. Problem jednak może wystąpić, jeżeli dochody nie zostaną

przeznaczone na cele statutowe a podatek od nich nie zostanie uiszczony. W razie

bezskuteczności egzekucji zaległości podatkowej z majątku fundacji organ

podatkowy w obecnym stanie prawnym jest pozbawiony możliwości dochodzenia

tych zaległości od członków jej zarządu. Obecnie Ordynacja nie przewiduje takiej

kategorii osób trzecich, chociaż status członka zarządu fundacji jest podobny do

statusu członka zarządu sp. z o.o. lub S.A.” Nie było zatem podstaw prawnych, aby

obciążać skarżącego odpowiedzialnością za zaległości składkowe Zakładowego

Klubu Sportowego „P." na: ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne,

a także na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

powstałe przed 1 stycznia 2003 r.

Nie jest natomiast trafny drugi zarzut skargi oparty na naruszeniu “art. 31 w

związku z art. 4 pkt 3 oraz art. 32 ustawy systemowej w związku z art. 116a

Ordynacji podatkowej oraz w związku z art. 84 i 217 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej”. Kwestia, czy przepis art. 32 ustawy systemowej, w brzmieniu

obowiązującym do 31 grudnia 2009 r., stanowił podstawę do przeniesienia

odpowiedzialności za zaległości składkowe na Fundusz Pracy, Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne na

osoby trzecie, był już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego. Pozytywna

odpowiedź na powyższe pytanie zaprezentowana została w uchwałach: z dnia 4

czerwca 2008 r., II UZP 3/08 (OSNP 2009 nr 11-12, poz. 148) oraz z dnia 7 maja

2008 r., II UZP 1/08 (OSNP 2008 nr 23-24, poz. 352; OSP 2009 nr 5, poz. 60 z

glosą J. Jankowiaka), gdzie opowiedziano się za szerokim rozumieniem pojęcia

„pobór składek” w rozumieniu powyższego przepisu, a więc obejmującym też

przeniesienie odpowiedzialności za zaległości składkowe na osoby trzecie. Takie

9

stanowisko potwierdził następnie Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów w

uchwale z dnia 15 października 2009 r. II UZP 3/09 (OSNP 2010 nr 13-14, poz.

165), w której stwierdzono, że: ”Przepis art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998

r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz.

74 ze zm.) - także w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2010 r. przed

zmianą dokonaną przez art. 45 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o

emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656) - stanowi podstawę

odpowiedniego stosowania do składek na Fundusz Pracy, Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne

przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne o odpowiedzialności

osób trzecich za zaległości składkowe”. W uzasadnieniu uchwały, między innymi,

wywiedziono, że zwrócić należy uwagę, iż przepisy ustawowe z reguły nie odnoszą

się do czynności czysto technicznych, gdyż te kwestie ustawodawca przekazuje do

aktów wykonawczych. Przepisy ustawowe o poborze składek dotyczą przede

wszystkim określenia podmiotu zobowiązanego do ich zapłacenia. Podmiotem

zobowiązanym do zapłacenia składek może być następca prawny podmiotu, na

którym ciąży obowiązek składkowy, jak i osoba trzecia, na którą przepisy prawa

nakładają obowiązek spełnienia - przy istnieniu określonych warunków -

zobowiązania składkowego, niespełnionego przez podmiot bezpośrednio

zobowiązany. Taką możliwość przewiduje art. 31 ustawy systemowej, który odsyła

do odpowiedniego stosowania, między innymi art. 115, art. 116, 116a, 117, 118 i

119 Ordynacji podatkowej, tj. do przepisów o odpowiedzialności osób trzecich za

zobowiązania podatkowe. Za zastosowalnością tego przepisu nie tylko do składek

na ubezpieczenie społeczne, ale również do składek na Fundusz Pracy, Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne,

przemawiają następujące argumenty. Należy wskazać, że art. 32 ustawy

systemowej w wymienionych w nim kategoriach spraw odsyła do odpowiedniego

stosowania przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne, a to

oznacza odesłanie do wszystkich przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia

społeczne, czyli również do przepisów Ordynacji podatkowej, wymienionych w art.

31 ustawy systemowej. Na gruncie wykładni językowo-logicznej art. 32 nie ma

uzasadnienia do wybiórczego stosowania tylko niektórych przepisów Ordynacji.

10

Wręcz przeciwnie, taka interpretacja pozostawałaby w sprzeczności z wykładnią

systemową. Przepisy art. 31 i 32 ustawy systemowej należy więc postrzegać

łącznie. Inaczej mówiąc, odesłanie zawarte w art. 32 ustawy systemowej obejmuje

odesłanie do przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne łącznie z

przepisem art. 31, zawierającym odesłanie do wymienionych w nim przepisów

Ordynacji podatkowej. Wykładnia językowo-logiczna i systemowa pozostają w

zgodzie z wykładnią funkcjonalną art. 32 ustawy systemowej. Celem tego przepisu

jest zabezpieczenie uzyskiwania składek na Fundusz Pracy, Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne na

poziomie analogicznym, jak w przypadku składek na ubezpieczenia społeczne.

Składki te - podobnie jak składki na ubezpieczenia społeczne - służą gromadzeniu

dochodów, z których są następnie pokrywane świadczenia socjalne w postaci

odpowiednich zasiłków, bądź też świadczenia w naturze, w razie zaistnienia ryzyka

socjalnego w postaci utraty zarobków z powodu ogłoszenia upadłości pracodawcy,

braku pracy, czy też konieczności leczenia. Wyłączenie - bądź też ograniczenie -

zakresu ściągalności składek wymagałoby w tej sytuacji wyraźnej, szczególnej

regulacji prawnej, której analizowane unormowania nie zawierają. Sąd Najwyższy

podkreślił także, że w art. 32 ustawy systemowej chodzi o pobór składek (a ściślej o

pobór składek, ich egzekucję, wymierzanie odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty,

przepisy karne, dokonywanie zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach,

ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowanie ulg i umorzeń) w

szerokim tego słowa znaczeniu, czyli o wszystkie czynności zmierzające do

spowodowania wygaśnięcia zobowiązania składkowego (przede wszystkim przez

zapłatę należności). Czynności te obejmują więc także przeniesienie

odpowiedzialności za zaległe składki na osoby trzecie. Sąd Najwyższy w składzie

powiększonym podkreślił, że każdy z funduszy, do których odnosi się art. 32 ustawy

systemowej (a więc Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych i Narodowy Fundusz Zdrowia) ma charakter socjalny, bowiem ich

zasoby są przeznaczone na realizację wyodrębnionych zadań o takim właśnie

charakterze. W odniesieniu do każdego z funduszy, na które nie opłacono składek,

ważne jest zatem efektywne odzyskanie należności tak, by finanse tych funduszy

doznały jak najmniejszego uszczerbku, były jak najmniej ograniczone, a w związku

11

z tym by ich cele były realizowane w sposób pełny. Szczególnie istotne jest to przy

Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Narodowym Funduszu

Zdrowia, które zostały wyposażone w osobowość prawną, wobec czego Skarb

Państwa nie ponosi odpowiedzialności za ich zobowiązania. Oznacza to, że

ograniczanie możliwości ściągnięcia składek przez ograniczenie kręgu podmiotów

zobowiązanych do ich opłacenia, odbiłoby się wprost na osobach, którym

przysługują świadczenia ze środków zgromadzonych przez te Fundusze (a więc na

pracownikach niewypłacalnych pracodawców lub pracownikach korzystających ze

świadczeń zdrowotnych). Gwarancje tych Funduszy - przy akceptacji zapatrywania

prezentowanego przez zwykły skład Sądu Najwyższego, postulującego wąskie

rozumienie pojęcia „pobór składek” - mogłyby zostać znacznie zmniejszone. Ten

sam argument należy odpowiednio odnieść także do należności uiszczanych na

Fundusz Pracy. Powołaną wykładnię Sąd Najwyższy, rozpoznający niniejszą

skargę, w pełni akceptuje. Mimo nieuwzględnienia powyższego zarzutu zachodzi

konieczność uchylenia wyroku w zaskarżonej części, bowiem Sąd Apelacyjny

będzie zobowiązany do prawidłowego określenia kwot zaległości składkowych,

które zgodnie z przedstawionym wyżej stanowiskiem obciążają odwołującego się.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na mocy art. 39815

§ 1 k.p.c. orzekł

jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto po myśli art.

108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c.