III CZP 73/10

Uchwała z dnia 28 października 2010 r., III CZP 73/10

Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Szkoły Głównej Gospodarstwa

Wiejskiego w W. przy uczestnictwie Skarbu Państwa reprezentowanego przez

Ministra Skarbu Państwa o wyrażenie zgody na zbycie nieruchomości, po

rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 14 października

2010 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w

Warszawie postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2010 r.:

„Czy sąd rozpoznający na podstawie art. 5c ust. 5 w związku z art. 5c ust. 6

ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień

przysługujących Skarbowi Państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 493 ze zm.) odwołanie

państwowej osoby prawnej od postanowienia Ministra Skarbu Państwa o

nieuwzględnieniu jej sprzeciwu na odmowę wyrażenia zgody na dokonanie

czynności prawnej w rozumieniu art. 5a ust. 1 tej ustawy jest uprawniony do

wydania postanowienia o udzieleniu takiej zgody?"

podjął uchwałę:

W postępowaniu sądowym, wywołanym wniesieniem przez uczelnię

publiczną odwołania na podstawie art. 5c ust. 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996

r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa

(Dz.U. Nr 106, poz. 493 ze zm.), sąd może wydać postanowienie o udzieleniu

zgody na dokonanie czynności prawnej.

Uzasadnienie

Do Ministra Skarbu Państwa wpłynął wniosek Szkoły Głównej Gospodarstwa

Wiejskiego w W. o wyrażenie zgody na dokonanie czynności prawnej polegającej

na zbyciu własności nieruchomości gruntowej. Minister odmówił wyrażenia zgody

(art. 5a ust. 1, art. 5c ust. 3 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach

wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa, Dz.U. Nr 106, poz.

493 ze zm. – dalej: "ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r."), szkoła wniosła więc

sprzeciw, który nie został uwzględniony. W konsekwencji Szkoła złożyła odwołanie

od tego rozstrzygnięcia do Sądu Okręgowego, który postanowieniem z dnia 9

września 2009 r. wyraził zgodę na sprzedaż tej nieruchomości.

Rozpoznając apelację Skarbu Państwa Sąd Apelacyjny powziął poważną

wątpliwość, czy sąd rozpoznający odwołanie jest uprawniony także do wydania

postanowienia obejmującego udzielenie zgody, czy jedynie – jak wywodził

apelujący – do wydania orzeczenia o oddaleniu odwołania lub uchylenia

rozstrzygnięcia ministra.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)

Przepis art. 5a ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. przewiduje obowiązek

uzyskania przez państwowe osoby prawe zgody właściwego ministra do spraw

Skarbu Państwa na dokonanie czynności prawnych m.in. obejmujących sprzedaż

nieruchomości należących do tych osób. Czynność prawna dokonana z naruszenie

tego obowiązku jest nieważna (art. 5a ust. 2 ustawy).

W art. 5b i 5c ustawy przewidziano procedurę i przesłanki uzyskiwania zgody

ministra, czas i warunki jej skuteczności. W razie odmowy wyrażenia zgody przez

ministra, państwowa osoba prawna może wnieść sprzeciw do tego ministra (art. 5c

ust. 4 ustawy), a w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu osobie tej przysługuje

prawo złożenia odwołania do sądu (art. 5c ust. 5 ustawy). Do postępowania

wywołanego wniesieniem odwołania stosuje się odpowiednio art. 6911

-6919

k.p.c.

(art. 5c ust. 6 ustawy). Zgodnie z art. 90 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. –

Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), rozporządzenie

przez uczelnię publiczną składnikami aktywów trwałych w rozumieniu przepisów o

rachunkowości, w zakresie określonym w ustawie z dnia 8 sierpnia 1996 r., wymaga

zgody ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa. Sąd Apelacyjny trafnie

przyjął, że do uczelni wyższej ma zastosowanie procedura wyrażania zgody

dotycząca sprzedaży nieruchomości gruntowej, przewidziana w art. 5a-5c ustawy z

dnia 8 sierpnia 1996 r., z możliwością otwarcia sądowej kontroli odmowy udzielenia

zgody w wyniku wniesienia odwołania (art. 5c ust. 5 i 6 ustawy).

Powstaje podstawowa kwestia dotycząca określenia przede wszystkim

charakteru prawnego postępowania w sprawie wywołanej wniesieniem odwołania

przez szkołę wyższą na podstawie art. 5c ust. 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. w

związku z art. 90 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie

wyższym. Chodzi o to, czy sądowe postępowanie nieprocesowe stanowi w jakimś

sensie kontynuację procedury wyrażanie zgody, przewidzianej w art. 5b-5c tej

ustawy, czy też wniesienie odwołania oznacza zainicjowanie autonomicznego

postępowania rozpoznawczego przed sądem powszechnym, w którym ma zapaść

definitywne rozstrzygnięcie sprawy. Należy wyjaśnić także to, czy przedmiotem

sądowego postępowania rozpoznawczego jest właśnie „wniosek żądania o

wyrażenie zgody” na dokonanie określonej czynności prawnej, czy tylko prawna

weryfikacja (kontrola) rozstrzygnięcia stanowiska ministra nieuwzględniającego

sprzeciwu w zakresie wskazanym we wniesionym odwołaniu (art. 5c ust. 5 ustawy).

Przewidziane w art. 5a ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. wymaganie zgody

Ministra Skarbu Państwa na dokonywanie umownych rozporządzeń m.in. własną

nieruchomością przez szkołę wyższą stanowi przejaw szczególnych, ustawowych

uprawnień przysługujących wobec państwowych osób prawnych i wykonywanych

według reguł przewidzianych w art. 5b-5c ustawy. Uzyskanie zgody według tych

reguł stanowi niezbędne wymaganie ważności podejmowanych przez szkołę

wyższą czynności prawnych (art. 5a ust. 2 ustawy). Szczegółowa regulacja prawna

uzyskiwania omawianej zgody – w tym także kryteriów prawnych wyrażania

stanowiska przez ministra oraz kwestionowania pierwotnego stanowiska

odmownego ministra – może świadczyć o tym, że prawna regulacja omawianego

sposobu wykonywania uprawnień Skarbu Państwa (art. 441

§ 2 k.c.) ma charakter

pełny i wyczerpujący; postępowanie zmierzające do uzyskania zgody ministra

Skarbu Państwa kończy się definitywnie drugim stanowiskiem tego ministra,

sformułowanym ostatecznie po wniesieniu sprzeciwu przez szkołę wyższą (art. 5c

ust. 4 ustawy). Brak regulacji prawnej, która mogłaby wskazywać na to, że

wspomniana ustawowa procedura uzyskiwania zgody mogłaby być w jakiejś

sytuacji kontynuowana lub podjęta na nowo. Zakończenie omawianego etapu

ubiegania się o zgodę negatywnym stanowiskiem ministra otwiera z kolei możliwość

prawnej weryfikacji tego stanowiska już w toku postępowania nieprocesowego,

zainicjowanego wniesieniem odwołania (art. 506 k.c. i art. 5c ust. 5 i 6 ustawy).

Należy stwierdzić, że przedmiotem postępowania wywołanego wniesieniem

odwołania (art. 5c ust. 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r.) jest rozpoznanie sprawy

(żądania) w przedmiocie wyrażenia zgody na dokonanie zindywidualizowanej

czynności prawnej, a nie inicjowanie swoistego „postępowania odwoławczego”,

służącego jedynie kontroli negatywnego stanowiska Ministra Skarbu Państwa. W

tym postępowaniu sąd ocenia, czy istnieją prawne podstawy wydania

rozstrzygnięcia pozytywnego lub negatywnego, kierując się m.in. kryteriami

określonymi w art. 5b i nast. ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. (legalność i

gospodarcza racjonalność czynności prawnej wymagającej zgody). Nie ogranicza

się zatem jedynie do zbadania samej legalności negatywnego stanowiska Ministra,

które zostało zakwestionowane w stosownym odwołaniu. Oznacza to, że nie może

mieć w omawianym zakresie decydującego znaczenia sama nazwa i forma środka

prawnego służącego do wywołania postępowania w przedmiocie wyrażenia zgody;

środek ten inicjuje tylko nowe autonomiczne postępowanie przed sądem cywilnym.

Skoro postępowanie wywołane wniesieniem odwołania uregulowano bardzo

ogólnie, do rozstrzygnięcia wielu kwestii proceduralnych niezbędne jest odwołanie

się do ogólnych przepisów dotyczących funkcji i przebiegu postępowania

nieprocesowego (zob. np. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 4

sierpnia 1996 r., III CZP 50/06). Oznacza to, że sąd rozpoznający wniosek w

przedmiocie wyrażenia zgody ma możliwość wydania każdej postaci rozstrzygnięcia

przewidzianego dla sądu meriti w postępowaniu nieprocesowym.

Z przedstawionych względów należało przyjąć, że w postępowaniu sądowym,

wywołanych wniesieniem przez uczelnię publiczną odwołania na podstawie art. 5c

ust. 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r., sąd może wydać także postanowienie o

udzieleniu zgody na dokonanie czynności prawnej obejmującej zbycie

nieruchomości.

Z tych względów podjęto uchwałę, jak na wstępie (art. 390 § 1 k.p.c.).