I CSK 63/10

Sygn. akt I CSK 63/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 listopada 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa M. B.

przeciwko (…) Wojskowej Spółdzielni Mieszkaniowej w W.

z udziałem interwenienta ubocznego Krajowej Rady Spółdzielczej w W.

o uchylenie uchwał i stwierdzenie nieważności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 5 listopada 2010 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 4 września 2009 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala skargę kasacyjną;

oddala wniosek strony pozwanej o zasądzenie kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2006 r. Sąd Okręgowy w W. uznał nieważność

wyboru przedstawicieli do zebrania przedstawicieli (…) Wojskowej Spółdzielni

Mieszkaniowej (dalej jako WSM) w W. dokonanego przez grupy członkowskie na

nadzwyczajnym zebraniu przedstawicieli w dniu 15 grudnia 2004 r. i w konsekwencji

uchylił uchwałę tego zebrania w przedmiocie wyboru członków rady nadzorczej. Na

podstawie tego wyroku powodowie – członkowie WSM złożyli wniosek o zmianę wpisu

w rejestrze przedsiębiorców KRS przez wykreślenie z niego członków rady nadzorczej

wybranych dnia 15 grudnia 2004 r. oraz członków zarządu WSM wybranych przez tych

członków rady nadzorczej. Postanowieniem z dnia 22 marca 2007 r. Sąd Rejonowy

wykreślił dane zgodnie z wnioskiem. Na wniosek licznej grupy członków WSM zarząd

Krajowej Rady Spółdzielczej, uchwałą z dnia 12 grudnia 2007 r. nr (…)/2007 zwołał na

dzień 31 marca 2007 r. zebranie przedstawicieli Spółdzielni, które miało być

poprzedzone zebraniami grup członkowskich. Na zebraniach grup członkowskich

odwołano dotychczasowych przedstawicieli i wybrano nowych. Na zebraniu

nowowybranych przedstawicieli, uchwałą nr (…)/2007 dokonano wyboru członków rady

nadzorczej. Na posiedzeniu plenarnym w dniu 23 kwietnia 2007 r. rada nadzorcza

uchwałą nr (…)/2007 r. wybrała prezesa zarządu w osobie A. C. i prezesa zarządu ds.

techniczno-eksploatacyjnych w osobie J. I., którzy w dniu 24 kwietnia 2007 r. złożyli

wniosek o stosowna zmianę w KRS. Przed Sądem Rejonowym Wydział Rodzinny, z

inicjatywy powodów, toczyło się postępowanie o ustanowienie kuratora dla WSM z

uwagi na brak organów do wykonywania czynności statutowych. Wniosek został

oddalony ze wskazaniem, że zebranie przedstawicieli może być zwołane przez związek

rewizyjny, w którym Spółdzielnia jest zrzeszona. Aktualnie nie ma w KRS w odniesieniu

do WSM w rubrykach „organ uprawniony do reprezentacji” i „organ nadzoru” żadnych

podmiotów.

W obecnej sprawie z powództwa członków WSM przeciwko tej Spółdzielni przy

interwencji ubocznej po stronie pozwanej Krajowej Rady Spółdzielczej powodowie

domagali się: uchylenia uchwały Zarządu Krajowej Rady Spółdzielczej nr (…)/2007 oraz

stwierdzenia nieważności wyboru przedstawicieli członków dokonanego przez grupy

członkowskie w lutym i marcu 2007 r., a nadto unieważnienia zebrania przedstawicieli

odbytego 31 marca 2007 r. oraz uchylenia uchwał podjętych na tym zebraniu w

3

przedmiocie wyboru rady nadzorczej i zarządu WSM. Powodowie podnosili, że

wystąpienie grupy członków nie stanowi podstawy do zwołania zebrania grup

członkowskich i zebrania przedstawicieli przez Krajową Radę Spółdzielczości.

Wyrokiem z dnia 1grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił powództwo. W

ocenie tego Sądu w pierwszej kolejności powództwo powinno być skierowane przeciwko

podmiotowi, który podjął uchwałę nr (…)/2007 czyli Krajowej Radzie Spółdzielczej,

posiadającej osobowość prawną. W konsekwencji nie ma podstaw, by w sprawie

wytoczonej przeciwko WSM uznać za trafny zarzut naruszenia art. 39 § 5 ustawy z dnia

16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848

ze zm. dalej jako pr. spółdz.). Sąd Okręgowy nie podzielił także poglądu powodów, że w

sytuacji, gdy w Spółdzielni nie było rady nadzorczej ani zarządu, Krajowa Rada

Spółdzielcza nie mogła zwołać zebrania przedstawicieli, a powinien to zrobić kurator

ustanowiony przez sąd.

Apelację od powyższego wyroku wniosła powódka M. B. zarzucając, że narusza

on art. 39 § 5 pr.spółdz.

Zarzut ten Sąd Apelacyjny uznał za nieuzasadniony wskazując, że wynikające z

powołanego przepisu uprawnienie Krajowej Rady Spółdzielczej jest niezależne od

uprawienia związku rewizyjnego, a tym samym brak jest podstaw do przyjęcia – zgodnie

ze stanowiskiem skarżącej - że w razie zrzeszenia w nim spółdzielni, to jedynie związek

rewizyjny ma prawo do zwołania zebrania przedstawicieli. To uprawnienie związku

rewizyjnego i Krajowej Rady Spółdzielczej nie jest ograniczone do sytuacji, gdy

spółdzielnia posiada statutowe organy w postaci zarządu i rady nadzorczej. Celem art.

39 § 5 pr. spółdz. jest bowiem umożliwienie spółdzielcom podjęcia decyzji w ważnych

sprawach jak najszybciej, bez potrzeby zwracania się do sądu o ustanowienie kuratora,

niezależnie od przyczyn niezwołania przez zarząd zebrania przedstawicieli w ciągu

sześciu tygodni od dnia zgłoszenia takiego żądania. Organ, który jest uprawniony do

zwołania zebrania przedstawicieli posiada również kompetencję do zwołania zebrań

grup członkowskich w celu wyboru przedstawicieli na to zebranie.

Z tych względów obecnie zaskarżonym wyrokiem Sad Apelacyjny oddalił

apelację.

W skardze kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego, opartej na obu

ustawowych podstawach, skarżąca podniosła zarzuty naruszenia:

1/ art. 67 § 1, art. 71 i art. 379 pkt 2 k.p.c. polegającego na przeprowadzeniu

postępowania dotkniętego ab initio nieważnością ze względu na niezgodność składu

4

organu reprezentującego pozwaną ze statutem Spółdzielni stanowiącym, że zarząd

składa się z trzech osób;

2/ art. 39 § 5 przez jego błędną wykładnię i art. 42 § 2 i 3 pr. spółdz. przez ich

niezastosowanie pomimo, że zaskarżona uchwała o wyborze zarządu jest sprzeczna z

art.49 pr. spółdz. w zw. z § 88 ust. 1 statutu Spółdzielni.

Wnosiła o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego oraz poprzedzającego go wyroku

Sądu Okręgowego, zniesienie postępowania w całości i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i

opartym na niej statucie (art. 38 k.c.). Zarząd pozwanej Spółdzielni, który jest organem

powołanym do kierowania jej działalnością i reprezentacji Spółdzielni na zewnątrz,

stosownie do § 88 ust. 1 jej statutu składa się trzech osób. Poza sporem jest, że

dokonano wyboru jedynie dwóch członków zarządu. Skarżąca, która z uwagi na

względny charakter nieważności uchwał, tracących moc dopiero w razie ich

prawomocnego uchylenia przez sąd, nie może w sprawie o ich uchylenie kwestionować

prawidłowej reprezentacji Spółdzielni z powodu wątpliwości co do ważności wyboru rady

nadzorczej przez zgromadzenie przedstawicieli i wyboru zarządu przez tę radę, wiąże

zarzut niewłaściwej reprezentacji pozwanej z niezgodnością składu jej zarządu ze

statutem.

Zasady reprezentacji pozwanej wynikają z art. 54 § 1 i 55 § 1 pr.spółdz.

W spółdzielniach o zarządzie wieloosobowym oświadczenia woli za spółdzielnię

składają dwaj członkowie zarządu lub jeden członek zarządu i pełnomocnik. Zarząd

może udzielić pełnomocnictwa innej osobie do dokonania czynności określonego

rodzaju lub czynności szczególnych. Pełnomocnictwo, o którym mowa w art. 55 § 1

prawa spółdzielczego może być udzielone zarówno w formie oświadczenia członków

zarządu uprawnionych do reprezentacji spółdzielni (art. 54 § 1 i 2 prawa spółdzielczego)

jak i w formie uchwały zarządu, jako organu kolegialnego.

Podzielić należy wyrażony w doktrynie pogląd, że członkowie nienależycie, w

stosunku do wymogów statutu, obsadzonego organu osoby prawnej, określanego

mianem „kadłubowego”, powołanego do jej reprezentacji mogą reprezentować tę osobę,

mimo jego niewłaściwego składu, jeżeli możliwe jest spełnienie obowiązującego w tej

osobie wymogu jej reprezentacji.

5

Reprezentacja pozwanej WSM przez dwóch członków zarządu, w świetle

przytoczonych unormowań spełniała wymogi obowiązujących w niej zasad reprezentacji.

Nie zachodzi więc podnoszona w skardze kasacyjnej nieważność postępowania z

przyczyn określonych w art. 379 pkt 2 k.p.c.

W sprawach ze stosunków prawnych nieuregulowanych w ustawie - Prawo

spółdzielcze, ani w ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych przepisy Kodeksu

cywilnego w zasadzie stosuje się wprost chyba, że ustawy te zawierają przepisy

odsyłające do stosowania innych ustaw. Przepisy ustawy - Prawo spółdzielcze i ustawy

o spółdzielniach mieszkaniowych pozostają z przepisami Kodeksu cywilnego w relacji

lex specialis derogat legi generali. Oznacza to, że przepisy Kodeksu cywilnego mogą

znaleźć zastosowanie do spółdzielczych stosunków prawnych wtedy, gdy przepisy z

zakresu prawa spółdzielczego nie zawierają stosownych regulacji oraz nie odsyłają do

stosowania przepisów innych ustaw (wyrok SN z dnia 17 września 2008 r., III CSK

79/08, nie publ.).

Wynikające z relacji, w jakich pozostają przepisy powyższych ustaw wskazania

co do ich wykładni i stosowania potwierdzają trafność stanowiska wyrażonego w

motywach zaskarżonego wyroku, iż przepis art. 39 § 5 pr. spółdz., ustanawiający w

opisanej w nim sytuacji, bez względu na jej przyczyny, szczególny tryb postępowania

pozwalający na zwołanie walnego zgromadzenia lub zebrania przedstawicieli, wyłącza

stosowanie art. 42 § 1 k.c.

Chybiony jest zarzut naruszenia art. 42 § 2 i 3 w zw. z art. 49 § 1 pr. spółdz. i § 88

statutu pozwanej. Dokonanie wyboru niepełnej, mniejszej niż wymagana przez statut

liczby członków zarządu spółdzielni, w świetle art. 49 § 2 pr.spółdz., który dotyczy

wyboru członków zarządu, nie uzasadnia uznania go z tej tylko przyczyny za nieważny.

Z powyższych względów, na podstawie art. 39814

k.p.c., orzeczono jak

w sentencji.