III SK 22/10

Sygn. akt III SK 22/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 listopada 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

w sprawie z powództwa PGE Elektrociepłownia R. Spółki Akcyjnej (obecnie PGE

Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna Spółka Akcyjna z siedzibą w B. Oddział

Elektrociepłownia R.)

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o wydanie świadectwa pochodzenia z kogeneracji,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 listopada 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie

z dnia 21 października 2009 r.,

1. oddala skargę,

2. zasądza od Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki na rzecz

strony powodowej 270 zł (dwieście siedemdziesiąt) tytułem

kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (dalej: „Prezes URE” lub „pozwany”)

decyzją z dnia 5 maja 2008 r. umorzył Elektrociepłowni „R.” S.A. (dalej: „powódka”)

świadectwo pochodzenia z kogeneracji o numerze K0000188/TGP-

G/01/00104//2008, opiewające na ilość energii elektrycznej wynoszącą 191 018,

772 MWh. W uzasadnieniu decyzji wskazano jej podstawę w art. 9a ust. 8d ustawy

z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625

ze zm.; dalej: „Prawo energetyczne” lub „PE”), zgodnie z którą do wypełnienia

obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego, nie zalicza

się umorzonych świadectw pochodzenia z kogeneracji, o których mowa w art. 9l

ust. 1 Prawa energetycznego wydanych dla energii elektrycznej wytworzonej w

jednostce kogeneracji w okresie, w którym koszty wytworzenia tej energii

wynikające z nakładów, o których mowa w art. 45 ust. 1a Prawa energetycznego są

uwzględniane w kosztach działalności przedsiębiorstw energetycznych zajmujących

się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej. Powołany został także art. 9e

ust. 14 Prawa energetycznego stanowiący o tym, że Prezes URE umarza

świadectwo pochodzenia z kogeneracji wydane dla energii, o której mowa w art. 9a

ust. 8d Prawa energetycznego. Prezes Urzędu stwierdził, że umorzenie tego

świadectwa nie daje uprawnienia do wypełnienia obowiązku, o którym mowa w art.

9a ust. 8 Prawa energetycznego.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła powódka.

Prezes URE wniósł o oddalenie odwołania.

Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony

Konkurencji i Konsumentów uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd Okręgowy uznał, że Prezes URE bezpodstawnie zastosował przepis art.

9a ust. 8d Prawa energetycznego, pomijając jednoznaczną dyspozycję przepisu

art. 9a ust. 8e Prawa energetycznego, wyłączającego zastosowanie pierwszego z

tych przepisów w odniesieniu do świadectw pochodzenia uzyskanych przez

wytwórców, o których mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z 29 czerwca 2007 r. o zasadach

pokrywania kosztów powstałych u wytwórców w związku z przedterminowym

rozwiązaniem umów długoterminowych sprzedaży mocy i energii (Dz.U. Nr 130,

3

poz. 905; dalej: „ustawa z 29 czerwca 2007 r.”), a powódka do takich wytwórców

należy. Skoro przepis art. 9a ust. 8e został wprowadzony do Prawa

energetycznego z dniem 4 sierpnia 2007 r. (art. 65 ustawy z dnia 29 czerwca 2007

r.) a ustawodawca nie przewidział dłuższego vacatio legis dla tego przepisu to w

świetle jednoznacznej dyspozycji art. 9a ust. 8e Prawa Energetycznego

niedopuszczalne jest zastosowanie art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego z

powołaniem się wyłącznie na względy wykładni celowościowej czy też wykładni

systemowej, ponieważ nie mogą one być przesłanką orzekania contra legem. Sąd

Okręgowy uznał, że Prezes URE nie wskazał też żadnych norm prawa, z którymi

przepis art. 9a ust. 8e byłby sprzeczny lub które wyłączałyby jego zastosowanie w

sprawie. Prawidłowe zastosowanie art. 9a ust. 8e Prawa energetycznego w stanie

faktycznym sprawy prowadzi do wyłączenia zastosowania art. 9a ust. 8d ustawy i

do uznania, że umorzenie świadectwa pochodzenia stanowi wypełnienie przez

powódkę obowiązku określonego w art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego.

Prezes Urzędu zaskarżył powyższy wyrok w całości apelacją.

Wyrokiem z dnia 21 października 2009 r. Sąd Apelacyjny na podstawie art.

385 k.p.c. oddalił apelację. Sąd drugiej instancji podzielił podstawę faktyczną oraz

podstawę prawną zaskarżonego wyroku. Podkreślił przy tym, że na mocy ustawy z

29 czerwca 2007 r. wprowadzono do Prawa energetycznego przepis art. 9a ust. 8e

(obowiązujący od 4 sierpnia 2007 r.), który wyłącza zastosowanie art. 9a ust. 8d

Prawa energetycznego do świadectw pochodzenia energii z kogeneracji

uzyskanych przez wytwórców w rozumieniu art. 2 pkt 7 ustawy z 29 czerwca 2007

r. Według Sądu Apelacyjnego jednoznaczne brzmienie art. 9a ust. 8e Prawa

energetycznego uniemożliwia Prezesowi Urzędu umorzenie, na podstawie art. 9a

ust. 8d Prawa energetycznego, świadectwa pochodzenia energii wystawionego na

rzecz powódki, mimo iż we wniosku o wydanie świadectwa pochodzenia energii z

kogeneracji wyjaśniła, że koszty wytworzenia energii wytworzonej w jednostce

kogeneracji, dla której przedmiotowe świadectwo miało zostać wydane, zostały

uwzględnione w kosztach działalności przedsiębiorstw energetycznych zajmujących

się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego

w okolicznościach faktycznych sprawy oraz mając na względzie stan prawny po

wejściu w życie art. 9a ust. 8e Prawa energetycznego, Prezes Urzędu bezzasadnie

4

zastosował art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego. Przepis art. 9a ust. 8e Prawa

energetycznego stanowi lex specialis w stosunku do art. 9a ust. 8d tej ustawy.

Przedmiotowe świadectwo pochodzenia dotyczyło energii wytworzonej w jednostce

kogeneracji, powódka jest wytwórcą, o którym mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z 29

czerwca 2007 r., przepis art. 9a ust. 8e Prawa energetycznego jest jasny, a

ponadto spełnione zostały przesłanki jego zastosowania. Sąd Apelacyjny podkreślił,

że wyłączenie zastosowania przepisu art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego z

uwagi na regulację zawartą w przepisie art. 9a ust. 8e tej ustawy może mieć

miejsce od chwili wejścia w życie ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. tj. od dnia 4

sierpnia 2007 r. do chwili rozwiązania umów długoterminowych.

Powyższy wyrok w całości zaskarżył skargą kasacyjną Prezes URE

(pozwany). Skargę oparto na obydwu podstawach (art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c.). W

ramach podstawy materialnoprawnej (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) skarżący zarzucił:

a) niewłaściwe zastosowanie art. 9a ust. 8e w związku z ust. 8d

Prawa energetycznego prowadzące do naruszenia art. 32 ust. 1 i

ust. 2 Konstytucji RP. Na skutek zastosowania art. 9a ust. 8e

Prawa energetycznego przez Sąd Apelacyjny Powodowi miałoby

zostać wydane świadectwo z kogeneracji inkorporujące prawa

majątkowe, o których mowa w art. 9m ust. 1 pkt 1 w związku z art.

9e ust. 6 Prawa energetycznego, chociaż jest już beneficjentem

pomocy publicznej w oparciu o umowę długoterminową sprzedaży

mocy i energii elektrycznej, o której mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z

dnia 29 czerwca 2007 r., w sytuacji kiedy praw tych, na mocy art. 9

I ust. 15 w związku z art. 9 a ust. 8d Prawa energetycznego, są

pozbawione przedsiębiorstwa, które nie zostały objęte przepisami

tej ustawy;

b) niezastosowanie na podstawie art. 8 Konstytucji RP do ustalonego

w sprawie stanu faktycznego art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP.

Zdaniem skarżącego Sąd Apelacyjny przez zastosowanie w

sprawie art. 9a ust. 8e Prawa energetycznego doprowadził do

nieuzasadnionego uprzywilejowania powódki względem

5

przedsiębiorstw objętych umowami długoterminowymi, które nie

zostały objęte przepisami ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r.

W ramach podstawy naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 3983

§

1 pkt 2 k.p.c.) zarzucono:

- niezastosowanie art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym oraz art. 193

Konstytucji RP w sytuacji, gdy od odpowiedzi na pytanie o zgodność art. 9a ust. 8e

Prawa energetycznego z art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP, zależało

rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i zmianę wyroku Sądu pierwszej instancji przez oddalenie

odwołania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji przy uwzględnieniu

kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódka wniosła o: nieprzyjęcie skargi

do rozpoznania; oddalenie skargi w razie przyjęcia jej do rozpoznania; zasądzenie

od pozwanego na rzecz powódki kosztów zastępstwa prawnego za postępowanie

kasacyjne według stawki minimalnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnieniami interpretacji wskazanych w skardze przepisów prawa

materialnego, takimi samymi jak te, które wynikają z rozpoznawanej skargi Sąd

Najwyższy zajmował się już w wyroku z dnia 14 czerwca 2010 r., III SK 6/10 i w

wyroku z dnia 1 września 2010 r., III SK 14/10. Stanowiska wynikające z analiz

prawnych szeroko w uzasadnieniach powyższych wyroków przedstawionych Sąd

Najwyższy w obecnym składzie podziela. Zgodnie z art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa

energetycznego, przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się wytwarzaniem

energii elektrycznej i sprzedające tę energię odbiorcom końcowym oraz

przedsiębiorstwa zajmujące się obrotem energią elektryczną i sprzedające tę

energię odbiorcom końcowym, zobowiązane są uzyskać i przedstawić do

umorzenia Prezesowi URE świadectwa pochodzenia z kogeneracji. Świadectwa

6

takie uzyskuje pierwotnie wytwórca energii z kogeneracji. Otrzymane świadectwo

może przedstawić Prezesowi URE do umorzenia celem zaliczenia na poczet

wykonania przez niego obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 PE albo

sprzedać na odpowiednim rynku giełdowym. Wówczas świadectwo może zostać

przedstawione Prezesowi URE do umorzenia celem zaliczenia na poczet

wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 PE przez inne

przedsiębiorstwo energetyczne, niż to, które wytworzyło faktycznie daną ilość

energii w kogeneracji. Stosownie zaś do art. 9a ust. 8d PE, na poczet wypełnienie

powyższego obowiązku nie zalicza się świadectw pochodzenia z kogeneracji, które

zostały uzyskane dla energii elektrycznej wytworzonej w jednostce kogeneracji w

okresie, gdy wyższy koszt wytworzenia takiej energii był uwzględniony w taryfach

przedsiębiorstw zajmujących się przesyłem energii lub jej dystrybucją. Z kolei

dodany na mocy ustawy z 29 czerwca 2007 r. przepis art. 9a ust. 8e Prawa

energetycznego wyłącza zastosowanie przepisu art. 9a ust. 8d PE do świadectw

pochodzenia z kogeneracji uzyskanych przez wytwórców, o których mowa w art. 2

pkt 7 ustawy z 29 czerwca 2007 r. Z powyższego zestawienia przepisów

kluczowych dla rozstrzygnięcia o zasadności niniejszej skargi kasacyjnej wynika,

że: przepis art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego nakłada na niektóre

przedsiębiorstwa energetyczne pewien obowiązek; przepis art. 9a ust. 8d PE

określa, jakiego rodzaju zachowanie przedsiębiorstwa energetycznego

podejmowane zgodnie z art. 9a ust. 8 pkt 1 PE nie stanowi wykonania obowiązku o

którym mowa w tym ostatnim przepisie; przepis art. 9a ust. 8e Prawa

energetycznego modyfikuje zakres zastosowania art. 9a ust. 8d ustawy,

wprowadzając wyjątek od wyjątku.

Obowiązek, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 PE spoczywa na dwóch

kategoriach przedsiębiorstw energetycznych: wytwórcach oraz przedsiębiorstwach

obrotu. Stosownie do przepisu art. 9a ust. 8d PE z obowiązku tego zarówno

wytwórcy, jak i przedsiębiorstwa obrotu nie mogą zwolnić się przedstawiając do

umorzenia świadectwa pochodzenia z kogeneracji uzyskane dla energii objętej

KDT. Natomiast przepis art. 9a ust. 8e PE modyfikuje zakres zastosowania art. 9a

ust. 8d ustawy w ten sposób, że przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się

wytwarzaniem energii elektrycznej może zwolnić się z obowiązku, o którym mowa

7

w art. 9a ust. 8 pkt 1 ustawy przedstawiając do umorzenia świadectwo pochodzenia

z kogeneracji uzyskane dla energii objętej KDT. Przepis art. 9a ust. 8e ustawy

należy zatem rozumieć w ten sposób, że ogranicza on zakres zastosowania art. 9a

ust. 8d Prawa energetycznego w ten sposób, że ten ostatni przepis nie dotyczy

wytwórcy energii w kogeneracji, który uzyskał świadectwo pochodzenie energii z

kogeneracji dla wytworzonej przez siebie energii i przedstawia je Prezesowi URE

do umorzenia celem wykonania obowiązku ciążącego na nim na podstawie art. 9a

ust. 8 pkt 1 ustawy. Skoro przepisu art. 9a ust. 8d nie stosuje się do

przedsiębiorstw, o których mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z 29 czerwca 2007 r., to

oznacza to, że wytwórcy w rozumieniu tego przepisu mogą zaliczyć świadectwa

pochodzenia na poczet wykonania przez siebie obowiązku z art. 9a ust. 8 pkt 1

Prawa energetycznego. Przyjęta wykładnia art. 9a ust. 8e ustawy nie powoduje

uprzywilejowania przedsiębiorstw energetycznych, do których przepis ten jest

adresowany. Uprzywilejowanie wytwórców energii z kogeneracji objętych KDT

występuje jedynie wówczas, gdy wytwórcy ci uzyskują przychód ze sprzedaży

świadectw pochodzenia energii z kogeneracji. Brak natomiast takiego

uprzywilejowania w sytuacji, gdy świadectwo uzyskane dla określonej ilości energii,

umarzane jest przez wytwórcę tej energii w celu wykonania ciążącego na nim

obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego. Gdy

przedsiębiorstwo energetyczne, do którego odnosi się art. 9a ust. 8e ustawy

przedstawia do umorzenia świadectwo pochodzenia energii z kogeneracji na

poczet wykonania obowiązku z art. 9a ust. 8 pkt 1 PE, zachowanie to potwierdza

jedynie, że dany wytwórca w zakresie wynikającym z treści świadectwa, wywiązał

się z obowiązku o którym mowa w tym przepisie. Umorzenie świadectwa

pochodzenia takiej energii, z zaliczeniem jego wykonania na rzecz

przedstawiającego takie świadectwo wytwórcy, jest neutralne z punktu widzenia

funkcjonowania rynku i nie prowadzi do uprzywilejowania wytwórcy objętego KDT

kosztem wytwórców nie objętych KDT.

Przyjęta interpretacja art. 9a ust. 8e w związku z art. 9a ust. 8d Prawa

energetycznego znajduje dodatkowe uzasadnienie w wykładni celowościowej.

Przepis art. 9a ust. 8d został dodany do art. 9a ust. 8 PE na mocy ustawy z 12

stycznia 2007 r. Zastąpiła ona obowiązek zakupu energii elektrycznej wytwarzanej

8

w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła, obowiązkiem uzyskania i umorzenia

świadectw pochodzenia energii elektrycznej wytwarzanej w wysokosprawnej

kogeneracji lub uiszczenia opłaty zastępczej. Z uzasadnienia projektu ustawy

wynika, że „Energia z KDT objęta jest już preferencjami w postaci wnoszonych

przez odbiorców opłat w składniku opłaty systemowej (składnik wyrównawczy), a

ponadto energia ta rozdysponowana jest do spółek dystrybucyjnych, które

praktycznie mają obowiązek jej zakupu. Do czasu rozwiązania tych kontraktów

dodatkowe preferencje, obciążające koszty odbiorców końcowych, nie powinny być

stosowane, z uwagi na możliwość uznania tego za naruszenie zakazu kumulowania

pomocy publicznej”. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy z 12 stycznia 2007

r., pozbawienie wytwórców i dystrybutorów energii możliwości rozliczania

wykonania obowiązku uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw

pochodzenia z kogeneracji podyktowane było tym, że świadectwa te są nośnikiem

praw majątkowych i mogą być przedmiotem obrotu. Stąd też możliwość uzyskania

świadectwa pochodzenia z kogeneracji, które następnie byłoby odsprzedane przez

wytwórcę energii na rynku, prowadziłaby do nieuzasadnionego uprzywilejowania

takiego wytwórcy, ponieważ podmiot ten uzyskał już „rekompensatę” z tytułu

wyższych kosztów wytworzenia energii w jednostce kogeneracji w postaci wyższej

ceny energii w ramach KDT. W braku tego przepisu wytwórca energii uzyskałby

więc podwójną korzyść w postaci wyższej ceny energii oraz dodatkowego

przychodu ze sprzedaży świadectwa. Nie ulega zatem wątpliwości, że intencją

ustawodawcy było pozbawienie tych przedsiębiorstw energetycznych, które

wytwarzają energię elektryczną w jednostkach kogeneracji sprzedawaną w ramach

KDT możliwości uzyskiwania dodatkowych, nieuzasadnionych wpływów z tytułu

wprowadzania do obrotu świadectw pochodzenia energii z kogeneracji, w sytuacji

gdy odpowiednią rekompensatę za podjęte ryzyko inwestycyjne i realizację polityki

ochrony środowiska i polityki energetycznej państwa stanowiła wyższa cena

energii, zapewniona na podstawie postanowień KDT. Jednakże przepis art. 9a ust.

8d ustawy, w brzmieniu nadanym mu przez ustawę z 12 stycznia 2007 r.

wytwórców energii w kogeneracji nietylko pozbawił możliwości wprowadzania do

obrotu świadectw pochodzenia energii z kogenerecji, ale także uniemożliwił im

wykonanie obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego

9

przez przedstawienie do umorzenie świadectw pochodzenia energii z kogenerecji

wytworzonej przez takie przedsiębiorstwa energetyczne w jednostkach kogeneracji.

Mogło to powodować, że wytwórca energii w kogeneracji byłby zobowiązany do

zakupu świadectw pochodzenia energii z kogeneracji, pomimo że w

kontrolowanych przez niego jednostkach kogeneracji wytworzył ilość energii

adekwatną do uczynienia zadość obowiązkowi z art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa

energetycznego. Jak wynika to z przytoczonego powyżej fragmentu uzasadnienia

projektu ustawy, skutek taki nie był zamierzony przez ustawodawcę, co ostatecznie

znalazło potwierdzenie w nowelizacji ustawy Prawo energetyczne dokonanej na

podstawie przepisów ustawy z 29 czerwca 2007 r. Dodany do art. 9a Prawa

energetycznego ustęp 8e przywrócił bowiem wytwórcom energii w jednostkach

kogeneracji objętych KDT, możliwość wykonania obowiązku z art. 9a ust. 8 pkt 1

Prawa energetycznego przez przedstawienie do umorzenia świadectw pochodzenia

energii z kogeneracji uzyskanych dla wytworzonej przez tych wytwórców energii.

Przedstawiona powyżej interpretacja art. 9a ust. 8e, zgodnie z którą przepis

adresowany ten tylko do wytwórców w rozumieniu art. 2 pkt 7 ustawy z 29 czerwca

2007 r. oraz tylko w zakresie, w jakim uzyskane świadectwa umarzają oni celem

wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 ustawy, nie budzi

wątpliwości z punktu widzenia konstytucyjnej zasady równości, ani zasad pomocy

publicznej. Nie przysparza określonym wytwórcom, to jest selektywnie wybranej

kategorii przedsiębiorstw energetycznych zajmujących się wytwarzaniem energii

elektrycznej, korzyści o charakterze finansowym – świadectwa takie nie mogą być

przedmiotem obrotu, a mogą być tylko umarzane na poczet wykonania obowiązku

wytworzenia energii z kogeneracji przez przedsiębiorstwo energetyczne, dla

którego zostały wydane. Z powyższego wynika, że wyrok Sądu Apelacyjnego jest

zgodny z art. 9a ust. 8e w związku z ust. 8d Prawa energetycznego, których

zastosowanie nie prowadzi do uprzywilejowania niektórych wytwórców energii w

sposób sprzeczny z art. 32 Konstytucji RP. Nie zachodzi więc wątpliwość co do

zgodności wskazanych przepisów z Konstytucją stwarzająca podstawę do

wystąpienia w tym przedmiocie do Trybunału Konstytucyjnego.

10

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy uznając, że rozpatrywana

skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw, orzekł jak w sentencji na

podstawie art. 39814

k.p.c.