I CSK 86/10

Sygn. akt I CSK 86/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSA Jan Kremer (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Magdaleny J. i Macieja J.

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie M.

i Miastu Stołecznemu Warszawa

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, ewentualnie zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 1 grudnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 sierpnia 2009 r.,

1. oddala skargę kasacyjną

2. nie obciąża powodów kosztami postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodów

Magdaleny J. i Macieja J. od wyroku Sądu Okręgowego oddalającego powództwo

przeciwko Skarbowi Państwa Wojewodzie M. i miastu stołecznemu Warszawa o

zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli w przedmiocie wykupu nieruchomości,

ewentualnie zapłaty.

Powodowie Magdalena J. i Maciej J. w pozwie z dnia 8 października 2007 r.

wnieśli o zobowiązanie pozwanych do złożenia oświadczenia woli w przedmiocie

wykupu nieruchomości o powierzchni 2.272 m2

, położonej w W. przy ul.[...]. na

terenie Mazowieckiego Parku Krajobrazowego, stanowiącej działkę ewidencyjną nr

[...], objętej księgą wieczystą Kw nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy, za cenę

600.000 zł, ewentualnie o zasądzenie od pozwanych na rzecz powodów z tytułu

ograniczenia sposobu korzystania z wyżej wymienionej nieruchomości

odszkodowania w wysokości 600.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 30 marca

2006 r. Nadto powodowie wnieśli o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego o

zbadanie zgodności z Konstytucją RP i ratyfikowanymi umowami

międzynarodowymi art. 8 zd. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu

ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.) i art. 129 ust. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia

2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. t. j. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm.).

Pozwani: miasto stołeczne Warszawa i Skarb Państwa - Wojewoda M.

wnosili o oddalenie powództwa, podnosząc w pierwszej kolejności zarzut

przedawnienia roszczenia.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 18 listopada 2008 r. oddalił powództwo,

odstępując od obciążania powodów obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania.

Sąd I instancji ustalił, że powodowie nabyli w 1994 r. w drodze spadkobrania

własność nieruchomości położonej w W. przy ul.[...]., stanowiącej działkę

ewidencyjną nr [...] o pow. 2272m², objętej Kw nr [...] Sądu Rejonowego, na terenie

Mazowieckiego Parku Krajobrazowego. Nieruchomość podlegała od dnia 31 lipca

1951 r., przymusowemu zalesieniu na podstawie obwieszczenia Przewodniczącego

Naczelnej Rady Odbudowy m. st. Warszawy z dnia 10 lipca 1951 r. o uchwaleniu

3

miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów Warszawskiego

Zespołu Miejskiego, przeznaczonych pod gospodarkę leśną (M.P. Nr 66, poz. 873

). Plan ten uchwalono w wykonaniu rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 11

grudnia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy sporządzaniu planów

zagospodarowania przestrzennego dla obszaru m.st. Warszawy i Warszawskiego

Zespołu Miejskiego oraz zawieszenia rozpatrywania wniosków o zmianę

przeznaczenia terenów i dokonywania inwestycji na tym obszarze (Dz. U. Nr 74,

poz. 479). Rozporządzenie zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej

zawartej w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 1947 r. o odbudowie m.st. Warszawy

(Dz. U. Nr 52, poz. 268). Działka została zalesiona, powodowie nie posiadają

wiadomości kiedy faktycznie to nastąpiło.

Wojewoda M. na podstawie art. 24 ust. 4 i 5 ustawy 16 października 1991 r.

o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 114, poz. 492) wydał rozporządzenie Nr 38a z dnia

24 stycznia 2001 r. będące podstawą utworzenia Mazowieckiego Parku

Krajobrazowego (Dz. Urz. Woj. Mazowieckiego Nr 13, poz. 118), w granicach

którego znalazła się przedmiotowa działka.

Sąd Okręgowy dokonał analizy art. 84, art. 71 ust.1, art. 72 ustawy z dnia

31 stycznia 1980 r. o ochronie przyrody i kształtowaniu środowiska (Dz. U. Nr 3,

poz. 6 ze zm.), wskazując na uregulowaną w ustawie możliwość żądania wykupu

nieruchomości, jeżeli korzystanie z niej w sposób dotychczasowy związane byłoby

z istotnymi ograniczeniami lub utrudnieniami. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. -

Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2001 r. Nr 62, poz. 627; t. j. 2008 r. Nr 25, poz.

150, ze zm.) w art. 129 ust. 1 także przewiduje możliwość żądania wykupu przez

właściciela nieruchomości w sytuacjach objętych tym przepisem, oraz

odszkodowania za poniesioną szkodę, obejmującą także zmniejszenie wartości

nieruchomości. Sąd I instancji rozważył treść przepisów, w tym pojęcia „korzystania

w sposób dotychczasowy i pojęcie „dotychczasowego przeznaczenia.” Podkreślił

niewykazanie przez powodów, niezależnie od ograniczeń wynikających

z utworzenia parku krajobrazowego, by w ich wyniku zmianie uległ sposób

korzystania przez powodów z nieruchomości. Zdaniem Sądu Okręgowego,

przedawnienie roszczenia powodów nastąpiło z dniem 30 czerwca 2004 r.,

a wynika to z art. 8 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo

4

ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw; do

roszczeń związanych z ograniczeniami sposobu korzystania z nieruchomości

w związku z ochroną zasobów środowiska, powstałych przed dniem wejścia

w życie przepisów ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Utworzenie parku

krajobrazowego dla powodów było irrelewantne, a wszelkie ich roszczenia

niezależnie od wyżej wymienionych okoliczności uległy przedawnieniu - art. 8 zd. 2

w/w ustawy. W konkluzji rozważań prawnych Sąd Okręgowy stwierdził, że poza

sporem pozostaje okoliczność, iż pod rządami ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. nie

doszło do zmiany przeznaczenia nieruchomości. Istniejący w tym zakresie stan nie

różni się od stanu, jaki istniał w latach 80-tych ubiegłego wieku. Zgodnie z art. 129

ust. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r., z opisanymi wyżej roszczeniami można

występować w okresie 2 lat od wejścia w życie rozporządzenia lub aktu prawa

miejscowego powodującego ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości

Sąd Okręgowy nie miał wątpliwości co do konstytucyjności tej regulacji

prawnej, uznając, że powyższy termin przedawnienia nie odbiega w sposób

zasadniczy od innych tego typu uregulowań ustawowych dotyczących podobnych

roszczeń majątkowych, a tym samym brak było przesłanek do występowania do

Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem dotyczącym przedawnienia.

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na swoistą „lukę prawną" w postaci braku

regulacji dotyczącej odszkodowań w przypadkach właścicieli nieruchomości

zalesionych, w stosunku do których akty władcze ograniczające ich prawa

właścicielskie pochodzą z okresu sprzed ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r.

o ochronie i kształtowaniu środowiska. Stwierdził jednocześnie, że orzeczenie

sądowe nie może jej wypełnić.

Powodowie zaskarżając wyrok apelacją, wnieśli o jego zmianę

i uwzględnienie powództwa, i zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego

przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Zarzucili naruszenia art. 84 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie

i kształtowaniu środowiska oraz art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. -

Prawo ochrony środowiska przez bezpodstawne przyjęcie, iż utworzenie

Mazowieckiego Parku Krajobrazowego oraz uchwalenie Planu Ochrony nie

ograniczyły sposobu korzystania z nieruchomości w dotychczasowy sposób lub

5

zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem, art. 1 protokołu dodatkowego do

ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską Europejskiej Konwencji o Ochronie

Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. przez jego

niezastosowanie i wydanie orzeczenia w sprzeczności z zasadą, że „nikt nie może

być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach

przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z podstawowymi zasadami prawa

międzynarodowego", oraz art. 193 Konstytucji RP przez jego niezastosowanie

i dowolne potraktowanie uprawnienia do zwrócenia się z pytaniem prawnym do

Trybunału Konstytucyjnego, podczas gdy art. 8 zd. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.

o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz

o zmianie niektórych ustaw oraz art. 129 ust. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. -

Prawo ochrony środowiska pozostają sprzeczne z Konstytucją i Sąd Okręgowy

w końcowym akapicie uzasadnienia wyroku dostrzegł poważne wątpliwości wobec

właściwego uregulowania sytuacji objętej pozwem.

Sąd Apelacyjny oddalając apelację opartą wyłącznie o zarzuty naruszenia

prawa materialnego, podzielił dokonaną przez Sąd I instancji wykładnię przepisów

art. 84 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska i art.

129 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska.

Przyjął, że w obu tych przepisach ustawodawca operował pojęciem

„dotychczasowego korzystania z nieruchomości" jako kryterium oceny roszczeń

właścicieli zalesionych nieruchomości. Użycie takiego sformułowania wskazuje, że

ustawodawca odnosił się do faktycznego sposobu korzystania z nieruchomości.

Apelujący w istocie nie zakwestionowali ustalenia, iż sposób korzystania

z nieruchomości na skutek ograniczeń wprowadzonych pod rządami obu ustaw nie

uległ żadnej zmianie w stosunku do okresu wcześniejszego - zarówno przed dniem

1 września 1980 r., jak i później działka była zalesiona i wykorzystywana jako grunt

leśny, a bez wątpienia nie wykazali okoliczności przeciwnej. Nie potrafili bowiem

wskazać, kiedy działka została zalesiona, a jedyne ich twierdzenie w tym zakresie

ograniczało się do oświadczenia, że przed dniem 31 lipca 1951 r. działka mogła być

wykorzystywana na cele budowlane. Sąd Apelacyjny odniósł się do zarzutów

wywodzonych z art. 546 i 552 Kodeksu Napoleona, rozporządzenia Prezydenta

Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu

6

osiedli. Powołanie tych przepisów nie jest jednak wystarczające dla wykazania, że

działka była działką budowlaną.

Sąd wskazał, że art. 28 dekretu z dnia 11 października 1946 r. - Prawo

rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319 ze zm.) zawierał uprawnienia do ograniczenia

przez ustawy praw właścicielskich. Takie ograniczenia w zakresie przeznaczenia

nieruchomości wprowadzane były przez kolejne akty prawne dotyczące planowania

i zagospodarowania przestrzennego.

W obecnym stanie prawnym o przeznaczeniu nieruchomości decyduje

w pierwszej kolejności miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Wynika

to wprost z art. 4 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu

przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 ze zm.). Zakwalifikowanie nieruchomości

jako leśnej następuje więc w oparciu o określenie jej przeznaczenia na cele leśne

lub na cele nieleśne przez ten plan, a dopiero w razie braku aktualnie

obowiązującego planu pod uwagę mogą być brane informacje zawarte w ewidencji

gruntów. Odwołując się do orzecznictwa wskazał, że w art. 92 ust. 1 i art. 109 ust. 2

w/w ustawy za nieruchomości leśne uznaje te, które są przeznaczone na cele leśne

w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, a dopiero w przypadku

braku tego planu bądź decyzji o warunkach zabudowy te, które są wykorzystywane

na cele leśne. Podobne uregulowania obowiązywały również wcześniej - co do

zasady o przeznaczeniu nieruchomości decydował stosowny plan miejscowy,

a w razie jego braku decyzja o warunkach zabudowy - art. 2 ust. 1 i 2 ustawy

z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (tj.: Dz. U. z 1999 r. Nr

15, poz. 139 ze zm.), art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 12 lipca 1984 r. o planowaniu

przestrzennym (tj.: Dz. U. z 1989 r. Nr 17, poz. 99 ze zm.), art. 16 ust. 3 ustawy

z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym (t. j.: Dz. U. z 1975 r. Nr 11,

poz. 61 ze zm.) i art. 5 ust. 2 pkt 2 dekretu z Dz. U. Nr 16, poz. 109 ze zm.).

Wykładnia funkcjonalna pojęcia „dotychczasowego przeznaczenia" gruntu

nie może abstrahować od wykładni tego pojęcia wynikającej z przepisów

o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. W myśl art. 6 k.c., powinnością

powodów było wykazanie, że w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 31 stycznia

1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska lub ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r.

- Prawo ochrony środowiska przedmiotowa nieruchomość była w planie

7

zagospodarowania przestrzennego (zaś w przypadku jego braku w decyzji

o warunkach zabudowy bądź w ewidencji gruntów) przeznaczona na inne cele niż

leśne (wedle powodów na budowlane) oraz że powyższe przeznaczenie uległo

zmianie na skutek aktów władczych w tym okresie, w szczególności wskutek

wydania uchwały Nr 207 Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 17 grudnia

1987 r. w sprawie Mazowieckiego Parku Krajobrazowego, rozporządzenia Nr 38a

Wojewody Mazowieckiego z dnia 24 stycznia 2001 r. w sprawie utworzenia

Mazowieckiego Parku Krajobrazowego, czy rozporządzenia Nr 13 Wojewody

Mazowieckiego z dnia 16 kwietnia 2004 r. w sprawie ustanowienia planu ochrony

Mazowieckiego Parku Krajobrazowego. Powodowie okoliczności tej nawet nie

próbowali dowodzić. Poczynione zasadne ustalenia faktyczne potwierdzają, że co

najmniej od dnia 31 lipca 1951 r. nieruchomość była przeznaczona na cele leśne,

wobec uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów

Warszawskiego Zespołu Miejskiego, przeznaczonych pod gospodarkę leśną. Z

decyzji Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy Nr 1047/06 z dnia 31

października 2006 r. o odmowie ustalenia warunków zabudowy przedmiotowej

działki wynika, że wedle ostatniego, już nieobowiązującego planu

zagospodarowania przestrzennego, była ona działką leśną i taką pozostała w

ewidencji gruntów. Wobec powyższego za trafne należy uznać stwierdzenie Sądu

Okręgowego, że przeznaczenie gruntu nie uległo zmianie na skutek kolejnych

aktów władczych, w tym eksponowanej w apelacji uchwały Nr 207 Rady

Narodowej m. st. Warszawy z dnia 17 grudnia 1987 r. stanowiącej podstawę do

utworzenia Mazowieckiego Parku Krajobrazowego. Twierdzenie powodów, że

nieruchomość stanowiła działkę budowlaną, rozumiane jako możliwość zabudowy

pozostało niewykazane, również w świetle art. 38 dekretu z dnia 2 kwietnia 1946 r.

o planowym zagospodarowaniu przestrzennym kraju, art. 46 ustawy z dnia 12 lipca

1984 r. o planowaniu przestrzennym czy art. 16, 33, 34 i 35 ustawy z dnia 7 lipca

1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 61 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia

27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Ponadto

powodowie kategoryczny pogląd o budowlanym statusie działki do daty powołanej

wyżej uchwały sformułowali dopiero w apelacji, ponieważ przed Sądem I instancji

ich pełnomocnik procesowy przyznał, że działka mogła być wykorzystywana na

8

cele budowlane do dnia 31 lipca 1951 r., a po zalesieniu już nie, przy czym nie

potrafił określić, kiedy nastąpiło zalesienie .

W konsekwencji zarzut naruszenia przepisów ustawy z dnia 31 stycznia

1980 r. o ochronie środowiska jak i ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo

ochrony środowiska jak i art. 1 protokołu dodatkowego do ratyfikowanej przez

Rzeczpospolitą Polską Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. nie były zasadne. Powodowie

nie uzyskali rekompensaty za ewentualne ograniczenia w prawach właścicielskich

wskutek ingerencji Państwa, jednak stało się to na skutek nieudowodnienia przez

powodów opisanych wyżej przesłanek warunkujących uzyskanie ekwiwalentnego

świadczenia, oraz w rezultacie opisanej przez Sąd Okręgowy „luki prawnej".

Sąd Apelacyjny nie podzielił także zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji

art. 193 Konstytucji RP, albowiem niezależnie od innych argumentów, nie przepisy

wskazane przez powodów były podstawą oddalenia powództwa. Nie zostało ono

uwzględnione, ponieważ powodowie nie udowodnili, że ograniczenia wprowadzane

przez Państwo pod rządami ustaw z dnia 31 stycznia 1980 r. i 27 kwietnia 2001 r.

wpłynęły, czy to na dotychczasowy sposób korzystania z nieruchomości, czy to na

jej przeznaczenie. Zdaniem Sądu II instancji w sprawie nie zachodziły przesłanki do

zadania pytania zgodnie z art. 193 Konstytucji oraz art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia

1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.).

Sąd Apelacyjny podkreślił, że nie została przez powodów w sposób należyty

wykazana legitymacja bierna pozwanego miasta stołecznego Warszawy. Analiza

pozwu w części dotyczącej tej problematyki zdaje się wskazywać, że powodowie

nie dostrzegają dualistycznej formy działania Prezydenta miasta stołecznego

Warszawy, który z jednej strony działa jako statio fisci Skarbu Państwa, z drugiej

zaś jako organ jednostki samorządu terytorialnego - właśnie miasta stołecznego

Warszawy. Tymczasem art. 84 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r.

jednoznacznie wskazuje, że sprawie wykupu lub zamiany nieruchomości właściwy

jest organ określony przepisach o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z tą

ostatnią ustawą, istotnie Prezydent m. st. Warszawy pełni rolę starosty, ale

odróżnić należy jego kompetencje jako organu miasta stołecznego Warszawy -

wówczas strona postępowania jest miasto stołeczne Warszawa - od obowiązków

9

w rama czynności administracji rządowej - wówczas legitymacja bierna służy

Skarbu Państwa reprezentowanemu przez Prezydenta m.st. Warszawy.

Okoliczność jednak pozostaje bez znaczenia w świetle rozstrzygnięcia.

Powodowie w skardze kasacyjnej zarzucili naruszenie prawa materialnego -

art. 84 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska oraz

art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska przez

błędną wykładnię określenia „ograniczenia korzystania w sposób dotychczasowy" i

w efekcie bezpodstawne przyjęcie, iż utworzenie Mazowieckiego Parku

Krajobrazowego oraz uchwalenie jego Planu Ochrony nie ograniczyły sposobu

korzystania z nieruchomości, oraz art. 21 ust. 1 Konstytucji RP i art. 1 protokołu

dodatkowego do ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską Europejskiej Konwencji

o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r.

przez ich niezastosowanie i wydanie orzeczenia w sprzeczności z zasadą, iż „nikt

nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na

warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z podstawowymi zasadami

prawa międzynarodowego".

Sąd Najwyższy, zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna dotyczy zaszłości powstałych w 1951 r., od kiedy to,

zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania, działka powodów podlegała

zalesieniu. Po tej dacie następowały zmiany stanu prawnego wpływające na

uprawnienia właścicieli dotkniętych działaniem przepisów regulujących ochronę

środowiska, jak też planowanie i zagospodarowanie przestrzenne. Uwzględniając

zakres zaskarżenia, rozważania rozpocząć należy od analizy art. 84 ust. 1 ustawy

z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. z 1980 r.,

Nr 3, poz. 6; t. j. 1994 r., Nr 49, poz.196, ze zm.), który w pierwotnym brzmieniu

określał stany, w których właściciel nieruchomości mógł żądać wykupu lub zamiany

nieruchomości na inną, co uzależnione było od jej położenia w strefie ochronnej

(art. 71 ust. 1) lub na obszarze objętym ochroną, o której mowa w art. 72, albo na

terenach zieleni miejskiej lub w obrębie parku wiejskiego. Łączyło się to z tym, że

korzystanie z nieruchomości w dotychczasowy sposób związane byłoby z istotnymi

ograniczeniami lub utrudnieniami. Ustawodawca z dniem 1 stycznia 1998 r. zmienił

treść przepisu, nie zmieniając zakresu określającego zmiany w sposobie

10

korzystania, uprawniające do wystąpienia z roszczeniem o wykup, pozostawił zwrot

„korzystanie z niej w sposób dotychczasowy byłoby związane z istotnymi

ograniczeniami lub utrudnieniami”. Ustawa ta utraciła moc z dniem 1 października

2001 r., a w zastępującej ją ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony

środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zm.) analogiczny przepis art. 129 ust. 1

rozszerzył stany faktyczne, w których właścicielowi przysługuje roszczenie o wykup

nieruchomości w ten sposób, że ustawa ta wprowadziła niewystępujące

w poprzednim stanie prawnym rozróżnienie na korzystanie z nieruchomości

w dotychczasowy sposób od korzystania z nieruchomości zgodnie

z dotychczasowym jej przeznaczeniem. Ustawodawca rozszerzył zatem zakres

stosowania przepisu

Uprzedzając ustosunkowanie się do zasadności zarzutu skargi kasacyjnej,

należy podkreślić, że przy oddaleniu powództwa i apelacji z powodu przedawnienia

roszczenia konieczne jest przede wszystkim odniesienie się do skuteczności

uwzględnienia tego zarzutu pozwanego, przy uwzględnieniu daty wniesienia

pozwu.

Przepis art. 129 ust. 4 ustawy - Prawo ochrony środowiska określa termin,

w którym właściciel może wystąpić z roszczeniem wynikającym z ust. 1-3 art. 129

tej ustawy. Termin ten wynosi dwa lata od dnia wejścia w życie rozporządzenia lub

aktu prawa miejscowego powodującego ograniczenie sposobu korzystania

z nieruchomości. Początek biegu terminu rozpoczyna się od wejścia w życie

rozporządzenia lub aktów prawa miejscowego, które mogą obejmować znaczne

obszary, w związku z tym podkreślenia wymaga, że nie każda ich zmiana

rozpoczyna bieg nowego termin do wystąpienia z roszczeniami uregulowanymi

w art. 129 ust. 1-3 u.p.o.ś., a jedynie taka nowelizacja, bądź zmiana, która dotyczy

danej nieruchomości. Niewątpliwie od wejścia w życie aktów prawnych

wprowadzających zalesienie terenu, a następnie objęcie go ochroną parkową

upłynęło ponad dwa lata, a późniejsze zmiany aktów prawnych nie wpływały

w żadnym razie na sytuację nieruchomości powodów. Art. 129 ust. 4 prawa

ochrony środowiska łącznie z art. 8 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu

ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085), który stanowi, że do roszczeń związanych

11

z ograniczeniami sposobu korzystania z nieruchomości w związku z ochroną

zasobów środowiska, powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się

przepisy dotychczasowe, a roszczenia te przedawniają się z dniem 30 czerwca

2004 r., wyznacza granice czasowe do wystąpienia z tymi roszczeniami. Odnosząc

to do okoliczności sprawy, bezsporne było, że powodowie w terminie powyższym

nie wystąpili z odpowiednimi roszczeniami.

Podstawą roszczeń powodów nie mógł być art. 129 u.p.o.ś., skoro uwzględni

się daty wydania aktów prawnych dotyczących nieruchomości powodów oraz datę

wystąpienia z roszczeniami. Natomiast roszczenie uzasadniane treścią art. 8

ustawy wprowadzającej ustawę o ochronie środowiska uległo przedawnieniu w dniu

30 czerwca 2004 r. Przepis ten zawiera regulację umożliwiającą dochodzenie

roszczeń, które powstały w okresie obowiązywania ustawy z 1980 o ochronie

i kształtowaniu środowiska, jak też dotyczy roszczeń wynikających

z wcześniejszych regulacji prawnych, które nie zawierały przepisów

umożliwiających ich dochodzenie. Nieruchomość powodów została objęta

ograniczeniami wynikającymi z ochrony przyrody na podstawie przepisów

obowiązujących przed wejściem w życie ustawy o ochronie i kształtowaniu

środowiska z 1980 r., zarazem ograniczenia te odpowiadają przesłance z art. 84

w/w ustawy. Przepis art. 8 ustawy wprowadzającej nie daje podstawy do

różnicowania sytuacji wprowadzenia ograniczeń w czasie obowiązywania ustawy

z 1980 r., z ograniczeniami wprowadzonymi wcześniej, jeśli trwały po wejściu

w życie tej regulacji. W konsekwencji w sprawie nie występuje luka

uniemożliwiająca dochodzenie przez powodów roszczeń, natomiast z dniem

30 czerwca 2004 r. nastąpiło przedawnienie możliwości ich dochodzenia pomimo

otwarcia do tego drogi przez ustawodawcę ustawą wprowadzającą.

Takie postępowanie ustawodawcy było racjonalne, gdyż umożliwiało osobom

poprzednio nie mającym roszczenia w pewnym, krótkim czasie wystąpienie

z roszczeniami mającymi swe źródło w odległych czasowo okresach.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 marca 2009 r. I CSK 312/08 (nie publ.)

szczegółowo wywiódł zasadność takiej wykładni tego przepisu. Oznacza to trafność

stanowiska Sądów meriti o uwzględnieniu zarzutu przedawnienia. Powodowie nie

wykazali w postępowaniu dwuinstancyjnym zmiany przeznaczenia gruntu po jego

12

zalesieniu, jak też budowlanego przeznaczenia nieruchomości przed 1951 r.

Nie było wystarczające powołanie się na treść przepisów kodeksu Napoleona

i rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie

budowlanym i zabudowaniu osiedli, ale należało wykazać, że nieruchomość

wówczas spełniała ówczesne wymagania w tym zakresie. Datą na którą należało

wykazać tę zmianę było obwieszczenie Przewodniczącego Naczelnej Rady

Odbudowy m.st. Warszawy z dnia 10 lipca 1951 r. o uchwaleniu miejscowego planu

zagospodarowania przestrzennego terenów, przeznaczonych pod gospodarkę

leśną. Podkreślić należy, że w tej dacie obowiązywały już zmienione, w stosunku

do powołanych przez powodów, przepisy dotyczące zagospodarowania

przestrzennego.

Uwzględnienie zarzutu przedawnienia skutkuje niezasadnością zarzutu

naruszenia art. 21 Konstytucji RP, oraz art. 1 protokołu dodatkowego do

Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

z dnia 4 listopada 1950 r. Ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości

wprowadzone zostały na podstawie obowiązujących przepisów, powodowie mieli

możliwość uzyskania z tego tytułu rekompensaty, a nie uzyskali ich z przyczyn

wynikających z niewystąpienia w terminie z roszczeniem.

Z przedstawionych przyczyn skarga kasacyjna uległa oddaleniu – art. 39814

k.p.c.