I UK 272/10

Sygn. akt I UK 272/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z odwołania J. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do wcześniejszej emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 stycznia 2011 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 marca 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 23 marca 2010 r. Sąd Apelacyjny Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od

2

wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 maja

2009 r. zmieniającego decyzję tego organu rentowego z dnia 6 sierpnia 2008 r.,

odmawiającą ubezpieczonemu J. K. prawa do wcześniejszej emerytury w ten

sposób, że przyznał mu prawo do emerytury poczynając od dnia 9 maja 2008 r., tj.

od dnia złożenia wniosku emerytalnego oraz zasądził od organu rentowego na

rzecz ubezpieczonego kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego.

W sprawie tej ustalono, że ubezpieczonemu, urodzonemu 16 lutego 1946 r.,

organ rentowy uwzględnił 35 lat, 11 miesięcy i 18 dni okresów składkowych i

nieskładkowych oraz 5 lat i 13 dni okresów uzupełniających, łącznie 41 lat i 1 dzień

okresów składkowych, nieskładkowych i uzupełniających. Od 1 stycznia 2001 r. do

31 marca 2003 r. ubezpieczony podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z

tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, od 1 marca 2003 r. do 1 marca 2004 r.

zatrudniony był na umowę o pracę w firmie „R". Od 2 marca 2004 r. do 31 marca

2004 r. został objęty obowiązkowym ubezpieczeniem społecznemu rolników na

podstawie decyzji KRUS z dnia 11 marca 2004 r., a od dnia 9 marca do 2004 r.

pobiera świadczenie przedemerytalne.

W dniu 2 marca 2004 r. ubezpieczony zgłosił się w Powiatowym Urzędzie

Pracy z zamiarem zarejestrowania jako osoba bezrobotna, gdzie został

poinformowany, że przysługuje mu świadczenie przedemerytalne. Z powodu braku

pieczątki pracodawcy na załączonym świadectwie pracy odmówiono rejestracji

ubezpieczonego w tym dniu, wzywając go do uzupełnienia braków w terminie 7 dni.

Uzupełnione świadectwo pracy ubezpieczony dostarczył w dniu 8 marca 2004 r.

Tego samego dnia zarejestrował się jako bezrobotny oraz złożył wniosek o

przyznanie prawa do świadczenia emerytalnego i pozostałe niezbędne dokumenty,

poprawiając na nich datę wniosku z 2 na 8 marca 2004 r. W dniu 11 marca 2004 r.

ubezpieczony zwrócił się do KRUS o wydanie zaświadczenia o podleganiu

ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 marca

2003 r. celem dołączenia go do wniosku o świadczenie przedemerytalne,

zawiadamiając KRUS o ustaniu zatrudnienia w firmie „R". Decyzją z dnia 11 marca

2004 r. KRUS stwierdził ustawowe podleganie ubezpieczonego ubezpieczeniu

społecznemu rolników i obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie wypadkowe,

3

chorobowe i macierzyńskie oraz emerytalno-rentowe od dnia 2 marca 2004 r. Od

11 marca 2004 r. został objęty przez KRUS ubezpieczeniem zdrowotnym.

Decyzją z dnia 16 lipca 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił

ubezpieczonemu prawa do ustalenia wysokości emerytury w celu przyznania

świadczenia emerytalnego z uwagi na zbyt krótki staż ubezpieczeniowy. Na tej

podstawie urząd pracy decyzjami z dnia 29 lipca 2004 r. odmówił ubezpieczonemu

prawa do świadczenia przedemerytalnego oraz uznał go za osobę bezrobotną od 8

marca 2004 r., przyznając mu zasiłek dla bezrobotnych od 16 marca 2004 r. W

takich okolicznościach sprawy KRUS decyzją z dnia 11 sierpnia z 2004 r.

stwierdziła ustanie ubezpieczenia społecznego rolników ubezpieczonego z dniem 1

kwietnia 2004 r. i odpisała uiszczone przez niego składki za drugi kwartał 2004 r.

Ostatecznie decyzjami z dnia 4 sierpnia 2004 r. oraz z dnia 3 września 2004 r. ZUS

ustalił wysokość emerytury dla potrzeb ustalenia wysokości świadczenia

przedemerytalnego, uchylając równocześnie decyzję odmowną z dnia 16 lipca

2004 r. Do stażu pracy uprawniającego do przyznania świadczenia

przedemerytalnego ZUS uwzględnił łącznie 36 lat, 9 miesięcy i 24 dni okresów

składkowych, nieskładkowych i uzupełniających. Na podstawie tej decyzji urząd

pracy wznowił postępowanie i decyzją z dnia 23 września 2004 r. przyznał

ubezpieczonemu prawo do świadczenia przedemerytalnego od dnia 9 marca 2004

r., które ubezpieczony pobiera do chwili obecnej. Decyzja KRUS z dnia 11 sierpnia

2004 r., wyłączająca ubezpieczonego z ubezpieczenia społecznego dla rolników z

dniem 1 kwietnia 2004 r. nie została zmieniona.

W dniu 9 maja 2008 r. ubezpieczony wystąpił o przyznanie prawa do

wcześniejszej emerytury. Zaskarżoną decyzją z dnia 6 sierpnia 2008 r. organ

rentowy odmówił mu prawa do emerytury utrzymując, że ostatnim ubezpieczeniem,

któremu podlegał nie było ubezpieczenie z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy

o pracę, lecz z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego.

Sąd Apelacyjny w pełni podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, który w

oparciu wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2004 r., III UK 77/04,

stwierdził, że osoba pobierająca świadczenie przedemerytalne nie traci statusu

„ubezpieczonego będącego pracownikiem" w rozumieniu art. 29 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

4

(jednolity tekst Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm., zwanej dalej ustawą o

emeryturach i rentach z FUS), a okoliczność, że ubezpieczony przez 7 dni (od 2

marca 2004 r. do 8 marca 2004 r.) nie podlegał innemu ubezpieczeniu poza

rolniczym, nie może stanowić podstawy do pozbawienia go prawa do wcześniejszej

emerytury. Jak słusznie uznał Sąd pierwszej instancji, przerwa w ubezpieczeniu

pracowniczym nie została spowodowana chęcią prowadzenia gospodarstwa

rolnego, lecz koniecznością skompletowania niezbędnych dokumentów i

uzupełnienia braków formalnych wniosku o świadczenie przedemerytalne. Złożenie

wniosku o emeryturę miało miejsce w okresie pobierania świadczenia

przedemerytalnego, które zgodnie z art. 7 pkt. 3 ustawy o emeryturach i rentach z

FUS jest okresem nieskładkowym i wyłącza podleganie ubezpieczeniu

społecznemu rolników. Prawo do świadczenia przedemerytalnego związane było z

podleganiem pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu, zaś biorąc pod rozwagę

cel i funkcję tego świadczenia jako zbliżonego do świadczenia z ubezpieczenia

społecznego, należało uznać, że osoba pobierająca świadczenie przedemerytalne

jest z tego tytułu ubezpieczonym „będącym pracownikiem" w rozumieniu art. 29

ustawy o emeryturach rentach z FUS. W konsekwencji wszystkie przesłanki

nabycia przez ubezpieczonego prawa do emerytury (wiek i staż pracy) związane są

z ubezpieczeniem pracowniczym. Statusu ubezpieczonego „będącego

pracownikiem" nie pozbawia podleganie przez osobę pobierającą świadczenie

przedemerytalne obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników przez 7

dni. Okres podlegania temu ubezpieczeniu „był krótki i wymierzony okolicznościami

niezależnymi od ubezpieczonego”. W takich okolicznościach sprawy odczytywany

dosłownie art. 29 tej ustawy oznaczałby, że bezpośrednio przed złożeniem wniosku

(na dzień przed) ubezpieczony powinien być pracownikiem. Tak nie interpretowano

nawet poprzedniego brzmienia przepisu (zwrotu "będący pracownikami"). Za trafne

trzeba uznać stanowisko, że stosunek pracy ubezpieczonego może - względem

daty złożenia wniosku - ustać (być rozwiązanym) w przeszłości, choć limitowanej

warunkiem określonym w art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

(w praktyce na 1,5 roku przed złożeniem wniosku, jeżeli trwał co najmniej przez 6

miesięcy). Rygorystyczna wykładnia art. 29 ustawy uznająca, że pomiędzy

ustaniem stosunku pracy a złożeniem wniosku o emeryturę wystarczy wystąpienie

5

jakiegokolwiek (nawet bardzo krótkiego) okresu podlegania niepracowniczemu

tytułowi ubezpieczenia, aby utracić możliwość nabycia prawa do emerytury z art. 29

ustawy o emeryturach i rentach prowadziłaby do wystąpienia trudnych do

racjonalnego uzasadnienia przypadków, w których ubezpieczeni nie mogliby

skutecznie ubiegać się o emeryturę w obniżonym wieku, pomimo legitymowaniem

się dłuższym niż normalny stażem ubezpieczeniowym. Dotyczyłoby to wszystkich

osób, które po rozwiązaniu stosunku pracy - nawet na bardzo krótki okres -

zawarłyby umowę zlecenia (lub inną umowę cywilnoprawną), bądź przed złożeniem

wniosku o wcześniejszą emeryturę pobierały zasiłek, świadczenie integracyjne lub

stypendium dla bezrobotnych, stypendium sportowe, uposażenie posła lub

senatora itp. Ostatecznie Sąd Apelacyjny przyjął, iż „okoliczność, że przez okres 7

dni ubezpieczony nie podlegał innemu ubezpieczeniu poza rolniczym, nie może

stanowić podstawy do pozbawienia goprawa do wcześniejszej emerytury”.

W skardze kasacyjnej organ rentowy zarzucił naruszenie przepisów prawa

materialnego, w szczególności: art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy o emeryturach rentach z

FUS przez niesłuszne przyjęcie, że ubezpieczony, który bezpośrednio przed

złożeniem wniosku o emeryturę nie był pracownikiem, lecz podlegał ubezpieczeniu

społecznemu rolników, ma prawo do wcześniejszej emerytury przewidzianej w tym

przepisie. Okolicznością uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

jest zarówno „istnienie istotnego zagadnienia prawnego - czyli interpretacji art. 29

ust. 2 pkt 1 ustawy o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych", jak i niejednolite orzecznictwo sądowe w zakresie interpretacji

zapisu „bezpośrednio przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, byli zatrudnieni na

podstawie stosunku pracy". Skarżący prezentuje stanowisku, że art. 29 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS jest przepisem wyjątkowym, gdyż daje prawo do

świadczenia emerytalnego w obniżonym wieku, a zatem przepis ten powinien być

wykładany ściśle. Jedną z przesłanek uzyskania prawo do tej emerytury jest

wymaganie, aby ubezpieczony bezpośrednio przed zgłoszeniem wniosku o

emeryturę był zatrudniony na podstawie stosunku pracy. Dlatego zdaniem

skarżącego kontrowersyjny jest pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 12

sierpnia 2004 r. III UK 77/04, na który powołały się Sądu obu instancji, że osoba

pobierająca świadczenie przedemerytalne nie traci statusu „ubezpieczonego

6

będącego pracownikiem" w rozumieniu art. 29 tej ustawy. Dlatego skarżący wniósł

o uchylenie zaskarżonego w całości i poprzedzającego do wyroku Sądu

Okręgowego i oddalenie odwołania oraz przyznanie kosztów zastępstwa

procesowego za wszystkie instancje według norm przepisanych, ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu przy uwzględnieniu kosztów zastępstwa procesowego za

wszystkie instancje.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona, a zaskarżony wyrok zapadł

przedwcześnie bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności niezbędnych do

prawidłowego wyrokowania. W szczególności Sąd Apelacyjny przyjął, że pomiędzy

ustaniem pracowniczego zatrudnienia a przyznaniem prawa do świadczenia

przedemerytalnego z pracowniczego zatrudnienia „nastąpiła 7 dniowa przerwa, w

której objęto ubezpieczonego obowiązkowym ubezpieczeniem rolniczym”, tyle że

następnie takie ustalenie Sąd ten zdawał się kontestować i tłumaczyć tym, że

„jednakże ta przerwa nie została spowodowana chęcią prowadzenia gospodarstwa

rolnego, lecz koniecznością skompletowania niezbędnych dokumentów i

uzupełnienia braków formalnych wniosku o świadczenie przedemerytalne”.

Ostatecznie jednak Sąd ten pozostał przy ustaleniu, że „przez okres 7 dni

ubezpieczony nie podlegał innemu ubezpieczeniu poza rolniczym”, co sprawia, że

trafny jest kasacyjny zarzut, iż to nie ubezpieczenie pracownicze, ale ubezpieczenie

rolnicze było ostatnim okresem ubezpieczenia. Takie ustalenie wykluczało

przyznanie ubezpieczonemu prawa do wcześniejszej emerytury pracowniczej

wobec niespełnienia wymagania z art. 29 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach i

rentach, skoro ubezpieczony ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, nie

był pracownikiem oraz w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu

społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, nie pozostawał w

stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy - wobec objęcia go na 7 dni

ustawowym obowiązkiem podlegania ustawowym społecznym ubezpieczeniom

rolniczym.

Jurydyczne kontrowersje i rozbieżności dotyczące podlegania pracowniczym

ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym przez osobę pobierającą świadczenie

7

przedemerytalne, która - wedle tezy wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia

2004 r., III UK 77/04 (OSNP 2005 nr 6, poz. 86) - jakoby nie traci statusu

„ubezpieczonego będącego pracownikiem”, zostały poddane weryfikacji i

wyjaśnione w późniejszej wykładni przyjmującej, że pobieranie świadczenia

przedemerytalnego nie stanowi tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2010 r., I UK 41/09, LEX nr 589953).

Pracownik bowiem nabywa prawo do świadczenia przedemerytalnego w związku z

rozwiązaniem stosunku pracy, przeto po rozwiązaniu stosunku pracy ustaje tytuł

pracowniczego ubezpieczenia społecznego, chociaż okres pobierania zasiłku lub

świadczenia przedemerytalnego jest nieskładkowym okresem ubezpieczenia, tyle

że nie jest okresem podlegania pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu także

dlatego, że świadczenie przedemerytalne jest finansowane ze środków Funduszu

Pracy (art. 4 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych,

Dz.U. Nr 120, poz. 1252 ze zm.) i nie podlega dalej składkowemu obowiązkowi

ubezpieczenia. Warto także zwrócić uwagę, że nabycie prawa do świadczenia

przedemerytalnego, które przysługuje po rozwiązaniu stosunku pracy i bez

świadczenia pracy, jest sui generis przywilejem płatnym ze środków Funduszu

Pracy, który przysługuje ze względu na utratę zatrudnienia do dnia osiągnięcia

powszechnego wieku emerytalnego. Oznacza to, że kontrowersyjne byłoby

nierozważne przyznawanie osobom pobierającym świadczenia przedemerytalne

kolejnych przywilejów, jakim jest niewątpliwie możliwość uzyskania prawa do

emerytury pracowniczej w obniżonym wieku emerytalnym przed datą osiągnięcia

powszechnego wieku emerytalnego, w której ustaje prawo do pobierania

świadczenia przedemerytalnego.

Wprawdzie pobieranie świadczenia przedemerytalnego przez osobę, która

przed nabyciem prawa do tego świadczenia była pracownikiem, nie stoi na

przeszkodzie uznaniu, iż przed złożeniem wniosku o emeryturę taka osoba była

pracownikiem, tzn. że ostatnim tytułem jej podlegania ubezpieczeniom społecznym

było pozostawanie w stosunku pracy, ale jest to możliwe tylko wtedy, gdy taka

osoba nie zostaje następnie na jakikolwiek okres objęta niepracowniczym

ustawowym obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, np. ubezpieczeniem

rolniczym, co sprawia, że taki niepracowniczy tytuł staje się ostatnim tytułem

8

podlegania ubezpieczeniom społecznym, bez względu na jakikolwiek, choćby krótki

okres podlegania temu innemu (niepracowniczemu) ubezpieczeniu społecznemu.

Takie stanowisko w ocenie cechy „krótkotrwałości” podlegania innemu ostatniemu

niepracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego zajął Sąd Najwyższy w

uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 17 grudnia 2009 r., I UZP 7/09 (OSNP 2010

nr 11-12, poz. 141), przyjmując, że ubezpieczeni urodzeni przed dniem 1 stycznia

1949 r., którzy po rozwiązaniu stosunku pracy do czasu złożenia wniosku o

wcześniejsza emeryturę otrzymywali świadczenie przedemerytalne i w okresie jego

pobierania zawarli umowę zlecenia, z tytułu której podlegali ubezpieczeniom

społecznym, nie mogą być uznani za ubezpieczonych, którzy ostatnio, przed

zgłoszeniem wniosku o emeryturę, byli pracownikami w rozumieniu art. 29 ust. 2

pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wykładnię tę skład powiększony

uzasadniał już historycznie tym, że uprawnienie do wcześniejszego przejścia na

emeryturę przysługiwało wyłącznie pracownikom, którzy legitymowali się

określonym okresem zatrudnienia, rozumianym jako wykonywanie pracy w ramach

stosunku pracy (zakres przedmiotowy). Uprawnienie to miało zatem pracowniczy, a

nie powszechny charakter. Także w aktualnie obowiązującym stanie prawnym

utrzymane zostały dotychczasowe (poprzednie) zasady wcześniejszego

przechodzenia na emeryturę osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r.,

wymagające spełnienia kryterium podlegania ubezpieczeniom pracowniczym, co

sprawia, że emerytura przyznawana na podstawie art. 29 ustawy emerytalnej ma

charakter uprawnienia pochodnego od pracowniczego ubezpieczenia społecznego.

Wynika to z samej treści tego przepisu stanowiącego, że prawo do wcześniejszej

emerytura przysługuje ubezpieczonym, którzy łącznie spełniają następujące

warunki: ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę, byli pracownikami oraz

w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub

ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym pozostawali w stosunku pracy co

najmniej przez 6 miesięcy, chyba że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę są

uprawnieni do renty z tytułu niezdolności do pracy (ust. 2 pkt 1 i 2). Warunków tych

nie muszą spełniać osoby, które przez cały wymagany okres podlegały

ubezpieczeniu z tytułu pozostawania w stosunku pracy (ust. 3). Prawo do

wcześniejszej emerytury (emerytury w niższym wieku emerytalnym) z art. 29

9

ustawy przysługuje zatem wyłącznie ubezpieczonemu z tytułu zatrudnienia

(pozostawania w stosunku pracy). Takie świadczenie nie przysługuje natomiast

ubezpieczonym z innych tytułów, w tym z tytułu wykonywania pracy na podstawie

umów cywilnoprawnych lub z tytułu rolniczego podlegania ubezpieczeniom

społecznym. Wprawdzie w orzecznictwie nie ma już wątpliwości, że prawo do

emerytury na podstawie art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS może nabyć

także ubezpieczony, który w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego nie pozostawał

w ubezpieczeniu pracowniczym, bowiem przyjmuje się, że ubezpieczenie

pracownicze czasowo nie musi być znaczące w stosunku do całego okresu

ubezpieczenia, z tym tylko, że musi poprzedzać wystąpienie z wnioskiem o

emeryturę, chyba że wypełnia cały wymagany okres ubezpieczenia. Nie stawia się

zatem warunku, że emerytura przysługuje tylko tym ubezpieczonym, którzy byli

pracownikami w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego. Z wykładni językowej norm

zawartych w art. 29 ustawy emerytalnej wynika jednak, że istnieje ścisły związek

między ubezpieczeniem pracowniczym a prawem do wcześniejszej emerytury

przewidzianym jedynie dla tej kategorii ubezpieczonych z tytułu pracowniczego

zatrudnienia, co wymaga podlegania ubezpieczeniu z tytułu pozostawania w

stosunku pracy przez cały okres wymagany dla nabycia tego uprawnienia (ust. 3),

albo pozostawania w stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy w okresie

ostatnich (przed złożeniem wniosku) 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniom

społecznym i równoczesnego posiadania ostatnio przed złożeniem wniosku statusu

ubezpieczonego będącego pracownikiem (ust. 2 pkt 1 i 2). Ostatecznie Sąd

Najwyższy w składzie powiększonym uznał, że przesłanka z art. 29 ust. 2 pkt 1

ustawy emerytalnej jest spełniona tylko wówczas, gdy pomiędzy ustaniem

ostatniego stosunku pracy a złożeniem wniosku o emeryturę nie wystąpił żaden

okres podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu niezwiązanego z

zatrudnieniem w charakterze pracownika. Pobieranie po ustaniu stosunku pracy

świadczenia przedemerytalnego nie niweczy zatem możliwości spełnienia

omawianego warunku dopóty, dopóki osoba je otrzymująca nie zostaje objęta

obowiązkiem podlegania ubezpieczeniom społecznych z innego tytułu niż

pracowniczy. Oznacza to, że ubezpieczonego, który ostatnio przed złożeniem

wniosku o wcześniejszą emeryturę pracowniczą został objęty ustawowym tytułem

10

podlegania ubezpieczeniom społecznym niezwiązanym z zatrudnieniem w

charakterze pracownika (w rozpoznawanej sprawie rolniczym tytułem

ubezpieczenia społecznego) nie można uznać za tego, który spełnił warunek z art.

29 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej.

W rozpoznawanej sprawie jedynie zatem potencjalne zakwestionowanie

legalności krótkotrwałego (7-dniowego) objęcia ubezpieczonego rolniczym tytułem

podlegania ubezpieczeniom społecznym mogłoby prowadzić do przyjęcia, że

ostatnim tytułem jego ubezpieczenia było ubezpieczenie pracownicze. Nawet

jednak w razie potencjalnego - ze względu na szczególne okoliczności spóźnionego

przyznania ubezpieczonemu prawa do świadczenia przedemerytalnego, które

wyłączało go z objęcia rolniczym tytułem ubezpieczenia społecznego, i uznania za

„ostatni” tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym stosunku pracy („bycia

pracownikiem”) - ubezpieczony, który pobierał świadczenie przedemerytalne

niewątpliwie z pracowniczego tytułu, powinien wykazać, że w okresie liczonym

względem daty złożenia przezeń wniosku o emeryturę jego stosunek pracy (będący

potencjalnie jego ostatnim tytułem podlegania ubezpieczeniu emerytalnemu i

rentowym) został rozwiązany w przeszłości limitowanej (ograniczonej) warunkami

określonymi w art. 29 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach. Warunki te

pozostają w koniunkcji określonej łącznikiem (spójnikiem) „oraz”, co oznacza, że

prawo do wcześniejszej emerytury pracowniczej przysługuje ubezpieczonym, którzy

nie tylko ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę byli pracownikami (pkt

1), ale także - co wynika z zastosowanej koniunkcji (łącznika) „oraz” - w okresie

ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom

emerytalnemu i rentowym pozostawali w stosunku pracy co najmniej przez 6

miesięcy. Przyjmuje się, że w praktyce wymagałoby to wykazania, że na 1,5 roku

przed złożeniem wniosku o emeryturę ubezpieczony pozostawał w stosunku pracy

trwającym co najmniej 6 miesięcy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5

maja 2009 r., I UK 352/08, LEX nr 513014). Prawo do wcześniejszej emerytury

pracowniczej zostało bowiem powiązane z kryterium podlegania pracowniczemu

ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym w okresie poprzedzającym złożenie

wniosku o emeryturę. Posiadanie przez ubezpieczonego pracowniczego statusu

przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury

11

pracowniczej wynika ze szczególnych zasad nabywania tego świadczenia, które nie

powstaje z mocy prawa z chwilą spełnienia przesłanek dotyczących wieku oraz

okresu składkowego i nieskładkowego, lecz wymaga złożenia wniosku o przyznanie

tego świadczenia (art. 116 ust. 1 in principio ustawy o emeryturach i rentach z

FUS), a co za tym idzie, wymaga wykazania, między innymi, pracowniczego

statusu ubezpieczeniowego w okresie przed złożeniem wniosku o wcześniejszą

emeryturę pracowniczą (poza sytuacją określoną w art. 29 ust. 3 ustawy o

emeryturach i rentach, jeżeli przez cały okres wymagany do nabycia prawa do

emerytury ubiegający się o świadczenie podlegał ubezpieczeniom społecznym z

tytułu pozostawania w stosunku pracy). W celu zweryfikowania możliwych do

ujawnienia wątpliwości i wydania prawidłowego wyroku Sąd Najwyższy orzekł jak w

sentencji na podstawie art. 39815

k.p.c.