III CZP 101/10

Uchwała z dnia 9 grudnia 2010 r. III CZP 101/10

Sędzia SN Marian Kocon (przewodniczący)

Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

Sędzia SA Anna Kozłowska

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Adama M. przeciwko "P.H.U.S.", sp. z

o.o. w O. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w

dniu 9 grudnia 2010 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd

Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie postanowieniem z dnia 12 marca 2010 r.:

„Czy z zakresu desygnatów pojęcia »lokal mieszkalny« zawartego w § 1 pkt

12 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie

wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o

podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 109, poz. 1245) zgodnie z treścią tego przepisu

wyłączone zostały lokale mieszkalne w domach bliźniaczych jako takich, czy tylko w

domach bliźniaczych jednorodzinnych i czy przy dokonywaniu wykładni tego pojęcia

dla celów podatkowych na tle regulacji § 1 pkt 12 w związku z § 63 ust. 1 pkt 5 tego

rozporządzenia w brzmieniu sprzed dnia 1 stycznia 2002 r. dozwolone jest

odwołanie się do pojęcia »zabudowy jednorodzinnej« zawartego w § 3 pkt 4

rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia

1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny podlegać budynki i ich

usytuowanie (Dz.U. z 1995 r. Nr 10, poz. 46)?”

podjął uchwałę:

Z zakresu pojęcia lokalu mieszkalnego w rozumieniu § 1 pkt 12

rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie

wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o

podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 109, poz. 1245 ze zm.) zostały wyłączone

wszystkie lokale mieszkalne znajdujące się w zespole budynków

jednorodzinnych w układzie bliźniaczym, szeregowym lub atrialnym.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2009 r. Sąd Rejonowy w Otwocku zasądził od

pozwanego "P.H.U.S.", sp. z o.o. w O. na rzecz powoda Adama M. kwotę 6498,22

zł, stanowiącą nienależnie pobrany przez pozwanego od powoda podatek VAT,

uiszczony z tytułu sprzedaży lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym, z

ustawowymi odsetkami od dnia 9 lipca 2008 r. do dnia zapłaty, natomiast oddalił

powództwo w zakresie obejmującym żądanie zasądzenia odsetek ustawowych od

należności głównej za okres poprzedzający tę datę.

Między stronami było sporne, czy sprzedany przez pozwanego powodowi

lokal mieszkalny był opodatkowany stawką podatku VAT w wysokości 7% czy 0%.

Stosownie do § 63 ust. 1 pkt 4 i 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22

grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od

towarów i usług oraz podatku akcyzowego (Dz.U. Nr 109, poz. 1245 ze zm.), do

dnia 31 grudnia 2001 r. zerową stawką podatku VAT była objęta sprzedaż lokali

mieszkalnych przez podatników prowadzących działalność gospodarczą w zakresie

budownictwa mieszkaniowego lub usług mieszkaniowych. Zgodnie z § 1 pkt 12 tego

rozporządzenia, przez lokal mieszkalny rozumie się część budynku mieszkalnego

wielorodzinnego, z wyłączeniem lokali mieszkalnych w domach bliźniaczych i

szeregowych oraz w domach jednorodzinnych wolnostojących. Do ustalenia, czy

lokal kupiony przez powoda podlegał opodatkowaniu stawką VAT w wysokości 7%

czy 0%, Sąd Rejonowy odwołał się do obowiązującego w dniu dokonania przez

powoda wpłat rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z

dnia 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny

odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 1995 r. Nr 10, poz. 46 ze zm.).

Zgodnie z § 3 pkt 4 tego rozporządzenia, przez zabudowę jednorodzinną rozumie

się budynek mieszkalny jednorodzinny lub zespół takich budynków w układzie

wolnostojącym, bliźniaczym, szeregowym, atrialnym, a także budynek mieszkalny

zawierający nie więcej niż 4 mieszkania lub zespół takich budynków. Za okoliczność

bezsporną Sąd Rejonowy uznał, że kupiony przez powoda lokal stanowi część

budynku, w którym znajduje się 12 lokali mieszkalnych. Wobec tego budynek ten

jest budynkiem wielorodzinnym, zaś nabyty przez powoda lokal nie powinien być

obciążony 7% stawką podatku VAT.

Przy rozpoznawaniu apelacji pozwanego Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w

Warszawie powziął wątpliwość wyrażoną w zagadnieniu prawnym przedstawionym

do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W okolicznościach niniejszej sprawy problem sprowadza się do tego, czy do

zastosowania 0% lub 7% stawki VAT decydujące znaczenie ma rodzaj zabudowy

budynków, w której znajdują się sprzedawane lokale (bliźniacza, szeregowa), czy

też fakt, że budynki te są jednorodzinne bądź wielorodzinne, bezsporna jest bowiem

okoliczność, że mieszkanie powoda mieści się w jednym z dwóch połączonych ze

sobą budynków, w których znajduje się po sześć lokali. Powstaje w związku z tym

pytanie, czy są to budynki „bliźniacze” w rozumieniu § 1 pkt 12 rozporządzenia

Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych

przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego. Przepis

ten został sformułowany niejasno i wieloznacznie, co utrudnia dokonanie jego

wykładni gramatycznej, może bowiem być rozumiany zarówno w taki sposób, że

budynkami bliźniaczymi są dwa połączone ze sobą identyczne budynki niezależnie

od tego, ile mieszkań w nich się znajduje, jak i w taki, że budynki bliźniacze są

szczególnego rodzaju budynkami jednorodzinnymi. Należy w tej sytuacji sięgnąć do

innych metod wykładni – funkcjonalnej, systemowej i historycznej.

Wykładnia funkcjonalna, odwołująca się w szczególności do rationis legis,

zdaje się prowadzić do wniosku, że 7% stawka podatku VAT odnosiła się do lokali o

luksusowym standardzie, a więc znajdujących się w budynkach jednorodzinnych, w

tym w zabudowie szeregowej lub bliźniaczej, stawka zerowa zaś dotyczyła

budownictwa wielorodzinnego.

Odwołanie się w ramach wykładni systemowej do rozporządzenia Ministra

Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994 r. w sprawie

warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, nie

przesądza jednoznacznie sposobu rozumienia „domu bliźniaczego”, skoro w § 3 pkt

4 zamieszczono jedynie definicję zabudowy jednorodzinnej. Ustawa z dnia 24

czerwca 1994 r. o własności lokali (jedn. tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze

zm.) nie zawiera zaś definicji domu jednorodzinnego ani domu bliźniaczego.

Według art. 3 ust. 1 dawnej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. – Prawo

lokalowe (jedn. tekst: Dz.U. z 1987 r. Nr 30, poz. 165 ze zm.), domem

jednorodzinnym był dom mieszkalny, jak również samodzielna część domu

bliźniaczego lub szeregowego, przeznaczony do zaspokajania potrzeb

mieszkaniowych właściciela i jego bliskich, chociażby oprócz lokalu mieszkalnego

obejmował również lokal użytkowy. Ustawa ta została uchylona przez ustawę z dnia

2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (jedn.

tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 120, poz. 787 ze zm.), obejmująca w art. 3 ust. 1 pkt 2

pojęciem domu jednorodzinnego budynek mieszkalny, w którym znajduje się tylko

jeden lokal. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o

spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze

zm.), domem jednorodzinnym jest dom mieszkalny, jak również samodzielna część

domu bliźniaczego lub szeregowego, przeznaczona przede wszystkim do

zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych. Regulacje te nie pozostawiają wątpliwości,

że pojęcie domu bliźniaczego oznacza obecnie – oraz oznaczało w okresie

obowiązywania rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w

sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz

podatku akcyzowego – szczególną postać domu jednorodzinnego, tj. dwa

połączone ze sobą domy jednorodzinne.

Wykładnia systemowa i historyczna prowadzą więc do wniosku zbieżnego z

rezultatem wykładni funkcjonalnej, że domem bliźniaczym w rozumieniu § 1 pkt 12

rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania

niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku

akcyzowego nie był – jak w okolicznościach niniejszej sprawy – budynek składający

się z dwóch połączonych ze sobą budynków obejmujących po sześć lokali.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie

prawne, jak w uchwale.