I UK 182/10

Sygn. akt I UK 182/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania A. Ż.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do renty rodzinnej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 grudnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 2

września 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 8 maja 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A.

Ż. prawa do renty rodzinnej po zmarłej matce L. J.

Ubezpieczona wniosła odwołanie od powyższej decyzji, podnosząc, że jej

matka przepracowała w Polsce 16 lat a ona sama znajduje się w bardzo trudnej

sytuacji materialnej i życiowej.

Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

2

Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że matka ubezpieczonej L. J. do dnia 23

czerwca 1997 r. mieszkała i pracowała w Polsce, a następnie wyjechała do USA,

gdzie zamieszkiwała do dnia śmierci, tj. do dnia 30 maja 2007 r. Udokumentowano

16 lat, 11 miesięcy i 1 dzień okresów składkowych L. J., przy czym w okresie 10 lat

poprzedzających zgon - jedynie 22 dni okresu ubezpieczenia. Zgon L. J. nastąpił po

upływie 18 -tu miesięcy od ostatniego okresu ubezpieczenia.

Mając powyższe ustalenia na uwadze, Sąd Okręgowy w oparciu o treść art.

65 ust. 1 i 2 oraz art. 57 ustawy z 17. grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz.

1227 ze zm.) uznał, że zmarła L. J. nie spełniła warunków do przyznania prawa do

renty z tytułu niezdolności do pracy ani do emerytury, a zatem A. Ż. nie spełnia

przesłanek nabycia prawa do renty rodzinnej.

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 2

września 2009 r. oddalił apelację ubezpieczonej od powyższego wyroku.

W uzasadnieniu Sąd drugiej instancji przywołał przepis art. 6 ustawy z 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z

2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), z którego wywiódł, iż ustalanie wymiaru

okresów składkowych i nieskładkowych może dotyczyć jedynie podleganiu

ubezpieczeniu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, natomiast praca L. J.

świadczona w USA nie może być zaliczona do okresów składkowych i

nieskładkowych wyszczególnionych w art. 6 i 7 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z FUS. Sąd Apelacyjny wskazał także, że art. 86 ust 1

ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

(jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 89, poz. 415 ze zm.) nie ma zastosowania do

uprawnień emerytalno-rentowych, skoro z jego treści wynika, że udokumentowane

okresy zatrudnienia za granicą u pracodawcy zagranicznego są zaliczone do

okresów pracy w Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie uprawnień pracowniczych.

Przepis ten nie dotyczy zatem uprawnień emerytalnych.

Wyrok ten został zaskarżony skargą kasacyjną przez Prokuratora

Generalnego, który wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

3

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego: art. 8

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, przez pominięcie

przy ustalaniu prawa A. Ż. do renty rodzinnej okresu ubezpieczenia pracowniczego

jej matki L. J. za granicą, do czego Sąd drugiej instancji był obowiązany na

podstawie art. 9 pkt 1 i 4 Umowy o zabezpieczeniu społecznym między

Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki podpisanej w

Warszawie dnia 2 kwietnia 2008 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 46, poz. 374), obowiązującej

od dnia 1 marca 2009 r., a także naruszenie przepisów postępowania: art. 316 § 1

k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., przez niezastosowanie reguły, zgodnie z którą

Sąd wydaje wyrok biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia

rozprawy, co bez wątpienia miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem gdyby

Sąd Apelacyjny, mając na uwadze zmianę stanu prawnego w toku postępowania,

jak też i konieczność poczynienia w związku z tym dodatkowych ustaleń, wziął

powyższe okoliczności pod uwagę, to wówczas miałby możliwość wydania wyroku

uchylającego zaskarżone orzeczenie i przekazującego sprawę na podstawie art.

47714a

k.p.c. do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że w dacie orzekania przez Sąd

Apelacyjny obowiązywała już od 1 marca 2009 r. ratyfikowana przez

Rzeczpospolitą Polską w dniu 7 listopada 2008 r. Umowa o zabezpieczeniu

społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki,

podpisana w Warszawie dnia 2 kwietnia 2008 r. Umowa ta w art. 9 pkt 1 i 4

nakazuje przy ustalaniu prawa do świadczeń uzależnionych w Rzeczypospolitej

Polskiej od okresów ubezpieczenia w zawodzie lub konkretnym zatrudnieniu,

uwzględniać okresy ubezpieczenia zgromadzone w konkretnym zatrudnieniu

również w Stanach Zjednoczonych oraz je sumować.

Zauważono wprawdzie, iż postanowienia przejściowe i końcowe zawarte w

umowie nie zawierają uregulowań intertemporalnych, z których wynikałoby, że

Umowę można stosować do spraw wszczętych przed jej wejściem w życie, ale z

art. 22 pkt 2 wynika, iż przy ustalaniu prawa do świadczeń zgodnie z

postanowieniami Umowy uwzględniane są okresy ubezpieczenia, które nastąpiły

przed datą jej wejścia w życie, a osobą uprawnioną jest osoba żyjąca.

4

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw zarówno w zakresie

zarzutu naruszenia prawa materialnego jak i procesowego.

W myśl art. 7 ust. 1 Umowy o zabezpieczeniu społecznym między

Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki podpisaną w

Warszawie w dniu 2 kwietnia 2008 r. i obowiązującą od 1 marca 2009 r., z

zastrzeżeniem innych postanowień Umowy, jeżeli według przepisów prawa jednej

Strony warunkiem nabycia prawa do świadczeń jest zgromadzenie okresów

ubezpieczenia, instytucja właściwa tej Strony uwzględnia okresy ubezpieczenia

przebyte zgodnie z przepisami prawa drugiej Strony, chyba że takie okresy

nakładają się na siebie. Ten właśnie przepis stanowi podstawę uwzględniania przy

ustalaniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawa do emerytury, renty z

tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej okresów ubezpieczenia przebytych w

USA. Natomiast powołany w skardze art. 9 pkt 1 Umowy (jeżeli przepisy prawa

Rzeczypospolitej Polskiej, uzależniają prawo do świadczeń od zgromadzenia

okresów ubezpieczenia w zawodzie lub konkretnym zatrudnieniu, ubezpieczonym

w ramach specjalnego systemu, okresy ubezpieczenia zgromadzone w tym samym

zawodzie lub konkretnym zatrudnieniu w Stanach Zjednoczonych są uwzględniane

przez instytucję właściwą Rzeczypospolitej Polskiej przy ustalaniu świadczeń)

dotyczy kwestii związanych z ustalaniem prawa do emerytury uzależnionej od

wymaganej ilości okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze (np. na podstawie art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z

FUS). Z kolei również wskazywany ust. 4 tego artykułu określa zasady

ustalania wysokości świadczenia - nie dotyczy więc prawa do niego. W

art. 22 ust. 1 Umowy postanowiono, że nie stanowi ona podstawy do

żadnych roszczeń o wypłatę świadczenia za jakikolwiek okres poprzedzający datę

jej wejścia w życie. Jego dopełnieniem jest art. 16 ust. 3, w myśl którego

postanowienia Części III mają zastosowanie wyłącznie do tych świadczeń, w

przypadku których wniosek został złożony nie wcześniej niż w dniu wejścia w życie

niniejszej Umowy. Przepis art. 7 ust. 1 Umowy zawarty jest w jej Części III

(Postanowienia dotyczące świadczeń). Art. 16 ust. 3, mający charakter

5

intertemporalny, w sposób jednoznaczny wskazuje, że postanowienia Umowy,

obowiązującej od 1 marca 2009 r., nie mają zastosowania do wniosków złożonych

przed tą datą, a więc także do wniosku ubezpieczonej z dnia 8 kwietnia 2008 r. o

przyznanie renty rodzinnej. Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny nie uchybił przepisowi

art. 8 ustawy o emeryturach i rentach w związku z art. 7 ust. 1 Umowy. Skoro

zmiana stanu prawnego w toku postępowania odwoławczego przed Sądem

Apelacyjnym nie miała wpływu na uprawnienia ubezpieczonej, stąd już z tego

powodu bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 391

§ 1 k.p.c.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39814

§ 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.