III CSK 16/10

Sygn. akt III CSK 16/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 listopada 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa Centrum Rehabilitacji […]

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 listopada 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 7 sierpnia 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Ś. Centrum Rehabilitacji w pozwie z dnia 30 września 2008 r. wniosło o

zasądzenie na jego rzecz od Narodowego Funduszu Zdrowia - kwoty 495 637,98 zł

z ustawowymi odsetkami tytułem równowartości wydatków poczynionych na

wypłatę podwyżek pracownikom na podstawie art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia

1994 roku o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych

wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U.

z 1995 r. nr 1 poz. 2 ze zm. – dalej: „ustawa z dnia 16 grudnia 1994 r.”).

Pozwany zgłosił zarzut przedawnienia. W ocenie strony powodowej

podniesienie tego zarzutu stanowiło nadużycie prawa.

Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2009 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo. Sąd

ten ustalił, że związane w wykonaniem ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. wydatki

strony powodowej wyniosły, mimo podejmowanych przez nią działań zmierzających

do neutralizacji wzrostu kosztów wynagrodzenia pracowników, 495 637,98 zł.

Strona powodowa pismem z dnia 12 lipca 2006 r. wezwała pozwanego do

zapłaty wypłaconej pracownikom kwoty z tytułu podwyżek wynagrodzeń,

a w złożonym w Sądzie Rejonowym wniosku z dnia 26 kwietnia 2007 r. - do próby

ugodowej. Wezwania te nie odniosły jednak zamierzonego skutku.

Sąd Okręgowy uznając roszczenia strony powodowej za związane

z prowadzeniem działalności gospodarczej i tym samym za przedawniające się

z upływem trzech lat (art. 118 k.c.) podzielił zarzut pozwanego o przedawnieniu się

tych roszczeń. Roszczenie o zapłatę równowartości wydatków poniesionych na

wypłatę podwyżek wynagrodzeń pracowników w roku 2001 uległo przedawnieniu

w dniu 1 stycznia 2005 r., a roszczenie o zapłatę równowartości wydatków

poniesionych na wypłatę podwyżek wynagrodzeń pracowników w roku

2002 przedawniło się w dniu 1 stycznia 2006 r. Strona powodowa dokonała

czynności mogącej przerwać bieg przedawnienia przysługujących jej roszczeń

dopiero w dniu 26 kwietnia 2007 r. - gdy złożyła wniosek o zawezwanie pozwanego

do próby ugodowej.

Sąd Okręgowy nie zgodził się ze stroną powodową, że podniesienie przez

pozwanego zarzutu przedawnienia stanowiło nadużycie prawa.

3

Wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2009 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację strony

powodowej. Podzielił, odwołując się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia

17 września 2008 r., III CZP 82/08 (OSNC 2009, nr 9, poz. 117), pogląd Sądu

Okręgowego co do przedawnienia roszczeń strony powodowej.

Odnosząc się do zarzutu nadużycia prawa podmiotowego przez pozwanego,

Sąd Apelacyjny wskazał, że zastosowanie art. 5 k.c. do zarzutu przedawnienia

wymaga wykazania charakteru dochodzonego roszczenia, usprawiedliwionych

przyczyn opóźnienia w jego dochodzeniu, oraz braku nadmierności tego

opóźnienia, strona powodowa zaś mogła dochodzić swych roszczeń we właściwym

terminie, a jej opóźnienie w ich dochodzeniu było oczywiście nadmierne

i nieusprawiedliwione.

W skardze kasacyjnej strona powodowa zarzuciła Sądowi Apelacyjnemu

naruszenie art. 5 k.c. w związku z art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1995 r., art. 58

§ 2 i art. 118 k.c.

Prokurator Generalny wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podniesienie zarzutu przedawnienia może w wyjątkowych okolicznościach

stanowić nadużycie prawa. Zastosowanie art. 5 k.c. w odniesieniu do zarzutu

przedawnienia zakłada rozważenie na tle całokształtu okoliczności sprawy

interesów obu stron roszczenia, tj. zarówno uprawnionego, jak i zobowiązanego.

Za zastosowaniem art. 5 k.c. mogą w szczególności przemawiać leżące po stronie

zobowiązanego przyczyny opóźnienia w dochodzeniu roszczenia, np. zachowanie

zobowiązanego polegające na wywołaniu u uprawnionego przekonania

o dobrowolnym zadośćuczynieniu roszczeniu. Nie jest jednak wykluczone uznanie

zarzutu przedawnienia za nadużycie prawa także wtedy, gdy przyczyny opóźnienia

w dochodzeniu roszczenia leżą również lub nawet wyłącznie po stronie

uprawnionego. Za uznaniem wówczas zarzutu przedawnienia za nadużycie prawa

mogą przemawiać inne okoliczności sprawy, np. charakter interesów leżących

u podstaw przedawnionego roszczenia lub szczególna sytuacja uprawnionego,

zwłaszcza w zestawieniu z sytuacją zobowiązanego (por. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 25 lutego 2010 r., V CSK 242/09, OSNC 2010, nr 11, poz. 147 i powołane

4

w orzeczenia). Z podobnych względów podniesienie zarzutu przedawnienia może

być uznane za nadużycie prawa w przypadkach opóźnienia w dochodzeniu

roszczenia spowodowanego przyczynami niezależnymi od obu stron roszczenia.

Podstawowym założeniem uzasadniającym poniesienie przez uprawnionego

skutków upływu terminu przedawnienia roszczenia jest możność przerwania przez

uprawnionego w tym terminie biegu przedawnienia roszczenia - w zasadzie przez

podjęcie działań skierowanych na dochodzenie roszczenia (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 5 lutego 2009 r., I CSK 331/08, LEX nr 500171). Dochodzenie

zaś przez stronę powodową roszczeń objętych pozwem było w całym okresie biegu

ich przedawnienia wysoce utrudnione z powodu rażąco wadliwej legislacji

i wywołanej nią rozbieżności orzecznictwa co do biernej legitymacji pozwanego

w sprawach o zwrot kwot stanowiących równowartość obowiązkowych podwyżek

wynagrodzeń na podstawie art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2006 r., IV CK 271/05, niepubl., i powołane

w nim orzeczenia). Dopiero uchwała Sądu Najwyższego w składzie siedmiu

sędziów z dnia 30 marca 2006 r., III CZP 130/05 (OSNC 2006, nr 11, poz. 177),

przesądziła o biernej legitymacji pozwanego w tych sprawach. Zatem dopiero po jej

podjęciu, a ściślej: z chwilą kiedy możliwe stało się zapoznanie z nią i jej

uzasadnieniem, rozpoczął się okres, w którym strona powodowa mogła mieć

pewność, że zobowiązanym wobec niej z tytułu wspomnianych podwyżek jest

pozwany - i tym samym możliwość w pełni efektywnego dochodzenia od niego

roszczeń. Wezwanie w dniu 12 lipca 2006 r. pozwanego przez stronę powodową do

zapłaty przypadło więc niemal na początek tego okresu. W tej sytuacji podjęcie

przez stronę powodową po niezastosowaniu się pozwanego do tego wezwania

pierwszej czynności mogącej przerwać bieg przedawnienia dochodzonych

roszczeń (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2006 r., III CZP

42/06, OSNC 2007, nr 4, poz. 57, oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

11 kwietnia 2008 r., II CSK 612/07, LEX nr 515703) w dniu 26 kwietnia 2007 r., ani

też wytoczenie powództwa o te roszczenia w dniu 30 września 2008 r., nie może

być uznane za nadmiernie spóźnione, a spóźnienie to – za nieusprawiedliwione.

Jak wyjaśniono, w całym okresie biegu przedawnienia objętych pozwem roszczeń

dochodzenie ich przez stronę powodową było wysoce utrudnione z przyczyn

5

niezależnych od niej, poza tym jest rzeczą normalną podejmowanie najpierw prób

uzyskania należnego świadczenia na drodze pozasądowej.

Za uznaniem podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia

za działanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i tym samym

stanowiące nadużycie prawa przemawia także szczególna sytuacja strony

powodowej w zestawieniu z sytuacją pozwanego. Trafnie strona powodowa

powołuje się na to, że pozwany jest jedynym i wyłącznym jej płatnikiem

i nieotrzymanie od niego należnych jej świadczeń mogłoby grozić jej

dekapitalizacją środków trwałych oraz stać na przeszkodzie wdrażaniu przez nią

nowoczesnych technologii medycznych, a tym samym rzutować na możliwość

wykonywania przez nią swych zadań.

Ze względu na zasadność podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu

naruszenia art. 5 k.c. Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzekł, jak

w sentencji.

jz