III CSK 36/10

Sygn. akt III CSK 36/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 listopada 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta K.

przeciwko A. B. kuratorowi spadku po B. K. i M. M.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 25 listopada 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w K.

z dnia 20 sierpnia 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu w K. do ponownego rozpoznania

i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Apelacyjny w K. wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2009 r. zmienił wyrok Sądu

Okręgowego w K. z dnia 19 lutego 2009 r. i oddalił powództwo Skarbu Państwa o

ustalenie, że nabył przez przemilczenie z dniem 1 stycznia 1956 r. własność bliżej

określonej nieruchomości. U podłoża tego rozstrzygnięcia legł pogląd, że kurator

spadku nieobjętego po ujawnionych w księdze wieczystej urządzonej dla tej

nieruchomości B. K. i M. M. nie ma legitymacji procesowej, bowiem mocą

orzeczenia Sądu Grodzkiego w A. z dnia 27 lipca 1948 r., Sp. …/47, spadek po B.

K. nabył w całości jej brat W. G. Sąd wskazał także, iż odnośnie M. M. pozwany

podniósł takie twierdzenie, które nie zostało przez stronę powodową zaprzeczone.

Skarga kasacyjna powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego – oparta na obu

podstawach z art. 3983

k.p.c. – zawiera zarzut naruszenia art. 230 k.p.c., art. 935

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 667 i 666 k.p.c., art. 1025, 1027 k.c., i zmierza do uchylenia

tego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozstrzygnięcie zaskarżonego wyroku oparte jest na poglądzie, że

ustanowiony przez sąd kurator spadku po B. K. i M. M. nie posiada legitymacji

biernej w niniejszym sporze o własność wchodzącej w skład spadku nieruchomości,

a to z uwagi na zapadłe wcześniej orzeczenia o stwierdzeniu praw spadkowych.

Na wstępie trzeba zauważyć, że Sąd Apelacyjny z oczywistym

pogwałceniem art. 230 k.p.c. ustalił, iż doszło do stwierdzenia nabycia spadku po

M. M. Nie było bowiem podstaw do uznania tej okoliczności za przyznaną już tylko

z tej tylko przyczyny, że powód w piśmie z dnia 1 grudnia 2008 r. zarzucił, iż „brak

jest dowodu o stwierdzeniu nabycia spadku po M. M., czy dowodu

potwierdzającego odnalezienie jej spadkobierców”. Przewidziane zaś w art. 230

k.p.c. przyznanie dorozumiane dotyczy tylko twierdzenia o faktach, co do którego

przeciwnik nie wypowiedział się, a mógł to uczynić. Inaczej mówiąc, przepis ten

stwarza domniemanie przyznania jedynie faktów niezaprzeczonych przez stronę.

Poza tym, sąd może uznać je za zgodne z prawdą tylko na podstawie całokształtu

okoliczności sprawy.

3

Według art. 666 § 1 k.p.c. do czasu objęcia spadku przez spadkobiercę sąd

czuwa nad całością spadku, a w razie potrzeby ustanawia kuratora spadku.

Kuratora spadku ustanawia się zatem celem ochrony spadku do czasu jego objęcia

w posiadanie przez spadkobiercę. Kurator spadku powołany więc jest w interesie

spadkobiercy, który jeszcze spadku nie objął. Spadek według prawa polskiego jest

nieobjęty nie wtedy, kiedy nie nastąpiło jeszcze prawomocne stwierdzenie nabycia

praw do spadku (nie jest to w ogóle konieczne, gdyż według prawa polskiego

nabycie spadku następuje ipso iure z chwilą jego otwarcia – art. 925 k.c.), tak jak to

błędnie zakładał Sąd Apelacyjny, ale wtedy, kiedy spadkobierca czy spadkobiercy

nie objęli spadku faktycznie w przechowanie, zarząd czy użytkowanie (tak też SN

w orzeczeniu z dnia 5 kwietnia 1956 r., III CR 566/56, OSNCK 1956/4/115). Skoro

zatem nie doszło do objęcia spadku po B. K., to nieuprawniony okazał się pogląd

Sądu Apelacyjnego, że ustanowiony przez sąd kurator spadku nie posiada

legitymacji biernej z uwagi na zapadłe orzeczenie Sądu Grodzkiego w A. z dnia 27

lipca 1948 r.

Stosownie do art. 667 k.p.c., zadaniem kuratora spadku jest wyjaśnienie, kto

jest spadkobiercą, oraz zarządzanie majątkiem spadkowym pod nadzorem sądu.

Sposób sprawowania zarządu nie jest uregulowany wprost; art. 667 § 2 k.p.c.

nakazuje stosować w tym przypadku odpowiednio przepisy o zarządzie w toku

egzekucji z nieruchomości (art. 935 i nast. k.p.c.). Wobec tego, że te przepisy

stosuje się do zarządu sprawowanego przez kuratora spadku tylko odpowiednio nie

jest usprawiedliwiona ich ścieśniająca wykładnia. Czynności kuratora spadku nie

ograniczają się bowiem do zwykłego zarządu majątkiem spadkowym. Istota tego

zarządu wymaga dokonywania wszelkich czynności niezbędnych do zapewnienia

prawidłowej gospodarki tym majątkiem. Uprawnienie kuratora spadku rozciąga się

na wszelkie czynności wiążące się z zarządem majątkiem spadkowym, także

nieruchomością spadkową. Wystąpienie kuratora spadku w sporze o własność

nieruchomości spadkowej jest więc zwykłą czynnością zmierzającą do

zabezpieczenia całości zarządzanego przez niego majątku spadkowego. Nie może

zatem być oceniane z punktu widzenia przekroczenia przez kuratora granic jego

uprawnienia. Przekroczenie tych granic wchodziłoby w rachubę tylko w razie

podjęcia w konkretnym sporze czynności dyspozytywnych (przekraczających

4

granice zwykłego zarządu, jak np. uznania roszczenia, zawarcia ugody itp.) bez

uprzedniego zezwolenia sądu spadku. Dlatego też kurator spadku jest nie tylko

uprawniony, lecz i zobowiązany, do występowania po stronie biernej w sporze

o własność nieruchomości spadkowej, gdyż udział w takim postępowaniu, jako

zmierzający do ochrony całości majątku spadkowego, mieści się w granicach

wykonywanego przez niego zarządu (podobnie SN: w wyroku z dnia 24 września

2003 r., III CKN 356/01, OSP 2004/10/122 oraz z dnia 10 grudnia 2009 r., III CSK

82/09, Palestra 2010/1-2/26). Można dodać, że pozbawienie – w tych warunkach –

kuratora spadku generalnie uprawnienia do podejmowania czynności procesowych

zmierzających do zachowania w całości majątku spadkowego i nadanie w tym

zakresie uprawnień osobie trzeciej byłoby sprzeczne z zasadami ekonomii

procesowej.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.

md