V KK 64/10

WYROK Z DNIA 5 STYCZNIA 2011 R.

V KK 64/10

1. Chociaż jest pożądane, aby środek odwoławczy był konstruowany

w sposób przejrzysty, a więc grupował w tzw. petitum wszystkie zarzuty

stawiane skarżonemu orzeczeniu, to granice rozpoznania sprawy w postę-

powaniu odwoławczym wyznacza treść całego środka odwoławczego.

2. Istota czynu ciągłego (art. 12 k.k.) i powaga rzeczy osądzonej po-

wodują, że nie jest możliwe prowadzenie postępowania wtedy, gdy miałoby

ono dotyczyć zachowania będącego elementem i mieszczącego się w ra-

mach czasowych czynu ciągłego, za który sprawca został prawomocnie

skazany. Nie ma przy tym znaczenia, czy postępowanie miałoby się toczyć

z powodu późniejszego ujawnienia takich zachowań, czy też z innego po-

wodu, np. określonego rozstrzygnięcia sądu odwoławczego.

Przewodniczący: sędzia SN J. Sobczak.

Sędziowie SN: K. Cesarz, Z. Puszkarski (sprawozdawca).

Prokurator Prokuratury Generalnej: L. Nowakowski.

Sąd Najwyższy w sprawie Pawła R., skazanego z art. 59 ust. 1 i 2

ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art.

11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i art. 65 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Kar-

nej na rozprawie w dniu 5 stycznia 2011 r. kasacji, wniesionej przez obroń-

cę skazanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 24 września

2009 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Ś. z dnia 29

maja 2009 r.,

2

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu

Okręgowego w Ś. z dnia 29 maja 2009 r. i na podstawie art. 17 § 1 pkt 7

k.p.k. u m o r z y ł postępowanie karne wobec Pawła R. o czyn zabroniony

z art. 59 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narko-

manii (Dz. U. Nr 179, poz. 1485 z późn. zm.) w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw.

z art. 12 k.k. i art. 65 § 1 k.k. (...).

U Z A S A D N I E N I E

W sprawie Pawła R. zapadły 3 wyroki sądu pierwszej instancji i tyle

też razy wydawał wyrok sąd odwoławczy, zaś ostatni z nich został zaskar-

żony kasacją obrońcy skazanego, co doprowadziło do wydania rozstrzy-

gnięcia przez Sąd Najwyższy. Specyfika sprawy niniejszej wymaga przed-

stawienia w całości przeprowadzonego do tej pory postępowania. I tak, ak-

tem oskarżenia prokurator objął 10 osób, przy czym Pawła R. oraz Karolinę

D. oskarżył o to, że:

I. od lipca 2005 r. do dnia 27 lutego 2006 r. i od dnia 25 maja do dnia

6 września 2006 r. w W., działając w warunkach czynu ciągłego, wspólnie i

w porozumieniu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i czyniąc sobie z

tego stałe źródło dochodu, udzielili innym osobom substancji psychotropo-

wej w postaci amfetaminy i środka odurzającego w postaci marihuany, w

łącznej ilości nie mniejszej niż 166 gramów, o wartości nie mniejszej niż

4 345 zł, w tym:

1. małoletniemu Kamilowi G., jedną porcję amfetaminy w ilości 2

gramów, o wartości 50 zł,

2. małoletniemu Pawłowi B., amfetaminę w ilości nie mniejszej niż 15

porcji po 0,5 gramów, po 15 zł za każdą porcję,

3

3. Krystianowi W., amfetaminę w ilości nie mniejszej niż 100 porcji po

0,5 grama, po 15 zł za każdą porcję,

4. działającym wspólnie, Krystianowi W. i małoletniemu Pawłowi B.,

nie mniej niż 15 porcji po 0,5 grama, po 15 zł za każdą porcję oraz nie

mniej niż 10 porcji po 1 gramie, po 30 zł za każdą porcję, a także nie mniej

niż 7 porcji po 5 gramów, po 80 zł za każdą porcję,

5. Sławomirowi D., amfetaminę w ilości nie mniejszej niż 13 porcji po

0,5 grama, po 15 zł za każdą porcję,

6. Kamili G., amfetaminę w ilości nie mniejszej niż 2 porcje po 0,5

grama, po 15 zł za każdą porcję,

7. Magdalenie R., amfetaminę w ilości nie mniejszej niż 60 porcji po

0,5 grama, po 15 zł za każdą porcję i nie mniej niż 2 porcje po 5 gramów,

po 100 zł za każdą porcję, a także marihuanę w ilości nie mniejszej niż 3

porcje po 0,5 grama, po 20 zł za każdą porcję oraz jedną porcję marihuany

w ilości 5 gramów za 100 zł,

tj. o przestępstwo określone w art. 59 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 lipca

2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1

k.k.,

II. od kwietnia 2005 r. do dnia 27 lutego 2006 r. i od dnia 25 maja do

dnia 6 września 2006 r. w W., działając w warunkach czynu ciągłego,

wspólnie i w porozumieniu oraz wbrew przepisom art. 33-35 i 37 ustawy,

wprowadzili do obrotu znaczną ilość substancji psychotropowej w postaci

amfetaminy, w ten sposób, że zakupioną od Piotra R. amfetaminę, w por-

cjach po 20, 30 i 50-gramów, w łącznej ilości nie mniejszej niż 1 741 gra-

mów, o wartości łącznej nie mniejszej niż 20 852 zł, z zamiarem dalszej

odsprzedaży, sprzedali następnie:

1. Arkadiuszowi K. w porcjach po 5, 10 i 20 gramów, w łącznej ilości

nie mniejszej niż 375 gramów, o wartości nie mniejszej niż 7 500 zł,

4

2. Arkadiuszowi A. w porcjach po 5 gramów, w łącznej ilości nie

mniejszej niż 30 gramów, o wartości nie mniejszej niż 600 zł,

3. a pozostałą część innym, nieustalonym osobom, w tym przekazali

amfetaminę nieodpłatnie na prośbę innej osoby o ps. „Jaguar", za pośred-

nictwem Magdaleny R., innej osobie w dwóch porcjach po 2,5 grama i 3

gramy,

tj. o przestępstwo określone w art. 56 ust 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca

2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k.,

III. od maja 2005 r. do dnia 27 lutego 2006 r. i od dnia 25 maja do

dnia 5 września 2006 r. w W., działając w warunkach czynu ciągłego,

wspólnie i w porozumieniu oraz wbrew przepisom ustawy, udzielili nieod-

płatnie Magdalenie R. środek odurzający w postaci marihuany, nie mniej

niż pięciokrotnie w ilości po 0,5 grama oraz wielokrotnie udzielali jej sub-

stancję psychotropową w postaci amfetaminy w porcjach po 1 i 1,5 grama,

tj. o przestępstwo określone w art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca

2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k.,

IV. w dniu 6 września 2006 r. w W., działając wspólnie i w porozu-

mieniu, w zamiarze wprowadzenia do obrotu wbrew przepisom art. 33-35 i

37 ustawy, posiadali znaczną ilość substancji psychotropowej w postaci

amfetaminy w ilości 68,19 grama, jednakże zamierzonego celu nie osią-

gnęli z uwagi na zatrzymanie przez Policję,

tj. o przestępstwo określone w art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 56 ust. 1 i 3

i art. 62 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narko-

manii w zw. z art. 11 § 2 k.k.,

Nadto Pawła R. oskarżył o to, że:

V. od dnia 22 lutego 2005 r. do dnia 27 lutego 2006 r. i od dnia 25

maja do dnia 6 września 2006 r. w W., działając w warunkach czynu cią-

głego, wbrew przepisom ustawy, udzielił nieodpłatnie Karolinie D. znaczną

ilość substancji psychotropowej w postaci amfetaminy, w łącznej ilości nie

5

mniejszej niż 75 gramów, w porcjach po 0,5 grama, tj. o przestępstwo

określone w art. 58 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdzia-

łaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k.,

Sąd Okręgowy w Ś. wyrokiem z dnia 22 stycznia 2008 r. Pawła R.

uznał za winnego popełnienia zarzuconych mu czynów, z tym, że odnośnie

do czynu z pkt. I, z okresu przestępczego działania oskarżonego wyłączył

okres od dnia 2 sierpnia 2005 r. do dnia 4 września 2005 r. i po orzeczeniu

kar jednostkowych, w przypadku czynów z pkt. II i IV także nawiązek, wy-

mierzył mu kary łączne 6 lat pozbawienia wolności oraz 100 stawek dzien-

nych grzywny w wysokości po 20 zł.

Apelację od tego wyroku m. in. wniósł obrońca Pawła R. Podnosząc

zarzuty obrazy prawa materialnego i procesowego, błędu w ustaleniach

faktycznych oraz rażącej niewspółmierności orzeczonej kary pozbawienia

wolności, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

Sąd Apelacyjny w W., wyrokiem z dnia 21 maja 2008 r., II AKa

103/08 w odniesieniu do Pawła R. rozstrzygnął w ten sposób, że:

- uchylił zaskarżony wyrok co do czynu przypisanego mu w pkt. I

części dyspozytywnej (numeracja czynów analogiczna jak w akcie oskar-

żenia) i sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania Są-

dowi Okręgowemu w Ś.;

- zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że przyjął, iż zachowanie

opisane w pkt. IV części wstępnej stanowiło przygotowanie do wprowadze-

nia do obrotu wbrew przepisom art. 33-35 i art. 37 ustawy z dnia 29 lipca

2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii znacznej ilości substancji psychotro-

powej w postaci amfetaminy w ilości 68,19 gramów, o którym mowa w art.

57 ust. 2 powołanej ustawy, a nadto przyjął, że zachowania opisane w

punktach II, III, IV i V części wstępnej stanowią jeden czyn ciągły popełnio-

ny w okresie od dnia 22 lutego 2005 r. do dnia 27 lutego 2006 r. (z wyłą-

6

czeniem okresu od dnia 2 sierpnia 2005 r. do dnia 4 września 2005 r.) oraz

popełniony w okresie od dnia 25 maja 2006 r. do dnia 6 września 2006 r.,

wyczerpujący znamiona przestępstwa z art. 57 ust. 2 w zw. z art. 56 ust. 1 i

3 i art. 56 ust. 1 i 3 i art. 58 ust. 1 i art. 58 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 lipca

2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art.

12 k.k. i za to na podstawie art. 56 ust. 3 powołanej ustawy w zw. z art. 11

§ 3 k.k. wymierzył mu karę 4 lat pozbawienia wolności oraz grzywnę w wy-

sokości 100 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na 20 zł,

zaś na podstawie art. 70 ust. 4 powołanej ustawy orzekł na rzecz Stowa-

rzyszenia „ORDO EX CHAO" w Warszawie nawiązkę w kwocie 3 000 zł,

stwierdzając, iż utraciło moc dotyczące tego oskarżonego orzeczenie o ka-

rze łącznej.

Powodem częściowego uchylenia wyroku było niedostateczne wyja-

śnienie przez Sąd meriti kwestii rzutujących na możliwość przyjęcia, że

oskarżony obejmował swoim zamiarem udzielanie substancji psychotropo-

wej (amfetaminy) także małoletnim.

Ponownie orzekający w sprawie Sąd Okręgowy w Ś., wyrokiem z

dnia 29 października 2008 r., III K 121/08 przyjął, że czyn zarzucony Paw-

łowi R. w pkt. I aktu oskarżenia miał miejsce w okresie od lipca 2005 r. do

dnia 27 lutego 2006 r. (z wyłączeniem okresu od dnia 2 sierpnia 2005 r. do

dnia 4 września 2005 r.) oraz od dnia 25 maja 2006 r. do dnia 6 września

2006 r. i na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. postępowanie o ten czyn

przeciwko oskarżonemu umorzył, obciążając Skarb Państwa poniesionymi

w sprawie kosztami sądowymi. W uzasadnieniu wyroku Sąd meriti podał,

że powodem takiego rozstrzygnięcie było stwierdzenie, iż czyn ciągły bę-

dący przedmiotem rozpoznania oraz czyn ciągły prawomocnie osądzony są

zbieżne czasowo, były objęte jednym zamiarem, jak też cechuje je tożsa-

mość materialnoprawna, co sprawia, że zachowania oskarżonego układają

się w przewidzianą w art. 12 k.k. konstrukcję czynu ciągłego. W konse-

7

kwencji Sąd przyjął, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia

15 czerwca 2007 r., I KZP 15/07, OSNKW 2007, z. 7-8, poz. 55, że zakres

powagi rzeczy osądzonej wyznaczony wyrokiem skazującym Sądu Apela-

cyjnego w W., nie dopuszcza prowadzenia postępowania o czyn będący

przedmiotem rozpoznania.

Apelację od tego wyroku złożył prokurator. Wniósł o uchylenie za-

skarżonego wyroku, zarzucając obrazę przepisu art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.,

mającą wpływ na treść orzeczenia, polegającą na jego bezpodstawnym

zastosowaniu i błędnym przyjęciu, że wobec oskarżonego zachodzą wa-

runki do uznania, iż istnieje ujemna przesłanka procesowa w postaci rei

iudicatae.

Sąd Apelacyjny w W., wyrokiem z dnia 5 marca 2009 r., II AKa 40/09,

podzielając stanowisko prokuratora, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę

Pawła R. przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Ś.

Tenże Sąd wyrokiem z dnia 29 maja 2009 r., III K 53/09, uznał Pawła

R. za winnego popełnienia czynu zarzuconego mu w pkt. I aktu oskarżenia,

z tym że przyjął, iż dopuścił się go w okresie od lipca 2005 r. do dnia 27

lutego 2006 r. (z wyłączeniem okresu od dnia 2 sierpnia 2005 r. do dnia 4

września 2005 r.) i od dnia 25 maja 2006 r. do dnia 6 września 2006 r., a

nadto że działał wspólnie i w porozumieniu z Karoliną D., zakwalifikował

ten czyn z art. 59 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziała-

niu narkomanii w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i w zw. z art. 65 §

1 k.k. i wymierzył oskarżonemu karę 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolno-

ści.

Apelację od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości, wniósł

obrońca oskarżonego. Zarzucił „obrazę przepisów postępowania mającą

wpływ na treść orzeczenia, a to art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. sprowadzającą się

do uznania winy i sprawstwa oskarżonego Pawła R. w zakresie czynów z

art. 59 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narko-

8

manii w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 §1 k.k., za które został prawomoc-

nie skazany wyrokiem Sądu Apelacyjnego II Wydział Karny w W. z dnia 21

maja 2008 r., II AKa 103/08”.

W uzasadnieniu skargi jej autor zarzucił nadto przeprowadzenie

przez Sąd meriti dowolnej oceny materiału dowodowego, co doprowadziło

do błędnych ustaleń faktycznych w zakresie wiedzy oskarżonego, że wśród

osób, którym udzielał amfetaminy są osoby małoletnie oraz odnośnie uczy-

nienia sobie przez oskarżonego z przestępczej działalności stałego źródła

dochodu. Obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, nie przedsta-

wiając propozycji orzeczenia następczego.

Sąd Apelacyjny w W., wyrokiem z dnia 24 września 2009 r., II AKa

275/09, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację za oczywi-

ście bezzasadną.

Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł obrońca Pawła R. Za-

rzucił rażącą obrazę przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na

treść orzeczenia, a to:

„a) art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. sprowadzającą się do naruszenia zasady

rei iudicatae i ponowne skazanie Pawła R. za czyn z art. 59 ust. 1 i 2 usta-

wy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k.

w zw. z art. 65 § 1 k.k., mimo, że Paweł R. wcześniej został za ten czyn

prawomocnie skazany wyrokiem Sądu Okręgowego III Wydział Karny w Ś.

z dnia 22 stycznia 2008 r., III K 261/06 zmienionym następnie orzeczeniem

Sądu Apelacyjnego II Wydział Karny w W. z dnia 21 maja 2008 r., II AKa

103/08;

b) art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., polegającą na nie

rozważeniu wszystkich zarzutów podniesionych uzupełniająco przez obro-

nę w ramach pisemnego uzasadnienia złożonego środka odwoławczego,

które to zarzuty miały istotne znaczenie dla merytorycznej oceny prawidło-

9

wości poczynionych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych, a w

konsekwencji trafności orzeczenia wydanego przez ten Sąd merytoryczny”.

Obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz utrzymanego

nim w mocy wyroku Sądu Okręgowego w Ś. i umorzenie postępowania

karnego wobec Pawła R., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi drugiej instancji.

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie

jako oczywiście bezzasadnej, natomiast prokurator Prokuratury Generalnej

na rozprawie kasacyjnej nie poparł tego stanowiska. Wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Apelacyjnemu w W.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna. Nawet gdyby nie podzielić poglądu, że sąd ad

quem błędnie przyjął, iż w sprawie nie zaistniała bezwzględna przyczyna

odwoławcza, zaskarżony wyrok nie mógłby się ostać. Nie sposób bowiem

zaprzeczyć, że sąd drugiej instancji ograniczył rozpoznanie sprawy do za-

rzutu ujętego w petitum apelacji, zupełnie pomijając zarzuty całkiem czytel-

nie sformułowane w dalszej części skargi. Nie ma racji autor odpowiedzi na

kasację, gdy twierdzi, że skoro jedynym zarzutem, który został sformuło-

wany w petitum apelacji obrońcy był zarzut obrazy art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.,

to nie jest zasadny zarzut ujęty w pkt. b) kasacji. Należy bowiem przyjąć,

że chociaż jest pożądane, by środek odwoławczy był konstruowany w spo-

sób przejrzysty, a więc grupował w tzw. petitum wszystkie zarzuty stawiane

skarżonemu orzeczeniu, to granice rozpoznania wyznacza treść całego

środka odwoławczego, jeżeli z niej wynika zamiar zaskarżenia (zob. wyroki

Sądu Najwyższego: z dnia 17 maja 2005 r., III KK 266/04, LEX nr 150576,

z dnia 24 stycznia 2007 r., III KK 231/06, LEX nr 467598). Nie ulega wąt-

pliwości, że stawiając jako pierwszoplanowy zarzut obrazy art. 439 § 1 pkt

8 k.p.k., autorka apelacji sformułowała też inne zarzuty, do których w żaden

10

sposób nie odniósł się sąd odwoławczy. Słusznie więc skarżąca podniosła,

że doszło do rażącego naruszenia przepisów art. 433 § 2 k.p.k. oraz art.

457 § 3 k.p.k. i że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na treść wyroku.

Zgodził się z tym na rozprawie kasacyjnej prokurator, zgłaszając wspo-

mniany wcześniej wniosek.

Postąpienie zgodnie z tym wnioskiem, sformułowanym też jako alter-

natywny w kasacji, nie byłoby jednak słuszne, bowiem trafnie skarżąca

podniosła zarzut nieuwzględnienia przez Sąd odwoławczy bezwzględnej

przyczyny odwoławczej w postaci rei iudicatae.

Dalsze w tym względzie rozważania należy poprzedzić przytocze-

niem istotnych fragmentów uzasadnienia zaskarżonego kasacją wyroku.

Słusznie Sąd ad quem wskazał, nawiązując zresztą do wymienionej wcze-

śniej uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2007 r., że o skutkach

procesowych popełnienia czynu ciągłego, m.in. powadze rzeczy osądzo-

nej, można mówić dopiero wówczas, gdy popełnienie przestępstwa uzna-

nego za czyn ciągły w rozumieniu art. 12 k.k., zostanie procesowo stwier-

dzone. Równie słuszne jest stwierdzenie, że wyrokiem z dnia 21 maja 2008

r. Sąd Apelacyjny objął klamrą jedności cztery czyny zabronione, opisane

w punktach II, III, IV i V części wstępnej wyroku Sądu Okręgowego i roz-

strzygnął, że w tym zakresie Paweł R. dopuścił się czynu ciągłego. Podob-

nie trafna jest uwaga, że ponieważ w wymienionym wyroku Sąd Apelacyjny

przyjął, iż oskarżony dopuścił się w określonym czasie czynu ciągłego,

orzeczenie to zyskało cechę materialnej prawomocności i w konsekwencji

wyznaczyło zakres powagi rzeczy osądzonej w ewentualnym późniejszym

postępowaniu. Powyższe konstatacje, zwłaszcza pogląd wyrażony w

ostatnim zdaniu, powinny doprowadzić do uznania zasadności podniesio-

nego w apelacji zarzutu. Należało bowiem przyjąć, że skoro orzeczenie

Sądu Apelacyjnego wydane dnia 21 maja 2008 r. określiło, iż od dnia 22

lutego 2005 r. do dnia 6 września 2006 r. (z wyłączeniem pewnych odcin-

11

ków czasowych) oskarżony dopuścił się czynu ciągłego, polegającego

m.in. na udzielaniu innym osobom amfetaminy i marihuany, i tym samym

wyznaczyło zakres powagi rzeczy osądzonej w późniejszym postępowaniu,

to przy braku podstaw do uznania, że zachowania opisane w pkt. I aktu

oskarżenia nie były objęte tym samym, z góry powziętym zamiarem, nie

mogło toczyć się kolejne postępowanie dotyczące tych zachowań, tj. udzie-

lania przez oskarżonego amfetaminy od lipca 2005 r. do dnia 6 września

2006 r. (z wyłączeniem tych samych co poprzednio odcinków czasowych),

a więc w okresie mieszczącym się w ustalonym wcześniej przedziale cza-

sowym. Oczywiście, nie mogło uchylić zakazu ustanowionego przepisem

art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., orzeczenie Sądu, nakazujące ponowne rozpoznanie

sprawy w określonym zakresie.

Nie dostrzegł Sąd Apelacyjny orzekający w sprawie II AKa 103/08, że

orzeczenie uchylające jest sprzeczne z poglądami, które sam wyraził. Za-

znaczył przecież, że „możliwe jest konstruowanie czynu ciągłego w oparciu

o zachowania polegające na udzielaniu środków narkotycznych odpłatnie i

nieodpłatnie oraz w oparciu o zachowania polegające na udzielaniu takich

środków osobom małoletnim i pełnoletnim”, a w konsekwencji stwierdził, że

„obrońca oskarżonego słusznie zarzucił Sądowi Okręgowemu obrazę pra-

wa materialnego poprzez niezastosowanie art. 12 k.k. do zachowań, skła-

dających się na czyny ciągłe, opisane w pkt. I, II, III, V oraz czynu opisane-

go w pkt IV części wstępnej”, a więc do wszystkich zachowań ujętych w

akcie oskarżenia. Skoro tak, to właściwym postąpieniem byłoby uchylenie

w całości wyroku w odniesieniu do Pawła R., po to, by w ponowionym po-

stępowaniu całokształt jego przestępczej aktywności został oceniony w ra-

mach jednego czynu ciągłego, po usunięciu mankamentu wytkniętego

przez sąd odwoławczy. Można dodać, że niezgodnie z przytoczonym

twierdzeniem Sąd ad quem w zaskarżonym kasacją wyroku przyjął, iż „Sąd

Apelacyjny w W. w wyroku z 21 maja 2008 r., II AKa 103/08, orzekając co

12

do pięciu czynów zabronionych przypisanych oskarżonemu Pawłowi R. do-

strzegł, że cztery z tych czynów podlegają połączeniu prawnym węzłem

jedności przewidzianym w art. 12 k.k., jako jeden czyn zabroniony”. Po-

dobnie, na gruncie przytoczonego fragmentu uzasadnienia wyroku wyda-

nego w sprawie II AKa 103/08, trudno zgodzić się z Sądem Apelacyjnym

orzekającym w sprawie II AKa 40/09, że częściowe uchylenie wyroku

świadczy o tym, iż Sąd odwoławczy uznał, że nie wszystkie ujęte w akcie

oskarżenia zachowania oskarżonego wchodzą w skład jednego czynu cią-

głego. Ten pogląd opiera się na założeniu, jak pokazuje praktyka wzru-

szalnym, iż nie jest możliwe, by orzeczenie sądu odwoławczego było do-

tknięte wadą.

Sąd Apelacyjny w zaskarżonym kasacją wyroku wyraził pogląd, że

prawomocne skazanie Pawła R. wyrokiem tego Sądu w sprawie II AKa

103/08 stoi na przeszkodzie, ze względu na treść art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.,

ponownemu postępowaniu o później ujawnione zachowania tego oskarżo-

nego, będące elementem czynu ciągłego, natomiast prawny zakaz ponow-

nego postępowania nie dotyczy możliwości osądzenia oskarżonego za

czyn zabroniony objęty pierwotną skargą publiczną, który nie został objęty

przez Sąd Apelacyjny klamrą jedności. Odwołał się w tym względzie do

uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2007 r. oraz do wyroku Są-

du Apelacyjnego z dnia 5 marca 2009 r., II AKa 40/09, uwzględniającego

apelację prokuratora od wyroku Sądu Okręgowego w Ś., umarzającego

postępowanie.

Należy jednak zauważyć, że wspomniana uchwała Sądu Najwyższe-

go, tak w zakresie tezy, jak i uzasadnienia nie wspiera poglądu Sądu Ape-

lacyjnego, a w istocie mu przeczy. W tezie wskazano, że „wówczas, gdy

sąd uznał, że objęte jednolitym zamiarem zachowania oskarżonego stano-

wią jeden czyn zabroniony w rozumieniu art. 12 k.k., zakres powagi rzeczy

osądzonej wyznaczony jest ustalonym w wyroku skazującym lub warunko-

13

wo umarzającym czasem jego popełnienia”. Natomiast w uzasadnieniu wy-

rażono pogląd, że „zakres prawomocności orzeczenia sądu określony jest

(...) tym, o czym sąd rzeczywiście orzekł. W ewentualnym późniejszym po-

stępowaniu nie będzie już możliwości orzekania o tych elementach, które

objęte zostały przyjętą przez sąd konstrukcją czynu ciągłego. Nie tylko jed-

nak o nich. Ponieważ sąd przyjął, że sprawca dopuścił się w określonym

okresie czynu ciągłego, orzeczenie jego – także w zakresie owej ciągłości

– uzyskuje cechę materialnej prawomocności i w konsekwencji wyznacza

zakres powagi rzeczy osądzonej w ewentualnym późniejszym postępowa-

niu”. Wskazano również, że „zakres powagi rzeczy osądzonej «pokryje»

cały czasokres przypisanego czynu ciągłego” oraz z aprobatą przywołano

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 października 1935 r., 1 K. 675/35 (Zbiór

Orzeczeń Sądu Najwyższego. Orzeczenia Izby Karnej 1936, zeszyt VI,

poz. 216), stwierdzający, że „osądzenie czynu popełnionego w ciągłości

pokrywa wszystkie wchodzące w tę ciągłość poszczególne czyny, nieza-

leżnie od tego, czy były one znane sądowi, czy nie, i w jakim stopniu mogły

dojść do jego wiadomości”. Cytowane fragmenty jasno wskazują, że w

omawianej uchwale Sąd Najwyższy wykluczył możliwość prowadzenia po-

stępowania o zachowanie (zachowania), stanowiące element i mieszczące

się w ramach czasowych czynu ciągłego, co do którego zapadł prawomoc-

ny wyrok skazujący lub warunkowo umarzający postępowanie. Reguła ta

nie znajduje wyjątku, niezależnie od tego, czy kolejne postępowanie miało-

by się toczyć z powodu późniejszego ujawnienia zachowań stanowiących

element osądzonego już czynu ciągłego, czy też, jak w sprawie niniejszej,

w wyniku orzeczenia sądu odwoławczego.

Tożsamy pogląd na gruncie Kodeksu karnego z 1997 r. był nieraz

wyrażany w orzecznictwie sądów. Np. Sąd Apelacyjny w Katowicach

stwierdził, że „przestępstwo ciągłe jako instytucja prawa karnego material-

nego obejmuje wielość czynów zamkniętych w określonych ramach czaso-

14

wych i spełniających pozostałe kryteria wzajemnej łączności, a zatem wy-

łączenie z tegoż przestępstwa do odrębnego rozpoznania pewnych za-

chowań, będące wynikiem określonych trudności procesowych, nie eliminu-

je tych zachowań z kręgu zachowań objętych «klamrą» przestępstwa cią-

głego i tym samym nie pozbawia waloru res iudicata w wypadku prawo-

mocnego osądzenia przestępstwa ciągłego, a to z kolei powoduje niedo-

puszczalność odrębnego – dodatkowego procesu w zakresie czynu będą-

cego elementem składowym przestępstwa ciągłego. (...) zasada niepo-

dzielności przedmiotu procesu karnego i podstawy odpowiedzialności sta-

nowi z punku widzenia procesu karnego o niedopuszczalności prowadze-

nia innego postępowania do zachowań popełnionych przez sprawcę w

okresie wyznaczonym przez początek i koniec zachowań składających się

na przestępstwo ciągłe” (postanowienie z dnia 20 czerwca 2001 r., II AKo

92/01, LEX nr 53214, OSPriPr 2002, nr 5, poz. 28.) Taki sam pogląd wyra-

ził Sąd Apelacyjny w Lublinie, stwierdzając, że „prawomocne zakończenie

postępowania karnego, którego przedmiotem był czyn ciągły, oznacza

więc, że nie jest możliwe prowadzenie innego postępowania do zachowań

popełnionych przez sprawcę w okresie wyznaczonym przez początek

pierwszego i zakończenie ostatniego zachowania składającego się na czyn

ciągły, byłoby to bowiem postępowanie karne «co do tego samego czynu

tej samej osoby»” (postanowienie z dnia 2 października 2002 r., II AKa

180/02, LEX nr 77486, OSPriPr 2003, nr 4, poz. 27). Nie inaczej, przed

uchwałą z dnia 15 czerwca 2007 r., podchodził do tego zagadnienia Sąd

Najwyższy. Wskazywał, że podstawą odpowiedzialności za czyn ciągły są

„wszystkie objęte znamieniem ciągłości zachowania, a granice wyznacza

początek pierwszego i zakończenie ostatniego z zachowań, jeśli wszystkie

zostały podjęte z góry powziętym zamiarem. Przyjęcie tej konstrukcji «czy-

nu ciągłego» przesądza o konieczności stosowania zasady ne bis in idem

procedatur wyrażonej w art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.” (wyrok z dnia 15 września

15

2005 r., II KK 15/05, LEX nr 157549) oraz że „jeżeli tylko zostały spełnione

przesłanki powodujące potraktowanie określonego zachowania jako frag-

mentu czynu ciągłego, nie jest możliwe prowadzenie innego postępowania

co do zachowań podjętych przez sprawcę w okresie wyznaczonym przez

początek pierwszego i zakończenie ostatniego zachowania składającego

się na czyn ciągły” (postanowienie z dnia 29 marca 2006 r., I KZP 58/05, R-

OSNKW 2006, poz. 673). Jest widoczne, że i te judykaty stanowczo wyklu-

czają możliwość prowadzenia postępowania również w takim układzie pro-

cesowym, jaki zaistniał w rozpatrywanej sprawie. Zachowania przypisane

Pawłowi R. w ostatnim wyroku skazującym są bowiem fragmentem i

mieszczą się w ramach czasowych czynu ciągłego, za który ten sprawca

wcześniej został prawomocnie skazany. Nadto, jak wcześniej wspomniano,

z uzasadnienia pierwszego wydanego w sprawie wyroku Sądu Apelacyjne-

go jasno wynika, że gdyby nie pojawiły się wątpliwości co do zasadności

skazania oskarżonego przez sąd pierwszej instancji za udostępnianie za-

bronionych środków małoletnim, to sąd odwoławczy skazałby go za

wszystkie zachowania w ramach jednego przestępstwa ciągłego. W takim

razie nasuwa się uwaga, że sprawcy ostatecznie przypisano nie jedno, a

dwa przestępstwa ciągłe, a więc pogorszono jego sytuację, tylko z powodu

nieprawidłowości leżących po stronie sądu pierwszej instancji, co byłoby

nie do przyjęcia konsekwencją zaskarżonego kasacją wyroku.

Jak wcześniej odnotowano, Sąd Apelacyjny uznał, że wyrok tego Są-

du wydany w sprawie II AKa 103/08, skazujący za czyn ciągły, stałby na

przeszkodzie prowadzeniu ponownego postępowania wobec Pawła R.

wtedy, gdyby to postępowanie dotyczyło później ujawnionych, nieosądzo-

nych zachowań tego oskarżonego, będących elementem przypisanego mu

czynu ciągłego. W tym zakresie powtórzył pogląd wyrażony w wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 5 marca 2009 r., II AKa 40/09, do którego „obszernie

umotywowanego” stanowiska, uznając je za własne, odesłał. Należy więc

16

przypomnieć, że w uzasadnieniu tego wyroku, uchylającego wyrok sądu

meriti, umarzający postępowanie, wspomniano, że motywując swoje sta-

nowisko sąd a quo posiłkował się dwoma judykatami: uchwałą Sądu Naj-

wyższego z dnia 21 listopada 2001 r., I KZP 29/01, OSNKW 2001, z. 1-2,

poz. 2 oraz wymienioną wcześniej uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 15

czerwca 2007 r., I KZP 15/07. Przytoczono pierwszą z wymienionych

uchwał [„Prawomocne skazanie za czyn ciągły (art. 12 k.k.) stoi na prze-

szkodzie, ze względu na treść art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., ponownemu postę-

powaniu o później ujawnione zachowania, będące elementami tego czynu,

które nie były przedmiotem wcześniejszego osądzenia, niezależnie od te-

go, jak ma się społeczna szkodliwość nowo ujawnionych fragmentów czynu

ciągłego do społecznej szkodliwości zachowań uprzednio w ramach tego

czynu osądzonych”] i zwrócono uwagę, że „idea uchwały sprowadza się do

tego, że prawomocne skazanie za czyn ciągły z art. 12 k.k. stoi na prze-

szkodzie prowadzeniu ponownego postępowania wobec osoby o zacho-

wania będące elementami tego czynu, które nie były przedmiotem wcze-

śniejszego osądzenia, ale które zostały ujawnione później, a in concreto

taka sytuacja nie zachodzi”. Rozumienie cytowanej uchwały Sądu Najwyż-

szego z dnia 21 listopada 2001 r. (w rzeczywistości Sąd Okręgowy w Ś. w

uzasadnieniu wyroku z dnia 29 października 2008 r., III K 121/08 do niej

nie nawiązał) przez Sąd Apelacyjny wypada uznać za jednostronne.

Wspomniana uchwała została podjęta na gruncie określonego układu pro-

cesowego, polegającego na tym, że po prawomocnym skazaniu za czyn

ciągły, zostały ujawnione inne zachowania sprawcy będące elementami

tego czynu. Z uchwały jednak nie wynika, że Sąd Najwyższy stwierdził, iż

tylko w takim, w praktyce najczęściej spotykanym układzie, wyłączone jest

prowadzenie postępowania. Jednostronne odczytywanie wspomnianej

uchwały jest niewłaściwe również z tego powodu, że zawodne byłoby roz-

patrywanie dopuszczalności postępowania według kryterium czasu ujaw-

17

nienia przestępczych zachowań sprawcy. Można wszak wyobrazić sobie

sytuację, że za zachowania osadzone w tych samych ramach czasowych,

składające się na jeden czyn ciągły, sprawca sądzony jest w dwóch osob-

nych procesach, z których jeden, dotyczący zachowań później ujawnio-

nych, został zakończony prawomocnym wyrokiem skazującym lub warun-

kowo umarzającym postępowanie. Nie ulega wątpliwości, że w takim razie

zaistniałaby przeszkoda do prowadzenia drugiego procesu, choćby doty-

czył zachowań wcześniej ujawnionych. Istota czynu ciągłego (art. 12 k.k.) i

powaga rzeczy osądzonej powodują, że nie jest możliwe prowadzenie po-

stępowania zawsze wtedy, gdy miałoby ono dotyczyć zachowań (zacho-

wania) będących elementem i mieszczących się w ramach czasowych czy-

nu ciągłego, za który sprawca został prawomocnie skazany. Trzeba powtó-

rzyć, że nie ma przy tym znaczenia, czy postępowanie miałoby się toczyć z

powodu późniejszego ujawnienia owych zachowań, czy też z innego po-

wodu, np. – jak w niniejszej sprawie – określonego rozstrzygnięcia sądu

odwoławczego. Rozstrzygnięcie to, uchylające w części wyrok sądu pierw-

szej instancji i przekazujące w wyznaczonym zakresie sprawę do ponow-

nego rozpoznania, nie mogło bowiem przełamać zakazu wynikającego z

treści art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.

Jak wcześniej nadmieniono, w uzasadnieniu zaskarżonego kasacją

wyroku, Sąd Apelacyjny w W. odstąpił od szerokiego przedstawienia argu-

mentacji, odwołując się do poglądów zawartych w uzasadnieniu wyroku

tego Sądu z dnia 5 marca 2009 r. Sąd Apelacyjny uznał wtedy, iż tenże

Sąd, orzekający po raz pierwszy w postępowaniu odwoławczym (sprawa II

AKa 103/08) wykreował dwa czyny ciągłe, rozstrzygnął prawomocnie o

jednym z nich, zaś co do drugiego zdecydował o uchyleniu zaskarżonego

orzeczenia i przekazaniu sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania. Wyraził tym samym wiążące Sąd meriti zapatrywanie prawne

i wskazania co do dalszego postępowania (art. 442 § 3 k.p.k.). Stwierdził

18

też Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 marca 2009 r., że nie

ma znaczenia podobny czasokres przestępnych zachowań opisanych w

poszczególnych punktach wyroku, skoro Sąd odwoławczy w wyroku z dnia

21 maja 2008 r. przesądził, że czyn z art. 59 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 lip-

ca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k. stanowi od-

rębny czyn ciągły, pozostający poza konstrukcją czynu ciągłego opisanego

w pkt. II wyroku Sądu Apelacyjnego. Tak sformułowane poglądy nasuwają

zastrzeżenia. W pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że Sąd odwo-

ławczy „wykreował” tylko jeden czyn ciągły, bo o nim prawomocnie roz-

strzygnął. Orzeczenie uchylające, a więc nie rozstrzygające merytorycznie,

niczego pod względem prawnym nie kreowało, natomiast rozstrzygnięcie

prawomocnie przypisujące sprawcy czyn ciągły rodziło ważkie konsekwen-

cje dla dalszego postępowania, mianowicie takie, że niezależnie od intencji

Sądu odwoławczego niedopuszczalne stało się jego prowadzenie, z uwagi

na zakaz wynikający z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. Zasadnicze znaczenie miał

przy tym fakt, że zachowania oskarżonego objęte uchyleniem mieściły się

w ramach czasowych przypisanego mu prawomocnie czynu ciągłego, za-

tem nie pozostawały poza „konstrukcją” tego czynu. Jeżeli zaś chodzi o

zapatrywanie prawne, które wiązałoby Sąd a quo, to należy zauważyć, że

brak jest w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 21 maja 2008

r. takiego zapatrywania w ścisłym znaczeniu tego pojęcia (zob. postano-

wienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2009 r., II KK 224/08, OSNKW

2009, z. 5, poz. 39, LEX nr 486194, teza 1), nadto, co wyżej wskazano,

domniemane z treści wyroku zapatrywanie nie mogło usunąć wykreowanej

tym wyrokiem przeszkody procesowej.

Mając to wszystko na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.