III CZP 98/10

Uchwała z dnia 21 grudnia 2010 r., III CZP 98/10

Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

Sędzia SN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Sędzia SA Maria Szulc

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "G.N.B." S.A. w W. przeciwko Andrzejowi

C. o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, po

rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 21 grudnia 2010 r.

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Poznaniu

postanowieniem z dnia 2 lipca 2010 r.:

"1. Czy zawarty w art. 788 § 1 k.p.c. wymóg wykazania przejścia uprawnienia

lub obowiązku na inną osobę dokumentem urzędowym oznacza wymóg

przedłożenia dokumentu w urzędowym odpisie, czy też możliwe jest złożenie przez

wnioskodawcę odpisu dokumentu, którego zgodność z oryginałem została

poświadczona przez występującego w sprawie pełnomocnika wnioskodawcy

będącego adwokatem lub radcą prawnym (art. 129 § 2 k.p.c. w brzmieniu nadanym

ustawą z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustaw w zakresie uwierzytelniania

dokumentów, Dz.U. Nr 216, poz. 1676),

2. Czy uprawnienie do sporządzenia odpisu dokumentu poświadczonego co

do zgodności z oryginałem wynikające z art. 129 § 2 k.p.c. w brzmieniu nadanym

ustawą z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustaw w zakresie uwierzytelniania

dokumentów (Dz.U. Nr 216, poz. 1676) przez pełnomocnika będącego adwokatem

lub radcą prawnym obejmuje tylko dokumenty prywatne, czy również dokumenty

urzędowe?"

podjął uchwałę:

Kopia odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, poświadczona za

zgodność z oryginałem przez pełnomocnika wnioskodawcy będącego radcą

prawnym, może stanowić podstawę nadania klauzuli wykonalności na rzecz

następcy prawnego wierzyciela na podstawie art. 788 § 1 k.p.c.;

odmówił podjęcia uchwały w pozostałym zakresie.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Złotowie postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2010 r. oddalił

wniosek wierzyciela "G.N.B." S.A. o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu

tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przeciwko dłużnikowi Andrzejowi C.,

złożony na podstawie art. 788 § 1 k.p.c., w związku z połączeniem się banków, w

tym banku, który wystawił tytuł egzekucyjny. Sąd Rejonowy uznał, że kserokopia

odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego wskazująca na połączenie banków,

poświadczona za zgodność przez pełnomocnika wierzyciela, nie spełnia

wymagania wykazania przejścia uprawnienia dokumentem urzędowym lub

dokumentem prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym. W jego ocenie, art.

788 § 1 k.p.c. jest przepisem o charakterze szczególnym i w postępowaniu

klauzulowym toczącym się na jego podstawie nie stosuje się art. 129 § 2 k.p.c.

Sąd Okręgowy w Poznaniu przy rozpoznaniu zażalenia wierzyciela na

postanowienie oddalające jego wniosek powziął wątpliwości w zakresie wykładni

art. 129 § 2 k.p.c., które przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu na

podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie, w której Sąd Okręgowy w Poznaniu przedstawił zagadnienia

prawne, wniosek o nadanie klauzuli wykonalności został wniesiony po wejściu w

życie ustawy z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustaw w zakresie

uwierzytelnienia dokumentów (Dz.U. Nr 216, poz. 1676), która znowelizowała art.

129 k.p.c. Przepis ten w § 2 stanowi obecnie, że zamiast oryginału dokumentu

strona może złożyć jego odpis, jeżeli jego zgodność z oryginałem została

poświadczona przez notariusza lub występującego w sprawie pełnomocnika strony

będącego adwokatem lub radcą prawnym. W ocenie Sądu Okręgowego, wobec

takiej zmiany stanu prawnego utraciły aktualność prezentowane wcześniej w

judykaturze i doktrynie oceny niedopuszczalności korzystania w postępowaniu

przewidzianym w art. 788 § 1 k.p.c. z odpisów wymienionych w tym przepisie

dokumentów uwierzytelnionych przez adwokatów lub radców prawnych

występujących w charakterze pełnomocników wierzyciela.

Stanowisko zajęte w tym zakresie przez Sąd Okręgowy jest uzasadnione.

Artykuł 788 § 1 k.p.c. wymaga, aby przejście uprawnienia lub obowiązku na inną

osobę, po powstaniu tytułu egzekucyjnego, zostało wykazane za pomocą

odpowiednich dokumentów. Gdy ustawa odwołuje się do potrzeby posłużenia się

dokumentem, należy zakładać, że powinien być przedstawiony oryginał dokumentu.

Istnienie tego rodzaju regulacji, m.in. w art. 788 § 1 k.p.c., nie oznacza jednak, że w

postępowaniu klauzulowym nie jest możliwe odstępstwo od tej zasady i nie stosuje

się w nim art. 129 § 2 k.p.c. Z art. 13 § 2 k.p.c. wynika obowiązek odpowiedniego

stosowania przepisów o procesie także w innych postępowaniach. Przepisy

regulujące postępowanie klauzulowe nie wyłączają wprost odpowiedniego

stosowania w nim art. 129 § 2 k.p.c.

Przeciwko stosowaniu przepisu art. 129 § 2 k.p.c. w postępowaniu

klauzulowym nie przemawia także charakter tego postępowania. Jest ono w

porównaniu z postępowaniem rozpoznawczym postępowaniem uproszczonym i

sformalizowanym, w którym dowód z dokumentów odgrywa podstawowe znaczenie.

Funkcja dowodowa dokumentów w tym postępowaniu sprowadza się do

ograniczenia dostępnych środków dowodowych, co nie oznacza, że służą one

innym celom niż wykazanie określonych faktów. Prowadzenie dowodów w ramach

postępowania klauzulowego nie różni zatem tego postępowania w sposób istotny

od przeprowadzania dowodów w postępowaniu rozpoznawczym, w którym art. 129

§ 2 k.p.c. niewątpliwie ma zastosowanie.

Charakter postępowania klauzulowego także nie przemawia za potrzebą

korzystania w tym postępowaniu wyłącznie z oryginałów dokumentów w celu

zapewnienia należytej ochrony praw jego stron, a w szczególności dłużnika.

Zgodnie z art. 129 § 3 k.p.c., poświadczenie zgodności z oryginałem odpisu

dokumentu przez występującego w sprawie pełnomocnika strony w osobie np.

radcy prawnego nadaje temu poświadczeniu charakter dokumentu urzędowego.

Oznacza to, że poświadczony przez pełnomocnika odpis dokumentu ma charakter

dokumentu urzędowego w tym znaczeniu, że potwierdza się w nim z mocą

dokumentu urzędowego istnienie dokumentu „źródłowego” o treści takiej samej jak

odpis. Złożenie takiego dokumentu jest zatem wystarczające dla zrealizowania

funkcji przewidzianej w art. 788 § 1 k.p.c. dla dowodu z dokumentu.

Nie można też pomijać, że nowelizacja art. 129 k.p.c. miała na celu

odformalizowanie postępowań cywilnych przez umożliwienie szerszego stosowania

poświadczania odpisów dokumentów przez pełnomocników stron występujących w

sprawie. Nie ma argumentów dla stanowiska, że ten zamiar ustawodawcy nie miał

odnosić się do postępowania klauzulowego i należy zakładać, że nowelizacja art.

129 k.p.c. miała na celu usprawnienie także tego postępowania.

Drugie zagadnienie prawne dotyczyło występowania ewentualnie ograniczeń

w stosowaniu art. 129 § 2 k.p.c. w odniesieniu do dokumentów urzędowych, nie

budziło bowiem wątpliwości Sądu Okręgowego, że osoby wymienione w tym

przepisie mogą dokonywać poświadczenia zgodności z oryginałem dokumentów

prywatnych. Wykładnia art. 129 § 2 k.p.c. w przedstawionym zakresie nie stwarza

jednak wątpliwości, które pozwalają zakwalifikować to zagadnienie jako istotne

zagadnienie prawne w rozumieniu art. 390 § 1 k.p.c. Brzmienie art. 129 § 2 i 3 k.p.c.

nie daje jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia różnic w odniesieniu do

dokumentów urzędowych i prywatnych; na takie różnice nie wskazuje także funkcja

tego przepisu. Również wykładnia znowelizowanego art. 485 § 4 k.p.c. przemawia

za tezą, że art. 129 § 2 k.p.c. dotyczy dokumentów urzędowych, skoro jego funkcją

było zastąpienie m.in. wcześniej obowiązującej wersji art. 485 § 4 k.p.c., który

przewidywał możliwość wydania nakazu zapłaty w oparciu o odpis dokumentu

urzędowego poświadczonego za zgodność np. przez występującego w sprawie

adwokata lub radcę prawnego.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. rozstrzygnął

pierwsze zagadnienie prawne jak w uchwale, a w pozostałym zakresie odmówił jej

podjęcia.