III CSK 42/10

Sygn. akt III CSK 42/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSA Anna Kozłowska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Komisji Zakładowej Niezależnego Samorządnego Związku

Zawodowego "Solidarność" w PKP Przewozy Regionalne sp. z o.o.,

Ś. Zakładu Przewozów Regionalnych w K.

przeciwko P. J.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 grudnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w K.

z dnia 28 lipca 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

2

Uzasadnienie

Powód, Komisja Zakładowa Niezależnego Samorządnego Związku

Zawodowego „Solidarność” w PKP Przewozy Regionalne Spółka z o. o. Ś. Zakład

Przewozów Regionalnych domagał się zasądzenia od P. J. kwoty 238.705,58 zł z

ustawowymi odsetkami i kosztami procesu. Podstawę prawną żądania stanowił

przepis art. 299 k.s.h., pozwany był bowiem członkiem zarządu spółki działającej

pod firmą I. spółka z o. o. Przeciwko tej Spółce powód uzyskał tytuł egzekucyjny w

postaci wyroku Sądu Okręgowego w K., mocą którego zasądzano na jego rzecz

kwotę 229.658,58 zł z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu. Stwierdzona tym

wyrokiem wierzytelność nie została zaspokojona, a postępowanie egzekucyjne

zostało przez komornika umorzone z powodu bezskuteczności egzekucji .

Wyrokiem z dnia 13 marca 2009 r. Sąd Okręgowy w K. zasądził od

pozwanego na rzecz powoda dochodzona kwotę, wobec niewykazania okoliczności

z art. 299 § 2 k.s.h. Sąd Okręgowy, w związku z zarzutami pozwanego, rozważał

również czy powód ma zdolność sądową i procesową i czy był w procesie

prawidłowo reprezentowany, i zarzuty te uznał za chybione. Apelacja pozwanego

od tego wyroku została oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia art. 4798a

§1 i § 4

k.p.c. w związku z art. 89 § 1 k.p.c., przez niezwrócenie pozwu, mimo że powód

reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, nie dołączył do

pełnomocnictwa dokumentu, z którego wynikałoby, iż osoby udzielające

pełnomocnictwa procesowego były upoważnienie do działania w imieniu powoda.

Wyrokiem z dnia 28 lipca 2009 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego, nie

dopatrując się wadliwości w umocowaniu pełnomocnika procesowego powoda.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył skargą kasacyjną pozwany. Opierając

ją na podstawie przewidzianej w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. zarzucił nieważność

postępowania spowodowaną brakiem po stronie powoda organu powołanego do

reprezentowania oraz brakiem należytego umocowania pełnomocnika powoda

(art. 379 pkt 2 k.p.c.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

3

Nieważności postępowania spowodowanej niewłaściwym umocowaniem

pełnomocnika skarżący upatruje w wadliwym wykonaniu przez pełnomocnika

procesowego powoda obowiązku z art. 89 § 1 k.p.c. wykazania swego umocowania

zaś twierdzenie o braku organu powołanego do reprezentowania powoda wiąże

z podjęciem za powoda działań przez organ nazwany zarządem, który, w ocenie

skarżącego, w strukturze powoda ukształtowanej przepisami statutu, nie występuje.

Zarzuty te są nietrafne.

Powodem w sprawie jest Komisja Zakładowa Niezależnego Samorządnego

Związku Zawodowego „Solidarność” w PKP Przewozy Regionalne Spółka z o. o. Ś.

Zakład Przewozów Regionalnych. Nie budzi wątpliwości, że powód jest osobą

prawną. Wynika to z następujących okoliczności.

Art. 15 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz. U.

Nr 79 z 2001r., poz. 854 ze zm.) stanowi, że związek zawodowy oraz jego jednostki

organizacyjne wskazane w statucie nabywają osobowość prawną z dniem

zarejestrowania. Powołany przepis był przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego.

W uchwale z dnia 25 marca 1993 r. I PZP 73/93 , (OSNC z. 10 z 1993 r., poz.169)

Sąd Najwyższy stwierdził, że „na podstawie rejestracji Niezależnego

Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność" osobowość prawną uzyskał

tylko ten Związek. Jednostki organizacyjne Związku istniejące w dniu wejścia

w życie zmiany statutu, określającej jednostki mające osobowość prawną (art. 13

pkt 7 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych - Dz. U. Nr 55, poz.

234), nabyły tę osobowość z tym dniem . Jednostki organizacyjne powstające po tej

dacie nabywają osobowość prawną z chwilą uzyskania - zgodnie ze statutem

Związku - prawa do działania w charakterze statutowych struktur Związku

Zawodowego „Solidarność." Podzielając dokonaną w powołanej uchwale wykładnię

tego przepisu stwierdzić należy, że fakt zarejestrowania NSZZ „Solidarność” jako

związku zawodowego jest nie tylko faktem powszechnie znanym, ale jest

nadto faktem historycznym. Dalej uwzględnić należy, że ze statutu NSZZ

„Solidarność” wynika, iż związek jest zorganizowany na zasadzie terytorialno –

branżowej, a jego podstawową jednostką terytorialną jest m.in. organizacja

zakładowa. Statut stwierdza, że organizacja zakładowa ma osobowość prawną

(§16 ust. 1 i § 17 statutu), przy czym jej zarejestrowanie (czyli uzyskanie prawa do

4

działania w charakterze statutowej struktury Zawiązku) następuje przez właściwy

terytorialnie zarząd regionu (§ 20 ust. 1). Powód został zarejestrowany w Rejestrze

Zakładowych Organizacji Związkowych prowadzonym przez Zarząd Regionu Ś.

NSZZ „Solidarność” w dniu 5 października 1999 r., zatem z tym dniem uzyskał

osobowość prawną.

W myśl art. 38 k.c. osoba prawna działa przez swoje organy w sposób

przewidziany w ustawie i opartym na niej statucie. Jako osoba prawna powód ma

zdolność sądową i procesową (art. 64 §1 i art. 65 § 1 k.p.c.). Zgodnie z art. 67 § 1

k.p.c. osoby prawne dokonują czynności procesowych przez swoje organy albo

przez osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Strukturę wewnętrzną powoda

reguluje statut Związku. Zgodnie z § 34 ust.1 tego statutu, jednostki organizacyjne

Związku mają następujące rodzaje władz: władzę stanowiącą, władzę wykonawczą

i władzę kontrolną; statut określa zatem organy tych osób prawnych.

Z § 34 ust. 3 statutu wynika, że w organizacji zakładowej władzą

wykonawczą jest komisja zakładowa i może ona, ale nie musi, wybrać prezydium.

Dalej z przepisu wynika, że w niektórych jednostkach organizacyjnych władzą

wykonawczą jest zarząd, z tym że ust. 6 tego paragrafu stanowi, iż

w podstawowych jednostkach organizacyjnych zarządem jest władza wykonawcza.

Zatem powód jako osoba prawna ma organy, w tym organ wykonawczy w postaci

komisji zakładowej zwanej też zarządem. Jasne brzmienie przepisów statutu NSZZ

„Solidarność” czyni nieuzasadnionym twierdzenie skarżącego, że skoro

w strukturze powoda funkcjonuje zarząd to jest to organ, którego istnienia nie

przewidziano w przepisach statutu. Zarzut ten wiąże się z treścią uchwały nr

23/2005, pod którą podpisy złożyli „członkowie zarządu”. Zarząd, w świetle

powołanych przepisów statutu Związku, jest określeniem tożsamym z pojęciem

„władzy wykonawczej” organizacji zakładowej czyli jej komisji zakładowej.

Do pozwu wniesionego w sprawie niniejszej, podpisanego przez

pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego D. D. pełnomocnik ten, dla

zadośćuczynienia obowiązkowi wynikającemu z art. 89 § 1 k.p.c., oprócz statutu

NSZZ „Solidarność” i poświadczenia rejestracji powoda w dniu 5 października

1999 r., dołączył pełnomocnictwo procesowe udzielone mu przez M. S. jako

5

przewodniczącą Komisji Zakładowej i przez M. W. jako sekretarza Komisji

Zakładowej; dokument ten został nadto opatrzony pieczęcią powoda jako Komisji

Zakładowej NSZZ „Solidarność” w PKP Przewozy Regionalne Spółka z o.o. Ś.

Zakład Przewozów Regionalnych. Nadto został dołączony, poświadczony za

zgodność z oryginałem przez radcę prawnego D. D., odpis uchwały 23/2005,

opatrzony pieczęcią powoda, w brzmieniu takim jak na pełnomocnictwie.

W uchwale tej stwierdza się, że „Komisja Zakładowa NSZZ „Solidarność” przy Ś.

Zakładzie Przewozów Regionalnych na posiedzeniu w dniu 1 stycznia 2005 r.

postanawia dać pełnomocnictwo do zawierania umów i reprezentowania Komisji

osobom: M. S. i M. W”. Po uchwałą wymieniono dziesięć nazwisk jako członków

zarządu, przy czym podpisy złożyło osiem osób. Pomimo wskazania w tym

dokumencie, że podpisy są podpisami członków zarządu, nie ma podstaw do

przyjęcia, iż chodzi tu o organ nieznany statutowi czy też inny niż „władza

wykonawcza”. Jak wskazano, statut w § 34 ust. 4, pozwala władzę wykonawczą

nazywać również zarządem.

Badając znaczenie uchwały nr 23/2005, odwołać należy się do postanowień

statutu Związku. Z § 41 ust. 1 statutu wynika, że władza wykonawcza, czyli komisja

zakładowa (§ 34 ust. 3), zwana też zarządem (§ 34 ust. 6), kieruje działalnością

danej jednostki organizacyjnej (tu: działalnością Komisji Zakładowej NSZZ

„Solidarność” w PKP Przewozy Regionalne Spółka z o. o. Ś. Zakład Przewozów

Regionalnych) i reprezentuje ją na zewnątrz. W § 42 ust. 8 postanowiono zaś, że

jeżeli komisja zakładowa nie powołała prezydium, co ma miejsce u powoda,

realizuje ona zadania i wypełnia kompetencje prezydium udzielając upoważnienia

co najmniej dwóm swoim członkom. Uchwała nr 23/2005 jest zatem realizacją

postanowienia zawartego w § 42 ust. 8 statutu. Prowadzi to do wniosku, że komisja

zakładowa (zwana też zarządem), jako organ wieloosobowy, wyznaczyła ze swego

składu dwie osoby, które uzyskały w stosunkach zewnętrznych przymiot piastuna

organu. Stanowisko skarżącego, że osoby te są pełnomocnikami (prawa

materialnego), mimo użycia takiego określenia w uchwale, jest nietrafne, przeczą

temu bowiem postanowienia statutu. Tym samym nietrafny jest zarzut naruszenia

przepisów art. 96 k.c. i art. 106 k.p.c.

6

Uchwała nr 23/2005 jest dokumentem, który wskazuje, że M. S. i M. W. są

osobami uprawnionymi do działania jako organ osoby prawnej, powoda.

Oświadczenia składane przez piastuna organu osoby prawnej są

oświadczeniami samej osoby prawnej.

Oświadczenie złożone przez M. S. i M. W. o udzieleniu pełnomocnictwa

procesowego radcy prawnemu, wyrażające się również w złożeniu podpisów na

dokumencie pełnomocnictwa, jest oświadczeniem samego powoda.

Dopuszczalność poświadczenia przez pełnomocnika procesowego

będącego radcą prawnym lub adwokatem, za zgodność z oryginałem dokumentu

(tu: uchwały nr 23/2005) wykazującego umocowanie organu osoby prawnej

udzielającego pełnomocnictwa procesowego, przed zmianą z dniem 1 stycznia

2010 r. art. 89 k.p.c., wynikała z orzecznictwa Sądu Najwyższego (por. uchwała

z dnia 30 marca 2006 r. III CZP 14/06 OSNC 2006/10/165, postanowienie z dnia

12 lipca 2006 r. V CZ 55/06 nie publ., wyrok z dnia 30 stycznia 2008 r. III CSK

235/07 niepubl., wyrok z dnia 25 lutego 2010 r. V CSK 297/09 niepubl.). Tę linię

orzecznictwa skład rozstrzygający sprawę niniejszą podziela, wyrażając pogląd, że

dokument wykazujący umocowanie organu osoby prawnej udzielającego

pełnomocnictwa stanowi element pełnomocnictwa procesowego. Skoro

pełnomocnik procesowy będący radcą prawnym lub adwokatem mógł sam

uwierzytelnić odpis udzielonego mu pełnomocnictwa, to uprawnienie to obejmowało

również treść dokumentu wykazującego umocowanie osób, które w imieniu osoby

prawnej podpisały pełnomocnictwo procesowe.

Nietrafne są zatem zarzuty skarżącego, że powód nie miał organu

powołanego do reprezentowania oraz, że pełnomocnik nie był należycie

umocowany; tym samym nie zachodzi przesłanka nieważności postępowania

określona w art. 379 pkt 2 k.p.c.

Odnosząc się nadto do twierdzeń skarżącego, że umocowanie organu

udzielającego pełnomocnictwa nie zostało należycie wykazane wobec braku

dostatecznej ilości podpisów pod uchwałą nr 23/2005 oraz, że uchwała, jako

pochodząca z roku 2005, niedostatecznie wykazuje, iż również w roku 2008 osoby

w niej wymienione były umocowane do udzielenia pełnomocnictwa procesowego,

7

zauważyć należy. Uchwała nr 23/2005 stanowi dowód, że M. S. i M. W.,

członkowie zarządu powoda, zostali umocowani przez zarząd, do reprezentowania

powoda jako osoby prawnej. Dokument ten wraz z statutem związku i

poświadczeniem rejestracji stanowiącym dowód zarejestrowania powoda w

Rejestrze Podstawowych Jednostek Organizacyjnych Związku Regionu Ś.

wystarczająco dokumentował, że osoby podpisujące pełnomocnictwo działały w

imieniu powoda. Nie istnieje obowiązek dokumentowania, że dany organ osoby

prawnej wyraził swoją zbiorową wolę z zachowaniem np. wewnętrznego

regulaminu urzędowania. Złożone wraz z pozwem wskazane wyżej dokumenty

pozwalały przyjąć, że prawidłowość pełnomocnictwa została należycie

udokumentowana. Tylko wykazanie przez skarżącego w toku postępowania, że M.

S. i M. W. nie byli umocowani do reprezentowania powoda, mogłoby spowodować

podjęcie przez Sąd czynności zmierzających do wyjaśnienia takiego zarzutu. Nie

było też żadnego dowodu, że w dacie udzielania pełnomocnictwa procesowego

uchwała nr 23 /2005 utraciła aktualność.

Można co do zasady zgodzić się ze skarżącym, że pełnomocnik powoda

powinien był wraz z dokumentami, o których była mowa, złożyć odpis z KRS

dotyczący ogólnopolskiej organizacji NSZZ „Solidarność”. Uwzględnić jednak

należy, że zarejestrowanie NSZZ „Solidarność” jest, jak już wskazano, faktem

historycznym, ponadto, w okolicznościach sprawy niniejszej, żadne dane zapisane

w KRS, poza faktem właśnie dokonania rejestracji, dla ustalenia prawidłowości

pełnomocnictwa, nie były potrzebne. Fakty historyczne nie wymagają dowodzenia,

zatem ów brak, usunięty zresztą w toku postępowania, nie usprawiedliwił zarzutu

niedokonania zwrotu pozwu w postępowaniu gospodarczym. Ponadto rozpoznanie

sprawy w warunkach uzasadniających zwrot pozwu nie prowadzi do nieważności

postępowania .

Mając na uwadze, że zarzut nieważności postępowania podniesiony

w skardze kasacyjnej okazał się nieuzasadniony, Sąd Najwyższy, na podstawie art.

39814

k.p.c. orzekł jak w wyroku.

8

db