IV KK 165/10

Sygn. akt IV KK 165/10

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 listopada 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący)

SSN Tomasz Artymiuk (sprawozdawca)

SSN Barbara Skoczkowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej, Barbary Nowińskiej

w sprawie Adama K.

ukaranego z art. 87 § 1 k.w.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 3 listopada 2010 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

na niekorzyść

od wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 2 marca 2010 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w J.

z dnia 19 listopada 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu

w P. do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

2

Prokurator Rejonowy w J. oskarżył Adama K. o to, że „w dniu 31 sierpnia

2009 r. w J. kierował autobusem marki Setra S-315 o nr rej. [...] na drodze

publicznej, będąc w stanie nietrzeźwości (wynik badania: I próba 0,26 mg/l, II

próba 0,24 mg/l, III próba 0,22 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu)” – tj. o

popełnienie przestępstwa określonego w art. 178a § 1 k.k.

Wyrokiem z dnia 19 listopada 2009 r. Sąd Rejonowy w J.:

I. uznał oskarżonego Adama K. za winnego popełnienia zarzucanego mu w

akcie oskarżenia czynu, stanowiącego przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. i

za to na podstawie art. 178a § 1 k.k. skazał go na karę grzywny w

wymiarze 70 stawek dziennych, określając wysokość stawki dziennej na

kwotę 20 zł,

II. na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek karny w

postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych wszelkich

kategorii, z wyłączeniem kategorii „D”, na okres roku,

III. na podstawie art. 63 § 2 k.k. na poczet orzeczonego środka karnego w

postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych zaliczył Adamowi

K. okres zatrzymania prawa jazdy od dnia 1 września 2009 r.,

IV. na podstawie art. 49 § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego świadczenie

pieniężne w kwocie 200 zł na rzecz Stowarzyszenia Poszkodowanych w

Wypadkach Komunikacyjnych „Bezpieczne Życie” w J.

V. zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania

oraz opłatę.

Wyrok ten, w części dotyczącej rozstrzygnięcia o karze i środkach karnych,

na niekorzyść oskarżonego, zaskarżył Prokurator Rejonowy w J., zarzucając

„obrazę przepisu prawa materialnego – art. 42 § 2 k.k., polegającą na błędnej jego

3

wykładni i w konsekwencji zaniechanie orzeczenia środka karnego w postaci

zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii „D”, podczas gdy fakt

prowadzenia przez oskarżonego autobusu obligował Sąd do orzeczenia zakazu

prowadzenia pojazdów również tej kategorii”. Przy tak sformułowanym zarzucie

wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie względem oskarżonego

środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych wszelkich

kategorii na okres roku.

Sąd Okręgowy w P., po rozpoznaniu skargi apelacyjnej oskarżyciela

publicznego, wyrokiem z dnia 2 marca 2010 r.;

I. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uznał oskarżonego Adama K.

za winnego tego, że „w dniu 31 sierpnia 2009 r. w J. w woj. P. kierował

autobusem marki Setra S-315 o nr rej. [...] na drodze publicznej będąc w

stanie po użyciu alkoholu (wynik badania: I próba 0,26 mg/l, II próba

0,24 mg/l, III próba 0,22 mg/l w wydychanym powietrzu)” – tj. czynu z

art. 87 § 1 k.w. i za to na podstawie art. 87 § 1 k.w. skazał go na karę

grzywny w wysokości 1000 zł,

II. na podstawie art. 87 § 3 k.w. orzekł wobec oskarżonego środek karny w

postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii „D” na

okres roku,

III. na podstawie art. 29 § 4 k.w. zaliczył oskarżonemu na poczet

orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych okres

zatrzymania prawa jazdy od dnia 1 września 2009 r. do dnia 2 marca

2010 r.,

IV. uchylił pkt I, II, III, IV i V zaskarżonego wyroku,

V. zwolnił oskarżonego od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów

sądowych za postępowanie przed Sądami I i II instancji.

4

Wyrok Sądu Okręgowego w P., w całości na niekorzyść Adama K.,

zaskarżył – wniesioną w dniu 17 maja 2010 r. – kasacją Prokurator Generalny.

Podnosząc zarzut „rażącego i mającego wpływ na treść wyroku naruszenia

przepisu prawa materialnego, to jest art. 178a § 1 k.k. w zw. z art. 115 § 16 k.k.,

polegający na błędnym uznaniu, iż „stan nietrzeźwości przyjmuje się dopiero od

wartości 0,28 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu” i wobec tego czyn Adama

K. stanowi wykroczenie z art. 87 § 1 k.w., podczas gdy czyn oskarżonego

realizował znamiona przestępstwa z art. 178a § 1 k.k., bowiem zgodnie z art. 115 §

16 k.k., stan nietrzeźwości zachodzi między innymi wówczas, kiedy zawartość

alkoholu w 1 dm3

wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg albo prowadzi do

stężenia przekraczającego tę wartość”, wniósł o uchylenie wyroku Sądu

Okręgowego w P. i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Sformułowany, we wniesionej na niekorzyść oskarżonego – z zachowaniem

terminu określonego w art. 524 § 3 k.p.k. – skardze kasacyjnej Prokuratora

Generalnego, zarzut rażącego naruszenia prawa materialnego, okazał się trafny, co

– wobec istotnego wpływu stwierdzonego uchybienia na treść zaskarżonego

wyroku – skutkować musiało jego uchyleniem i przekazaniem sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w P.

Nie można nie zauważyć, że już sam opis czynu zawarty w wyroku Sądu

Okręgowego w P., którym orzekając odmienne co do istoty sprawy zmieniono –

zaskarżony przez oskarżyciela publicznego na niekorzyść oskarżonego – wyrok

Sądu Rejonowego w J., wskazuje w sposób oczywisty na obrazę przepisów prawa

materialnego powołanych w skardze kasacyjnej. Skoro w opisie tym przyjęto, że w

wydychanym przez oskarżonego powietrzu, w I próbie, stwierdzono zawartość

alkoholu w ilości 0,26 mg/l, to jednoczesna konstatacja o pozostawaniu sprawcy

„w stanie po użyciu alkoholu” w sposób oczywisty pozostaje w sprzeczności z

5

dyspozycją art. 115 § 16 k.k., który – określając legalną definicję „stanu

nietrzeźwości” – stanowi, że ten ostatni stan zachodzi, gdy zawartość alkoholu w 1

dm3

wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg albo prowadzi do stężenia

przekraczającego tę wartość. Bezspornym i nie wymagającym dowodzenia jest, że

stężenie alkoholu 0,26 mg/l w wydychanym powietrzu, wprawdzie minimalnie (o

0.01), przekracza wszelako próg stanu nietrzeźwości określony w powołanym

wyżej przepisie. Popełnione przez sąd ad quem uchybienie doprowadziło więc w

efekcie do błędnego ukarania Adama K. za wykroczenie z art. 87 § 1 k.w., podczas

gdy tak opisany czyn wyczerpuje ustawowe znamiona występku określonego w art.

178a § 1 k.k., co nie mogło nie pozostawać bez wpływu, i to istotnego, na treść

zaskarżonego orzeczenia.

Powyższe ustalenie jest wystarczającym do wydania przez Sąd Najwyższy

orzeczenia kasatoryjnego, nie można jednak pominąć jeszcze jednej kwestii

wyartykułowanej w samym zarzucie skargi kasacyjnej, jak i w jej uzasadnieniu,

która jest istotna zarówno dla oceny poddanego obecnej kontroli kasacyjnej

wyroku, lecz przede wszystkim będzie miała znaczenie przy ponownym

rozpoznaniu sprawy przez Sąd drugiej instancji.

Sąd ten, w uzasadnieniu swojego orzeczenia, odwołując się do ogólnych

wytycznych stosowanych w toksykologii sądowej, zgodnie z którymi „błąd

pomiaru dla oznaczeń alkoholu we krwi i powietrzu wydychanym nie może

przekraczać maksimum 5% mierzonej wartości” uznał, że „zgodnie z wytycznymi

Komendanta Głównego Policji oraz w porozumieniu z Instytutem Ekspertyz

Sądowych w K., jako jednostki wiodącej w ustaleniach błędu pomiarowego na

podstawie przeprowadzonych eksperymentów, przyjmuje się, że przy pomiarach

wartości stężenia alkoholu w powietrzu wydychanym przyjęto błąd pomiaru 0,03

mg, co oznacza, że granica „stanu po użyciu alkoholu” wynosi 0,25 (+) (–) 0,03

mg” (k. 72). Doprowadziło to Sąd odwoławczy do konkluzji, że stan nietrzeźwości

6

przyjmuje się dopiero od wartości 0,28 mg/l w wydychanym powietrzu, a skoro

tak, to ujawniony wynik badania u Adama K. – 0,26 mg/l, przy uwzględnieniu

błędu pomiarowego, umożliwiał uznanie oskarżonego za winnego prowadzenia

pojazdu po drodze publicznej co najwyżej „w stanie po użyciu alkoholu”.

Stanowisko to jest błędne i pozostaje w rażącej sprzeczności z treścią art.

115 § 16 k.k., zawierającego przecież – o czym wspomniano wyżej – ustawową

definicję „stanu nietrzeźwości”. Definicja legalna ma charakter normatywnie

wiążący, toteż żadne akty prawne niższego rzędu (rozporządzenia ministrów,

zarządzenia Komendanta Głównego Policji) nie mogą określać „stanu

nietrzeźwości” w sposób odmienny, niż to uczynił ustawodawca w powołanym

wyżej przepisie (zob. A. Marek: Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2007, s.

268). Tym samym nie do zaakceptowania jest pogląd, że dopiero wskazanie

urządzenia pomiarowego na wartość 0,28 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu,

pozwala na uznanie przekroczenia ustawowego progu „stanu nietrzeźwości” skoro

próg został przez ustawodawcę jednoznacznie określony zawartością

przekraczającą 0,25 mg alkoholu w 1 dm3

wydychanego powietrza lub prowadzącą

do stężenia tę wartość przekraczającego. Powyższe zauważenie – niezależnie od

wskazanych wcześniej mankamentów zaskarżonego wyroku –przekłada się w

sposób bezpośredni na naruszenie prawa materialnego (art. 178a § 1 k.k. w zw. z

art. 115 § 16 k.k.), czyniąc podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut jak najbardziej

zasadnym.

Całkowicie odmiennym zagadnieniem jest natomiast, czy in concreto,

istnieje pewność co do wskazań odnotowanych w urządzeniu

pomiarowym.

W niniejszej sprawie nie ujawniły się wszakże jakiekolwiek okoliczności

podważające wynik zarejestrowanego w pierwszej próbie (tak zresztą jak i

7

w kolejnych) pomiaru urządzeniem ALCO-SENSOR tym bardziej, że użyte

urządzenie elektroniczne posiadało ważny atest (k. 3), zgodnie z którym, przy

wartości poprawnej wzorcowej wynoszącej 0,253 mg/l, średnie wskazanie

analizatora wydechu wskazuje 0,250 mg/l, a więc ewentualna poprawka

odpowiada wartości 0,003 mg/l. Wobec braku dowodów pozwalających na

zakwestionowanie rzetelności i wiarygodności wykonanych pomiarów, jak też

sprawności samego urządzenia pomiarowego, nie istnieje powód podważenia

uzyskanego wyniku, a w konsekwencji tego ewentualne odwołanie się do zasady

określonej w art. 5 § 2 k.p.k. Rezultat pierwszego badania wykonanego o g. 7.45, a

więc w najbliższej odległości czasowej do momentu zatrzymania pojazdu

kierowanego przez Adama K., w powiązaniu z podanym przez samego

oskarżonego do protokołu badania trzeźwości, faktem spożywania w dniu 30

sierpnia 2009 r. w godzinach 22.00 – 24.00 1 litra piwa, czyni dywagacje w

kierunku określenia innej wartości alkoholu w jego organizmie, wyłącznie

hipotetycznymi i nie mającymi żadnego odzwierciedlenia w zgromadzonym

materiale dowodowy.

Uwzględniając całokształt przeprowadzonych wyżej rozważań, konieczne

było uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi ad quem do

ponownego rozpoznania.

Procedując powtórnie Sąd Okręgowy w P. rozpozna skargę apelacyjną

oskarżyciela publicznego w zakresie zaskarżenia, uwzględniając zapatrywania

prawne i wskazania Sądu Najwyższego (art. 442 § 3 k.p.k.).