V CSK 129/10

Wyrok z dnia 3 listopada 2010 r., V CSK 129/10

Pełnomocnik ustanowiony przez zgromadzenie wspólników spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością może przyjmować oświadczenie zawierające

rezygnację członka zarządu z pełnionej przez niego funkcji (art. 210 § 1 w

związku z art. 202 § 4 k.s.h.).

Sędzia SN Mirosław Bączyk (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Barbara Myszka

Sędzia SA Anna Kozłowska

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "V.S.", spółki z o.o. w O. przeciwko

Adamowi S. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 3 listopada 2010 r. skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 grudnia 2009 r.

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Katowicach do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego Adama S. na rzecz powoda "V.S.",

spółki z o.o. w O. kwotę 111 756,80 zł, uwzględniając żądanie zgłoszone na

podstawie art. 299 k.s.h.

W dniu 17 października 2005 r. "M.S.", spółka z o.o. (obecnie "V.S.", spółka z

o.o.) nabyła od "M.", spółki z o.o. wierzytelność pieniężną przysługującą jej wobec

dłużnika przelanej wierzytelności, tj. "S.", spółki z o.o. Wierzytelność ta wynosiła

kwotę 105 591,45 zł i objęta została prawomocnym nakazem zapłaty z dnia 1

marca 2006 r., wydanym na rzecz nabywcy wierzytelności przeciwko "S.".

Egzekucja przeciwko temu dłużnikowi okazała się bezskuteczna, gdyż doszło do

wyegzekwowania jedynie niewielkiej sumy. W dniu 15 grudnia 2004 r. pozwany

złożył na ręce pełnomocnika spółki "S." rezygnację z pełnienia funkcji

jednoosobowego członka zarządu spółki i domagał się rozwiązania umowy o pracę.

Na mocy uchwały walnego zgromadzenia wspólników z dnia 15 stycznia 2005 r.

odwołano pozwanego z funkcji prezesa zarządu, a wniosek o wykreślenie

pozwanego wpłynął do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 28 stycznia 2005 r.

W ocenie Sądu Okręgowego, istniały podstawy do uwzględnienia roszczenia

strony powodowej na podstawie art. 299 k.s.h., wystąpiły bowiem przesłanki tej

odpowiedzialności, tj. bezskuteczność egzekucji wobec zadłużonej spółki i fakt

pozostawania przez pozwanego członkiem zarządu spółki w czasie istnienia

zobowiązania spółki objętego egzekucją.

Apelacja pozwanego została uwzględniona; Sąd Apelacyjny zmienił

zaskarżony wyrok, oddalając powództwo. Uzupełnił postępowanie dowodowe i

dopuścił dowód z przesłuchania pozwanego co do tego, czy był on członkiem

zarządu spółki w czasie powstania jej zadłużenia w dniu 4 stycznia 2005 r.,

pozwany bowiem już w odpowiedzi na pozew kwestionował swój status członka

zarządu w tym okresie i przedstawił stosowne dokumenty. Sąd Apelacyjny dopuścił

także dowód z uchwały zgromadzenia wspólników spółki z dnia 2 czerwca 2004 r. o

powołaniu pełnomocnika spółki do jej reprezentacji (art. 210 § 1 k.c.). Uchwała ta

nie została złożona do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że pozwany pismem z dnia 15 grudnia 2004 r.

złożył pełnomocnikowi spółki jednostronne oświadczenie o rezygnacji z funkcji

prezesa zarządu spółki. Treść tego dokumentu korespondowała z zeznaniami

pozwanego, że traktował on osobę pełnomocnika spółki jako umocowanego do jej

reprezentowania w sprawach związanych z umowami ze spółką i w sporach

zarządu ze spółką. Korespondował także z treścią świadectwa pracy. Skutecznie

złożonego oświadczenia pozwanego o rezygnacji nie podważał, zdaniem Sądu,

fakt, że w dniu 13 stycznia 2005 r. pozwany uczestniczył w akcie notarialnym z dnia

13 stycznia 2005 r. jako członek zarządu spółki, ponieważ w chwili zawierania

umowy notarialnej jego mandat już wygasł.

W skardze kasacyjnej powoda podniesiono zarzuty naruszenia prawa

procesowego, tj. art. 373 w związku z art. 368 § 1 pkt 1 i pkt 5, art. 321 w związku z

art. 378 § 1 oraz w związku z art. 47614

§ 2, art. 47 w związku z art.47914b

k.p.c.,

oraz prawa materialnego, tj. art. 210 § 1 i art. 203 § 1 w związku z art.156 k.s.h.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)

U podstaw zarzutu naruszenia art. 210 § 1, art. 203 § 1 w związku z art. 156

k.s.h. znajduje się założenie, że ustanowiony w sytuacji określonej w art. 210 § 1

k.s.h. pełnomocnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie jest podmiotem

umocowanym do przyjmowania oświadczeń woli obejmujących rezygnację z funkcji

członka zarządu tej spółki (art. 202 § 4 k.s.h.). Należy przy tym zauważyć, że z

ustaleń Sądów meriti nie wynika, iż w chwili ustanawiania pełnomocnika spółki i w

chwili składania przez pozwanego oświadczenia o rezygnacji spółka miała status

spółki jednoosobowej w rozumieniu art. 156 k.s.h.

Zgodnie z art. 210 § 1 k.s.h., w umowie między spółką a członkiem zarządu

oraz w sporze z nim spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany

uchwałą zgromadzenia wspólników. W spółce doszło do ustanowienia

pełnomocnika (tzw. pełnomocnika specjalnego) w uchwale wspólników z dnia 2

czerwca 2004 r., a w dniu 15 grudnia 2004 r. pozwany złożył temu pełnomocnikowi

oświadczenie o rezygnacji z funkcji prezesa zarządu spółki. Powstała zatem

kwestia, czy umocowanie wspomnianego pełnomocnika spółki, określone w art. 210

§ 1 k.s.h., obejmuje również upoważnienie do przyjmowania wspomnianych

oświadczeń, powodujących wygaśnięcie mandatu członka zarządu spółki. Chodzi o

wyjaśnienie ogólnego określenia przez ustawodawcę zakresu reprezentacji spółki w

wyniku użycia w art. 210 § 1 k.s.h. formuły „w umowie między spółką a członkiem

zarządu”.

W literaturze prezentowane są w tej kwestii odmienne stanowiska, a w

orzecznictwie Sądu Najwyższego zarysowała się tendencja do akceptowania

umocowania zarówno funkcjonującej w spółce rady nadzorczej, jak i ustanowionego

pełnomocnika spółki do przyjmowania oświadczenia obejmującego rezygnację z

funkcji członka zarządu spółki (art. 202 § 4 k.s.h.). W postanowieniu Sądu

Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2004 r., V CK 600/03 (nie publ.) przyjęto, że

oświadczenie woli o rezygnacji z funkcji członka zarządu spółki jest złożone z

chwilą dojścia tego oświadczenia do rady nadzorczej w taki sposób, że w zwykłym

toku czynności możliwe było zapoznanie się z jego treścią. Z powołaniem się na

piśmiennictwo Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wygaśnięcie mandatu jest równoznaczne

z wygaśnięciem stosunku organizacyjnego między członkiem zarządu a spółką,

natomiast zarząd nie może reprezentować spółki w czynnościach z członkiem

spółki. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2010 r., II CSK 301/09 (nie

publ.) przyjęto, że art. 201 § 1 k.s.h., wyznaczający zakres umocowania, odnosi się

również do oświadczeń woli składanych przez strony w ramach stosunków

obligacyjnych innych niż umowa zawarta między członkiem zarządu a spółką. Sąd

Najwyższy uznał, że likwidator spółki może złożyć rezygnację ze swojej funkcji

pełnomocnikowi spółki, ustanowionemu uchwałą zgromadzenia wspólników (art.

210 § 1 k.s.h.), a jeżeli takiego pełnomocnika wcześniej nie ustanowiono, likwidator

powinien doprowadzić do jego ustanowienia i zakomunikować mu wolę rezygnacji

ze swej funkcji (art. 61 k.c.).

Należy zatem przyjąć, że art. 210 § 1 k.s.h. przewiduje dla pełnomocnika

spółki, ustanowionego uchwałą zgromadzenia wspólników, umocowanie do

przyjmowania także oświadczeń zawierających rezygnację z funkcji członka

zarządu (art. 202 § 4 k.s.h.), reprezentacja ta bowiem nie została ograniczona do

samego zawierania (rozwiązywania) umów. Stylizacja tego przepisu wskazuje, że

umocowanie to może obejmować także czynności prawne zmierzające do

modyfikowania już istniejących umownych stosunków obligacyjnych, także w

wyniku jednostronnych oświadczeń woli obejmujących wykonywanie uprawnień

kształtujących. Nie ma więc uzasadnionego powodu, aby eliminować z zakresu

umocowania pełnomocnika spółki jednostronne oświadczenia woli członka zarządu,

które składane byłyby w ramach obligacyjnego stosunku organizacyjnego

łączącego członka zarządu ze spółką i zmierzały do ustania takiego stosunku.

Jeżeli zgodnie z art. 202 § 5 k.s.h. do złożenia rezygnacji przez członka

zarządu stosuje się odpowiednio przepisy o wypowiedzeniu zlecenia przez

przyjmującego zlecenie (art. 746 § 2 k.c.), to chodzi o oświadczenie składane w

ramach wspomnianego stosunku obligacyjnego. Ponadto należy stwierdzić, że

rezygnacja z mandatu członka zarządu spółki w każdym czasie stanowi

uprawnienie tego członka i nie powinno być ograniczane w wyniku ukształtowania

się określonej sytuacji faktycznej w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, w

której działa zarząd jednoosobowy i nie powołano rady nadzorczej, a samo złożenie

bezpośrednio wspólnikom oświadczenia o rezygnacji nie byłoby prawnie skuteczne.

W rezultacie należało przyjąć, że ustanowiony przez zgromadzenie pełnomocnik

spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest umocowany do przyjmowania

oświadczenia zawierającego rezygnację członka zarządu z pełnionej przez niego

funkcji (art. 210 § 1 w związku z art. 202 § 4 k.s.h.).

Prezentowane określenie zakresu umocowania pełnomocnika spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością, ustanowionego w sytuacji przewidzianej w art.

210 § 1 k.s.h., nie oznacza, że w stanie faktycznym ustalonym przez Sądy meriti

należało utrzymać zaskarżone orzeczenie. Jeżeli po skutecznym złożeniu przez

pozwanego oświadczenia o rezygnacji nastąpiło inne zdarzenie, tj. uczestniczenie

pozwanego w akcie notarialnym w imieniu spółki – z powołaniem się na aktualne

dane w rejestrze handlowym – i podjęcie uchwały z dnia 15 stycznia 2005 r. o

odwołaniu pozwanego z funkcji prezesa zarządu, to powstaje kwestia, czy ze strony

spółki reprezentowanej w tym czasie przez ustanowionego, specjalnego

pełnomocnika nie doszło jednak do wyrażenia – przynajmniej w sposób

dorozumiany – woli kontynuowania mandatu członka zarządu przez pozwanego

jeszcze w okresie powstania zadłużenia spółki ze względu na sytuację spółki

pozbawionej odpowiedniego organu. Ocena Sądu Apelacyjnego w tym zakresie,

przyjmującego wygaśnięcie mandatu już w dniu 15 grudnia 2004 r., bez względu na

dalsze zdarzenia w relacji spółka – rezygnujący, jest zbyt kategoryczna i wymaga

przedstawienia odpowiedniej, pogłębionej argumentacji prawnej przy uwzględnieniu

wcześniej wskazanego zakresu umocowania pełnomocnika spółki i wspomnianych

zdarzeń pojawiających się po złożeniu oświadczenia o rezygnacji.

W związku z tym, że Sąd Apelacyjny wprawdzie trafnie przyjął reprezentację

spółki przez pełnomocnika także w odniesieniu do oświadczeń o rezygnacji z

mandatu członka zarządu, jednakże nie zanalizował w wystarczający sposób

prawnego znaczenia wspomnianych faktów, powstałych po złożeniu spółce

oświadczenia o rezygnacji, należało uznać zasadność zarzutu naruszenia art. 210 §

1 k.s.h. i uchylić zaskarżony wyrok oraz przekazać sprawę do ponownego

rozpoznania (art.39815

§ 1 k.p.c.).