II PK 150/10

Sygn. akt II PK 150/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Romualda Spyt

SSA Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. A. i in. , przeciwko Polskiemu Koncernowi Naftowemu

O. S.A.

o nagrodę jubileuszową,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 stycznia 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P.

z dnia 22 marca 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. do

ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powodowie w lipcu i sierpniu 2009 r. złożyli do Komisji Pojednawczej

Polskiego Koncernu Naftowego O. S.A. wnioski o wypłatę nagród jubileuszowych.

Postępowanie pojednawcze zakończyło się w dniu 18 sierpnia 2009 r. Pozwany

podtrzymał swoje wcześniejsze decyzje co do sposobu obliczania stażu pracy

uprawniającego do nagród jubileuszowych i nie wyraził zgody na wypłacenie tych

nagród powodom. Wobec powyższego pracownicy wnieśli o przekazanie ich spraw

do Sądu Pracy.

W pismach procesowych z dnia 14 września 2009 r. powodowie określili

wysokość dochodzonych kwot. M. A. sprecyzował, iż wnosi o zasądzenie na jego

rzecz od w/w pracodawcy kwoty 17.268,74 złotych tytułem nagrody jubileuszowej

za 40 lat pracy wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 02.04.2009 r. do dnia

zapłaty.

K. B. pismem z dnia 14 września 2009 r. wskazał, iż domaga się kwoty

15.016,21 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 02.04.2009 r. do dnia

zapłaty tytułem nagrody za 35 lat pracy.

K. M. w piśmie z dnia 14 września 2009 roku sprecyzował, iż wnosi o

zasądzenie na jego rzecz kwoty 38.444,88 złotych wraz z ustawowymi odsetkami

od dnia 02.04.2009 r. do dnia zapłaty tytułem 3 nagród jubileuszowych za: 25, 30

i 35 lat pracy.

Z. A. wniósł o zasądzenie na jego rzecz kwoty 19.664 złotych wraz z

ustawowymi odsetkami od dnia 02.04.2009 r. do dnia zapłaty tytułem nagrody za

40 lat pracy.

J. S. domagał się zasądzenia na jego rzecz kwoty 12.295,38 złotych wraz z

ustawowymi odsetkami od dnia 02.04.2009 r. do dnia zapłaty tytułem nagrody za

30 lat pracy.

Pozwany w odpowiedzi na pozwy wniósł o oddalenie powództwa w całości.

W uzasadnieniu wskazał, iż w myśl przepisów dotychczasowego Zakładowego

Układu Zbiorowego Pracy PKN O. SA oraz zgodnie z warunkami określonymi w

uchylonym Zarządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 23 grudnia 1989 roku

3

w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody

jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania, pracodawca nie zaliczył:

1. M. A. - okresu 3 lat i 3 dni zatrudnienia w C. W., gdyż umowa uległa

rozwiązaniu przez pracodawcę bez wypowiedzenia z winy pracownika;

2. K. B. - okresu 1 roku , 6 miesięcy i 10 dni pracy w H. W. oraz 2 miesięcy i 25

dni pracy w P. P. - wobec porzucenia przez powoda pracy w obu

przypadkach;

3. K. M. - okresu 13 lat 9 miesięcy i 13 dni pracy w M. P. - wobec rozwiązania

umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika;

4. Z. A. - okresu 3 lat i 6 miesięcy zatrudnienia w prywatnym Zakładzie

Ślusarska - Samochodowym E. B.;

5. J. S. - okresu 5 miesięcy i 4 dni zatrudnienia w M. - wobec porzucenia pracy

przez powoda.

Jednocześnie pozwany podniósł, iż w przypadku zaliczenia tych okresów

do ogólnego stażu pracy - powodowie ukończyli wymienione przez nich w

pozwach okresy pracy przed wejściem w życie 1 kwietnia 2009 r. nowego układu

zbiorowego pracy, dlatego ten nowy układ zbiorowy nie może być zastosowany.

Pozwany podniósł ponadto zarzut przedawnienia.

Postanowieniem z dnia 5 października 2009 r. Sąd Rejonowy w P. połączył

do wspólnego rozpoznania powyższe sprawy na podstawie art. 219 k.p.c., a

następnie wyrokiem z dnia 8 października 2009 r. wydanym w sprawie o sygn. akt

IV P …/09 w pkt I zasądził od pozwanego Polskiego Koncernu Naftowego O.

Spółka Akcyjna na rzecz powodów: M. A. kwotę 17.268,74 zł, Z. A. kwotę 19.644

zł, K. B. kwotę 15.016,21 zł, K. M. kwotę 38.444,88 zł, J. S.i kwotę 12.295,38 zł –

wszystkie z ustawowymi odsetkami od dnia 2 kwietnia 2009 r. do dnia zapłaty.

Ponadto, zasądził od pozwanego na rzecz każdego z powodów kwoty po 1.817 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W pkt III wyroku Sąd nakazał

pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w P. kwotę

5.134,46 zł tytułem nieuiszczonej opłaty sądowej. Ponadto wyrokowi w punkcie I

4

nadał rygor natychmiastowej wykonalności do wysokości jednomiesięcznego

wynagrodzenia za pracę każdego z powodów.

Oceniając zasadność roszczeń, Sąd Rejonowy uznał, iż pracownik nabywa

prawo do nagrody jubileuszowej w dacie wejścia w życie przepisów

przewidujących korzystniejsze dla niego warunki jej nabycia, jeżeli ma w tym dniu

wymagany staż pracy ustalony według nowych przepisów. W rezultacie stwierdził,

że pozwany bezpodstawnie pominął wypłatę jednej z nagród jubileuszowych (w

przypadku K. M. - trzech nagród) dla każdego z powodów. Wobec powyższego

Sąd stwierdził, iż powodowie nabyli prawo do nagród jubileuszowych za wskazane

w pozwach okresy. Za dzień nabycia uprawnień Sąd Rejonowy przyjął dzień 1

kwietnia 2009 r. - stosownie do treści zacytowanego powyżej wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 21 sierpnia 1996 r. W konsekwencji stwierdził, iż wbrew

stanowisku strony pozwanej, nie doszło również do przedawnienia roszczeń

powodów. Roszczenia te stały się bowiem wymagalne dopiero po dniu wejścia w

życie nowego ZUZP - tj. w dniu 1 kwietnia 2009 r.

Po rozpoznaniu apelacji pozwanego Sąd Okręgowy w P. VI Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 22 marca 2010 r. oddalił apelację.

Na wstępie Sąd Okręgowy stwierdził, że w pełni podziela i przyjmuje za

własne ustalenia faktyczne i ocenę prawną przedstawioną przez Sąd I instancji, a

także ustalił, że kwota poszczególnych roszczeń, jak i fakt przepracowania przez

każdego z powodów wymaganego czasu pracy do wypłaty nagrody jubileuszowej

jest bezsporna.

Uznając, że spór między stronami wynikał ze zmiany sposobu naliczania

stażu pracy uprawniającego do wypłaty nagrody jubileuszowej, wynikającego z

wejścia w życie z dniem 1 kwietnia 2009 r. Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy

dla Pracowników PKN O. S.A. - Sąd Okręgowy zaakceptował stanowisko Sądu

Najwyższego, wyrażone w wyroku z dnia 21 sierpnia 1996 r., w sprawie

oznaczonej I PRN 62/96, uznając, że ma ono pełne zastosowanie w niniejszej

sprawie.

W ocenie Sądu Okręgowego wykładnia przepisów nowego ZUZP (które

wprowadziło bardziej korzystny dla pracowników sposób obliczania stażu pracy dla

nabycia nagrody jubileuszowej), zgodnie z którą pracownik nie nabywa prawa do

5

nagrody tylko dlatego, że okres pracy w myśl nowych, tym aktem wprowadzonych

zasad, upłynąłby wcześniej, nie może być uznana za prawidłową. Okres obliczany

według nowych zasad nie może upłynąć zanim zostały one wprowadzone.

Przepisy nowego ZUZP należy rozumieć w ten sposób, że w 1 kwietnia 2009 r.

mijają okresy uprawniające do nabycia nagrody, choćby w razie ich wyliczenia w

myśl nowych zasad przypadały na datę wcześniejszą. Natomiast datą nabycia

prawa do nagrody jest data wejścia w życie regulacji prawnej.

Aby więc uznać, że postanowienia układu zakładowego z dnia 24 listopada

2008 r. nie mają zastosowania do powodów, to należało wskazać przepisy

przejściowe, obowiązujące w tym dniu i zawierające odmienne unormowania w tym

zakresie. Takich przepisów międzyczasowych – w ocenie Sądu Okręgowego - nie

było, a skoro poprzedni ZUZP przestał obowiązywać z dniem 1 kwietnia 2009 r.

(wejście w życie nowego układu), to niemożliwe jest w sposób oczywisty

traktowanie pracowników według uprzednio obowiązującego u strony pozwanej w

tym zakresie ZUZP, gdyż utracił on moc.

Celem uchwalenia nowego ZUZP było korzystniejsze zaliczenie okresów

pracy u innych pracodawców do uzyskania prawa do nagrody jubileuszowej. W

konsekwencji - polepszenie sytuacji pracowników poprzez przyspieszenie

terminów uzyskiwania przez nich kolejnych nagród jubileuszowych. Oczywiste jest

przy tym, że owo polepszenie musi dotyczyć sytuacji wszystkich pracowników. Za

takim rozumowaniem przemawia również brak przepisów międzyczasowych -

pracodawca chciał, aby nowe postanowieniami ZUZP objęły jednolicie wszystkich

pracowników. W wyniku wejścia w życie nowych przepisów, powodowie z dniem 1

kwietnia 2009 r. spełnili przesłankę odpowiedniego stażu pracy w czasie

zatrudnienia i nabyli prawo do nagrody jubileuszowej.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia roszczenia o zapłatę nagród

jubileuszowych za 25 i 30 lat pracy dla K. M.a, Sąd podkreślił, iż w chwili uzyskania

przez powoda stażu wymaganego do nagrody jubileuszowej za 25 lat pracy, tj. w

dniu 15 września 1996 r., u pozwanego nie obowiązywał jeszcze ZUZP z 24

listopada 2008 r., dotyczący zaliczania do stażu pracy także okresu zatrudnienia

poza PKN O. SA - bez względu na charakter zakładu pracy (uspołeczniony, czy

prywatny) i bez względu na sposób rozwiązania stosunku pracy. W wyniku wejścia

6

w życie nowego ZUZP, powodowi do ogólnego okresu zatrudnienia został

zaliczony okres 13 lat, 9 miesięcy i 13 dni pracy w M. Tym samym, w dniu 15

września 1996 r. powodowi przysługiwało prawo do nagrody jubileuszowej za 25

lat pracy. Roszczenie to stało się jednak wymagalne dopiero w dniu wejścia w

życie nowego ZUZP, tj. 1 kwietnia 2009 r. Zgodnie z art. 120 § 1 k.c. bieg

przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

Zastosowanie art. 9 § 4 k.p. do § 7 Załącznika nr 6 do ZUZP z dnia 24

listopada 2008 r. polega – zdaniem Sądu Okręgowego - na stwierdzeniu, że ten §

7 Załącznika dotyczy wszystkich pracowników i zasady dotyczące obliczania stażu

pracy wynikające z tegoż postanowienia dotyczą jednakowo wszystkich

pracowników pozwanej spółki, stanowiąc podstawę przyznania powodom kwot

wymienionych w zaskarżonym wyroku. Z tych względów Sąd na podstawie art.

385 k.p.c. oddalił apelację.

Od wyroku tego wniósł skargę kasacyjną pełnomocnik pozwanego,

zaskarżając wyrok w całości. Wyrokowi Sądu Okręgowego zarzucił naruszenie

prawa materialnego, a mianowicie: art. 3 k.c. w związku z art. 300 k.p. poprzez

wadliwą jego wykładnię i przyjęcie, że: „we wszystkich przypadkach powodowie -

według poprzednio obowiązujących przepisów osiągaliby wymagany staż pracy po

1.04.2009 r. Natomiast na mocy przepisów nowego ZUZP osiągnęli staż

wymagany dla otrzymania danych nagród jubileuszowych wcześniej - jednakże

przed wejściem w życie tychże przepisów" (str. ll uzasadnienia wyroku Sądu I

instancji) oraz że „przepisy nowego ZUZP należy rozumieć w ten sposób, że w

dniu 1 kwietnia 2009 r. mijają okresy uprawniające do nabycia nagrody, choćby w

razie ich wyliczenia w myśl nowych zasad przypadały na datę wcześniejszą.

Natomiast datą nabycia prawa do nagrody jest data wejścia w życie regulacji

prawnej." (str. 15 uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w P.)

Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów postępowania:

2) art. 291 § 1 k.p., poprzez nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia roszczeń

powoda K. M. odnośnie nagród jubileuszowych za 25 i 30 lat pracy;

7

3) art. 18 3a - 18 3e k.p., poprzez błędną ich wykładnię i ustalenie, że przepisy

Z.U.Z.P. naruszają zasadę równego traktowania pracowników wyrażoną w

tych przepisach;

4) poprzez błąd w subsumpcji i wadliwe przyjęcie istnienia związku pomiędzy

ustalonym przez Sąd stanem faktycznym sprawy a normą prawną określoną

w art. 9 § 4 k.p.

Wskazując na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości

poprzez oddalenie powództw w całości; ewentualnie o: uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o

zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym

kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych z uwzględnieniem

kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty wskazane w skardze kasacyjnej zasługują na uwzględnienie.

Dotyczy to zwłaszcza niewłaściwego zastosowania przez Sąd Okręgowy art. 3 k.c.

w związku z art. 300 k.p.

Nagroda jubileuszowa jest świadczeniem należącym do szeroko

pojmowanego wynagrodzenia za pracę, którego warunki przyznania – w myśl

art. 771

k.p. ustalają układy zbiorowe pracy, zgodnie z przepisami działu

jedenastego Kodeksu pracy lub regulaminy wynagradzania, albo pragmatyki

służbowe. Przysługują one tylko tym pracownikom, którzy spełnią warunki

wymienione w tych aktach. Strony układu zbiorowego mają całkowitą swobodę w

odniesieniu do decyzji, czy wprowadzić do niego postanowienia przyznające prawo

do nagrody jubileuszowej (art. 240 § 1 k.p.), natomiast w razie podjęcia decyzji o

przyznaniu prawa do tych nagród, swoboda stron doznaje ograniczenia

wynikającego z wymogu zgodności układu zbiorowego z przepisami prawa pracy,

w tym również z zakazem naruszania zasady równego traktowania w zatrudnieniu

(art. 9 § 2 i 4 k.p.).

8

Wykładnia układu zbiorowego pracy zawsze musi w pełni respektować wolę

stron wyrażoną w jego postanowieniach. Trzeba więc oprzeć ją na treści tych

postanowień, co w niniejszej sprawie nie zostało przeprowadzone właściwie, gdyż

w aktach sprawy nie ma poprzedniego układu zbiorowego pracy z 2002 r., a Sąd

Okręgowy w P. oraz Sąd I instancji nie dopuściły w sposób formalny dowodu nawet

z Układu Zbiorowego Pracy z dnia 24.XI.2008 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd

przywołuje wprawdzie treść tego aktu normatywnego, ale czyni to w sposób

nieprecyzyjny – wskazując, że nagroda jubileuszowa określona w § 7 Załącznika nr

6 do tego Układu Zbiorowego dotyczy wszystkich pracowników, a Układ Zbiorowy

pracy nie zawiera przepisów przejściowych ani intertemporalnych.

Tymczasem z dołączonego do odpowiedzi na pozew układu zbiorowego

pracy z dnia 24.XI.2008 r. wynika, że w jego zasadniczej części nie jest

przewidziana nagroda jubileuszowa jako świadczenie o charakterze stałym,

natomiast załącznik nr 6 zawiera przepisy przejściowe, stanowiąc w § 7,

zatytułowanym „Nagrody jubileuszowe, odprawy emerytalne a PPE – rozwiązania

przejściowe”, że „ W zakresie nagród jubileuszowych oraz odpraw emerytalnych lub

rentowych wprowadza się rozwiązanie przejściowe, polegające na tym, że

Pracownicy, którzy nie przystąpili do Pracowniczego Programu Emerytalnego

nabywają prawo do tych świadczeń na zasadach niżej określonych, jeżeli przed

dniem wejścia w życie Układu nabyli u Pracodawcy prawo do przynajmniej jednej

nagrody jubileuszowej lub przepracowali w PKN O. łącznie co najmniej 10 lat.

Wysokość nagrody jubileuszowej uzależniona jest od okresu pracy i wynosi

odpowiedni procent podstawy wymiaru: za 15 lat pracy - 122% podstawy wymiaru;

za 20 lat pracy - 163% podstawy wymiaru; za 25 lat pracy - 245% podstawy

wymiaru; za każde kolejne 5 lat pracy - o 83% podstawy wymiaru więcej niż

poprzednia nagroda.

Podstawę wymiaru nagród jubileuszowych stanowi: miesięczne

wynagrodzenie zasadnicze pracownika w dniu nabycia prawa do danego świadcze-

nia - za okres zatrudnienia w PKN O.; miesięczne najniższe wynagrodzenie

zasadnicze u pracodawcy w dniu nabycia prawa do danego świadczenia - za okres

zatrudnienia poza PKN O.

9

W ocenie Sądu Najwyższego nagroda jubileuszowa, przewidziana w tym

układzie zbiorowym, nie dotyczy wszystkich pracowników, a tylko tych, którzy

przepracowali u pozwanego pracodawcy co najmniej 10 lat oraz nie przystąpili do

pracowniczego programu emerytalnego, który miał być wdrożony do października

2009r. Tytuł tego paragrafu wskazuje więc, iż intencją stron układu było wypłacanie

nagród jubileuszowych tylko przejściowo, do czasu objęcia wszystkich lub znacznej

większości pracowników pracowniczym systemem emerytalnym, mającym

zapewnić pracownikom w przyszłości wyższe emerytury poprzez wpłacanie przez

pracodawcę składek na fundusz emerytalny. Z tych względów przepis § 7

Załącznika nr 6 do tego układu zbiorowego powinien podlegać wykładni ścisłej; nie

jest uprawniona wykładnia rozszerzająca.

Uwagi te, chociaż nie objęte zarzutami skargi kasacyjnej, były konieczne do

odniesienia się do zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej.

Podstawowe znaczenie ma zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia

art. 3 k.c. w zw. z art. 300 k.p., sprowadzający się do kwestii, czy układ zbiorowy

pracy z dnia 24 XI 2008r. odnosi się tylko do tych pracowników, którzy ukończą

wymienione w § 7 Załącznika nr 6 do tego układu zbiorowego okresy zatrudnienia

począwszy od dnia wejścia w życie tego układu (1 kwietnia 2009 r.), czy też układ

ten stosuje się także do okresów zakończonych przed jego wejściem w życie.

Sąd Najwyższy uznał, że art. 3 k.c., stosowany poprzez art. 300 k.p., odnosi

także do przepisów prawa pracy (art. 9 § 1 k.p.), obejmujących również układy

zbiorowe pracy. Regułą jest więc stosowanie unormowań zawartych w układach

zbiorowych pracy do zdarzeń, który wystąpią począwszy od dnia wejścia w życie

układu - chyba, że układ zawiera przepisy szczególne, przyznające pracownikom

pewne uprawnienia również na skutek zdarzeń, powstałych przed wejściem w życie

układu.

Pogląd taki jest ugruntowany w judykaturze Sądu Najwyższego ostatnich lat,

chociaż nie został przedstawiony w kontekście art. 3 Kodeksu cywilnego.

W uzasadnieniu uchwały z dnia 9 kwietnia 2008 r. w sprawie sygn. akt I PK

208/08 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że co do zasady przesłanką nabycia prawa

do nagrody jubileuszowej jest osiągnięcie przez pracownika wymaganego okresu

zatrudnienia w czasie stosowania (obowiązywania) przepisów uprawniających do

10

tego świadczenia. Inaczej rzecz ujmując, regułą jest, że nabycie prawa do nagrody

jubileuszowej następuje w dniu upływu okresu uprawniającego do tego

świadczenia. Jeżeli więc wymagany do nagrody jubileuszowej okres zatrudnienia

upłynął pracownikowi w okresie zawieszenia stosowania postanowień układowych

regulujących uprawnienie do tego świadczenia, pracownik nie nabywa do niego

prawa. Nie obowiązuje bowiem przepis (nie stosuje się przepisu), na mocy którego

przysługiwałoby pracownikowi takie uprawnienie. Mamy zatem do czynienia z

sytuacją analogiczną do tej, w jakiej przedmiotowe świadczenie w ogóle nie byłoby

przewidziane przez postanowienia układowe. Odwieszenie stosowania układu w

części dotyczącej nagród jubileuszowych powoduje reaktywowanie z mocy prawa

jego postanowień w tym zakresie i stwarza taką sytuację, jakby postanowienia te

weszły w życie. Dla nabycia prawa do nagrody jubileuszowej w przypadku

osiągnięcia przez pracownika wymaganego okresu zatrudnienia przed wejściem w

życie przepisów wprowadzających takie nagrody istotne jest, jak kwestię nabycia

uprawnień regulują przepisy układowe. Jeżeli wynika z nich, że nabycie prawa do

nagrody jubileuszowej następuje w dniu upływu okresu uprawniającego do niej,

pracownik, który wymagany okres zatrudnienia osiągnął wcześniej, czyli przed

wprowadzeniem tego świadczenia, nie nabywa do niego prawa. Jeżeli natomiast

postanowienie układowe może być rozumiane w ten sposób, że pracownik nabywa

prawo do nagrody w dniu wejścia w życie przepisów wprowadzających nagrody

jubileuszowe, to oznacza, że data wejścia w życie przepisów wprowadzających to

świadczenie jest datą nabycia do niego prawa, nawet wówczas, gdy okres

uprawniający do nagrody jubileuszowej upłynął przed wejściem w życie przepisów

wprowadzających to świadczenie. Uregulowanie w zakresie uprawnień do nagrody

jubileuszowej w przypadku upływu wymaganego okresu zatrudnienia w okresie

zawieszenia stosowania postanowień układu może być również zawarte w

porozumieniu o zawieszeniu stosowania tego układu.

Sąd Najwyższy podzielił w pełni te konstatacje i uznał, że mają one

zastosowanie również w niniejszej sprawie.

W zaskarżonym wyroku Sąd Okręgowy w P. nieprawidłowo wiec przyjął, że

przepisy nowego ZUZP umożliwiały nabycie w dniu 1 kwietnia 2009 r. prawa do

11

nagrody jubileuszowej, choćby w razie ich wyliczenia w myśl nowych zasad okresy

ich ukończenia przypadały na datę wcześniejszą.

Aby uznać, że postanowienia układu zbiorowego z dnia 24 listopada 2008 r.

mają zastosowania do powodów, to należało wskazać przepisy szczególne

zawierające unormowania w tym zakresie. Takich przepisów intertemporalnych nie

zawiera jednak nowy układ zbiorowy pracy.

Z pism stron procesu wynika, że postanowienia układowe z 2002 r.

korespondowały z przepisami zarządzenia MPiPS z dnia 23 grudnia 1989 r. w

sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody

jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. nr 44, poz. 258 ze zm.),

jednak w aktach sprawy nie ma tego układu, co uniemożliwia odniesienie się przez

Sąd Najwyższy do postanowień tego układu – zwłaszcza, że przepisy nowego

układu były przytaczane przez Sąd Okręgowy w sposób nieprecyzyjny.

Przepisy w/w zarządzenia wyłączały z okresów zaliczanych do

przyznawania nagród jubileuszowych m.in. okresy zatrudnienia tych pracowników,

którzy zostali zwolnieni z pracy bez zachowania okresu wypowiedzenia, z winy

pracownika oraz pracujących uprzednio w nieuspołecznionych zakładach pracy.

Do cytowanego wyżej zarządzenia nawiązywał wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 21 sierpnia 1996 r. w sprawie I PRN 62/96 (który stał się podstawą

rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego), a zwłaszcza wynikająca z niego teza, iż

pracownik nabywa prawo do nagrody jubileuszowej w dacie wejścia w życie

przepisów przewidujących korzystniejsze dla niego warunki jej nabycia, jeżeli ma w

tym dniu wymagany staż pracy ustalony według nowych przepisów. W

uzasadnieniu tego wyroku stwierdzono, że obowiązujące u pracodawcy

porozumienie nie zawiera przepisów międzyczasowych. W myśl zatem odesłania z

art. 24 porozumienia, należy sięgnąć do przepisów Kodeksu pracy, przez co

należy rozumieć również przepisy wykonawcze do Kodeksu pracy. W omawianej

kwestii rozwiązanie problemu zawierają przepisy Zarządzenia Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i

innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania

i wypłacania (M.P. nr 44, poz. 358) wydane na podstawie art. 79 k.p. Przepis § 10

tego zarządzenia reguluje sytuację pracowników, którzy nabywają prawo do

12

nagrody (nagród) w związku z wejściem w życie przepisów wprowadzających

nagrody. Regulacja ta ma też zastosowanie do sytuacji, gdy wchodzą w życie

przepisy wprowadzające nowe, korzystniejsze warunki nabycia nagrody. W myśl

zasad zawartych w tym zarządzeniu należy ocenić uprawnienia pracowników

znajdujących się w takiej sytuacji, jak powód. Z § 10 wynika wprost, że datą

nabycia prawa do nagrody jest data wejścia w życie regulacji prawnej.

W ocenie Sądu Najwyższego pogląd przedstawiony w tym wyroku z 1996r.

nie może być zastosowany w niniejszej sprawie, gdyż zarządzenie Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. mogło być stosowane tylko do czasu

wejścia w życie u pozwanego pracodawcy układu zbiorowego pracy.

W wyroku z 14 kwietnia 2010 r. w sprawie III PK 61/09 - LEX nr 602054) Sąd

Najwyższy wskazał, że zarządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23

grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów

uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania

pozornie utraciło moc. Chronologicznie rzecz ujmując, podstawą do takiego

wniosku może być uchylenie art. 79 k.p. (na którego podstawie zostało ono

wydane) przez ustawę z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy

oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm.), a następnie art. 93

Konstytucji, z którego wynika, że zarządzenia ministrów mają charakter wewnętrzny

i obowiązują tylko jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu te akty.

Mimo to, omawiane zarządzenie nadal obowiązuje, do czego podstawą jest art. 11

ust. 1 powołanej ustawy nowelizującej z 2 lutego 1996 r. Stanowi on, że

obowiązujące do dnia wejścia w życie ustawy przepisy określające zasady

wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą,

wydane na podstawie art. 79 Kodeksu pracy, zachowują moc do czasu objęcia

pracowników, których te przepisy dotyczą i w zakresie przedmiotu w nich

unormowanego - postanowieniami układu zbiorowego pracy lub innymi przepisami

prawa pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 (który dotyczy mianowanych pracowników

samorządowych). Moc obowiązująca tego zarządzenia ma więc obecnie źródło w

ustawie. Dlatego nie stosuje się do niego przepisu art. 241 ust. 6 Konstytucji,

nakazującego uporządkowanie aktów niższego rzędu wydanych przed jej wejściem

w życie. W konsekwencji omawiane zarządzenie nie jest objęte przepisami art. 57

13

ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie niektórych upoważnień

ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz.U. Nr 120, poz. 1268) oraz nie jest wymienione w wydanym na jej podstawie

obwieszczeniu Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2001 r. w sprawie wykazu uchwał

Rady Ministrów, zarządzeń i innych aktów normatywnych Prezesa Rady Ministrów,

ministrów i innych organów administracji rządowej, które utraciły moc z dniem 30

marca 2001 r. (M.P. Nr 47, poz. 782).

W rozpoznawanej obecnie sprawie – w ocenie Sądu Najwyższego - przepisy

tego zarządzenia nie obowiązują od czasu objęcia pracowników, których te

przepisy dotyczą i w zakresie przedmiotu w nich unormowanego - postanowieniami

układu zbiorowego pracy. Nieprawidłowe więc było ustalenie przez Sąd Okręgowy,

iż powodowie nabyli prawo do nagród jubileuszowych w dniu wejścia w życie

nowego układu zbiorowego pracy, gdyż uprawnienia takiego nie przyznawał

powodom § 7 Załącznika nr 6 do nowego układu zbiorowego. W niniejszej sprawie

nie można było również zastosować przepisów zarządzenia Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i

innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania

i wypłacania.

Natomiast w myśl „nowych" postanowień układowych z 2008 r.

obowiązujących „na przyszłość" od 1 kwietnia 2009 r. prawo do nagrody

jubileuszowej nabędą pracownicy po ukończeniu wymaganych okresów od dnia

wejścia w życie tego układu.

Słusznie zwraca uwagę skarga kasacyjna, że paradoks przyjęcia poglądu

Sądu Okręgowego bezpośredniego działania nowych przepisów układowych do

zdarzeń sprzed 1 kwietnia 2009 r. najlepiej ilustruje fakt, iż zaliczenie z tą datą

kilkunastoletniego wspomnianego wyżej okresu spowodowało przyznanie jednemu

z powodów – K. M. jednocześnie 3 nagród jubileuszowych za: 25, 30 i 35 lat pracy

w łącznej kwocie 38.444,88 zł, z których dwie dotyczyły okresu nawet sprzed

obowiązywania „starego" układu zbiorowego pracy. Zwrócić należy uwagę, że

cytowane wyżej zarządzenie z 1996 r. przewidywało w takiej sytuacji wypłatę tylko

jednej, najwyższej nagrody. Wyrok Sądu Okręgowego jest więc w tej części

ewidentnie nieprawidłowy.

14

Uwzględnienie przez Sąd Najwyższy wyżej omówionego zarzutu skargi

kasacyjnej powoduje, że zaskarżony wyrok Sadu Okręgowego należałoby uznać w

całości za wadliwy; już bez konieczności odnoszenia się do pozostałych zarzutów

kasacyjnych. Nie jest jednak możliwa zmiana zaskarżonego wyroku poprzez

oddalenie powództwa w całości bez analizy, czy powodowie nie nabyli prawa do

nagród jubileuszowych pod rządami poprzednio obowiązujących u pozwanego

przepisów, a zwłaszcza poprzedniego układu zbiorowego pracy. W aktach sprawy

nie ma tego układu, a Sąd Okręgowy nie dokonywał w tym zakresie żadnych

ustaleń. Wyjaśnienia wymagać będzie w szczególności kwestia, czy możliwe

byłoby zaliczenie do wymaganego stażu – okresów pracy w nieuspołecznionym

zakładzie pracy.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10.10.2007 r. w sprawie II PK 38/ 07 zajął

stanowisko, że o ile uprzywilejowanie u określonego pracodawcy okresów

zatrudnienia w tej samej lub podobnej branży nie budzi większego sprzeciwu, o

tyle podział zakładów pracy na uspołecznione i nieuspołecznione, celem

zróżnicowania, a w szczególności celem uprzywilejowania pracowników

uspołecznionych zakładów pracy, jest nie tylko podziałem anachronicznym, lecz

także budzi wątpliwości w świetle zasady równego traktowania pracowników.

Nagroda jubileuszowa jest gratyfikacją za wieloletnią pracę, a zatem uznanie, że

tylko praca świadczona w uspołecznionych zakładach pracy zasługuje na nią,

budzi poważne wątpliwości. Nawet fakt, iż obwarowania takie mogłyby dotyczyć

regulacji obowiązujących u pracodawcy mającego status uspołecznionego zakładu

pracy, nie są dostatecznym usprawiedliwieniem. Co więcej, rozwiązania takie nie

funkcjonują w sektorze publicznym.

Podkreślenia wymaga to, iż na anachronizm podziału na zatrudnienie w

"uspołecznionym i nieuspołecznionym zakładzie pracy", jak również konstytucyjne

zrównanie statusów własnościowych pracodawców zwracał już uwagę Sąd

Najwyższy, chociażby w uchwale składu 7 sędziów z 13 lutego 2002 r. (III ZP

30/01, OSNP 2002 r. nr 10, poz. 243), w której odwołał się do wykładni

systemowej, biorącej pod uwagę zmiany w gospodarce (prywatyzacja) i

dezaktualizację podziału na zatrudnienie w "uspołecznionym i nieuspołecznionym

zakładzie pracy”. W szczególności w uchwale tej wskazano, że po zmianie

15

Kodeksu pracy w 1996 r., dla oznaczenia strony stosunku pracy, nazywanej

uprzednio zakładem pracy, kodeks pracy używa jednolitego określenia –

pracodawca - bez zróżnicowania stosunków pracy w zależności od formy

własności - państwowej, spółdzielczej, komunalnej lub prywatnej. Zróżnicowanie

takie nie występuje obecnie także w przepisach regulujących ubezpieczenia

społeczne. Argumentację tę podzielił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 14

czerwca 2004 r., sygn. akt TKP 17/03 (OTK-A 2004 r. nr 6, poz. 57). W wyroku tym

– biorąc za punkt wyjścia przepis art. 32 ust. 2 Konstytucji RP – Trybunał

Konstytucyjny uznał, że zastosowanie - jako cechy wyłączającej prawo do

wcześniejszej emerytury przy świadczeniu pracy w warunkach szkodliwych -

kryterium, kto był pracodawcą uprawnionego i wyłączenie z kręgu uprawnionych

pracowników (skądinąd spełniających przesłanki do uzyskania wcześniejszej

emerytury) zatrudnionych przez prywatnych pracodawców miałoby cechy

nieuzasadnionej dyskryminacji. To zaś prowadziłoby jednocześnie do naruszenia

art. 2 Konstytucji RP. Również we wcześniejszym wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 24 kwietnia 2002 r., sygn. akt TKP 5/01 (OTK-A 2002 r. nr

3 poz. 28) podkreślono anachroniczność podziału zakładów pracy na

uspołecznione i nieuspołecznione. Trybunał Konstytucyjny wywiódł, że po roku

1990, wraz ze zmianami ustrojowymi i wprowadzeniem systemu gospodarki

rynkowej, wspomniany podział stracił rację bytu z uwagi na zrównanie pozycji

prawnej podmiotów funkcjonujących w ramach wolnego rynku. Stopniowo zatem

eliminowano przepisy dotyczące szczególnej pozycji jednostek uspołecznionych.

Obecnie pojęcia te na gruncie przepisów prawa pracy są zastąpione ogólną

formułą „pracodawcy". Rozważania te doprowadziły Trybunał Konstytucyjny do

wniosku o naruszeniu wynikających z wyrażonej w art. 2 Konstytucji zasady

demokratycznego państwa prawnego - reguły przyzwoitej legislacji oraz zasady

zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, które to

naruszenie wynika z tak przeprowadzonego podziału zakładów pracy.

Z powyższych względów postanowienia wewnątrzzakładowych przepisów

płacowych dotyczące nabycia prawa do nagrody jubileuszowej powinny

respektować zasadę wyrażoną w art. 183c

k.p. Wykluczenie z okresów pracy

uprawniających do nagrody jubileuszowej okresów pracy tylko dlatego, że odbyte

16

zostały w prywatnym zakładzie pracy, może uzasadniać zarzut nierównego

traktowania w zatrudnieniu.

Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd Najwyższy na mocy art. 39815

§ 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia. O kosztach postępowania

kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.