I UK 252/10

Sygn. akt I UK 252/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania W. Z.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 stycznia 2011 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 stycznia 2010 r.,

1) oddala skargę,

2) przyznaje adwokatowi M. S. od Skarbu Państwa Sądu

Apelacyjnego kwotę 120 zł (sto dwadzieścia) podwyższoną o

należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w

postępowaniu kasacyjnym.

2

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 3 października 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

odmówił wnioskodawcy W. Z. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w

związku z wypadkiem przy pracy z uwagi na brak niezdolności do pracy

wnioskodawcy w związku z wypadkiem przy pracy z dnia 13 października 1979 r.

Wnioskodawca odwołał się od powyższej decyzji.

Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2009 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał

wnioskodawcy rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z

wypadkiem przy pracy, na stałe, począwszy od daty złożenia wniosku.

Sąd Okręgowy ustalił, że W. Z. w 1979 r. uległ wypadkowi przy pracy,

doznając urazu twarzoczaszki. W związku z wypadkiem przy pracy pobierał

świadczenie rentowe w latach 1985 – 1990. Po osiągnięciu wieku emerytalnego –

od 2 grudnia 1999 r. uzyskał prawo do emerytury. Sąd Okręgowy na podstawie

opinii biegłego lekarza neurologa ustalił, że w dalszym ciągu obecne są u

wnioskodawcy następstwa urazów, jakich doznał podczas pracy zawodowej na

skutek wypadków z 1979 r. i z 1983 r., w konsekwencji wnioskodawca jest

częściowo niezdolny do pracy w związku z wypadkiem przy pracy, a niezdolność ta

ma charakter trwały.

Powyższy wyrok zaskarżył apelacją organ rentowy.

Wyrokiem z dnia 19 stycznia 2010 r. Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 §

1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.

Sąd drugiej instancji uznał, że opinia biegłego neurologa nie może stanowić

podstawy ustalenia spornego faktu sprawy, biegły ograniczył się bowiem do

sformułowania ogólnego wniosku o dalszym trwaniu u wnioskodawcy skutków

doznanych wypadków przy pracy, niczego w tym zakresie nie wyjaśniając i nie

uzasadniając. W związku z tym Sąd Apelacyjny uzupełniając postępowanie

dowodowe przeprowadził dowód z opinii biegłych lekarzy neurochirurga i chirurga

ortopedy oraz dowód z akt sprawy Sądu Okręgowego o sygn. akt VII …/03, a w

szczególności z zawartych w tych aktach opinii biegłych lekarzy sądowych. Biegli

neurochirurg i chirurg - ortopeda stwierdzili u wnioskodawcy stan po urazie głowy w

3

1979 r. z następowym niedowładem nerwu odwodzącego bez znaczenia dla oceny

niezdolności do pracy; stan po urazie przeciążeniowym kręgosłupa - bez

uszkodzenia kręgosłupa, rdzenia kręgowego, korzeni rdzeniowych. Biegli ocenili, że

wnioskodawca nie jest osobą niezdolną do pracy w związku z wypadkami przy

pracy z 1979 r. (uraz okolicy oka prawego) i z 1983 r. (uraz przeciążeniowy

kręgosłupa). Stwierdzone zostały objawy uogólnionego zniedołężnienia będącego

następstwem uogólnionych zmian zwyrodnieniowych w narządzie ruchu, ale w

stopniu umożliwiającym całkowitą samodzielność psycho - ruchową. Przebyty przez

wnioskodawcę w 1979 r. uraz z obrażeniami w zakresie głowy i okolicy prawego

oka wywołał dysfunkcje mięśnia bocznego oka, niepełne odwodzenie oka prawego i

klinicznie podwójne widzenie. Obrażenia te nigdy nie zostały poddane analizie za

pomocą badań obrazowych (TK i MRI), po wypadku wnioskodawca podjął pracę,

nigdy nie pracował z (i aktualnie też nie posługuje się) ortezą zamykającą oko

celem eliminacji podwójnego widzenia. W ocenie biegłych następstwo tego

wypadku należy uznać za mało istotne i nie powodujące niezdolności do pracy.

Uraz kręgosłupa wnioskodawcy, który spowodował zespół bólowy i okresową

niezdolność do pracy, nie był nigdy leczony specjalistycznie, nie wykonano żadnych

badań obrazowych kanału kręgowego. Na wykonanych zdjęciach rtg uwidoczniono

zmiany zwyrodnieniowe bez cech złamań czy destabilizacji. Aktualny stan

neuroortopedyczny w odniesieniu do przebytego urazu nie spełnia kryteriów

„przetrwałej powypadkowej niezdolności do pracy”.

Sąd Apelacyjny podzielił powyższą opinię biegłych uznając, że została

wydana przez lekarzy o specjalności adekwatnej dla dokonania oceny stanu

zdrowia wnioskodawcy. Opinię uzasadniono w sposób rzetelny i wnikliwy, z

wyczerpującym odniesieniem się do wszystkich spornych kwestii. Wnioski końcowe

opinii zostały sformułowane w sposób jednoznaczny i stanowczy, brak jest w tym

zakresie jakichkolwiek niejasności, czy też sprzeczności. W ocenie Sądu

Apelacyjnego opinia biegłych neurochirurga i chirurga - ortopedy jednoznacznie

wyjaśnia kwestię stanu zdrowia wnioskodawcy. Biegli w sposób logiczny, rzeczowy

i przekonujący przedstawili występujące u W. Z. schorzenia oraz wyjaśnili

pochodzenie tych schorzeń. Sąd drugiej instancji przywiązał istotne znaczenie do

materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie o sygn. VII U …/03, która była

4

prowadzona przed Sądem Okręgowym. Postępowanie to zostało zainicjowane

odwołaniem W. Z. od decyzji organu rentowego z dnia 6 października 2003 r.

odmawiającej mu przyznania świadczenia rentowego w związku z wypadkiem przy

pracy. Wyrokiem z dnia 22 września 2004 r., VII U …/03, odwołanie W. Z. zostało

oddalone, a wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2006 r., III AUa …/04, Sąd Apelacyjny

oddalił także apelację wnioskodawcy. Zaskarżona przez W. Z. decyzja organu

rentowego była poprzedzona badaniem przez lekarza orzecznika ZUS w dniu 29

września 2003 r., a w toku postępowania przed Sądem Okręgowym, W. Z. był

dwukrotnie badany przez biegłych. Biegły neurochirurg po przeprowadzeniu

badania uznał wnioskodawcę za osobę całkowicie i trwale niezdolną do pracy,

stwierdzając jednocześnie, że podstawą tej niezdolności jest choroba

zwyrodnieniowa, która nie ma żadnego związku z wypadkiem przy pracy. Biegły

reumatolog sformułował identyczne wnioski, podkreślając, że choroba

zwyrodnieniowa stawów biodrowych i kręgosłupa nie jest wynikiem wypadku przy

pracy. Zdaniem Sądu drugiej instancji materiał dowodowy zgromadzony w sprawie

sygn. akt VII U …/03 przemawia przeciwko istnieniu u W. Z. niezdolności do pracy

mającej związek z doznanymi przez niego wypadkami przy pracy. Prawomocny

wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 5 kwietnia 2006 r., III AUa …/04, stosownie do art.

366 k.p.c., objęty jest powagą rzeczy osądzonej.

Sąd drugiej instancji uznał, że wnioskodawca nie jest osobą niezdolną do

pracy w związku z wypadkiem przy pracy. Wobec tego nie spełnia on przesłanek,

od których zależy uzyskanie prawa do świadczenia rentowego w związku z

wypadkiem przy pracy.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego w całości zaskarżył skargą kasacyjną

wnioskodawca. Skargę oparto na podstawie procesowej (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) i

zarzucono naruszenie art. 286 k.p.c. przez brak weryfikacji treści opinii biegłego

sądowego wydanej w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, której wnioski

były odmienne od wniosków opinii biegłych powołanych przez Sąd drugiej instancji.

Taka rozbieżność w opiniach biegłych – w ocenie skarżącego – powinna zostać

wyjaśniona przez biegłego wydającego opinię w postępowaniu

pierwszoinstancyjnym.

5

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że dotychczasowym orzecznictwie Sądu

Najwyższego przyjmuje się, że w sytuacji, gdy Sąd drugiej instancji dopuścił dowód,

który nasuwa wątpliwości co do wniosków wynikających z opinii biegłego

przeprowadzonej przed Sądem pierwszej instancji, to wątpliwości te powinny

zostać usunięte (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 1999 r., II UKN

590/98 – OSNP 2000/12/484; z dnia 30 listopada 1999 r., II UKN 220/99 – OSNP

2001/6/204). Według skarżącego Sąd drugiej instancji zaniechał wyjaśnienia

wątpliwości co do treści opinii biegłego neurologa, badającego wnioskodawcę w

postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, nie zażądał bowiem ustnego

wyjaśnienia tej opinii bądź dodatkowej opinii przez tego biegłego. Pomimo

zaistnienia zasadniczych rozbieżności pomiędzy wydanymi opiniami, Sąd

Apelacyjny nie dokonał weryfikacji żadnej z opinii w trybie art. 286 k.p.c., opierając

się na wnioskach jednej z opinii, a negując wnioski opinii wcześniejszej.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Bezzasadnie zarzucono w skardze niezweryfikowanie opinii biegłego

neurologa. Wbrew temu zarzutowi z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że

ze względu na zauważone wady tej opinii Sąd drugiej instancji zażądał dodatkowej

opinii od dwóch innych biegłych lekarzy specjalistów w zakresie spornych

problemów dotyczących stanu zdrowia wnioskodawcy. Wyniki postępowania

dowodowego z opinii biegłych przed Sądem drugiej instancji znalazły dodatkowe i

jak to Sąd ocenił jednoznaczne potwierdzenie także w świetle poprzednio

przegranego przez wnioskodawcę procesu w sprawie o rentę z tytułu wypadku przy

pracy. Prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 5 kwietnia 2006 r., III AUa

…/04 – oparty także na podstawie opinii biegłych lekarzy – stwierdzał brak związku

przyczynowego między ówczesnym stanem zdrowia wnioskodawcy a wypadkiem

przy pracy. Wyrokiem tym Sąd drugiej instancji uznał się związanym według

znaczenia powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 366 k.p.c.

6

Żadna z powyższych przesłanek zaskarżonego wyroku, w szczególności

dotyczących zakresu i wyników postępowania dowodowego przeprowadzonego w

postępowaniu drugoinstancyjnym a także znaczenia prawomocnie zakończonego

wcześniej postępowania sądowego, nie zostały objęte zarzutami skargi kasacyjnej.

Ustalenia tego dotyczące nie mogły być zatem przedmiotem rozpoznania przez

Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym (por. art. 39813

§ 1 i § 2 k.p.c.).

Opinia biegłego neurologa wydana w postępowaniu pierwszoinstancyjnym –

wbrew zarzutowi skargi – została zatem bardzo dokładnie skonfrontowana z całym

zebranym w sprawie materiałem dowodowym, w szczególności z dowodami

przeprowadzonymi w postępowaniu drugoinstancyjnym. Nie jest w tej sytuacji

uzasadniony zarzut skarżącego jakoby Sąd drugiej instancji nie wyjaśnił

wątpliwości dotyczących opinii biegłego z zakresu neurologii. Jest akurat

przeciwnie niż to twierdzi autor skargi. Wobec istotnych zastrzeżeń do opinii

biegłego neurologa Sąd mógł na podstawie art. 286 k.p.c. zażądać dodatkowej

opinii innych biegłych. Doszło w ten sposób do wyboru jednego z przewidzianych w

art. 286 k.p.c. środków usuwania wątpliwości dotyczących opinii biegłego złożonej

na piśmie, Sąd w pierwszym rzędzie zdecydował o tym, że nie będzie żądał

ustnego wyjaśnienia pisemnej opinii biegłego neurologa (zdanie pierwsze art. 286

k.p.c.), ale niejako w miejsce tej budzącej wątpliwości opinii, zażądał dodatkowej

opinii dwóch innych biegłych lekarzy o specjalnościach bardziej odpowiednich do

spornego problemu. Poprawność takiej decyzji Sądu w świetle reguł postępowania

określonych w art. 286 k.p.c. nie została w skardze kasacyjnej zasadnie

zakwestionowana, wobec – jak to wyżej przedstawiono – jednoznacznych wyników

konfrontacji opinii biegłego neurologa z opiniami innych biegłych, także biegłych z

poprzednio już zakończonego prawomocnie postępowania. Rozpoznając tę

kwestię, na ile zasadna była decyzja Sądu o nieżądaniu od biegłego neurologa

ustnego wyjaśnienia jego opinii Sąd Najwyższy miał na uwadze także to, że opinia

ta pozostaje w oczywistej sprzeczności z wynikami poprzednio przeprowadzonego

między tymi samymi stronami procesu zakończonego prawomocnym wyrokiem,

którym Sąd był związany. Wprawdzie wyrok ten – z dnia 5 kwietnia 2006 r. – nie

dotyczył sytuacji z okresu późniejszego, jednakże w sprawie nie zostały ujawnione

żadne nowe okoliczności i na takie nowe okoliczności nie powołuje się skarżący,

7

które – gdyby wystąpiły – to dopiero wtedy stworzyłaby się podstawa do

rozpoznania skutków wypadku przy pracy dla wnioskodawcy pomimo

prawomocnego przesądzenia o braku związku między wypadkiem z stanem

zdrowia wnioskodawcy.

W konkretnych okolicznościach sprawy nie budzi zastrzeżeń decyzja Sądu

drugiej instancji o niecelowości uzyskania wyjaśnień biegłego neurologa w

odniesieniu do opinii nowych biegłych i innych dowodów zebranych w sprawie.

Z powyższych przyczyn wobec bezzasadności podstawy skargi kasacyjnej

Sąd Najwyższy orzekł zgodnie z art. 39814

k.p.c.