II PK 131/10

Sygn. akt II PK 131/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z powództwa R. S.

przeciwko Spółce Gazownictwa Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością […]

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 grudnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 5 lutego 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Powód R. S. wniósł ostatecznie o ustalenie, że wypowiedzenie mu umowy o

pracę przez pozwaną Spółkę Gazownictwa Sp. z o.o. zostało dokonane z

naruszeniem art. 39 k.p. oraz o przywrócenie go do pracy. Powód wniósł również o

zasądzenie od pozwanej kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych. Strona pozwana wniosła o oddalenie

powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów

postępowania, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Wyrokiem z dnia 8 stycznia 2009 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo i

zasądził od powoda na rzecz pozwanej 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego.

Sąd Rejonowy wskazał, że powód był zatrudniony przez pozwaną Spółkę na

stanowisku prezesa zarządu od 4 lipca 2007 r. na podstawie umowy o pracę na

czas nieokreślony zawartej 30 lipca 2007 r. Nadzwyczajne zgromadzenie

wspólników pozwanej Spółki podjęło 15 kwietnia 2008 r. uchwałę odwołującą

powoda z funkcji prezesa zarządu z dniem 16 kwietnia 2008 r. i jednocześnie

powołało nowy zarząd Spółki. Powód nie zaskarżył tej uchwały. Po odwołaniu z

funkcji prezesa zarządu nie przydzielono mu innego stanowiska pracy. W dniu 17

kwietnia 2008 r. powód złożył wniosek o udzielenie urlopu wypoczynkowego w

okresie od 18 kwietnia do 3 czerwca 2008 r. Podczas przebywania na urlopie

wypoczynkowym powód od 25 kwietnia do 9 maja 2008 r. oraz od 27 maja do 19

listopada 2008 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Do pracy stawił się 20

listopada 2008 r., a następnie do 26 listopada 2008 r. przebywał na urlopie

wypoczynkowym. W dniu 27 listopada 2008 r. pozwana złożyła powodowi

oświadczenie na piśmie, w którym wskazała, że rozwiązuje zawartą z nim umowę o

pracę z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia z uwagi na

odwołanie go z funkcji prezesa zarządu pozwanej spółki. Stosunek pracy ustał 31

grudnia 2008 r. w związku z zakończeniem biegu okresu wypowiedzenia.

Sąd Rejonowy stwierdził, że między stronami sporna była treść roszczeń

przysługujących odwołanemu członkowi zarządu spółki kapitałowej, który swoją

funkcję w zarządzie sprawował w oparciu o umowę o pracę. W ocenie Sądu

3

roszczenia powoda nie zasługiwały na uwzględnienie. Zgodnie z art. 203 § 1 k.s.h.

członek zarządu może być w każdym czasie odwołany uchwałą wspólników bez

podawania przyczyny. Jednocześnie, jak wynika ze zdania drugiego cytowanego

artykułu, odwołanie członka zarządu nie pozbawia go roszczeń ze stosunku pracy

lub innego stosunku prawnego dotyczącego pełnienia funkcji członka zarządu.

Odwołanie pracownika za składu zarządu powoduje więc natychmiastowe ustanie

stosunku korporacyjnego, natomiast stosunek pracy nadal trwa do czasu

rozwiązania. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, odwołanie ze

stanowiska członka zarządu spółki, które nie zostało skutecznie podważone w

trybie przepisów prawa handlowego, z reguły stanowi przyczynę uzasadniającą

wypowiedzenie umowy o pracę (w rozumieniu art. 45 § 1 k.p.) pracownikowi

zatrudnionemu w charakterze członka tego zarządu. Powód od początku do końca

okresu zatrudnienia zajmował stanowisko prezesa zarządu. Zarówno w okresie

poprzedzającym powołanie na prezesa zarządu jak i po odwołaniu z tej funkcji

powód nie świadczył pracy na rzecz pozwanej na innym stanowisku. Uchwała

zgromadzenia wspólników odwołująca go z funkcji prezesa została podjęta zgodnie

z wymaganiami przewidzianymi w Kodeksie spółek handlowych oraz w umowie

spółki i nie została przez powoda zaskarżona do sądu, a tym samym nabrała mocy

obowiązującej. Zgodnie z nią powód przestał pełnić funkcję prezesa zarządu.

Jednocześnie zgromadzenie wspólników nie podjęło żadnych czynności mających

uregulować jego sytuację prawną, pozostawiając tę kwestię do dyspozycji nowego

zarządu spółki. Sąd Rejonowy za w pełni uzasadnione uznał wypowiedzenie

wyłącznie na tej podstawie, że powód został odwołany z funkcji. Odnosząc się do

argumentu, że w sytuacji osobistej powoda wypowiedzenie narusza przepisy

Kodeksu pracy o wypowiadaniu umów o pracę, albowiem powód w chwili złożenia

oświadczenia o wypowiedzeniu podlegał ochronie przewidzianej w art. 39 k.p. Sąd

Rejonowy wskazał, że art. 39 k.p. nie ma w niniejszej sprawie zastosowania,

ponieważ prowadziłoby to do niedopuszczalnej ingerencji w prawa korporacyjne

spółki. Formułując ten pogląd Sąd powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia

17 sierpnia 2006 r. (III PK 53/06, OSNCP 2007 nr 17-18, poz. 245), według którego

odwołanemu członkowi zarządu nie przysługuje roszczenie o przywrócenie do

pracy zgodnie z art. 45 § 1 k.p. Na uzasadnienie tego poglądu Sąd Rejonowy

4

stwierdził, że art. 203 k.s.h. przyznaje pozwanej prawo do swobodnego odwołania

powoda ze stanowiska prezesa, co pozwala na wypowiedzenie umowy o pracę.

Natomiast art. 39 k.p. uniemożliwia skuteczne pozbawienie powoda uprawnień

związanych z funkcją prezesa zarządu, bowiem nie pozwala ani na zmianę

warunków pracy i płacy, ani na rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem. W

tej sytuacji, w ocenie Sądu Rejonowego, należy przyznać priorytet art. 203 k.s.h. i

nie stosować do powoda art. 39 k.p. Prawo do odwołania z zarządu stanowi jedno z

fundamentalnych praw korporacyjnych spółki, które może być wykonywane w

sposób nieograniczony i swobodny. Dlatego niedopuszczalne byłoby uznanie, że w

rezultacie naruszenia art. 39 k.p. powód, jako dotychczasowy prezes zarządu spółki

kapitałowej będący w wieku przedemerytalnym, zostaje przywrócony do pracy na

dotychczasowych warunkach, lecz jej nie wykonuje, ponieważ z dotychczasowego

stanowiska został odwołany, a jednocześnie nie wyraził zgody na zmianę

warunków pracy i płacy. W takiej sytuacji pracodawca byłby zmuszony do dnia

przejścia powoda na emeryturę wypłacać mu wynagrodzenie za niewykonywaną

pracę. Powodowi nie przysługują również świadczenia odszkodowawcze, bowiem

stanowią one sankcję za nieuzasadnione lub dokonane z naruszeniem prawa

rozwiązanie stosunku pracy. W niniejszej sprawie natomiast trudno mówić o

naruszeniu przez pozwanego przepisów prawa. Na koniec Sąd Rejonowy

podkreślił, że przyznanie skutecznie odwołanemu członkowi zarządu, którego praca

w zarządzie była jedyną pracą świadczoną na rzecz spółki, ochrony przewidzianej

w art. 39 k.p. i przywrócenie go do pracy wypaczałoby sens art. 203 § 1 k.s.h.,

któremu w niniejszej sprawie należy przyznać absolutny priorytet stosowania.

Apelację od powyższego wyroku wniósł powód zaskarżając go w całości.

Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i orzeczenie co do istoty

sprawy przez ustalenie, że wypowiedzenie umowy o pracę zostało dokonane z

naruszeniem art. 39 k.p. albo o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, między innymi,

że po odwołaniu z funkcji prezesa zarządu zakończył się jego stosunek

korporacyjny z pozwaną spółką natomiast pracowniczy trwał nadal. Powód stał się

„byłym członkiem zarządu spółki" i pracownikiem Oddziału Zarząd, ponieważ w

rozmowie z Prezesem pozwanej spółki S. Ś. zawarł porozumienie zmieniające

5

warunki pracy, w którym ustalono, że jest pracownikiem Oddziału Zarząd. Wobec

tego argumentacja Sądu w przedmiocie, które normy prawa mają priorytet jest

bezzasadna. Poza tym Sąd pierwszej instancji, uznając roszczenie powoda za

nieuzasadnione, mógł rozważyć uwzględnienie roszczenia alternatywnego tj.

odszkodowania, o którym mowa w art. 45 k.p. Sąd winien był więc zastosować art.

4771

k.p.c. i na tej podstawie, uznając za niezasadne roszczenia powoda o

przywrócenie do pracy, zasądzić odszkodowanie w wysokości równej

wynagrodzeniu za czas pozostawania bez pracy, do którego pracownik miałby

prawo w razie przywrócenia do pracy, bowiem jest to właściwa rekompensata

dolegliwości jaką jest dla niego brak możliwości powrotu do pracy. Pozwana

wniosła o oddalenie apelacji.

Wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną Sąd Okręgowy

oddalił apelację i zasądził od powoda na rzecz pozwanej zwrot kosztów zastępstwa

procesowego. Sąd Okręgowy przyjął ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji

za własne i uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Odnosząc się do

zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych Sąd Okręgowy wskazał, że powód nie

zgłaszał na wcześniejszym etapie postępowania twierdzenia, że doszło do

zawarcia między nim a pozwaną porozumienia zmieniającego, a wniosku takiego

nie sposób wyprowadzić z materiału zgromadzonego w sprawie. Powód nie

wskazał nawet, jaki rodzaj pracy miałby wykonywać (jakie stanowisko miałby

zajmować) w wyniku porozumienia zmieniającego. Traktowanie skarżącego przez

pozwaną jako pracownika było prostą konsekwencją dualizmu jego sytuacji prawnej

wynikającej z więzi korporacyjnej (powołania na członka Zarządu) i ze stosunku

pracy (zawarcia umowy o pracę). Okoliczność ta nie świadczy jednak sama przez

się o zawarciu porozumienia zmieniającego warunki pracy. Sąd drugiej instancji

przyznał natomiast rację zarzutom naruszenia art. 39 k.p., przez jego

niezastosowanie oraz art. 203 § 1 k.s.h. Sąd ten zgodził się z poglądem wyrażonym

przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 12 sierpnia 2009 r., II

PZP 8/09, LEX 529760, że wywodzenie z przysługującej spółce swobody

odwołania członka zarządu (art. 203 § 1 zdanie pierwsze k.s.h.) wyłączenia

ochrony pracownika przed wypowiedzeniem na podstawie przepisów prawa pracy

(w tym art. 39 k.p.), jeżeli jest on członkiem zarządu, jest wadliwe. Pomijałoby to

6

bowiem treść art. 203 § 2 zdanie drugie k.s.h., zgodnie z którym odwołanie członka

zarządu nie pozbawia go roszczeń ze stosunku pracy lub innego stosunku

prawnego dotyczącego pełnienia funkcji członka zarządu. Językowa wykładnia art.

203 § 1 k.s.h. jest jednoznaczna. Swoboda odwołania członka zarządu nie

modyfikuje więc roszczeń, które przysługują odwołanemu członkowi zarządu ze

stosunku pracy. Zasada ochrony trwałości stosunku pracy pozostaje w

funkcjonalnej kolizji z zasadą swobody prowadzenia działalności gospodarczej i

swobody obsadzania stanowisk w zarządzie spółki. Żadnej z wymienionych zasad

nie można przyznać pierwszeństwa i konieczne jest ich odpowiednie wyważenie.

Jeżeli spółka i członek zarządu wybierają umowę o pracę jako podstawę

zatrudnienia, to czynią to ze wszystkimi wiążącymi się z tym konsekwencjami,

także konsekwencją w postaci ograniczenia możliwości swobodnego rozwiązania

umowy o pracę przez pracodawcę, między innymi z uwagi na treść art. 39 k.p.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd Okręgowy uznał, że wypowiedzenie

powodowi umowy naruszyło przepisy o wypowiadaniu umów o pracę. Jednakże

powód domagał się przywrócenia do pracy, a roszczenie, zdaniem Sądu drugiej

instancji mu nie przysługuje. Sąd wskazał, iż w wyroku z dnia 17 sierpnia 2006 r. (III

PK 53/06, OSNP 2007 nr 17-18, poz. 245) Sąd Najwyższy stwierdził, że

odwołanemu członkowi zarządu spółki kapitałowej, zatrudnionemu na tym

stanowisku na podstawie umowy o pracę, którą rozwiązano sprzecznie z prawem,

nie przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy. Jeżeli podlegał on szczególnej

ochronie, to ma prawo do odszkodowania w wysokości równej wynagrodzeniu za

czas pozostawania bez pracy w razie przywrócenia do pracy, lecz nie niższego niż

określone w art. 471

k.p. (art. 203 § 1 k.s.h., art. 45 § 1 i art. 47 k.p.). W

uzasadnieniu tego stanowiska Sąd Najwyższy zauważył, że odwołany członek

zarządu spółki kapitałowej nie ma prawa do przywrócenia do pracy, gdyż

pierwszeństwo przed regulacją Kodeksu pracy w tym zakresie ma art. 203 § 1

k.s.h., który w zdaniu pierwszym zezwala na odwołanie członka zarządu spółki w

każdym czasie. Nie zmienia to faktu, że zwalnianym z pracy członkom zarządów

przysługuje ochrona przewidziana w Kodeksie pracy, co wynika wprost z art. 203 §

1 zdanie drugie k.s.h. Nie dotyczy to jednak możliwości przywrócenia zwolnionego

członka zarządu do pracy, gdyż sprzeciwia się temu art. 203 § 1 zdanie pierwsze

7

k.s.h. Przywrócenie do pracy nie przywraca powodowi umocowania do zarządzania

Spółką i jej reprezentowania. To może być osiągnięte tylko przez skuteczne

zaskarżenie odwołania z zarządu na podstawie prawa handlowego, co powoduje

ponowne wejście powoda w stosunek organizacyjny członkostwa w zarządzie.

Dlatego Sąd Najwyższy uznał, że właściwa jest wyłącznie sankcja

odszkodowawcza. Podzielając to stanowisko Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6

maja 2009 r. (II PK 285/08, Lex 521923) wskazał, że w przypadku odwołania

członka zarządu z funkcji (...) osoba zwolniona nie może domagać się przywrócenia

do pracy, nawet jeśli to zwolnienie było bezprawne. Jedynym roszczeniem

przysługującym tej osobie będzie odszkodowanie za cały czas pozostawania bez

pracy. Z tych względów Sąd Okręgowy uznał, że zarzut naruszenia przez Sąd

Rejonowy art. 4771

k.p.c. za niezasadny. Przepis ten stanowi, że jeżeli pracownik

dokonał wyboru jednego z przysługujących mu alternatywnie roszczeń, a zgłoszone

roszczenie okaże się nieuzasadnione, sąd może z urzędu uwzględnić inne

roszczenie alternatywne. Skoro skarżącemu przysługuje wyłącznie prawo do

żądania odszkodowania, to według Sądu drugiej instancji stan sprawy nie

uzasadnia w ogóle zastosowania omawianej normy.

W skardze kasacyjnej powód zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w całości.

W zakresie podstawy naruszenia przepisów prawa materialnego skarżący zarzucił

naruszenie: (-) art. 45 § 2 i 3 k.p., w związku z art. 39 k.p. w związku z art. 22 k.p.,

przez jego niewłaściwe zastosowanie w postaci odmowy przywrócenia powoda do

pracy na stanowisko pracownika Oddziału, gdy powód był pracownikiem

szczególnie chronionym (art. 39 k.p.) i Sąd drugiej instancji uznał takie roszczenie

za usprawiedliwione, co do zasady, a także przez rozpatrzenie sprawy przez Sąd

drugiej instancji w zakresie, który nie stanowił żądania pozwu i apelacji tj. orzekł, że

nie istnieje możliwość przywrócenia do pracy powoda na stanowisko prezesa

zarządu pozwanej Spółki, podczas gdy powód wnosił o przywrócenie do pracy na

wskazane przez pozwanego stanowisko pracownika w Oddziale pozwanej Spółki; (-

) art. 45 § 2 i 3 w związku z art. 30 k.p. w związku z art. 4771

k.p.c., przez jego

niewłaściwe zastosowanie i niezasądzenie na rzecz powoda alternatywnie

odszkodowania o określonej wysokości, przez błędne stwierdzenie, że pozwanemu

nie przysługiwały alternatywne żądania w niniejszej sprawie, bowiem żądanie

8

przywrócenia powoda na stanowiska prezesa zarządu pozwanej Spółki było

nieuzasadnione, a zatem wnosić mógł on jedynie o odszkodowanie, podczas gdy

powód wnosił o przywrócenie do pracy na stanowisko pracownika Oddziału.

Skarżący podniósł także naruszenie przepisów postępowania mających istotny

wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 321 k.p.c., przez jego niewłaściwe

zastosowanie i nierozstrzygnięcie co do treści roszczenia zgodnie z treścią pozwu i

apelacji o rozstrzygnięcie w przedmiocie przywrócenia powoda do pracy na

stanowisko Prezesa Zarządu o co powód nie wnosił, w sytuacji gdy żądanie pozwu

i apelacji dotyczyło przywrócenia powoda do pracy nas stanowisko wskazane przez

Pracodawcę w Oddziale pozwanej.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości wyroku Sądu Okręgowego i

orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie, że wypowiedzenie umowy o pracę

zostało dokonane z naruszeniem art. 39 k.p. i zasądzenie na rzecz powoda

kosztów postępowania we wszystkich instancjach, w tym kosztów zastępstwa

procesowego we wszystkich instancjach, względnie o uchylenie w całości wyroku

Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania we wszystkich instancjach, w tym o

kosztach zastępstwa procesowego we wszystkich instancjach.

W odpowiedzi na skargę strona pozwana wniosła o oddalenie skargi

kasacyjnej w całości i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona. Występują dwa stanowiska w kwestii roszczeń

odwołanego członka zarządu w wieku przedemerytalnym. Według pierwszego, ze

względu na art. 203 § 1 zdanie drugie k.s.h. takiemu pracownikowi nie przysługuje

roszczenie o przywrócenie do pracy. Może natomiast żądać odszkodowania, które

w takiej sytuacji przysługuje mu w wysokości równej wynagrodzeniu za czas

pozostawania bez pracy w razie przywrócenia do pracy, lecz nie niższego niż

określone w art. 471

k.p. (tak wyroki SN z dnia 17 sierpnia 2006 r., III PK 53/06,

OSNP 2007/17-18/245 i z 6 maja 2009 r., II PK 285/08). Stanowisko drugie, zostało

9

wyrażone w uzasadnieniu postanowienia SN z dnia 12 sierpnia 2009 r., II PZP

8/09, LEX nr 529760. Zgodnie z nim, językowa wykładnia art. 203 § 1 k.s.h. jest

jednoznaczna. Swoboda odwołania członka zarządu nie narusza, a więc nie

modyfikuje roszczeń, które przysługują odwołanemu członkowi zarządu ze

stosunku pracy lub innego stosunku prawnego dotyczącego pełnienia funkcji

członka zarządu. Jeżeli bowiem spółka i członek zarządu wybierają umowę o pracę

jako podstawę zatrudnienia, to czynią to ze wszystkimi wiążącymi się z tym

konsekwencjami, także konsekwencją w postaci ograniczenia możliwości

swobodnego rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę. Jednakże sąd może

orzec o odszkodowaniu zamiast dochodzonego przez pracownika roszczenia o

przywrócenie do pracy, gdy pracownik podlega szczególnej ochronie trwałości

stosunku pracy, jeżeli dochodzenie przez takiego pracownika roszczenia o

przywrócenie do pracy może zostać zakwalifikowane w konkretnej sytuacji jako

nadużycie prawa (art. 8 k.p.). Podstawę orzeczenia odszkodowania zamiast

przywrócenia do pracy bez odpowiedniego żądania pracownika podlegającego

szczególnej ochronie stanowi w tym wypadku art. 4771

k.p.c., jeżeli roszczenie o

przywrócenie okaże się nieuzasadnione lub nie może być uwzględnione z uwagi na

sprzeczność z zasadami współżycia społecznego lub społeczno - gospodarczym

przeznaczeniem prawa. Takie stanowisko jest utrwalone w orzecznictwie Sądu

Najwyższego (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 30 marca 1994 r., I PZP 40/93,

OSNAPiUS 1994, nr 12, poz. 230, oraz wyroki Sądu Najwyższego z 18 stycznia

1996 r., I PRN 103/95, OSNAPiUS 1996, nr 15, poz. 210, z 27 lutego 1996 r., I PKN

23/97, OSNAPiUS 1997, nr 21, poz. 419, z 2 sierpnia 2000 r., I PKN 755/99,

OSNAPiUS 2002, nr 4, poz. 88, z 11 września 2001 r., I PKN 619/00, OSNAPiUS

2003, nr 16, poz. 376).

Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela drugie z przedstawionych

powyżej stanowisk.

Istotnie odwołany członek zarządu, któremu następnie wypowiedziano

umowę o pracę z naruszeniem art. 39 k.p. może żądać przywrócenia do pracy, co

wynika z art. 203 § 1 zdanie drugie k.s.h., który nie narusza, a więc nie modyfikuje

roszczeń ze stosunku pracy, które przysługują odwołanemu członkowi zarządu.

Wobec tego, do takiego pracownika znajdują zastosowanie przepisy art. 45 § 1, § 2

10

i § 3 k.p., z których wynika, że sąd nie może nie uwzględnić roszczenia o

przywrócenie do pracy zgłoszonego przez pracownika w wieku przedemerytalnym,

o którym mowa w art. 39 k.p., tylko z tego względu, że jest to niemożliwe lub

niecelowe. Należy też wziąć pod uwagę, że przywrócenia do pracy członka zarządu

spółki z o.o. nie można by kwestionować także z punktu widzenia jego możliwości

lub celowości np. w razie skutecznego zaskarżenia uchwały zgromadzenia

wspólników w sprawie odwołania członka zarządu przez podmiot uprawniony w

rozumieniu art. 250 k.s.h. Nie można więc uznać, jak przyjął Sąd drugiej instancji,

że takie roszczenie w ogóle powodowi nie przysługuje. Takie żądanie może być

jednak uznane, zależnie od okoliczności, za sprzeczne ze społeczno-

gospodarczym przeznaczeniem prawa do przywrócenia do pracy lub z zasadami

współżycia społecznego. Oceny, czy taka sytuacja zachodzi nie może jednak

dokonać Sąd Najwyższy, lecz wyłącznie sąd merytoryczny, czego Sądy orzekające

merytorycznie w niniejszej sprawie nie uczyniły. Wobec tego trafnie zarzucono w

skardze kasacyjnej naruszenie art. 45 k.p. W konsekwencji, nietrafny okazał się

również pogląd Sądu Okręgowego, stosownie do którego Sąd pierwszej instancji

nie mógł zastosować w niniejszej sprawie art. 4771

k.p.c. ze względu na to, że

powodowi nie przysługiwało roszczenie o przywrócenie do pracy. Nie można też

przyjąć, że w przypadku niezgłoszenia przez pracownika roszczenia o

odszkodowanie, jego zasądzenie przez sąd na podstawie art. 4771

k.p.c.

wychodziłoby ponad żądanie, z naruszeniem art. 321 k.p.c. Należy bowiem

uwzględnić, że zasądzając na podstawie art. 4771

k.p.c. roszczenie alternatywne w

postaci odszkodowania, zamiast wybranego przez pracownika przywrócenia do

pracy, sąd działa z urzędu. Istotą kompetencji sądu w przypadku spraw

dotyczących roszczeń z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę jest to, że

sąd może nie uwzględnić wybranego przez pracownika roszczenia o przywrócenie

do pracy i zasądzić odszkodowanie. Jeżeli bowiem zgłoszone przez pracownika

żądanie jest ocenione jako sprzeczne ze społeczno-gospodarczym

przeznaczeniem prawa lub z zasadami współżycia społecznego, to na podstawie

art. 4771

k.p.c. może być uwzględnione roszczenie alternatywne, mimo że

pracownik nie zgłosił takiego żądania i mimo że art. 45 § 2 k.p. nie ma

zastosowania wobec pracowników objętych szczególną ochroną trwałości stosunku

11

pracy - art. 45 § 3 k.p. (por. wyrok SN z dnia 8 stycznia 2007 r., I PK 104/06,

Monitor Prawa Pracy 2007, nr 8, s. 425). W tej sytuacji nie można uznać, że

przyznanie odszkodowania stanowi zasądzenie ponad żądanie, z tego względu, że

pracownik nie wystąpił z takim roszczeniem.

Orzekając w niniejszej sprawie Sąd Najwyższy był związany ustaleniami

faktycznymi przyjętymi w podstawie wyroku Sądu drugiej instancji, które nie zostały

skutecznie podważone stosownymi zarzutami procesowymi. W szczególności

dotyczy to ustalenia, że powód nie zawarł z pozwaną porozumienia o zmianie treści

jego stosunku pracy po odwołaniu go z zarządu. Przekonujące w świetle

materiałów postępowania jest także uznanie przez Sąd Okręgowy, że powód

domagał się przywrócenia na stanowisko prezesa zarządu, a nie na inne

stanowisko.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art.

108 § 2 k.p.c. w związku z 39821

k.p.c.