III UK 25/10

Sygn. akt III UK 25/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 listopada 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z odwołania Waldemara D.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S.

o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 listopada 2010 r.,

skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 października 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. decyzją z dnia 30 listopada

2004 r. odmówił ubezpieczonemu Waldemarowi D. prawa do renty z tytułu

niezdolności do pracy, albowiem niezdolność ta powstała przed podjęciem przez

wnioskodawcę zatrudnienia.

2

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 12

sierpnia 2005 r. oddalił odwołanie ubezpieczonego od powyższej decyzji, zaś Sąd

Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 14

marca 2007 r. uchylił z mocy art. 477¹4

§ 4 k.p.c. zaskarżone orzeczenie wraz z

poprzedzającą go decyzją organu rentowego i przekazał sprawę Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych do rozpoznania oraz umorzył postępowanie w sprawie.

W toku ponownego postępowania administracyjnego Lekarz Orzecznik ZUS

orzeczeniem z dnia 29 sierpnia 2007 r. uznał Waldemara D. za zdolnego do pracy,

natomiast Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia 21 września 2007 r.

stwierdziła, ze ubezpieczony jest trwale czesiowo niezdolny do pracy w zawodzie

kierowcy, lecz niezdolność ta powstała przed ukończeniem przez wnioskodawcę 18

roku życia. Na tej podstawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.

decyzją z dnia 9 października 2007 r. ponownie odmówił ubezpieczonemu prawa

do spornego świadczenia. Waldemar D. złożył odwołanie od tejże decyzji

zarzucając, iż lekarze ZUS oceniający jego stan zdrowia nie uwzględnili wszystkich

schorzeń, na jakie cierpi wnioskodawca.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 22

maja 2009 r. oddalił odwołanie.

W postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji zasięgnięto zespołowej

opinii biegłych lekarzy specjalistów z zakresu ortopedii, okulistyki i kardiologii. Biegli

rozpoznając u badanego nadwzroczność obu oczu, niezborność nadwzroczną

lewego oka z niedowidzeniem, nadciśnienie tętnicze I stopnia wg WHO, zmiany

zwyrodnieniowo – wytwórcze kręgosłupa szyjnego, piersiowego i lędźwiowo –

krzyżowego, wczesne zmiany zwyrodnieniowe barków, wczesne zmiany

zwyrodnieniowe prawego kolana oraz paluchy koślawe, uznali ubezpieczonego za

trwale częściowo niezdolnego do pracy. Zdaniem autorów opinii niezdolność ta

spowodowana jest schorzeniami okulistycznymi i powstała przed podjęciem przez

wnioskodawcą zatrudnienia. Natomiast schorzenia ortopedyczno – neurologiczne

nie czynią badanego niezdolnym do pracy i mogą być leczone w ramach

okresowych zwolnień lekarskich. Do podobnych konkluzji doszli autorzy kolejnej

opinii z dziedziny ortopedii, neurologii i okulistyki. Ich zdaniem trwała częściowa

niezdolność do pracy ubezpieczonego, implikowana schorzeniami okulistycznymi,

3

datuje się od dzieciństwa. Uboga dokumentacja medyczna nie pozwala na

przyjęcie tezy o pogorszeniu stanu narządu wzroku odwołującego w trakcie

zatrudnienia. Podczas badania stwierdzono bardzo dużą wadę wzroku lewego oka

pacjenta, która z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością powstała w

dzieciństwie, tym bardziej że niedowidzenia nie można skorygować odpowiednimi

okularami. Schorzenia narządu wzroku stanowią trwałe przeciwwskazanie do

wykonywania przez skarżącego zawodu kierowcy. Natomiast współistniejące

dolegliwości układu ruchu i układu nerwowego samoistnie nie implikują

niezdolności do pracy ubezpieczonego, ale wespół z chorobą narządu wzroku

przyczyniają się do stwierdzenia tejże niezdolności.

Sąd Okręgowy podzielił treść powyższych opinii i nie dał wiary opinii zespołu

biegłych lekarzy specjalistów z zakresu neurologii i ortopedii. Biegli ci, diagnozując

u odwołującego chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa z wielopoziomową dyskopatią

w odcinku szyjnym i lędźwiowo – krzyżowym z przewlekłym zespołem bólowo –

korzeniowym i upośledzeniem sprawności ruchowej, obystronny zespół bolesnego

barku ze znacznego stopnia ograniczeniem ruchomości lewej kończyny górnej i

umiarkowanego stopnia prawej kończyny górnej, uznali badanego za częściowo

niezdolnego do pracy na okres od 8 kwietnia 2009 r. do 8 kwietnia 2011 r. W ocenie

Sądu pierwszej instancji opinia ta jest lakoniczna, nie odnosi się do poprzednich

opinii medycznych sporządzonych w toku procesu i nie wyjaśnia przyczyn, dla

jakich biegli datują początki niezdolności do pracy skarżącego na kwiecień 2009 r.

Przyjmując, iż ubezpieczony nie spełnia tej przesłanki nabycia prawa do

renty, jaką w świetle art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr

39, poz. 353 ze zm.) jest powstanie niezdolności do pracy w okresie ubezpieczenia,

Sąd Okręgowy z mocy art. 477¹4

§ 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Powyższy wyrok został zaskarżony apelacją ubezpieczonego. Apelujący

zarzucił nieuwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji korzystnej dlań opinii

zespołu biegłych lekarzy ortopedy i neurologa oraz oddalenie wniosku skarżącego

o przesłuchania specjalistów z zakresu okulistyki i ortopedii celem wyjaśnienia

istotnych okoliczności sprawy. W konsekwencji odwołujący domagał się zmiany

4

wyroku i uwzględnienia odwołania od decyzji organu rentowego lub uchylenia

orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia

21października 2009 r. oddalił apelację.

Analizując pretensje rentowe Waldemara D. w świetle unormowań art. 57

ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004r. Nr 39, poz. 353 ze zm.)

Sąd drugiej instancji zauważył, że ubezpieczony spełnia dwie z wymienionych w

tym przepisie przesłanek przyznania spornego świadczenia, albowiem został

uznany za częściowo niezdolnego do pracy, a w dziesięcioleciu poprzedzającym

złożenie wniosku (tj. od 28 października 1994 r. do 28 października 2004 r.)

legitymuje się wymaganym okresem ubezpieczenia. Kontrowersyjny jest natomiast

wynikający z punktu 3 tegoż przepisu warunek w postaci powstania niezdolności do

pracy w okresach w nim wskazanych. W tym zakresie Sąd Apelacyjny podzielił

dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę zgromadzonego materiału

dowodowego (a zwłaszcza opinii biegłych lekarzy ) i poczynione na tej podstawie

ustalenia stanu faktycznego sprawy. Uznając, że zgromadzony materiał dowodowy

pozwala na rozstrzygnięcia spornych kwestii bez potrzebny zasięgania opinii

kolejnych specjalistów z zakresu medycyny, Sąd drugiej instancji oddalił wniosek

apelującego o przesłuchanie autorów sporządzonych opinii, gdyż okoliczność, o

której mieliby się wypowiadać biegli, czyli data powstania niezdolności do pracy

skarżącego, została już wyjaśniona przez Sąd Okręgowy, a odwołujący nie

przedstawił argumentów mogących podważyć te ustalenia.

Ubezpieczony zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną. Skargę oparto

na podstawie: 1/ naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 57

ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) i

uznanie, że odwołujący nie spełnia jednej z obligatoryjnych przesłanek przyznania

renty, wymienionej w punkcie 3 tego przepisu, a nadto 2/naruszenia przepisów

postępowania, tj. a/ art. 227 w związku z art. 224 § 1, art. 232 w związku z art. 382

w związku z art. 385 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku o przesłuchanie biegłych

5

ortopedy i okulisty na okoliczność daty powstania niezdolności do pracy skarżącego

oraz niedanie wiary zaświadczeniu Rejonowej Przychodni w S. i zeznaniom

ubezpieczonego odnośnie do jego aktywności zawodowej i momentu pogorszenia

stanu zdrowia i b/ art. 236 w związku z art. 382 oraz z art. 286 w związku z art. 328

§ 2 w związku z art. 385 k.p.c. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na materiale

dowodowym niedostatecznie pewnie określonym (w zakresie opinii biegłych, którym

daje się wiarę) i uznanie za niewiarygodne opinii biegłych z zakresu ortopedii i

neurologii oraz przeprowadzenie dowodu z akt sprawy IV 1894/04 bez wskazania

dokumentów, które zalicza się w poczet dowodów, jak również niewyjaśnienie

kwestii daty powstania niezdolności do pracy odwołującego przez dopuszczenie

dowodu z opinii instytutu. Skarżący wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że przy ferowaniu

zaskarżonego wyroku naruszono prawo materialne przez błędną wykładnię art. 57

ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

przyjmując, iż ubezpieczony nie spełnia przesłanki powstania niezdolności do pracy

w wymienionych w przepisie okresach, zaś naruszenie to jest konsekwencją

uchybień proceduralnych. Skarżący nie będąc reprezentowany przez

profesjonalnego pełnomocnika, nie potrafił podważyć opinii biegłych sądowych.

Tymczasem wśród lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz biegłych

występowały rozbieżności w określeniu daty powstania niezdolności do pracy

ubezpieczonego. Wydając zespołową opinię ortopedyczno – neurologiczno –

okulistyczną jej autorzy nie ustosunkowali się do wynikających z dokumentacji

medycznej informacji na temat urazu oka, jakiego doznał odwołujący, a który to

uraz mógł wpłynąć na stan jego narządu wzroku, jak również nie odnieśli się oni do

faktu poddawania skarżącego przez pracodawcę badaniom okulistycznym celem

stwierdzenia zdolności do pracy na stanowisku kierowcy i wykonywania przezeń

tego zawodu przez wiele lat. Wobec rozbieżności w stanowiskach biegłych lekarzy

co do oceny niezdolności do pracy ubezpieczonego Sąd powinien uwzględnić

wniosek o przesłuchanie autorów opinii na rozprawie, by umożliwić odwołującemu

zadawanie im pytań i wyjaśnienie spornych kwestii, a także z urzędu dopuścić

6

dowód z opinii instytutu. Uszło uwadze Sądu Apelacyjnego, że w toku procesu u

skarżącego zdiagnozowano także inne – poza okulistycznymi - schorzenia, które

czynią go niezdolnym do pracy. To nie wada wzroku, ale zwyrodnienie kręgosłupa

było przyczyną złożenia przez ubezpieczonego wniosku rentowego. Istnienie owych

schorzeń potwierdzili biegli lekarze w poprzednim postępowaniu sądowym, uznając

odwołującego za niezdolnego z tych przyczyn do pracy w zawodzie kierowcy, ale z

możliwością przekwalifikowania. Według informacji Powiatowego Urzędu Pracy nie

ma jednak możliwości przekwalifikowania skarżącego z uwagi na występowanie

wspomnianych dolegliwości układu ruchu. Mimo mankamentów opinii specjalistów

z dziedziny ortopedii, neurologii i okulistyki Sądy obydwu instancji podzieliły ich

treść i jednocześnie odmówiły wiary opinii ortopedyczno – neurologicznej,

argumentując że nie odnosi się ona do problemu niezdolności do pracy

ubezpieczonego sprzed podjęcia zatrudnienia, podczas gdy autorzy tejże opinii, nie

będąc okulistami, nie mogli wypowiadać się na temat początków tej niezdolności,

spowodowanej stanem narządu wzroku. Dodatkowym uchybieniem procesowym

pozostaje sposób przeprowadzenia przez Sąd dowodu z akt poprzedniej sprawy i

pominięcie dowodu z przedłożonych przez skarżącego dokumentów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 398¹³ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę

kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, a z urzędu bierze

pod rozwagę tylko nieważność postępowania. W świetle art. 398³ § 1 k.p.c. skarga

kasacyjna może być oparta na zarzutach naruszenia prawa materialnego przez

błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na zarzutach

naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienia te mogły mieć wpływ na

wynik sprawy (pkt 2). Zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem, pod pojęciem

podstawy skargi kasacyjnej rozumie się zaś konkretne przepisy prawa, które

zostały w niej wskazane z jednoczesnym stwierdzeniem, że wydanie wyroku

nastąpiło z ich obrazą. W razie oparcia skargi kasacyjnej na podstawie wymienionej

w art. 398³ § 1 pkt 2 k.p.c. konieczne jest przy tym, aby - poza naruszeniem

przepisów procesowych - skarżący wykazał, iż konsekwencje wadliwości

postępowania były tego rodzaju, że kształtowały treść zaskarżonego wyroku.

7

W przedmiotowej sprawie w ramach pierwszej z ustawowych podstaw

kasacyjnych skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), zaś w ramach drugiej – naruszenie

przepisów art. 227 w związku z art. 224 § 1 w związku z art. 232 w związku z art.

382 w związku z art. 385 k.p.c. oraz art. 236 w związku z art. 382 i art. 286 w

związku z art. 328 § 2 w związku z art. 385 k.p.c. Pozostaje zatem rozważyć

zasadność powyższych zarzutów.

Analizę prawidłowości zaskarżonego wyroku rozpocząć wypada od oceny

prawidłowości zastosowanych w sprawie procedur, gdyż to właśnie w uchybieniach

procesowych skarżący upatruje przyczyny wadliwych ustaleń stanu faktycznego i w

konsekwencji tegoż – niewłaściwej ich subsumcji.

Chybiony jest zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 227 w związku z

art. 224 § 1 w związku z art. 232 w związku z art. 382 k.p.c.

Art. 382 k.p.c. nie stanowi samodzielnej podstawy działania sądu drugiej

instancji, gdyż swoją funkcję merytoryczną (rozpoznawczą) sąd ten spełnia – w

zależności od potrzeb oraz wniosków stron – stosując (przez odesłanie zawarte w

art. 391 k.p.c.) właściwe przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji.

Nie można zatem - z pominięciem wymagań przewidzianych w art. 398³ § 1 pkt 2

k.p.c. – zasadnie zarzucać naruszenia przez sąd drugiej instancji tego przepisu i

przypisywanych temu sądowi kompetencji w postępowaniu odwoławczym. Zarzut

naruszenia art. 382 k.p.c. w zasadzie nie może stanowić samodzielnego

uzasadnienia podstawy kasacyjnej z art. 398³ § 1 pkt 2 k.p.c., lecz konieczne jest

wskazanie także tych przepisów normujących postępowanie rozpoznawcze, którym

sąd drugie instancji, rozpoznając apelację, uchybił (wyroki Sądu Najwyższego z

dnia 6 stycznia 1999 r., II CKN 102/98, LEX nr 50665; z dnia 13 czerwca 2001 r., II

CKN 537/00, LEX nr 52600 i z dnia 12 grudnia 2001 r., III CKN 496/00, LEX nr

53130 oraz z dnia 26 listopada 2004 r., V CK 263/04, LEX nr 520044). Jeżeli

podstawa kasacyjna z art. 398³ § 1 pkt 2 k.p.c. ogranicza się do zarzutu naruszenia

ogólnej normy procesowej art. 382 k.p.c., to może być ona usprawiedliwiona tylko

wówczas, kiedy skarżący wykaże, ze sąd drugiej instancji bezpodstawnie nie

8

uzupełnił postępowania dowodowego lub pominął część zebranego materiału, jeżeli

uchybienia te mogły mieć wpływ na wynik sprawy, albo kiedy mimo

przeprowadzenia postępowania dowodowego orzekł wyłącznie na podstawie

materiału zgromadzonego przez sąd pierwszej instancji lub oparł swoje

rozstrzygnięcie na własnym materiale, pomijając wyniki postępowania dowodowego

przeprowadzonego przez sąd pierwszej instancji (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 26 marca 1998 r., II CKN 815/97, Wokanda 1999 nr 1, poz. 6

oraz wyroki z dnia 16 marca 1999 r., II UKN 520/98, OSNP 2000 nr 9, poz. 372; z

dnia 8 grudnia 1999 r., II CKN 587/98, LEX nr 479343; z dnia 6 lipca 2000 r., V

CKN 256/00, LEX nr 52657; z dnia 13 września 2001 r., I CKN 237/99, LEX nr

52348; z dnia 22 lipca 2004 r., II CK 477/03, LEX nr 269787; z dnia 10 stycznia

2008 r., IV CSK 339/07, LEX nr 492178; z dnia 24 kwietnia 2008 r., IV CSK 39/08,

LEX nr 424361 i z dnia 24 czerwca 2008 r., II PK 323/07, LEX nr 491386). Art. 382

k.p.c. nie nakłada przy tym na sąd drugiej instancji obowiązku przeprowadzenia

postępowania dowodowego, lecz sąd ten jest władny samodzielnie dokonać

ustaleń faktycznych bez potrzeby uzupełniania materiału dowodowego zebranego

przed sądem pierwszej instancji, o ile zachodzą ku temu potrzeby. Uzupełnienie

postępowania przed sądem apelacyjnym o dowody, które mimo wniosku strony sąd

pierwszej instancji pominął, jest uzasadnione wówczas, gdy dotyczą one

okoliczności istotnych z punktu widzenia prawa materialnego mającego znaczenie

dla rozstrzygnięcia sprawy (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 1999 r., III

CKN 254/98, LEX nr 521901; z dnia 2 marca 2000 r., III CKN 257/00, LEX nr

530723 i z dnia 17 lipca 2008 r., II CSK 102/08, LEX nr 447689).

Także art. 224 § 1 k.p.c. (normujący problematykę momentu właściwego dla

zamknięcia rozprawy), art. 227 k.p.c. (dotyczący kwestii przedmiotu dowodu) czy

art. 232 ( nakładający na strony obowiązek wskazywania dowodów dla stwierdzenia

faktów) nie zobowiązują sądu drugiej instancji do uzupełniania zebranego w

postępowaniu pierwszoinstancyjnym materiału o dowód z uzupełniającej opinii

biegłego. Art. 227 k.p.c. nie może być bowiem przedmiotem naruszenia sądu, gdyż

nie jest on źródłem obowiązków ani uprawnień jurysdykcyjnych, lecz określa

jedynie wolę ustawodawcy ograniczenia kręgu faktów, które mogą być

przedmiotem dowodu. Zarzut naruszenia art. 224 § 1 k.p.c. można uznać za

9

zasadną podstawę kasacyjną wtedy, gdy strona skarżąca wykaże, iż sąd drugiej

instancji nie przeprowadził dowodów mających istotne znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy i przedwcześnie postanowił o zamknięciu rozprawy. Zarzut

tej treści nie może jednak służyć wykazaniu sprzeczności w materiale dowodowym

oraz błędów w jego ocenie. Z kolei na podstawie art. 232 k.p.c. można zarzucać

sądowi niedopuszczenie dowodu z urzędu, ale nie można postawić zarzutu

niedopuszczenia dowodu zawnioskowanego przez stronę (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 25 czerwca 2008 r., II UK 327/07, LEX nr 496393). To ostatnie

zagadnienie w odniesieniu do wnioskowanego przez ubezpieczonego dowodu z

przesłuchania biegłych na rozprawie uregulowane jest w art. 286 k.p.c., którego

naruszenia skarżący nie zarzuca w ramach tej części podstawy kasacyjnej. Nadto

także w kontekście tego ostatniego przepisu uwzględnienie wniosku strony o

zażądanie od biegłego ustnego wyjaśnienia opinii sporządzonej na piśmie lub

wydania dodatkowej opinii pozostawione jest uznaniu sądu i powinno wynikać z

indywidualnych okoliczności danej sprawy (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21

maja 1997 r., II UKN 131/97, OSNP 1998 nr 3, poz. 100; z dnia 4 sierpnia 1999 r., I

PKN 20/99, OSNP 2000, nr 22, poz. 807; z dnia 2 marca 2000 r., IIICKN 257/00,

LEX nr 530723, z dnia 6 września 2001 r., II UK 457/00, OSNP 2003, nr 11, poz.

277 i z dnia 11 marca 2008 r., II CSK 545/07, LEX nr 385597).

W rozpoznawanej sprawie skarżący upatruje naruszenia wskazanych

przepisów proceduralnych w fakcie nieprzeprowadzenia przez Sąd Okręgowy, a

następnie Sąd Apelacyjny, dowodu z przesłuchania autorów sporządzonych w

toku procesu opinii lekarskich, co uniemożliwiło rzetelne wyjaśnienie kwestii daty

powstania niezdolności do pracy ubezpieczonego.

Rzecz w tym, że w toku postępowania pierwszoinstancyjnego zasięgnięto

trzech opinii zespołowych (dwóch opinii ortopedyczno – neurologiczno –

okulistycznych i jednej opinii ortopedyczno – neurologicznej), do których odwołujący

miał możliwość ustosunkowania się i z możliwości tej korzystał, a jego zastrzeżenia

były przedmiotem uzupełniających opinii biegłych, zaś Sąd Okręgowy

przeanalizował cały zebrany materiał dowodowy i jako podstawę swoich ustaleń w

istotnych dla rozstrzygnięcia sporu kwestiach przyjął dwie pierwsze w

wymienionych opinii, wskazujące na stan narządu wzroku jako przyczynę trwałej

10

częściowej niezdolności do pracy badanego i sytuujące początki tej niezdolności w

okresie poprzedzającym podjęcie przezeń zatrudnienia. Sąd Apelacyjny uznał zaś

tenże materiał za kompletny, a poczynione w oparciu o niego ustalenia za

prawidłowe, bez potrzeby przeprowadzania uzupełniających dowodów. Wbrew

zarzutom skarżącego, biegłym oraz Sądom orzekającym w sprawie znany był fakt

posiadania przez ubezpieczonego uprawnień kierowcy i wykonywania przez niego

tego zawodu, gdyż do tak oznaczonych kwalifikacji odnoszono ocenę predyspozycji

zdrowotnych odwołującego do zatrudnienia. Przyjmując, że niezdolność do pracy

badanego datuje się od dzieciństwa, autorzy opinii szczegółowo uzasadnili swoje

stanowisko. Oceny tej nie może zmienić podana przez pacjenta w wywiadzie

informacja o doznanym w przeszłości urazie oka, skoro nie została ona poparta

żadną dokumentacją lekarską. To właśnie ubogą dokumentacją medyczną biegli

tłumaczyli niemożność stwierdzenia istotnego pogorszenia stanu narządu wzroku

ubezpieczonego w trakcie zatrudnienia. Rozważania na temat ewentualnego

wpływu urazu na przebieg schorzeń okulistycznych, na jakie cierpi odwołujący,

mają więc czysto teoretyczny charakter.

Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 236 w związku z art. 382 oraz art. 286

w związku z 328 § 2 k.p.c. warto zauważyć, że ostatni z powołanych przepisów

może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną wtedy, gdy uzasadnienie

wyroku sądu drugiej instancji nie posiada wszystkich koniecznych elementów lub

gdy zawiera kardynalne braki, które uniemożliwiają kontrolę kasacyjną. Chodzi o

sytuację, gdy treść uzasadnienia orzeczenia uniemożliwia całkowicie dokonanie

oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania wyroku (orzeczenia Sądu

Najwyższego z dnia 8 października 1997 r., I CKN 312/97; z dnia 19 lutego 2002 r.,

IV CKN 718/00; z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 656/01 i z dnia 22 maja 2003 r., II

CKN 121/02, niepublikowane oraz z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98,

OSNC 1999, nr 4, poz. 83; z dnia 9 marca 2006 r., I CSK 147/05, LEX nr 190753 i z

dnia 9 lipca 2008 r., I PK 2/08, LEX nr 497691). Trzeba pamiętać, iż art. 328 § 2

k.p.c. zastosowany odpowiednio do uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji

(art. 391 § 1 k.p.c.) oznacza, że uzasadnienie to nie musi zawierać wszystkich

elementów uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji, ale takie elementy, które

ze względu na treść apelacji i na zakres rozpoznawanej sprawy, wyznaczony

11

przepisami ustawy, są potrzebne do rozstrzygnięcia sporu przez tenże sąd (wyrok

Sadu Najwyższego z dnia 20 września 2007 r., II CSK 244/07, LEX nr 487508). W

sytuacji, gdy sąd drugiej instancji nie uzupełnia postępowania dowodowego ani, po

rozważeniu zarzutów apelacyjnych, nie znajduje podstaw do zakwestionowania

oceny dowodów i ustaleń faktycznych orzeczenia pierwszoinstancyjnego, może te

ustalenia przyjąć za podstawę faktyczną swojego rozstrzygnięcia. Wystarczające

jest wówczas, by stanowisko to znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu

orzeczenia sądu odwoławczego (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2000

r., I CKN 356/98, LEX nr 50863 i z dnia 17 lipca 2009 r., IV CSK 110/09, LEX nr

518138).

W niniejszym przypadku uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera

wszystkie wymagane elementy konstrukcyjne, a jego treść pozwala na pełną

kontrolę instancyjną wydanego orzeczenia. Sąd Apelacyjny wyjaśnił, dlaczego

podziela ocenę materiału dowodowego dokonaną przez Sąd Okręgowy i które

ustalenia tego Sądu przyjmuje za własne, a także z jakich powodów nie widzi

konieczności uwzględniania dalszych wniosków dowodowych strony. Między innymi

obszernie umotywował swoje stanowisko w kwestii niewiarygodności odosobnionej

opinii ortopedyczno - neurologicznej wskazującej na późniejszy - niż przyjęli

pozostali biegli - moment powstania niezdolności do pracy ubezpieczonego z uwagi

na schorzenia narządu ruchu. Skarżący polemizując ze stanowiskiem Sądu drugiej

instancji w tej kwestii wkracza w sferę sędziowskiej swobodnej oceny dowodów z

art. 233 § 1 k.p.c. Tymczasem w świetle art. 398³ § 3 oraz art. 398¹³ § 2 k.p.c.

podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania faktów lub

oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Co do naruszenia art. 236 w związku z art. 382 k.p.c., określającego

wymagania odnośnie do treści postanowienia o przeprowadzeniu dowodu, które to

naruszenie - zdaniem skarżącego - miałoby polegać na niewskazaniu przez Sąd

pierwszej instancji w postanowieniu o dopuszczeni dowodu z akt sprawy sygn. IV U

1894/04 dokumentów, które zalicza w poczet dowodów, należy stwierdzić, że

uchybienie to nie miało wpływu na wynik niniejszego sporu Z uzasadnienia

zaskarżonego wyroku wynika bowiem, że dokonane w oparciu o ten dowód

12

ustalenia dotyczą jedynie sentencji zapadłych w poprzednim procesie orzeczeń, a

Sądy rozstrzygające niniejszą sprawę oparły swoje ustalenia faktyczne w zakresie

spełnienia przez ubezpieczonego przesłanek nabycia prawa do renty na

zgromadzonym przez siebie materiale dowodowym.

Niesłuszny jest wreszcie zarzut naruszenia przy ferowaniu przedmiotowego

wyroku art. 286 w związku z art. 382 k.p.c. Również i ten przepis (podobnie jak

wskazany wcześnie art. 227 i art. 224 § 1 w związku z art. 382 k.p.c.) nie obliguje

sądu do uwzględniania każdego wniosku strony o żądanie ustnego wyjaśnienia

przez biegłego opinii złożonej na piśmie lub zasięgnięcia dodatkowej opinii od tych

samych bądź innych biegłych. Zasada ta dotyczy także dowodu z opinii instytutu

naukowego lub naukowo - badawczego. Przepis art. 290 § 1 k.p.c. (którego

skarżący nawet nie powołuje) pozostawia sądowi przeprowadzającemu

postępowanie dowodowe ocenę, czy w sprawie zachodzi potrzeba zasięgnięcia

tego rodzaju opinii. Dopuszczenie dowodu z opinii instytutu jest zaś celowe wtedy,

gdy istnieją trudności diagnostyczne wymagające dokonania specjalistycznych

badań względnie obserwacji oraz gdy nie da się usunąć sprzeczności w

dostępnych opiniach. Natomiast nie uzasadnia zarzutu naruszenia tegoż przepisu

ocena strony niezadowolonej z dotychczasowych opinii biegłych (wyrok Sadu

Najwyższego z dnia 5 maja 2009 r., I UK 1/09, LEX nr 515412). W przedmiotowej

sprawie nie zachodzi żadna z wymienionych okoliczności. Istota niniejszego

problemu sprowadza się bowiem do określenia początkowej daty niezdolności do

pracy ubezpieczonego w sytuacji, gdy sama niezdolność i jej stopień nie są

kwestionowane i w związku z tym nie istnieje potrzeba przeprowadzenia

specjalistycznych badań lub obserwacji dla zdiagnozowania aktualnego stanu

zdrowia odwołującego i określenia jego predyspozycji do zatrudnienia. Odpowiedź

na zasadnicze dla rozstrzygnięcia sporu pytanie tkwi w dostępnej dokumentacji

medycznej pacjenta, pochodzącej z wcześniejszego okresu czasu, a ta była

przedmiotem analizy biegłych sądowych. Rozbieżności w konkluzjach autorów

opinii sporządzonych w toku procesu zostały zaś przez Sąd Okręgowy i Sąd

Apelacyjny wyjaśnione w drodze zasięgnięcia opinii uzupełniających i ostatecznej

oceny wiarygodności zgromadzonego materiału dowodowego.

13

Wobec bezzasadności zarzutów podnoszonych w ramach podstawy

kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania, chybiony jest również zarzut

naruszenia prawa materialnego przy ferowaniu zaskarżonego wyroku, będący –

według skarżącego - konsekwencją uchybień proceduralnych. Skoro bowiem

zgodnie z niewadliwymi ustaleniami Sądów orzekających w sprawie częściowa

niezdolność do pracy ubezpieczonego powstała w dzieciństwie, a stan zdrowia

odwołującego nie uległ istotnemu pogorszeniu w trakcie zatrudnienia, to skarżący

nie spełnia określonej w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) przesłanki nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności

do pracy. Prawidłowe jest zatem rozstrzygnięcie o oddaleniu apelacji od

negatywnego dla ubezpieczonego wyroku pierwszoinstancyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy z mocy art. 398¹4

k.p.c. orzekł

o oddaleniu skargi kasacyjnej.