III CZP 89/10

Uchwała z dnia 25 listopada 2010 r., III CZP 89/10

Sędzia SN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

Sędzia SN Marian Kocon (sprawozdawca)

Sędzia SN Hubert Wrzeszcz

Sąd Najwyższy w sprawie egzekucyjnej z wniosku wierzycieli "C.", sp. z o.o. w

W., W. Banku Spółdzielczego w J. (...) przeciwko dłużnikom Markowi S. i Iwonie S.

przy udziale wierzyciela hipotecznego "C.P.", sp. z o.o. w W. po rozstrzygnięciu w

Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 25 listopada 2010 r. zagadnienia

prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Olsztynie postanowieniem z

dnia 24 czerwca 2010 r.:

"Czy zawieszenie postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela po

zakończeniu przetargu i postanowieniu sądu, wydanym w trybie art. 988 § 2 k.p.c.,

o wstrzymaniu wydania postanowienia co do udzielenia przybicia, stanowi

przeszkodę w wydaniu postanowienia o udzieleniu przybicia na rzecz licytanta,

który zaoferował najwyższą cenę?"

podjął uchwałę:

Zawieszenie postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela po

zakończeniu przetargu i wstrzymaniu przez sąd wydania postanowienia co do

udzielenia przybicia stanowi przeszkodę do wydania postanowienia o

udzieleniu przybicia.

Uzasadnienie

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało przy

rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy w Olsztynie zażalenia na postanowienie Sądu

Rejonowego w Olsztynie z dnia 8 marca 2010 r., którym udzielono przybicia prawa

własności bliżej określonej nieruchomości. Postanowienie to zapadło po zamknięciu

przetargu, a przed wydaniem postanowienia o przybiciu, gdy na wniosek

wierzyciela postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie konieczne jest rozstrzygnięcie, czy po zamknięciu przetargu, a

przed wydaniem postanowienia o przybiciu (art. 987 k.p.c.) wierzyciel może złożyć

skutecznie wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Odniesienie się

do tej kwestii wymaga przede wszystkim uwzględnienia art. 820 k.p.c. oraz

obowiązującej w postępowaniu egzekucyjnym zasady dyspozycyjności

(rozporządzalności). Zasada ta realizowana jest w postępowaniu egzekucyjnym w

jeszcze większym stopniu niż w postępowaniu rozpoznawczym, zarówno w

postępowaniu o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności, jak i we

właściwym postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z tą zasadą, możliwość

rozporządzania przedmiotem postępowania oraz środkami prawnymi w

postępowaniu przysługuje podmiotom, których sfery prawnej dotyczy postępowanie.

Dyspozycyjność postępowania egzekucyjnego pozostaje w związku z zasadniczym

celem egzekucji, którym jest zaspokojenie roszczeń wierzyciela, wobec czego jest

on dysponentem tego postępowania. Istotnym przejawem zasady dyspozycyjności

jest decyzja wierzyciela o zawieszeniu oraz o zakończeniu postępowania

egzekucyjnego przez jego umorzenie.

Wykładnia językowa art. 820 zdanie pierwsze k.p.c. prowadzi do

jednoznacznych wniosków; ze sformułowania „organ egzekucyjny zawiesza”

wynika, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela jest

obligatoryjne i nie podlega kontroli ze strony organu egzekucyjnego. Powszechnie

podkreśla się, że uprawnienie wierzyciela do żądania zawieszenia postępowania

egzekucyjnego nie jest niczym ograniczone. Organ egzekucyjny ma obowiązek

zawiesić postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela, także wtedy, gdy w

jego ocenie zawieszenie nie jest celowe i może przyczynić się do bezskuteczności

egzekucji. Wierzyciel zatem jest uprawniony do żądania zawieszenia postępowania

na każdym etapie egzekucji, w tym egzekucji z nieruchomości. Chwilą graniczną dla

uwzględnienia tego żądania jest, jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z

dnia 22 października 2004 r., II CK 96/04 (OSNC 2005, nr 10, poz. 178), wydanie

postanowienia o udzieleniu przybicia, z tą bowiem chwilą, a ściślej, z chwilą

uprawomocnienia się postanowienia o przybiciu, w sposób pewny zostaje określony

nabywca nieruchomości (art. 990 i 967 k.p.c.), który uzyskuje prawo do

przysądzenia własności, po wykonaniu warunków licytacyjnych, czyli po złożeniu na

rachunek depozytowy sądu ceny nabycia z potrąceniem rękojmi złożonej w

gotówce.

Stanowisko, że po wydaniu postanowienia o udzieleniu przybicia wniosek

wierzyciela o zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie może być

uwzględniony, prowadzi do ograniczenia zasady dyspozycyjności, do czego brak

podstaw. Należy zauważyć, że dopiero przybicie, a nie zamknięcie przetargu jest

aktem procesowym decydującym w dalszym przebiegu egzekucji o przeniesieniu

własności nieruchomości na rzecz nabywcy egzekucyjnego, stosownie bowiem do

art. 995 k.p.c., osoba, na rzecz której udzielono przybicia, uzyskuje, jeżeli wykona

warunki licytacyjne, prawo do przysądzenia jej własności nieruchomości. Ponadto

przybicie jest także równoznaczne ze stwierdzeniem, że przetarg został

przeprowadzony zgodnie z prawem; dopóki nie zostanie wydane postanowienie o

przybiciu, dopóty licytant, który zaoferował najwyższą cenę, nie ma pewności, iż

uzyska status nabywcy.

Przepisy prawa egzekucyjnego nie regulują ogólnych następstw zawieszenia

postępowania egzekucyjnego. W sytuacji, w której po zamknięciu przetargu, a

przed wydaniem postanowienia o przybiciu (art. 987 k.p.c.) sąd na wniosek

wierzyciela (art. 820 k.p.c.) zawiesił postępowanie egzekucyjne, ma zastosowanie

art. 179 § 3 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Przepisy o egzekucji z nieruchomości nie

modyfikują regulacji przewidzianej w art. 179 § 3 k.p.c., w szczególności przepisy o

licytacji oraz przybiciu prawa własności nieruchomości. Zastosowanie tego przepisu

oznacza, że w okresie zawieszenia postępowania organ egzekucyjny nie może

podjąć żadnych czynności egzekucyjnych. W okresie zawieszenia postępowania

nie mogą być dokonywane dalsze czynności egzekucyjne ani w stosunku do

dłużnika, ani w stosunku do wierzyciela, chociażby wynikały z pozostających w

mocy czynności egzekucyjnych. Właśnie istota zawieszenia postępowania

egzekucyjnego polega na niedopuszczalności podejmowania w czasie jego trwania

jakichkolwiek czynności egzekucyjnych, z wyjątkiem czynności zmierzających do

podjęcia zawieszonego postępowania oraz ustanowienia przez sąd egzekucyjny

kuratora dla dłużnika niemającego zdolności procesowej ani przedstawiciela

ustawowego na czas do ustanowienia tego przedstawiciela.

Wychodząc z tych założeń należy uznać, że w okresie zawieszenia

postępowania sąd nie jest władny podejmować czynności egzekucyjnych, w tym

przypadku o charakterze orzekającym, i wydać postanowienia o przybiciu. Nie budzi

wątpliwości, że przybicie w egzekucji z nieruchomości jest czynnością egzekucyjną

sądu rejonowego działającego jako organ egzekucyjny we właściwym

postępowaniu egzekucyjnym.

Nie jest uzasadniona sugestia, że licytantowi oferującemu najwyższą cenę na

licytacji przysługuje roszczenie (prawo), które powinno być zrealizowane pomimo

zawieszenia postępowania, licytant ten bowiem ma prawo do udzielenia mu

przybicia, jednakże w tym znaczeniu, iż sędzia, pod którego nadzorem odbyła się

licytacja, nie może wybierać między złożonymi w toku przetargu ofertami; takie

prawo nie służy również stronom. Prawo do udzielenia przybicia nie jest prawem,

które może być realizowane bezwzględnie, niezależnie od sytuacji procesowej

powstałej przed, w czasie lub po zamknięciu przetargu, a przed wydaniem

postanowienia o przybiciu. Wystarczy powołać art. 991 k.p.c., który reguluje

podstawy odmowy przybicia; w odniesieniu do licytanta, który zaofiarował

najwyższą cenę ustawodawca nie sformułował żadnego prawa, tak jak uczynił to

wobec nabywcy licytacyjnego. Zgodnie z art. 995 k.p.c., osoba, na rzecz której

udzielono przybicia, uzyskuje, jeżeli wykona warunki licytacyjne, prawo do

przysądzenia jej własności nieruchomości.

Stosownie do art. 991 § 2 in principio k.p.c., sąd odmawia przybicia, jeżeli

postępowanie podlegało umorzeniu lub zawieszeniu. Wykładnia językowa tego

przepisu prowadzi do wniosku, że należy odnosić go tylko do takich przypadków, w

których – mimo istnienia podstaw zawieszenia lub umorzenia postępowania – do

tego nie doszło. Tym bardziej nie można udzielić przybicia, gdy umorzono lub

zawieszono postępowanie. Uzasadniony jest zatem wniosek, że zawieszenie

postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela po zakończeniu przetargu i

wstrzymaniu przez sąd wydania postanowienia co do udzielenia przybicia stanowi

przeszkodę do wydania postanowienia o udzieleniu przybicia.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.