II PK 183/10

Sygn. akt II PK 183/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z powództwa J. J.

przeciwko Samodzielnemu Publicznemu Zespołowi Opieki Zdrowotnej […]

o wynagrodzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 stycznia 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 marca 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Powódka J. J. pozwem skierowanym przeciwko Samodzielnemu

Publicznemu Zespołowi Opieki Zdrowotnej dochodziła dodatku za pracę w

szpitalnym oddziale ratunkowym (SOR), uznając, że także praca na tym oddziale, a

nie tylko w pogotowiu ratunkowym uprawnia do dodatku w wysokości 20% stawki

godzinowej wynagrodzenia zasadniczego za każdą godzinę pracy. Prawo do

wspomnianego dodatku statuuje art. 32ł ust. 2 ustawy z 30 sierpnia 1991 r. o

zakładach opieki zdrowotnej (tekst jednolity: Dz.U. z 2007 r., Nr 14, poz. 89 ze zm.,

zwana dalej także ustawą o zoz). W myśl art. 32 ł powołanej ustawy pracownikom

wykonującym zawód medyczny zatrudnionym w zespole wyjazdowym pogotowia

ratunkowego (pomocy doraźnej) przysługuje dodatek w wysokości 30 % stawki

godzinowej wynagrodzenia zasadniczego za każdą godzinę pracy. Natomiast

pracownikom wykonującym zawód medyczny zatrudnionym w pogotowiu

ratunkowym (pomocy doraźnej) poza zespołem wyjazdowym przysługuje dodatek w

wysokości 20%.

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 21 października 2009 r. oddalił powództwo.

Uznał, że przepis art. 32 ł ust. 2 ustawy z 30 sierpnia 1991 r. o ZOZ odnosi się

wprost tylko do pracowników pogotowia ratunkowego. Przepis zaś art. 32ł jest

przepisem płacowym, który nie może ulegać interpretacji rozszerzającej.

Rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego zaskarżyła powódka apelacją, wskazując

na błędną wykładnię art. 32 ł ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach

opieki zdrowotnej oraz na błędy w ustaleniach stanu faktycznego sprawy. Sąd

Okręgowy wyrokiem z dnia 1 marca 2010 r. zmienił zaskarżony wyrok Sądu

Rejonowego i przychylił się do stanowiska powódki, co do wykładni art. 32 ł ust. 2

ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej i uwzględnił całość

żądania powódki.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że szpitalny

oddział ratunkowy wykonuje analogiczne zadania do pogotowia ratunkowego, w

szczególności udziela świadczeń opieki zdrowotnej osobom w stanie nagłego

zagrożenia zdrowotnego, co oznacza zdaniem Sądu Okręgowego w Ś., iż ratuje

życie przez niesienie pomocy doraźnej. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 9 ustawy z 8

września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz.U. Nr 191, poz.

1410) szpitalny oddział ratunkowy oznacza komórkę organizacyjną szpitala w

3

rozumieniu przepisów o zakładach opieki zdrowotnej, stanowiącą jednostkę

systemu, o której mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowym Ratownictwie

Medycznym, udzielającą świadczeń opieki zdrowotnej osobom w stanie nagłego

zagrożenia zdrowotnego, spełniającą wymagania określone w ustawie.

Takie także zadania, zdaniem Sądu Okręgowego, wykonuje pogotowie

ratunkowe, które ustawodawca określa też alternatywnie terminem prawnym –

pomocy doraźnej. Pogotowie ratunkowe jest zakładem opieki zdrowotnej, który –

zgodnie z art. 28 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej - udziela świadczeń

zdrowotnych w razie wypadku, urazu, porodu, nagłego zachorowania lub nagłego

pogorszenia stanu zdrowia, powodujących zagrożenie życia. Ponadto pogotowie

ratunkowe może udzielać świadczeń zdrowotnych, w ramach systemu

Państwowego Ratownictwa Medycznego jako zespół ratownictwa medycznego lub

lotniczy zespół ratownictwa medycznego (wyjazdowy) na zasadach określonych w

ustawie o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Sąd Okręgowy podniósł też, że

przyjętej oceny nie wzrusza szerszy zakres świadczeń szpitalnego oddziału

ratunkowego od zakresu świadczeń pogotowia ratunkowego. Decydujący jest

bowiem fakt, że szpitalny oddział ratownictwa (zwany także SOR) świadczy pracę

na analogicznych zasadach jak pogotowie (przez całą dobę). Byłoby zatem

nieuzasadnione różnicowanie statusu pracowników pogotowia ratunkowego i

pracowników szpitalnego oddziału ratunkowego.

Od wyroku Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wniósł pozwany, zarzucając

mu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 32 ł ust. 2 ustawy z 30 sierpnia 1991 r. o

zakładach opieki zdrowotnej, przez przyjęcie, że wymieniony w tym przepisie

dodatek w wysokości 20% stawki godzinowej wynagrodzenia zasadniczego

przyznany pracownikom wykonującym zawód medyczny zatrudnionym w pogotowiu

ratunkowym (pomocy doraźnej) poza zespołem wyjazdowym, przysługuje również

pracownikom medycznym szpitalnego oddziału ratunkowego, określonego w art. 3

pkt 9 ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym.

Zdaniem skarżącego błędna wykładnia powołanego przepisu polega na tym,

iż Sąd Okręgowy nie uwzględnił, że :

4

 przepis art. 32ł ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki

zdrowotnej jest przepisem płacowym, który powinien być interpretowany

ściśle,

 pojęcie pomocy doraźnej stanowi alternatywę jedynie dla pogotowia

ratunkowego, a nie dla szpitalnego oddziału ratunkowego,

 Sąd Okręgowy błędnie rozszerzył znaczenie użytego z art. 32 ł ust. 2

ustawy z 30 sierpnia 1991 r. pojęcia „pomoc doraźna” na sposób udzielania

świadczeń medycznych (cała doba), co doprowadziłoby do przyznania

dodatku każdemu pracownikowi medycznemu, zatrudnionemu na

oddziałach ratunkowych, szpitalnych izbach przyjęć oraz oddziałów pomocy

doraźnej, gdyż także takie jednostki występują w zoz-ach,

 wykładnia przepisu dokonana przez Ministerstwo Zdrowia i Komisję Prawną

PiP potwierdza interpretację dokonaną przez pozwanego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna pozwanego ma uzasadnione podstawy i dlatego

zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego z 1 marca 2010 r., wymagał uchylenia.

Zasadnicza dla sprawy była interpretacja art. 32 ł ust. 2 ustawy z 30 sierpnia 1991

r. o zakładach opieki zdrowotnej. Przepis przyznaje pracownikom medycznym

pogotowia ratunkowego (pomocy doraźnej) zatrudnionym poza zespołem

wyjazdowym dodatek w wysokości 20% stawki godzinowej wynagrodzenia

zasadniczego za każdą godzinę pracy. W sprawie powstało zagadnienie, czy pod

pojęciem pogotowia ratunkowego (pomocy doraźnej), którym operuje powołany

przepis należy rozumieć także pracę w szpitalnym oddziale ratunkowym. Innymi

słowy zrodził się problem, czy personel medyczny zatrudniony w szpitalnych

oddziałach ratunkowych ma prawo do przedmiotowego dodatku jako świadczący

pomoc doraźną.

W pierwszym rzędzie, rozstrzygając ten problem, wypada podkreślić, że

przepis art. 32 ł ust. 2 ustawy o zoz jest przepisem płacowym, co wymaga jego

wykładni zgodnie z regułami wypracowanymi dla interpretacji norm

wynagrodzeniowych. Oznacza to brak możliwości dokonywania wykładnii per

analogiam lub wykładni rozszerzającej. Ponadto, a może przede wszystkim, przepis

5

jest jednoznaczny w swej treści w tym sensie, że odnosi się tylko do pogotowia

ratunkowego. Sformułowanie zawarte w nawiasie, tj. zwrot „pomoc doraźna”

stanowi tylko doprecyzowanie kategorii pracowników pogotowia: oznacza

pracowników pogotowia ratunkowego zatrudnionych przy pomocy doraźnej, a nie

np. w charakterze dyspozytorów. Przepis nie dotyczy zatem personelu

zatrudnionego w szpitalnych oddziałach ratunkowych, bowiem wprost i

jednoznacznie reguluje tylko prawo do dodatku dla pracowników medycznych

zatrudnionych w pogotowiu ratunkowym. Warto dodać, że dalsza interpretacja

normy nie jest konieczna. Celem wykładni sensu stricto jest dokonanie wyjaśnienia

terminów użytych przez ustawodawcę, by w dalszej kolejności ustalić treść normy.

Skoro termin „pogotowie ratunkowe” jest jednoznaczny, to brakuje przyczyny dla

poszukiwania dalszego znaczenia tego pojęcia (clara non sunt interpretanda).

Przedstawioną interpretację językową potwierdza zastosowanie kolejnych

etapów wyjaśniania prawa, a mianowicie wykładni z zastosowaniem dyrektyw

wykładni systemowej i funkcjonalnej. I tak, patrząc na sprawę systemowo trzeba

zauważyć, że gdyby ustawodawca chciał zrównać w prawach w zakresie

wynagrodzenia pracowników medycznych pracujących w pogotowiu ratunkowym z

pracownikami zatrudnionymi z szpitalnym oddziale ratunkowym to miał okazję to

uczynić wielokrotnie. Po uchwaleniu ustawy o Państwowym Ratownictwie

Medycznym (ustawa z 2006 r.) ustawa o zakładach opieki zdrowotnej była

nowelizowana kilkanaście razy. Była więc okazja do poczynienia zmian w systemie

wynagradzania pracowników ratownictwa medycznego. Co więcej ust. 2 art. 28

ustawy o zakładach opieki zdrowotnej obowiązuje od 1 stycznia 2007 r. i zmieniony

został właśnie na podstawie art. 52 ustawy z 8 września 2006 r. o Państwowym

Ratownictwie Medycznym. Oznacza to, że ta ostatnia ustawa wprowadzająca SOR

nie zlikwidowała pogotowia ratunkowego. Pogotowie nadal pozostało w systemie

opieki zdrowotnej i nadal traktowane jest jak inny niż szpital zakład opieki

zdrowotnej

Rozpatrując zagadnienie z punktu widzenia funkcjonalnego trzeba widzieć,

że szpitalny oddział ratunkowy i pogotowie ratunkowe to dwie różne jednostki o

różnych celach, aczkolwiek część zadań tych jednostek może się powielać.

Różnica jest wynikiem różnych zadań pogotowia i SOR, co zostało unormowane w

6

§ 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 15 marca 2007 r. w sprawie szpitalnych

oddziałów ratunkowych (Dz.U. Nr 55, poz. 365) oraz co wynika z powołanego już

art. 28 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Ustawa z 1991 r. o zakładach opieki

zdrowotnej wymienia jako wyodrębnione organizacyjnie jednostki: szpital i

pogotowie ratunkowe (art. 2 ust. 1 pkt. 1 i 3). Pogotowie ratunkowe funkcjonuje

zatem obok szpitala. Z kolei szpitalny oddział ratunkowy – jak sama nazwa

wskazuje – jest oddziałem szpitala z tym, że oddziałem o szczególnym charakterze,

specjalnych zadaniach diagnostycznych i leczniczych. Zgodnie z art. 3 ust. 9

ustawy z 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, SOR jest komórką

organizacyjną szpitala w rozumieniu przepisów o zakładach opieki zdrowotnej,

stanowiącą jednostkę systemu ratownictwa medycznego, udzielającą świadczeń

opieki zdrowotnej osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego. Na system

ten składają się oddziały szpitalne oraz zespoły ratownictwa medycznego. Co

prawda pogotowie ratunkowe może udzielać świadczeń zdrowotnych w ramach

systemu ratownictwa medycznego, jednak tylko jako pozaszpitalny zespół

ratownictwa medycznego (art. 28 ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej). Nie

oznacza to, że pogotowie jest szpitalnym oddziałem ratunkowym i odwrotnie;

szpitalny oddział ratunkowy nie jest pogotowiem ratunkowym. Tym samym

pracownicy szpitalnego oddziału ratownictwa nigdy nie będą zatrudnieni w

pogotowiu.

Kończąc i tylko na marginesie sprawy można także zauważyć, iż owa

różnorodność celów i zadań, a zatem także rozmiaru pracy, jej skomplikowania i

natężenia powoduje, iż nieprzyznanie dodatku pracownikom szpitalnego oddziału

ratunkowego nie może być utożsamiane z dyskryminacją w wynagradzaniu,

bowiem prace wykonywane w ramach SOR i pogotowia ratunkowego, właśnie z

uwagi na nietożsamy charakter usług świadczonych przez te placówki, nie są do

końca porównywalne.

Reasumując przepis art. 32 ł ust. 2 ustawy o zoz jest przepisem

szczególnym. Dotyczy wyłącznie pracowników zatrudnionych w pogotowiu

ratunkowym, wykonujących zawód medyczny.

Z tych względów orzeczono, jak w sentencji.

7