I PK 117/10

Wyrok z dnia 14 grudnia 2010 r.

I PK 117/10

Przepis art. 19 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (jedno-

lity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) nie jest przepisem o szczególnej

ochronie w rozumieniu art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczegól-

nych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.).

Przewodniczący SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Roman Kuczyński, Romualda Spyt.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 grudnia

2010 r. sprawy z powództwa Marka D. przeciwko Ś. Urzędowi Skarbowemu w K. o

przywrócenie do pracy, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okrę-

gowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 16 lutego 2010 r.

[...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Powód Marek D. domagał się uznania za bezskuteczne wypowiedzenia doko-

nanego w dniu 22 grudnia 2008 r. przez pozwany Ś. Urząd Skarbowy w K.

Rozpatrujący sprawę w pierwszej instancji Sąd Rejonowy w Kielcach ustalił

następujący stan faktyczny. Powód był pracownikiem pozwanego od dnia 21 stycznia

2004 r. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, na stanowisku radcy

prawnego w wymiarze ½ etatu. Stanowisko powoda było jednoosobowym stanowi-

skiem do spraw obsługi prawnej i podlegało bezpośrednio naczelnikowi urzędu. We

wrześniu 2007 r. w Urzędzie w wyniku przeprowadzonego konkursu, w którym brał

także udział powód, zatrudniony został w pełnym wymiarze na stanowisku radcy

prawnego Jacek Ś. Zarządzeniem Naczelnika Urzędu z dnia 29 listopada 2007 r. u

pozwanego wprowadzony został regulamin organizacyjny. W rozdziale II, § 3.1 pkt 9

2

wskazano jako komórkę organizacyjną jednoosobowe stanowisko do spraw obsługi

prawnej. W taki sam sposób określono to stanowisko w zatwierdzonym zarządze-

niem Naczelnika Urzędu z dnia 22 grudnia 2008 r., kolejnym regulaminie, który

wszedł w życie od dnia 1 stycznia 2009 r.

W dniu 15 grudnia 2008 r. powód zwrócił się do zastępcy naczelnika z prośbą

o możliwość „odebrania” w dniu 22 grudnia 2008 r. dnia wolnego za dzień 1 listopada

2008 r. Zgody na to nie uzyskał w związku z obciążeniem Urzędu pracą w okresie

poprzedzającym koniec roku i oświadczył, że stawi się do pracy. W dniu 22 grudnia

2008 r. powód otrzymał wypowiedzenie uzasadnione likwidacją w urzędzie stanowi-

ska radcy prawnego w wymiarze ½ etatu, której przeprowadzenie wynika z koniecz-

ności dostosowania struktury Urzędu do zmian wprowadzonych regulaminem z dnia

29 listopada 2007 r. Wskazano, że wypowiedzenie uzasadnione jest przyczynami

niedotyczącymi pracownika w rozumieniu art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003

r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przy-

czyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz.844 ze zm., zwana ustawą o

zwolnieniach grupowych).

Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 23 listo-

pada 2009 r. [...] oddalił powództwo w całości. Sąd w pierwszej kolejności ocenił, że

rozwiązanie stosunku pracy z powodem nie wymagało zawiadomienia organizacji

związkowej określonego w art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych. Po

pierwsze, powodowi jako radcy prawnemu nie przysługiwała ochrona szczególna, ta

bowiem obejmuje jedynie przypadki rozwiązania stosunku pracy z radcą prawnym z

przyczyn dotyczących jego osoby. Po drugie, powód nie był członkiem żadnej organi-

zacji związkowej ani nie zwracał się do żadnej organizacji z wnioskiem o ochronę.

Nie było więc tym samym podstaw do konsultacji zamiaru rozwiązania z nim stosun-

ku pracy. Sąd uznał także, że wypowiedzenie nie zostało wręczone w warunkach

uchybiających normie art. 41 k.p. W dniu 22 grudnia 2008 r. powód nie korzystał z

dnia wolnego od pracy. Stawił się bowiem do pracy gotów do jej świadczenia, a nie -

jak sam podnosił - w celu innym niż wykonywanie obowiązków służbowych. Wreszcie

Sąd uznał, że podana w wypowiedzeniu przyczyna była rzeczywista i konkretna.

Stanowisko powoda zlikwidowano, nie zatrudniono nikogo innego na jego miejsce.

Apelacja od tego wyroku wywiedziona przez powoda oddalona została wyro-

kiem Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 16 lutego 2010 r. [...]. Sąd Okręgowy nie

podzielił zarzutu błędów w ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w spra-

3

wie. Sąd Rejonowy dokonując oceny nie wykroczył poza ramy wynikające z art. 233

§ 1 k.p.c. W szczególności dokonał prawidłowej oceny na potrzeby zarzutu wadliwo-

ści wypowiedzenia w świetle art. 41 k.p.; powód 22 grudnia 2008 r. był w pracy i sta-

wił się w celu wykonywania pracy, podpisując listę obecności. Pracodawca nie mu-

siał akurat w tym dniu uwzględnić wniosku powoda o udzielenie dnia wolnego za 1

listopada 2008 r. Przy tym powód wnosił o udzielenie mu urlopu wypoczynkowego,

co nie zmienia oceny, że pracodawca mógł nie zgodzić się na dzień wolny w dniu 22

grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy w pełni podzielił oceny dotyczące zastosowania

prawa materialnego, przyjmując, że powód nie podlegał szczególnej ochronie jako

radca prawny. Odnosząc się natomiast do przyczyny wypowiedzenia, Sąd drugiej

instancji ocenił, że określono ją w sposób konkretny i prawdziwy. Na miejsce powoda

nie zatrudniono innego radcy prawnego. Struktura zatrudnienia w ramach obsługi

prawnej wynikała z regulaminu z dnia 29 listopada 2007 r., do określania której po-

zwany miał pełne prawo, dostosowując ją do stanu zatrudnienia. W tym stanie rzeczy

Sąd drugiej instancji uznał, że wypowiedzenie było zgodne z prawem.

Skargę kasacyjną od tego orzeczenia wywiódł powód, zarzucając naruszenia:

1) przepisów postępowania, to jest: a) art. 231 k.p.c., przez nieprawidłowe posłuże-

nie się domniemaniami faktycznymi; b) art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 316 § 1

k.p.c. w związku z art. 382 k.p.c., przez oparcie orzeczenia na faktach sprzecznych z

aktami; c) art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., przez niewskazanie w

uzasadnieniu przyczyn nieuwzględnienia konkretnych zarzutów apelacji; d) art. 378 §

1 k.p.c., przez zaniechanie rozpoznania wszystkich zarzutów apelacji; e) art. 382

k.p.c., przez dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią zgromadzonego materiału do-

wodowego; f) art. 385 k.p.c., przez oddalenie apelacji, która wymagała uwzględnie-

nia; 2) przepisów prawa materialnego, a to: a) art. 30 § 4 k.p., przez przyjęcie, że

wskazane w wypowiedzeniu przyczyny były konkretne i rzeczywiste; b) art. 38 § 1

k.p., przez przyjęcie, że nie istniał obowiązek konsultacji zamiaru wypowiedzenia

powoda; c) art. 45 § 1 k.p., przez jego niezastosowanie; d) § 3 ust. 1 pkt 3 zarządze-

nia nr 13 Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2006 r. w sprawie organizacji urzędów

i izb skarbowych oraz nadania im statutów (Dz.Urz. Ministra Finansów Nr 7, poz. 55),

przez niezastosowanie tego przepisu i przyjęcie, że doszło do zmian organizacyj-

nych; d) art. 10 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych w związku z art. 19 ust. 1

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze zm.),

przez błędną wykładnię i przyjęcie, że radca prawny nie podlega ochronie.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wymagała oddalenia jako nieuzasadniona. Sformułowane w

niej zarzuty służyły - zgodnie z uzasadnieniem skargi - do wykazania wadliwości wy-

powiedzenia w dwóch aspektach: a mianowicie w zakresie formalnym (brak konsul-

tacji w przedmiocie sprzeciwu organizacji związkowej) i w zakresie materialnym (brak

zasadności wypowiedzenia). Dla jasności wywodu Sąd Najwyższy odstępuje od kla-

sycznej oceny zarzutów procesowych, w pierwszej kolejności pragnąc zająć się

dwoma wyodrębnionymi na podstawie skargi problemami, do których przyporządko-

wane są mieszane zarzuty proceduralno-materialne.

W pierwszej kolejności wypada odnieść się do twierdzenia, że powód podlegał

szczególnej ochronie, co wymagało zachowania procedury ujętej w art. 10 ust. 2

ustawy o zwolnieniach grupowych. Specyficzny charakter tej ochrony wynika z art.

19 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w świetle którego rozwiązanie

stosunku pracy z powodu nienależytego wykonywania obowiązków radcy prawnego

wymaga uprzedniego zasięgnięcia opinii okręgowej izby radców prawnych. Nato-

miast art. 10 ust. 2 in principio ustawy o zwolnieniach grupowych dotyczy przypad-

ków, w których stosunek pracy podlega z mocy odrębnych przepisów szczególnej

ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem i wobec których jest dopuszczal-

ne wypowiedzenie stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia. W pierwszej

kolejności wypada odpowiedzieć na pytanie, czy radca prawny na podstawie art. 19

ustawy o radcach prawnych podlega ochronie szczególnej. Przepis ten kreuje obo-

wiązek konsultacji zamiaru rozwiązania stosunku pracy. Nie wynika z niego, by pra-

codawca pozostawał związany wynikiem tej konsultacji. Analizowana norma przypo-

mina zatem treść art. 38 k.p., tyle że określa inny organ uprawniony do konsultacji i

podaje zakres przyczyn, które powodują uruchomienie owej konsultacji. Przepis art.

19 ustawy o radcach prawnych wymaga bowiem, by rozwiązanie stosunku pracy za

wypowiedzeniem z radcą prawnym, ale tylko z powodu nienależytego wykonywania

obowiązków radcy prawnego wynikających z przepisów ustawy o radcach prawnych,

następowało po uprzednim zasięgnięciu opinii rady okręgowej izby radców praw-

nych. Opinia ta powinna być przesłana jednostce organizacyjnej w terminie 14 dni od

dnia otrzymania od tej jednostki zawiadomienia o zamiarze rozwiązania stosunku

pracy.

5

Zgodnie ze stanowiskami przyjmowanymi w nauce prawa pracy ochrona

szczególna (ochrona przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy)

obejmuje przypadki, w których rozwiązanie stosunku pracy jest dopuszczalne jedynie

po uzyskaniu zgody określonego organu albo w ogóle jest zakazane (por. T. Zieliń-

ski, Prawo pracy. Zarys systemu, tom II, Warszawa-Kraków 1986, s. 76 i nast., Z.

Salwa, Prawo pracy i ubezpieczeń społecznych, Warszawa 2002, s. 125, T. Liszcz,

Prawo pracy, Warszawa 2004, s. 152). Bez wątpienia żadnej z tych konstrukcji nie

wykorzystuje art. 19 ustawy o radcach prawnych. Dlatego jego zaliczanie do ochrony

szczególnej (co czyni np. T. Liszcz, tamże, s. 155) nie jest - zdaniem Sądu Najwyż-

szego - co do zasady możliwe. Ostateczne rozstrzygnięcie tego zagadnienia (opo-

wiedzenie się za uznaniem art. 19 ustawy o radcach prawnych za przepis statuujący

szczególną ochronę lub wyrażenie poglądu przeciwnego) nie jest jednak istotne dla

niniejszej sprawy. Przepis art. 19 ustawy o radcach prawnych rozszerza ochronę

ogólną radcy prawnego przed rozwiązaniem stosunku pracy, ale jedynie w sytuacji,

gdy wypowiedzenie podyktowane jest przyczynami leżącymi po stronie pracownika i

do tego przyczynami związanymi stricte z wykonywaniem zawodu radcy prawnego.

W takim przypadku, jeśli radca prawny jest członkiem związku zawodowego wyma-

gane są dwie konsultacje; jedna z izbą radców prawnych, druga - z zakładową orga-

nizacją związkową. Nie ma natomiast żadnych podstaw prawnych do traktowania

stosunku pracy radcy prawnego jako stosunku pracy podlegającego ochronie przed

wypowiedzeniem lub rozwiązaniem z mocy szczególnych przepisów w sytuacji, gdy

zwolnienie radcy powodowane jest przyczynami leżącymi po stronie pracodawcy.

Innymi słowy, obowiązek pracodawcy uprzedniego zasięgania opinii okręgowej izby

radców prawnych i dokonywania oceny pracy radcy prawnego w razie rozwiązania z

nim za wypowiedzeniem stosunku pracy (art. 16 i art. 19 ustawy z dnia 6 lipca 1982

r. o radcach prawnych - nie dotyczy sytuacji, w której przyczyną rozwiązania stosun-

ku pracy jest reorganizacja (likwidacja) stanowiska pracy radcy prawnego, niełącząca

się z negatywną oceną jego pracy (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 26 marca

1998 r., I PKN 3/98, OSNAPiUS 1999 nr 6, poz. 200).

W związku z powyższym za zbędne należy uznać dalej idące rozważania, do-

tyczące konieczności konsultacji zamiaru rozwiązania stosunku pracy oraz oczeki-

wania na ewentualny sprzeciw organizacji związkowej. Na marginesie Sąd Najwyż-

szy pragnie jedynie stwierdzić, że podnoszony przez powoda zarzut braku zasięgnię-

cia informacji o tym, czy był objęty ochroną związku zawodowego połączony z pro-

6

cesowymi zarzutami braku oparcia dla ustaleń faktycznych w tym zakresie, pozostaje

najzupełniej bezzasadny. Po pierwsze, samo twierdzenie, że pracodawca nie zasię-

gnął informacji o objęciu powoda ochroną nie ma znaczenia dla wadliwości wypo-

wiedzenia. Istotna jest bowiem konsultacja samego wypowiedzenia. Jeśli pracodaw-

ca zaniecha zasięgnięcia informacji a pracownik nie podlega ochronie związku za-

wodowego, czynność rozwiązania stosunku pracy nie może okazać się wadliwa. Taki

jest też powszechnie przyjęty w judykaturze pogląd na tą sprawę. Natomiast okolicz-

ność objęcia ochroną powinna zostać udowodniona w postępowaniu sądowym, by

brać ją pod uwagę. Na zasadzie art. 6 k.c. w związku z art. 300 k.p. dowód taki w

niniejszym postępowaniu ciążył na powodzie, on bowiem wywodził w tym zakresie

skutki prawne z wadliwości wypowiedzenia. Ponieważ dowód taki nie został prze-

prowadzony z inicjatywy powoda, pominięcie okoliczności zapytania o członkostwo w

związku (objęcia ochroną związku) pozostawało bez wpływu na wynik sprawy.

Drugi z problemów objętych skargą stanowiło zagadnienie zasadności wypo-

wiedzenia. Powód podnosił, że regulamin organizacyjny przewidywał stanowisko

jednoosobowe, lecz pozwany akceptował przez długi czas zatrudnienie dwóch rad-

ców prawnych, w tym powoda na ½ etatu. Niezrozumiały pozostaje przy tym zarzut

wywodzony z regulacji zarządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2006 r. w

sprawie organizacji urzędów i izb skarbowych oraz nadania im statutów. Regulacja §

3 ust. 1 pkt 3 wskazywała, że w urzędach skarbowych mogą być tworzone wielooso-

bowe stanowiska pracy. Niemniej jednak zgodnie z pkt 4 tego przepisu istniała moż-

liwość tworzenia stanowisk jednoosobowych. Ukształtowanie struktury konkretnego

urzędu może zatem polegać na utworzeniu stanowiska wieloosobowego lub jedno-

osobowego. U pozwanego w interesującym powoda zakresie stworzono stanowisko

jednoosobowe, nie ma zatem żadnego znaczenia fakt, że regulacje prawne dopusz-

czają tworzenie stanowisk wieloosobowych.

Nie ma także znaczenia fakt, że pozwany przez pewien czas akceptował za-

trudnienie w Urzędzie dwóch radców prawnych. Miał pełne prawo dostosowania

stanu zatrudnienia do istniejącej struktury, co uczynił rozwiązując stosunek pracy z

powodem. Nie sposób przyjąć, że akceptowanie przez pewien czas zatrudnienia

większej liczby radców prawnych per facta concludentia zmieniło czy uchyliło regula-

cje organizacyjne zawarte w stosownym regulaminie. To że pozwany wcześniej nie

rozwiązał stosunku pracy z powodem nie znaczy, iż utracił takie prawo wobec upływu

czasu. Z uwagi na fakt, że w skardze kasacyjnej nie podnoszono w tym zakresie za-

7

rzutów, Sąd Najwyższy nie zajmuje się problematyką doboru powoda jako pracow-

nika wyznaczonego do zwolnienia. W materiale dowodowym zgromadzono jednak

informacje o kryteriach, jakie o tym zadecydowały i nie ma podstaw do kwestionowa-

nia wypowiedzenia także w tym zakresie.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================