II CNP 52/10

Sygn. akt II CNP 52/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 14 stycznia 2011 r.,

skargi A. Z.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 5 stycznia 2010 r., wydanego

w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "W." w S.

przeciwko A. Z. i M. B.- Z.

o zapłatę,

oraz z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "W." w S.

przeciwko S. S. i B. S.

o zapłatę,

1) oddala skargę;

2) zasądza od A. Z. na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "W."

w S. kwotę 1.200 (tysiąc dwieście) zł tytułem kosztów

postępowania.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z 5 stycznia 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanego

A. Z. od wyroku Sądu Rejonowego z 7 lipca 2009 r. zasądzającego w pkt 1

solidarnie od A. Z. i M. B.-Z. na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej „W.” w S. kwotę

10.581,44 zł, tytułem uzupełnienia wkładu budowlanego po ostatecznym

rozliczeniu kosztów inwestycji budowlanej oraz zasądził od apelującego na rzecz

powódki kwotę 1.200 zł tytułem kosztów postępowania.

Zgodnie z ustaleniami faktycznymi, które stanowiły podstawę wydania tego

wyroku, pozwani A. Z. i M. B.-Z. są członkami powodowej Spółdzielni. W 1992 r.

powódka podjęła działania zmierzające do wybudowania na oddanej jej w

użytkowanie wieczyste nieruchomości przy ul. D. 21b w S. garażu z 31 boksami

podziemnymi i 3 boksami nadziemnymi. A. Z. pozostający w związku małżeńskim

z M. B.-Z. 9 maja 1994 r. zawarł ze Spółdzielnią umowę o wybudowanie garażu

podziemnego i przydzielenie mu go na zasadach spółdzielczego własnościowego

prawa do lokalu użytkowego. Koszty budowy garażu zostały w tej umowie

określone na 5.000 zł i 146,83 zł za opracowania projektowe. Aneksem z 1 marca

1995 r. koszty te zostały podwyższone do 6.000 zł. W styczniu 1995 r. pozwany

wystąpił o zawarcie umowy o wybudowanie i przydział drugiego boksu

garażowego i taka umowa została z nim zawarta, przy określeniu kosztów budowy

garażu na 5.000 zł i 146,83 zł za opracowania projektowe. Następnie pozwany

zawarł ze Spółdzielnią umowę o wybudowanie i przydział trzeciego boksu

garażowego. Tytułem wkładów Spółdzielnia przyjęła od A. Z. i M. B.-Z. wpłaty w

kwotach: za pierwszy garaż – 6.137,52 zł, za drugi – 5.837,52 zł i za trzeci –

6.500 zł. Pozwany i M. B.-Z. kupili boks garażowy od innego członka Spółdzielni i

lokal ten został im przydzielony 3 marca 2000 r.

W umowie o roboty budowlane z 17 maja 1994 r. powódka powierzyła M. F.

wybudowanie garaży w terminie do 30 września 1994 r., z materiałów własnych i

przy użyciu własnego sprzętu wykonawcy, za wynagrodzeniem ryczałtowym

5.000 zł za każdy garaż. Kolejnymi aneksami strony umowy o roboty budowlane

3

przesuwały terminy wykonania robót i podwyższyły wynagrodzenie ryczałtowe do

6.000 zł za każdy boks garażowy. Powódka rozliczała wpłaty na koszty budowy i

wynagrodzenie wykonawcy w ramach specjalnie wydzielonego konta w systemie

informatycznym. W grudniu 1994 r. powódka uniemożliwiła wykonawcy

kontynuowanie robót z uwagi na naruszenie umówionego terminu ich zakończenia

i w 1995 r. powierzyła innym osobom wykonanie prac, których nie skończył M. F.

W postępowaniu przed Sądem Okręgowym, a następnie przed Sądem

Apelacyjnym, M. F. dochodził zasądzenia wynagrodzenia za wykonane prace

budowlane i 10 października 2000 r. uzyskał wyrok zasądzający na jego rzecz od

Spółdzielni 75.450 zł z odsetkami.

W dniu 1 września 1995 r. powódka przydzieliła pozwanemu boks

garażowy nr 23, a M. B.-Z. boks garażowy nr 29. Od tego momentu powódka

obciążała członków, którym przydzieliła garaże, opłatami eksploatacyjnymi za

korzystanie z nich, a oświadczeniem z 21 kwietnia 1997 r. wstępnie rozliczyła

wkłady członkowskie i koszty zadania inwestycyjnego. Równocześnie powódka

prowadziła prace zmierzające do zakończenia zadania inwestycyjnego, co

nastąpiło w 2003 r. i 18 grudnia 2003 r., zawiadomiła organ nadzoru budowlanego

o zakończeniu budowy garaży. Łączna wartość nakładów poniesionych przez

powódkę na wybudowanie kompleksu garaży wynosiła 339.240,16 zł. Po

ostatecznym rozliczeniu kosztów tej inwestycji w 2003 r., powódka określiła

koszty budowy jednego garażu podziemnego na 10.252,46 zł, a nadziemnego na

8.587,56 zł i w styczniu 2004 r., wezwała A. Z. i M. B.-Z. o dopłatę niepokrytych

części wkładów. Pozwani odmówili zapłaty.

Uchwałą z 22 czerwca 2005 r. nr 13/2005 Nadzwyczajne Zgromadzenie

Członków powódki przyjęło, że ujemny bilans powódki za 2005 r. zostanie pokryty

dodatkowymi wpłatami członków w kwotach po 2,70 zł od 1m powierzchni lokalu

mieszkalnego i po 36 zł miesięcznie od jednego boksu garażowego, z zaliczeniem

na uzupełnienie wkładów na budowę garaży, począwszy od lipca 2005 r.

Uchwała ta została uchylona orzeczeniem sądowym. Uchwałą z 4 czerwca 2007

r., nr 28/2007 Walne Zgromadzenie Członków powódki przyjęło nowe zasady

pokrycia straty bilansowej. Uchwała ta została zaskarżona i uchylona

4

orzeczeniem sądowym, z uwagi na nałożenie na wszystkich członków Spółdzielni

obowiązku pokrycia kwoty zasądzonej na rzecz wykonawcy garaży.

Małżeństwo A. Z. i M. B.-Z. zostało rozwiązane przez rozwód.

Powództwo skierowane przeciwko A. Z. i M. B.-Z. Sąd Rejonowy uznał za

zasadne, a jako podstawę prawną roszczenia powódki wskazał art. 17 ustawy z

15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz.

1116 ze zm.; dalej - u.s.m.) w brzmieniu obowiązującym 29 stycznia 2004 r., a

zatem w dniu podjęcia przez Komisję Rewizyjną powódki uchwały w sprawie

zatwierdzenia ostatecznego rozliczenia wysokości wkładów budowlanych za

garaże. Za zasadne uznał Sąd Rejonowy oznaczenie przez Spółdzielnię

wysokości wydatków na inwestycję garażową na 335.001,36 zł, kosztu jednego

boksu garażowego podziemnego na 10.252,46 zł, a nadziemnego na 8.587,56 zł i

wskazał, że skoro wpłaty A. Z. i M. B.-Z. na poczet wkładów budowlanych nie

pokryły pełnej ich wysokości, to mają oni obowiązek dopłacić do wkładu za

pierwszy garaż – 4.114,94 zł, za drugi – 4.414,94 zł, za trzeci – 2.087,56 zł.

Zarzut przedawnienia zgłoszony przez pozwanych Sąd uznał za bezzasadny,

przyjmując, że roszczenie spółdzielni w stosunku do jej członka o uzupełnienie

wkładu budowlanego przedawnia się w terminie dziesięcioletnim.

Sąd Okręgowy zaakceptował zarówno ustalenia faktyczne Sądu

Rejonowego, jak i sposób dokonania oceny dowodów przez ten Sąd i ocenę

prawną sprawy. Sąd Okręgowy wskazał, że z art. 19 § 3 ustawy z 16 września

1982 r. - Prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz. U. 2003, Nr 188, poz. 1848 ze zm.;

dalej - pr. spółdz.), na naruszenie którego powoływał się apelujący, wynika,

że członek spółdzielni nie odpowiada wobec jej wierzycieli za jej zobowiązania.

W realiach rozstrzyganej sprawy zasądzona od powódki na rzecz M. F. kwota

75.450 zł stanowi koszt budowy garaży obciążający osoby nabywające prawa do

tych lokali. Artykuł 208 § 1 pr. spółdz. (w brzmieniu obowiązującym w dacie

zawarcia umów o wybudowanie i przydział garaży) obligował członków spółdzielni

do uczestniczenia w kosztach budowy, eksploatacji i utrzymania nieruchomości

spółdzielczych, a według art. 226 pr. spółdz. obowiązki te realizowane miały być

przez wniesienie wkładu budowlanego na zasadach określonych w statucie i w

5

wysokości odpowiadającej całości kosztów budowy przypadających na lokal oraz

przez wnoszenie opłat związanych z używaniem lokalu. Wydatki Spółdzielni,

poniesione w związku z realizowaniem zadania inwestycyjnego w postaci budowy

zespołu boksów garażowych w sposób zgodny z art. 208 § 1 i art. 226 pr. spółdz.,

obciążyły osoby, które uzyskały spółdzielcze własnościowe prawa do

poszczególnych garaży.

Wyrok Sądu Okręgowego z 5 stycznia 2010 r. pozwany A. Z. zaskarżył w

całości skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,

w której zarzucił, że orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem: przepisów

prawa materialnego, to jest art. 118 k.c. poprzez nieuwzględnienie podniesionego

przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia i art. 19 § 3 pr. spółdz.

poprzez jego niezastosowanie i zaliczenie do kosztów budowy garaży należności

zasądzonych od spółdzielni na rzecz M. F. i tym samym obciążenie pozwanego A.

Z. jako członka spółdzielni odpowiedzialnością za jej zobowiązania, oraz z

naruszeniem przepisów postępowania, to jest art. 385 k.p.c. w zw. art. 365 § 1

k.p.c. poprzez oddalenie apelacji pozwanego jako bezzasadnej w sytuacji

niedopatrzenia się w orzeczeniu Sądu pierwszej Instancji uchybienia

polegającego na zaliczeniu do kosztów budowy garaży kwoty 75.450 zł

zasądzonej od Spółdzielni Mieszkaniowej „W.” na rzecz M. F. i jednocześnie

obciążenie nią skarżącego jako członka spółdzielni w sytuacji prawomocnego

uchylenia niezgodnych z prawem uchwał powodowej spółdzielni dotyczących

obciążenia członków powyższą kwotą będącą stratą bilansową.

Pozwany wniósł o stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonego

wyroku Sądu Okręgowego.

W odpowiedzi na skargę powódka wniosła o jej oddalenie i zasądzenie od

pozwanego A. Z. na jej rzecz kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Stosownie do art. 42410

k.p.c., Sąd rozpoznaje skargę o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w granicach zaskarżenia oraz

w granicach podstaw, a według art. 4244

k.p.c. podstawą skargi nie mogą być

zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Ocenę sposobu

6

zastosowania prawa materialnego i procesowego przez Sąd Okręgowy trzeba

zatem odnieść do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia

przez ten Sąd.

Powódka dochodziła solidarnie od pozwanych zapłaty różnicy pomiędzy

wysokością ostatecznie ustalonych kosztów budowy garaży a wysokością kwot

wpłaconych przez pozwanych na podstawie wstępnego ustalenia wysokości

wkładu budowlanego. Ostateczne rozliczenie kosztów budowy przedmiotowych

garaży nastąpiło bezspornie 29 stycznia 2004 r. i od tej daty też rozpoczął się

bieg terminu przedawnienia roszczenia o uzupełnienie wpłat na poczet wkładów

budowlanych związanych z prawem do każdego z garaży przydzielonych

pozwanemu i M. B.-Z. Nie sposób zgodzić się z zarzutem skarżącego, jakoby Sąd

Okręgowy dopuścił się naruszenia art. 118 k.c. przez błędne przyjęcie, iż dla

dochodzonego przez powódkę roszczenia ustawa przewiduje dziesięcioletni

termin przedawnienia. W judykaturze ugruntowany jest pogląd, iż działalność

spółdzielni mieszkaniowej nie ma jednorodnego charakteru. W ramach stosunków

z członkami działalność ta jest prowadzona na ich rzecz i nie ma charakteru

gospodarczego, bowiem członkowie są beneficjentami, a nie uczestnikami tej

działalności, natomiast prowadzona „na zewnątrz” na rzecz innych

przedsiębiorców lub polegająca na administrowaniu cudzymi zasobami ma

charakter gospodarczy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 20 października

1999 r., III CKN 372/98, OSNC 2000, nr 4, poz. 81). W uchwale z 20 grudnia 2001

r., III CZP 73/2001, OSNC 2002, nr 10 poz. 119, Sąd Najwyższy wyjaśnił,

że spółdzielnia mieszkaniowa może na podstawie art. 226 § 1 pr. spółdz. żądać

uzupełnienia wkładu budowlanego po ostatecznym rozliczeniu kosztów budowy

w razie nieważności swego oświadczenia w przedmiocie ostatecznego rozliczenia

kosztów budowy, a w uzasadnieniu stwierdził, że roszczenie z tego tytułu ulega

dziesięcioletniemu przedawnieniu (art. 118 k.c.). W wyroku z 18 października

2006 r., II CNP 32/06, Lex nr 445233, Sąd Najwyższy stwierdził niezgodność

z prawem prawomocnego wyroku wydanego przez sąd przy przyjęciu poglądu

o trzyletnim terminie przedawnienia roszczeń spółdzielni w stosunku do członka

o uzupełnienie wkładu budowlanego.

7

W świetle powyższego, stanowisko pozwanego, który utrzymuje,

że w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy powinien uznać, że roszczenie powódki

przedawniło się w trzyletnim terminie, uznać trzeba za oczywiście błędne.

Trzyletni termin przedawnienia mógł mieć natomiast zastosowanie w odniesieniu

do roszczeń powódki do podmiotów gospodarczych zaangażowanych w proces

inwestycyjny w związku z budową garaży, ale rozważanie tych kwestii wykracza

poza przedmiot postępowania w sprawie zakończonej zaskarżonym przez

pozwanego prawomocnym wyrokiem.

2. Artykuł 19 § 3 pr. spółdz. stanowi, że członek spółdzielni nie odpowiada

wobec wierzycieli spółdzielni za jej zobowiązania.

Ustalenie wysokości kosztów faktycznie poniesionych przez powódkę na

realizację budowy zespołu garażowego nastąpiło w oparciu o opinię biegłej

sądowej z zakresu księgowości A. D., która do kosztów budowy garaży zaliczyła

również kwotę 75.450 zł (jako stratę bilansową) zasadzoną od powodowej

Spółdzielni na rzecz M. F. prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 10

października 2000 r. Nie ma racji skarżący, o ile twierdzi, że skoro kwotę 75.450

zł zasądzono wprost od powódki, to nie może ona obciążać jednocześnie

członków spółdzielni, w tym także podmiotów spółdzielczych własnościowych

praw do garaży. Kwota, o której tu mowa rzeczywiście stanowi dług własny

powodowej Spółdzielni z umowy o roboty budowlane w stosunku do wykonawcy

robót i oczywiście nie jest długiem członków spółdzielni w stosunku do M. F., bo

poszczególnych członków Spółdzielni z M. F. nie łączyła umowa o roboty

budowlane. Kwota 75.450 zł, jako należność wykonawcy robót budowlanych

prowadzących do wzniesienia obiektu budowlanego stanowiła część kosztów jego

budowy. Do tych kosztów nie zostały natomiast zaliczone dodatkowe koszty

poniesione przez Spółdzielnię po przegranym procesie z wykonawcą, tj. odsetki,

koszty procesu. Te dodatkowe koszty stanowiły element straty bilansowej

powódki.

Koszty budowy obiektu, w którym powstały lokale przydzielane członkom

Spółdzielni, muszą być pokryte przez tych członków, na rzecz których

Spółdzielnia wybudowała i przydzieliła lokale, nie zaś przez wszystkich członków

8

Spółdzielni. Sąd Okręgowy prawidłowo uznał zatem, że wkład budowlany, jaki

miał obowiązek wpłacić pozwany w związku z zawarciem z powódką umowy

o wybudowanie i przydzielenie mu garaży na zasadach prawa własnościowego

winien być obliczony z uwzględnieniem wydatków poniesionych na pokrycie

należności wykonawcy robót budowlanych i jasno wyłożył to stanowisko

w motywach uzasadnienia.

3. Nie sposób zgodzić się także z zarzutem naruszenia przez Sąd

Okręgowy art. 385 k.p.c. w zw. art. 365 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy ustalił, że dwie

kolejne uchwały organów powódki dotyczące pokrycia jej straty bilansowej

poprzez członków spółdzielni zostały przez sądy prawomocnie uchylone jako

niezgodne z prawem. Sąd Okręgowy wskazał także (czego pozwany w skardze

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku już nie czyni)

na przyczyny, które zadecydowały o uchyleniu tych uchwał, a mianowicie

zakwestionowanie stanowiska organów Spółdzielni, że poszczególne pozycje jej

wydatków, które złożyły się na wyliczoną stratę bilansową miały zostać pokryte

przez wszystkich członków Spółdzielni. Z takimi przyczynami uchylenia uchwał nie

jest sprzeczne stanowisko zakładające, że te wydatki, które Spółdzielnia poniosła

na koszty wybudowania garaży powinni ostatecznie ponieść członkowie

Spółdzielni, którym garaże zostały przydzielone.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 42411

§ 1 k.p.c. oraz art. 98

§ 1 i 3, art. 108 § 1 k.p.c. i § 12 ust. 5 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy

prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. 2002,

nr 163, poz. 1349 ze zm.), Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

9