I CSK 98/10

Sygn. akt I CSK 98/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Marian Kocon

w sprawie z powództwa G. O. Spółki z o.o. z siedzibą w W.

przeciwko Agencji Nieruchomości Rolnych

o ustalenie opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 12 stycznia 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 23 października 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną;

zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanej kwotę 5.400

(pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Powódka – G. O. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. była (do

2006 r.) użytkownikiem wieczystym nieruchomości o powierzchni 19,3925 ha

położonej w W., wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa,

pozostającego w dyspozycji pozwanej – Agencji Nieruchomości Rolnych w W.

Wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości ustalona

była na kwotę 1.076.109,22 zł, odpowiadającej 1% wartości nieruchomości.

Pozwana wypowiedziała z dniem 1 stycznia 2004 r. wysokość dotychczasowej

opłaty i zaoferowała nową jej wysokość w kwocie 3.532.945,05 zł, stanowiącej 3%

wartości nieruchomości. Na skutek wniosku powódki Samorządowe Kolegium

Odwoławcze w W. ustaliło wysokość tej opłaty na 1.177.648,30 zł, odpowiadającą

1% wartości nieruchomości. W wyniku rozpoznania sprzeciwu powódki Sąd

Okręgowy wyrokiem z dnia 27 lutego 2009 r. ustalił, że wysokość opłaty wynosi

1.177.648,35 zł, jako 1% wartości nieruchomości. Na skutek apelacji pozwanej Sąd

Apelacyjny wyrokiem z dnia 23 października 2009 r. zmienił ten wyrok i oddalił

powództwo oraz zasądził od powódki na rzecz pozwanej koszty procesu za obie

instancje.

Według ustaleń faktycznych stanowiących podstawę ostatnio wymienionego

wyroku, nieruchomość, wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego

której dotyczy sprawa, jest niezabudowana i niezagospodarowana, położona jest

na obszarze, na którym brak jest infrastruktury technicznej i sieci uzbrojenia.

W rejestrze gruntów oznaczona jest jako grunt rolny. Od 8-10 lat nie jest jednak

wykorzystywana rolniczo. Jest ugorem bądź odłogiem. Porośnięta jest chwastami

i młodymi drzewami. W myśl miejscowego planu zagospodarowania

przestrzennego jest to obszar przewidziany dla zabudowy mieszkaniowej

i usługowej. Na obszarze tym planowana jest inwestycja Miasteczka W. wraz z

kompleksem handlowym. Powódka, której przedmiotem działalności jest

zagospodarowanie, sprzedaż, kupno i wynajem nieruchomości oraz zarządzanie

nimi na własny rachunek, prawo użytkowania nieruchomości, o której mowa, nabyła

w celu wybudowania na niej centrum handlowego. W 2001 r. co do części

nieruchomości (o powierzchni 3050 m2

) wydana została decyzja o warunkach

3

zabudowy i zagospodarowania budynkami biurowymi z miejscami parkingowymi,

zaś w 2003 r. decyzja o wyłączeniu jej części (o powierzchni 2458 m2

) z produkcji

rolnej.

W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny uwzględniając, że powódka ostatecznie

nie kwestionowała aktualizacji wysokości opłaty rocznej ze względu na zmianę

wartości nieruchomości, a jedynie ustalenie opłaty w wysokości 3% zamiast 1% tej

wartości, uznał, iż nieruchomość nie jest wykorzystywana na cele rolne

w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r.

o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (obecnie tekst jedn.:

Dz.U. z 2007 r. Nr 231, poz. 1700 ze zm.: dalej – „u.g.n.r.”), bowiem

„wykorzystywanie, o jakim mowa w tym przepisie, oznacza celowe czynności,

ukierunkowane na pozyskanie z gruntów płodów rolnych, a więc świadczące

o prowadzeniu działalności wytwórczej w rolnictwie”. Wobec tego, że bezsporne

jest, iż nieruchomość nie jest wykorzystywana na cele określone w art. 17b ust. 1

pkt 1 i 2a u.g.n.r., opłata roczna z tytułu jej użytkowania wieczystego powinna

wynosić, stosownie do art. 17b ust. 1 pkt 3 tej u. g.n.r., 3% wartości nieruchomości.

Wymieniony wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła skargą kasacyjną

powódka. Podstawę skargi stanowi naruszenie prawa materialnego – art. 17b ust. 1

pkt 2 u.g.n.r. w zw. z art. 461

k.c. przez ich błędną wykładnię i niezastosowanie oraz

art. 17b ust. 1 pkt 3 u.g.n.r. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania ewentualnie orzeczenie

co do istoty sprawy przez oddalenie apelacji i orzeczenie o zwrocie spełnionego

świadczenia w postaci kosztów procesu w wysokości 112.600 zł.

Pozwana wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na jej rzecz

kosztów postępowania kasacyjnego.

Rozpoznając skargę kasacyjną w granicach jej podstawy Sąd Najwyższy

zważył, co następuje:

Artykuł 17b u.g.n.r., określający wysokość opłaty rocznej z tytułu

użytkowania wieczystego nieruchomości wchodzącej w skład Zasobu Własności

Rolnej Skarbu Państwa jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 72 ustawy

4

z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie tekst jedn.:

Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.; dalej – „u.g.n.”), który określa wysokość

stawek procentowych opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego

nieruchomości. Ten ostatni przepis wiąże wysokość stawki z określonym w umowie

celem, na jaki nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste (ust. 3),

natomiast art. 17b u.g.n.r. w ustępie 2 określa stałą wysokość opłaty, którą wnoszą

Polska Akademia Nauk, szkoły wyższe oraz instytuty badawcze, a w ustępie 1 –

wysokość stawki procentowej opłaty wnoszonej przez inne podmioty, którą

uzależnia od celu, na jaki wykorzystywana jest nieruchomość oddana

w użytkowanie wieczyste. Regulacja zawarta w art. 17b ust. 1 u.g.n.r. jest

regulacją samodzielną i nie zawiera odesłania do przepisów ustawy z dnia

21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, w szczególności do art. 72 tej

ustawy. Według jej art. 2 pkt 4 ustawa ta w zakresie dotyczącym gospodarki

nieruchomościami nie narusza ustawy z dnia 19 października 1991 r.

o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa.

Ze wskazanych powodów, wbrew zapatrywaniu skarżącej nie ma podstawy

do wykorzystania art. 92 ust. 2 u.g.n. (w związku z art. 224 u.g.n.) do wykładni

art. 17b ust. 1 pkt 2 u.g.n.r. Poza tym, z umiejscowienia art. 92 ustępu 2 u.g.n.

w rozdziale ustawy dotyczącym podziału nieruchomości, jako kolejnego ustępu

przepisu określającego zakres przedmiotowy tego rozdziału wynika, że przepis ten,

zawierający definicję wykorzystywania nieruchomości na cele rolne i leśne, ma

zastosowanie jedynie do podziału nieruchomości.

Definicja nieruchomości rolnej zawarta w art. 461

k.c. ma zastosowanie na

obszarze całego prawa cywilnego. Jej wykorzystanie w sprawie, jak chce tego

skarżąca, nie może jednakże prowadzić do nadania innej treści art. 17b ust. 1 pkt 2

u.g.n.r. niż wynika to z jego brzmienia i celu. Wysokość stawki procentowej opłaty

rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości przepis ten uzależnia

bowiem nie od tego, czy w użytkowanie wieczyste oddana została nieruchomość

rolna (wówczas należałoby rozumieć, że chodzi o nieruchomość o jakiej stanowi

art. 461

k.c.), ale od „wykorzystywania nieruchomości na cele rolne”.

5

Wykładnia językowa art. 17b ust. 1 u.g.n.r., uwzględniająca różnicę

w sformułowaniu tego przepisu w porównaniu z art. 72 ust. 3 u.g.n., wyraźnie

wskazuje, że o wysokości stawki procentowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania

wieczystego nieruchomości wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu

Państwa decyduje cel, na jaki wykorzystywana jest nieruchomość oddana

w użytkowanie wieczyste. Zgodnie z potocznym, utrwalonym znaczeniem tych

słów należy przez nie rozumieć takie używanie nieruchomości i korzystanie z niej,

które odpowiada zamierzeniu co do wykorzystania nieruchomości albo przynajmniej

prowadzi do jego realizacji. Takie rozumienie art. 17b ust. 1 pkt 2 u.g.n.r. wspiera

wykładnia celowościowa tego przepisu (zbieżna z wykładnią art. 17 ust. 1 pkt 1 i 2a

u.g.n.r.; zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2010 r., I CSK 397/09,

nie publ.). Preferencyjną stawkę procentową opłaty rocznej z tytułu użytkowania

wieczystego nieruchomości uzasadnia bowiem rzeczywiste wykorzystywanie

nieruchomości – w znaczeniu wynikającym z brzmienia przepisu – oddanej

w użytkowanie wieczyste na cel uznany przez ustawodawcę za zasługujący na

wsparcie.

Ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego wyroku – wiążące

w postępowaniu kasacyjnym (art. 39813

§ 2 k.p.c.) – jednoznacznie wskazują, że

nieruchomość, wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, której

dotyczy sprawa, nie jest i od szeregu lat nie była wykorzystywana na cele rolne

i nabycie prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości przez powódkę nie

wiązało się z zamiarem takiego jej wykorzystania, a wprost przeciwnie, zamiarem

tym, wyrażonym w ramach przedmiotu działalności powódki, było inne

wykorzystanie nieruchomości, realizacji którego to zamiaru służą dotyczące części

nieruchomości decyzje administracyjne o warunkach jej zabudowy

i zagospodarowania i o wyłączeniu z produkcji rolnej. Oznaczenie w rejestrze

gruntów nieruchomości jako grunt rolny nie ma znaczenia dla oceny, czy

nieruchomość jest wykorzystywana na cele rolne. Sąd Apelacyjny zasadnie uznał,

że podstawą ustalenia wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego

nieruchomości przez powódkę jest przepis art. 17b ust. 1 pkt 3, a nie art. 17 ust. 1

pkt 2 u.g.n.r.

6

Z przytoczonych względów skarga kasacyjna, jako nie mająca

uzasadnionych podstaw, podlega oddaleniu (art. 39814

k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 108 § 1

w zw. z art. 98 § 1 i 3 oraz art. 99 k.p.c. w zw. z § 12 ust 4 pkt 1 i § 6 pkt 7

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego

z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).