II UK 146/10

Wyrok z dnia 2 grudnia 2010 r.

II UK 146/10

Należności organu ubezpieczeń społecznych z tytułu składek na ubez-

pieczenia społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych mają charakter płatności (wierzytelności) samoobliczanych i

opłacanych przez płatnika składek (spółkę z o.o.) w terminach ustawowo okre-

ślonych, bez potrzeby uprzedniego wzywania do ich wykonania. Egzekwowanie

wierzytelności (zaległości) składkowych jest ograniczone jedynie terminem ich

przedawnienia, co oznacza, że organ ubezpieczeń społecznych nie ma obo-

wiązku wszczynania egzekucji w takim czasie, aby uzyskać potencjalnie naj-

wyższe zaspokojenie zaległości składkowych od płatnika składek, nawet gdyby

ich wcześniejsza egzekucja mogła prowadzić do uzyskania choćby częściowe-

go ich wykonania, jeżeli płatnik składek lub członek zarządu spółki z o.o. nie

wskazali mienia, z którego możliwa byłaby egzekucja zaległości składkowych w

znacznej części.

Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera,

Zbigniew Myszka (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia

2010 r. sprawy z powództwa Małgorzaty S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo-

łecznych-Oddziałowi w P. z udziałem zainteresowanych Zbigniewa T., Zdzisława K. o

przeniesienie odpowiedzialności z tytułu zaległych składek, na skutek skargi kasacyj-

nej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 17 grudnia

2009 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem

z dnia 17 grudnia 2009 r., po rozpoznaniu apelacji wnioskodawczyni Małgorzaty S.

2

zmienił wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Pozna-

niu z dnia 9 grudnia 2008 r. wydany w sprawie z udziałem zainteresowanych: Zbi-

gniewa T., Zdzisława K. i K. Spółki z o.o. o przeniesienie odpowiedzialności z tytułu

zaległych składek oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecz-

nych-Oddziału w P. z dnia 25 listopada 2003 r. ustalającą odpowiedzialność wnio-

skodawczyni za zobowiązania z tytułu składek „K." Spółki z o.o. za okres od stycznia

1999 r. do 23 maja 1999 r., o tyle że stwierdził, iż wnioskodawczyni nie odpowiada za

zaległości z tytułu tych składek, których termin płatności przypadał po dniu 19 kwiet-

nia 1999 r., a w pozostałym zakresie oddalił „odwołanie” oraz apelację i zniósł wza-

jemnie koszty zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

W sprawie tej ustalono, że Małgorzata P. (obecnie S.) od 1994 r. była człon-

kiem zarządu „K." Spółki z o.o. z siedzibą w S. (zwanej dalej Spółką), zajmującej się

tworzeniem oprogramowania wspomagającego zarządzanie przedsiębiorstwem, a od

1998 r. świadczeniem usług informatycznych. Zgodnie z nieformalnym podziałem

kompetencji między członkami zarządu, wnioskodawczyni zajmowała się działalno-

ścią marketingową, pozyskiwaniem klientów, zawieraniem z nimi umów i nadzorem

nad ich realizacją. Przez cały rok 1998 Spółka prowadziła działalność ze stratą, kre-

dytując swoją działalność kosztem dostawców towarów i usług. Na koniec tego roku

kapitał własny Spółki stanowił wartość ujemną - 24.305,78 zł. Zobowiązania Spółki

nadal narastały, a na ich sumę 2.022.971,21 zł składały się między innymi należności

z tytułu podatków i składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie 434.223,16 zł. Od

końca 1998 r. Spółka zaprzestała spłacać należności z tytułu składek na ubezpie-

czenia społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych. Członkowie zarządu zdawali sobie sprawę z sytuacji fi-

nansowej Spółki. W celu jej poprawy wprowadzano zmiany w zarządzie, obniżono

wynagrodzenia pracowników, a uchwałą z dnia 2 lutego 1999 r. zgromadzenie

wspólników podniosło kapitał zakładowy Spółki z 200.000 zł do 372.000 zł. W dniu

23 lutego 1999 r. członek zarządu Zdzisław K. zwrócił się do ZUS-u z wnioskiem o

rozłożenie na raty zaległości za okres listopad-grudzień 1998 r. Wniosek ten został

uwzględniony przez rozłożenie zaległości na raty płatne w okresie od marca do

czerwca 1999 r. Kolejny wniosek z dnia 24 lipca 2000 r. o przesunięcie terminu płat-

ności składek do 15 sierpnia 2000 r. został rozpatrzony odmownie.

3

Wnioskodawczyni nie sprawdzała w sposób szczegółowy stanu finansowego

Spółki, polegając na słownych zapewnieniach pozostałych członków zarządu. Uwa-

żała, że skoro podpisuje umowy z klientami, to sytuacja firmy jest dobra. Wiedziała,

że ZUS zgodził się na zapłatę należności w ratach, nie znała jednak szczegółów

układu ratalnego. W latach 1999-2000 wzrastało zadłużenie Spółki w stosunku do

dostawców, ZUS-u i Urzędu Skarbowego, a Spółka dalej kredytowała swoją działal-

ność na koszt swoich wierzycieli. Zobowiązania były realizowane wybiórczo i w nie-

wielkim zakresie. W sporządzonym bilansie na 31 lipca 2000 r. Spółka wykazała rze-

czowy majątek trwały na kwotę 36.574,49 zł; majątek obrotowy na kwotę 499.693,54

zł, w tym należności i roszczenia na kwotę 390.323,21 zł. Zobowiązania opiewały

natomiast na kwotę 1.843.825,60 zł, w tym między innymi zobowiązania z tytułu po-

datków, ceł i składek na ubezpieczenia społeczne 951.381 zł. Strata z działalności

gospodarczej narosła do kwoty 1.091.642,09 zł. Kapitał własny osiągnął poziom

1.159.478,06 zł. W dniu 4 lipca 2000 r. ówczesny prezes zarządu Zdzisław K. wraz z

członkiem zarządu Danutą N. złożyli wniosek o ogłoszenie upadłości, podając w nim,

że Spółka utraciła płynność finansową w czerwcu 2000 r., a jej majątek nie wystarczy

na zaspokojenie długów. Postanowieniem z dnia 3 października 2000 r. Sąd Rejo-

nowy w Poznaniu ogłosił upadłość „K." Spółki z o.o. Postanowieniem sędziego-komi-

sarza z dnia 30 marca 2001 r. zostały uznane wierzytelności organu rentowego w P.

w łącznej kwocie 897.709,14 zł. We wniosku z 27 lutego 2002 r. syndyk masy

upadłości zwrócił się o umorzenie postępowania upadłościowego z powodu braku

środków finansowych wystarczających na dalsze prowadzenie postępowania. Za-

spokojono tylko 35,49 % należności wierzycieli z kategorii I. Postanowieniem z dnia

16 kwietnia 2002 r. Sąd na podstawie art. 218 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003

r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm., zwanej dalej

prawem upadłościowym) umorzył postępowanie upadłościowe, ponieważ środki

finansowe Spółki zostały rozdysponowane i brak było dalszych środków do sfinalizo-

wania postępowania upadłościowego.

Uchwałą zgromadzenia wspólników z dnia 19 kwietnia 1999 r. wnioskodaw-

czyni została odwołana z funkcji członka zarządu (wykreślona z rejestru handlowego

w dniu 24 maja 1999 r.). Decyzją z dnia 25 listopada 2003 r. organ rentowy przeniósł

na wnioskodawczynię odpowiedzialność za należności z tytułu składek obciążające

Spółkę za okres od stycznia do dnia 23 maja 1999 r.

4

Rozpoznając odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji Sąd Okręgowy uznał,

że w sprawie zachodzą wszystkie przesłanki wymienione w art. 116 ustawy z dnia 29

sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60

ze zm., zwanej dalej Ordynacją podatkową) w związku z art. 31 i art. 32 ustawy z

dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., zwanej dalej ustawą systemową), pozwalające

obciążyć wnioskodawczynię odpowiedzialnością za zaległości z tytułu niezapłaco-

nych składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowa-

nych Świadczeń Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne. Sąd Okręgowy

stwierdził, że wnioskodawczyni nie uwalnia od odpowiedzialności opieranie się na

opiniach innych członków zarządu co do sytuacji finansowej Spółki. Wszyscy człon-

kowie zarządu mieli świadomość, że zarówno zmiany w składzie zarządu Spółki, jak i

podwyższenie kapitału zakładowego były związane z jej problemami finansowym i

zadłużeniem przekraczającym kapitał własny. Przypuszczenia wnioskodawczyni, że

kondycja firmy nie jest zła, bo ona podpisywała umowy z klientami, były zupełnie bez-

podstawne, gdyż samo zawieranie umów nie gwarantuje jeszcze ich wykonania. Po-

nadto wnioskodawczyni złożyła swój podpis pod bilansem za rok 1998. Sąd podkre-

ślił, że dla ustalenia czy wniosek o ogłoszenie upadłości złożono we właściwym cza-

sie nie mogła mieć znaczenia data postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Sąd upa-

dłościowy bada tylko czy na dzień zgłoszenia tego wniosku jest on zasadny. Nie

zajmuje się natomiast w kwestią czy okoliczności nakazujące złożenie wniosku

(trwałe zaprzestanie płacenia długów) zaistniały wcześniej. Ostatecznie Sąd pierw-

szej instancji zmienił zaskarżoną decyzję o tyle, że stwierdził, iż wnioskodawczyni

ponosi odpowiedzialność z tytułu składek obciążających Spółkę za okres od stycznia

1999 r. do 19 kwietnia 1999 r. Nie może ona bowiem odpowiadać za zaległości, które

powstały w okresie, w którym nie pełniła już funkcji członka zarządu (po dniu 19

kwietnia 1999 r.), a w pozostałym zakresie odwołanie oddalił.

Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawczyni Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu

pierwszej instancji oraz poprzedzającą go decyzję o tyle, że stwierdził, iż wniosko-

dawczyni nie odpowiada za zaległe należności z tytułu składek, których termin płat-

ności przypadał po dniu 19 kwietnia 1999 r., tj. po dniu odwołania jej z funkcji członka

zarządu, co oznacza, że nie ponosi ona odpowiedzialności za niezapłacone składki

za kwiecień i maj 1999 r., ponieważ w okresie pełnienia przez nią funkcji członka za-

5

rządu zaległości te jeszcze nie powstały (art. 47 ust. 1 pkt 3 ustawy systemowej).

Ponadto Sąd Apelacyjny stwierdził, że bezskuteczność egzekucji w rozumieniu art.

116 § 1 Ordynacji podatkowej występuje bez wątpienia także wówczas, gdy wierzy-

ciel dysponuje postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego ze

względu na jego bezskuteczność, jak również postanowieniem o umorzeniu postę-

powania upadłościowego (art. 361 pkt 1 prawa upadłościowego), względnie o odmo-

wie jego wszczęcia (art. 13 ust. 1 i 2 prawa upadłościowego). W toku prowadzonego

postępowania upadłościowego Spółki, postanowieniem z dnia 30 marca 2001 r. sę-

dzia komisarz ustalił listę wierzytelności, w tym uznał w całości wierzytelności organu

rentowego w kwocie 897.709,14 zł, z czego 474.501,52 zł w kategorii III, 279.547,62

zł w kategorii VI, 143.660 zł w kategorii VII. Z majątku Spółki zostali zaspokojeni wy-

łącznie wierzyciele z kategorii I i to tylko częściowo, bo w 35%. W związku z tym Sąd

Apelacyjny wskazał, że wierzytelności organu ubezpieczeń społecznych w stosunku

do Spółki w ogóle nie zostały zaspokojone, gdyż nie należały do I kategorii. Zasadne

było zatem stanowisko, że organ ubezpieczeń społecznych wykazał, że istnieją nie-

zaspokojone zobowiązania, których nie można było wyegzekwować od Spółki.

Sąd Apelacyjny przyjął, że wnioskodawczyni nie wykazała żadnej przesłanki z

art. 116 Ordynacji podatkowej, która mogłaby uwolnić ją od odpowiedzialności za

zaległości składkowe Spółki. Już w 1998 r. zobowiązania przekraczały wartość ma-

jątku Spółki, co oznaczało, że nie tylko utraciła ona „płynność finansową”, ale trwale

utraciła możliwości regulowania własnych zobowiązań. Dlatego nie można uznać, że

złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w lipcu 2000 r. nastąpiło we „właściwym

czasie” lub w czasie, kiedy jej majątek nie wystarczał na zaspokojenie długów.

W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie przepisów prawa

materialnego: 1) art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 i art. 32

ustawy systemowej, przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez

przyjęcie, że: a) wierzyciel wykazał bezskuteczność egzekucji na podstawie posta-

nowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego, podczas gdy nie wszczął on

postępowania egzekucyjnego przed wszczęciem postępowania upadłościowego ani

po jego zakończeniu i nie wykazał, że nie zachodziła żadna możliwość zaspokojenia

egzekwowanej wierzytelności z jakiejkolwiek części majątku spółki, b) postanowienie

o umorzeniu postępowania upadłościowego jest dowodem na bezskuteczność egze-

kucji, w sytuacji gdy zgłoszenie wierzytelności zostało dokonane na podstawie tytu-

6

łów wykonawczych obejmujących należności z tytułu składek, których termin płatno-

ści nie przypadał w okresie, w którym skarżąca pełniła funkcję członka zarządu, 2)

art. 116 § 1 pkt 1 i § 2 Ordynacji podatkowej, przez przyjęcie, że nieznajomość sytu-

acji finansowej Spółki jako przyczyna niezgłoszenia przez członka zarządu wniosku o

upadłość nie ekskulpuje go od ponoszenia odpowiedzialności za zaległości składko-

we.

Okolicznością uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania jest występowa-

nie w sprawie istotnych zagadnień prawnych: 1) czy wydanie decyzji o odpowiedzial-

ności członka zarządu spółki z o.o. za składki na podstawie art. 116 § 1 Ordynacji

podatkowej w związku z art. 31 i 32 ustawy systemowej „może być poprzedzone je-

dynie postanowieniem o umorzeniu postępowania upadłościowego, bez uprzedniego

wszczęcia postępowania egzekucyjnego i bez wydania tytułów wykonawczych obej-

mujących dochodzone należności od członka zarządu w okresie poprzedzającym

wszczęcie postępowania upadłościowego, a nadto nie wszczęcia postępowania eg-

zekucyjnego po umorzeniu postępowania upadłościowego?”; 2) czy samo umorzenie

postępowania upadłościowego jest wystarczającym dowodem na bezskuteczność

egzekucji z majątku spółki, w sytuacji gdy z tym dniem upadły na podstawie art. 364

prawa upadłościowego odzyskuje swobodne rozporządzanie swym majątkiem i moż-

liwie jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego, czy wierzyciel powinien takie

postępowanie egzekucyjne po umorzeniu postępowania upadłościowego przeprowa-

dzić dla wykazania bezskuteczności egzekucji?; 3) czy na wierzycielu spoczywa

obowiązek wykazania w postępowaniu o przeniesienie odpowiedzialności spółki z

o.o. z tytułu zaległych składek na członka zarządu ponad wszelką wątpliwość, iż nie

zachodzi żadna możliwość zaspokojenia (choćby częściowego) egzekwowanej na-

leżności ze spółki, od momentu, gdy było to możliwe?; 4) czy członek zarządu nie-

zajmujący się, na skutek dokonanego w zarządzie podziału ról, w ogóle sprawami

finansowymi spółki i nieposiadający wiedzy o sytuacji finansowej spółki, a w szcze-

gólności informacji uzasadniających przypuszczenie, że zachodzi konieczność zgło-

szenia wniosku o upadłość - może być pociągnięty do odpowiedzialności za niezgło-

szenie w terminie wniosku o upadłość?; 5) czy zgłoszenie wierzytelności w postępo-

waniu upadłościowym na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności

z tytułu składek, których termin płatności nie przypadał w okresie, w którym skarżąca

pełniła funkcję członka zarządu, tj. dotyczących zaległości składkowych za zupełnie

7

inny okres i uzyskanie na tej podstawie postanowienia o umorzeniu postępowania

upadłościowego - może być uznane za dowód bezskuteczności egzekucji w rozu-

mieniu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej?; 6) czy członek zarządu ponosi odpowie-

dzialność na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej w sytuacji, gdy pierwsze czyn-

ności wierzyciela zmierzające do wyegzekwowania wierzytelności od spółki zostały

podjęte ponad rok od daty wymagalności wierzytelności?

Skarżąca wskazała, że uznanie za dowód bezskuteczności egzekucji z mająt-

ku Spółki jedynie postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego (z dnia

16 kwietnia 2002 r.) jest wątpliwe w sytuacji, gdy wierzyciel przez ponad rok przed

wszczęciem postępowania upadłościowego (co miało miejsce pod koniec 2000 r.,

kiedy majątek Spółki jeszcze w znacznej mierze istniał) nie podejmował żadnych

czynności egzekucyjnych i nie wystawił nawet tytułów wykonawczych obejmujących

żądane zaległości. W jej ocenie, „uruchomienie” odpowiedzialności osób trzecich,

jako odpowiedzialności subsydiarnej, powinno mieć miejsce dopiero, gdy wierzyciel

wyczerpał w toku postępowania wszystkie możliwe sposoby egzekucji z całego ma-

jątku spółki. „Nie powinno być tak, że wierzyciel czeka kilka lat na podjęcie jakichkol-

wiek działań zmierzających do wyegzekwowania należności, a wskutek braku takiej

możliwości obciąża osoby trzecie taką odpowiedzialnością, w sytuacji gdy wcześniej

podjęta egzekucja mogłaby doprowadzić do zaspokojenia z majątku spółki”. Zdaniem

skarżącej, wierzyciel przed obciążeniem członka zarządu odpowiedzialnością powi-

nien wykazać bezskuteczność egzekucji w szerokim tego słowa rozumieniu, tj. nie

tylko przed samym wszczęciem postępowania upadłościowego, ale także po jego

umorzeniu, gdy wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest w dalszym ciągu moż-

liwe (art. 364 prawa upadłościowego).

W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości

i zmianę orzeczenia przez „nie przeniesienie odpowiedzialności na Małgorzatę S. za

zalegle należności z tytułu składek obciążających K. Sp. z o.o.” i zasądzenie od po-

zwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych albo o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz

poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do po-

nownego rozpoznania temu Sądowi, z pozostawieniem mu rozstrzygnięcia odnośnie

do kosztów postępowania kasacyjnego.

8

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw prawnych. Sta-

wiając kasacyjne zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, autorka skargi

kasacyjnej sformułowała sześć pytań (zagadnień) prawnych, utrzymując, że pozwany

organ ubezpieczeń społecznych nie wykazał podstawowej przesłanki subsydiarnej

odpowiedzialności skarżącej (jako byłego członka zarządu Spółki), tj. bezskuteczno-

ści egzekucji zaległości składkowych z majątku Spółki w okresie, w którym skarżąca

była członkiem jej zarządu. Przy braku proceduralnych zarzutów kasacyjnych miaro-

dajne były ustalenia faktyczne zaskarżonego wyroku (art. 39813

§ 2 k.p.c.), z których

wynikało, że skarżąca zdawała sobie sprawę ze złej sytuacji finansowej Spółki, która

od końca 1998 r. zaprzestała regulować i przekazywać należności składkowe orga-

nowi ubezpieczeń społecznych. Organ ten zgodził się na rozłożenie na raty zaległo-

ści składkowych Spółki za listopad i grudzień 1998 r. Jednakże Spółka jedynie sys-

tematycznie powiększała obarczające ją zobowiązania i długi, dalej kredytując swoją

działalność „kosztem wierzycieli”. Wniosek o upadłość Spółki został złożony dopiero

4 lipca 2000 r., chociaż znajdowała się ona w sytuacji nakazującej jego złożenie już

w styczniu 1998 r. Po złożeniu wniosku o upadłość Spółka w dniu 24 lipca 2000 r.

złożyła kolejny wniosek o przesunięcie terminu płatności składek, który został rozpa-

trzony odmownie. Postanowieniem z dnia 3 października 2000 r. Sąd Rejonowy w

Poznaniu ogłosił upadłość Spółki, a postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2002 r. umo-

rzył postępowanie upadłościowe z powodu „rozdysponowania środków finansowych i

braku dalszych środków, aby doprowadzić do ukończenia postępowania upadłościo-

wego”.

Na gruncie tych wiążących ustaleń Sąd Najwyższy odpowiada w kolejności na

sformułowane w skardze kasacyjnej „zagadnienia prawne”:

Po pierwsze, z ugruntowanej wykładni art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w

związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że bezsku-

teczność egzekucji występuje bez wątpienia nie tylko wtedy, gdy wierzyciel dyspo-

nuje postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego ze względu na jego

bezskuteczność, ale stan bezskuteczności egzekucji potwierdza także między innymi

postanowienie o umorzeniu postępowania upadłościowego (por. uzasadnienie

uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2009 r., I UZP

9

4/09, OSNP 2009 nr 23-24, poz. 319 lub wyrok z dnia 2 września 2009 r., II UK

336/08, niepublikowany). W tym zakresie należy podkreślić, że należności z tytułu

składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz FGŚP mają charakter płatno-

ści samoobliczanych i samoopłacanych przez płatnika składek w terminach ustawo-

wo określonych, a organ ubezpieczeń społecznych (ZUS) nie ma obowiązku wzywa-

nia płatników składek do terminowego wykonywania tych powinności już ze względu

na wielką ilość tych podmiotów (wielość płatników składek). Między innymi dlatego

egzekwowanie należności składkowych, które w istotnym zakresie tworzą składkowy

fundusz ubezpieczeń społecznych, jest ograniczone jedynie terminem przedawnienia

należności składkowych.

Po drugie, skarżąca nieracjonalnie powoływała się na możliwość prowadzenia

egzekucji z majątku upadłej Spółki, skoro umorzenie postępowania upadłościowego

tej Spółki nastąpiło po „rozdysponowaniu” całego jej majątku. Gdyby było inaczej, to

organ ubezpieczeń społecznych uzyskałby zaspokojenie należności składkowych w

toku postępowania upadłościowego.

Po trzecie (w związku z uwagami jak wyżej: po pierwsze), w „postępowaniu o

przeniesienie odpowiedzialności spółki z o.o. z tytułu zaległych składek na członka

zarządu” organ ubezpieczeń społecznych (ZUS) nie ma obowiązku wszczynania eg-

zekucji zaległości składkowych w takim czasie, aby uzyskać potencjalnie najwyższe

ich zaspokojenie od płatnika składek, jeżeli dłużnik (tak jak Spółka w rozpoznawanej

sprawie) nie wskazywał mienia, z którego egzekucja byłaby możliwa w znacznej czę-

ści (art. 116 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej). Oznacza to, że w rozpoznanej sprawie

organ ubezpieczeń społecznych nie miał obowiązku wykazania, „ponad wszelką

wątpliwość, iż nie zachodzi możliwość zaspokojenia (choćby częściowego) egze-

kwowanej należności ze spółki, do momentu, gdy było to możliwe”.

Po czwarte, członek zarządu spółki z o.o., który ma obowiązek prowadzenia

spraw spółki (art. 208 § 2 k.s.h.) i którego obarcza obowiązek podwyższonej staran-

ności oczekiwanej od osoby pełniącej funkcję organu osoby prawnej prowadzącej

działalność gospodarczą, nie może uchylać się od ponoszenia odpowiedzialności za

zaległości składkowe spółki, powołując się na niewiedzę dotyczącą stanu finansów

spółki (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2006 r., II UK 85/06,

OSNP 2007 nr 21-22, poz. 328).

10

Po piąte, dowodem na bezskuteczność egzekucji spornych zaległości skład-

kowych nie było zgłoszenie wierzytelności z tytułów wykonawczych obejmujących te

zaległości z innych okresów niż przypadające w czasie pełnienia przez skarżącą

funkcji członka zarządu Spółki, ale postanowienie o umorzeniu postępowania upa-

dłościowego, które potwierdzało bezskuteczność egzekucji wszystkich zaległości

składkowych Spółki.

Po szóste, skarżąca jako członek zarządu upadłej Spółki ponosi odpowie-

dzialność za jej nieprzedawnione zaległości składkowe na podstawie art. 116 § 1

Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecz-

nych także wtedy, gdy pierwsze czynności wierzyciela (ZUS) zostały podjęte „ponad

rok od daty wymagalności wierzytelności”, które powinny być płatne bez wezwania

przez płatników składek. Płatnicy składek nie mogą przerzucać na wierzyciela (ZUS)

skutków swoich zaniechań, z których wynikły zaległości składkowe. Zaległości i bie-

żące należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz FGŚP

mają bowiem charakter płatności „oddawczych”, co oznacza, że powinny być samo-

obliczone i samoopłacane przez zobowiązanego płatnika składek bez potrzeby

uprzedniego wzywania go do wykonania tego obowiązku przez ZUS. Dochodzenie

od członka zarządu Spółki zaległości składkowych ograniczone jest jedynie terminem

przedawnienia należności składkowych i następuje na warunkach określonych w art.

116 § 1 Ordynacji podatkowej. Przesłanki określone tym przepisem zostały w rozpo-

znawanej sprawie potwierdzone wynikami postępowania sądowego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji w zgo-

dzie z art. 39814

k.p.c.

========================================