II PK 184/10

Wyrok z dnia 12 stycznia 2011 r.

II PK 184/10

Na podstawie art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach za-

wodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) pracodawca

powinna uzyskać dokładną i pewną (imienną i na piśmie) informację, który z

pracowników podlega ochronie. Informacji takiej nie zastępuje przekazana pra-

codawcy wiadomość o osobach upoważnionych do reprezentowania organiza-

cji związkowej wobec pracodawcy.

Przewodniczący SSN Jolanta Strusińska-Żukowska, Sędziowie SN:

Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca), Zbigniew Korzeniowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 stycznia

2011 r. sprawy z powództwa Joanny T. przeciwko Zakładowi Wodociągów i Kanali-

zacji Spółce z o.o. z siedzibą w N.D. o odszkodowanie, na skutek skargi kasacyjnej

powódki od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie z dnia 11

lutego 2010 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną, nie obciążył powódki kosztami zastępstwa pro-

cesowego w postępowaniu kasacyjnym.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Joanna T. dnia 26 lutego 2008 r. wniosła pozew przeciwko Zakła-

dom Wodociągów i Kanalizacji Spółce z o.o. z siedzibą w N.D. o uznanie za bez-

skuteczne wypowiedzenia umowy o pracę, dokonanego dnia 20 lutego 2008 r. lub -

w przypadku upływu okresu wypowiedzenia - o przywrócenie do pracy i zasądzenie

wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy. Pozwana Spółka wniosła o

oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi - Północ w Warszawie wyrokiem z 19

kwietnia 2009 r. [...] oddalił powództwo. Uzasadniając orzeczenie Sąd Rejonowy

podniósł, iż powódka była zatrudniona u pozwanego na czas nieokreślony. W kwiet-

2

niu 2006 r. została członkiem Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” [...]. Uchwała

Komisji Zakładowej z 30 maja 2006 r. wskazała powódkę jako osobę uprawnioną do

reprezentacji Komisji wobec pracodawcy. Z chwilą objęcia powódki ochroną związ-

kową nastąpiła zauważalna zmiana jej postawy wobec członków zarządu. Powódka

kwestionowała ich polecenia, była trudna we współpracy, ironiczna. Zdarzyło się

także, że opuściła stanowisko pracy. Z uwagi na takie zachowanie polecenia były

wydawane powódce pisemnie. W maju 2006 r. Spółka podjęła próbę rozwiązania

stosunku pracy z powódką za wypowiedzeniem. Wobec braku zgody zarządu Komisji

Zakładowej odstąpiono od tego zamiaru. W kwietniu i lipcu 2006 r. obniżono powód-

ce premię. Między pozwanym a powódką dochodziło do konfliktów. Podejmowano

próby ich zażegnania. W 2006 r. powódka wystosowała skargi do Państwowej In-

spekcji Pracy na działania pozwanej. W efekcie tych skarg u pozwanego przeprowa-

dzono kontrole. W 2007 r.- po ukończeniu studiów podyplomowych - powódka do-

magała się podwyżki wynagrodzenia o 1.500 zł. W 2007 r. powódka błędnie wyko-

nała powierzone jej zadanie sporządzenia ankiet dla Państwowego Instytutu Geolo-

gicznego. W 2007 r. liczba członków Komisji Zakładowej spadła do 8. Komisja Za-

kładowa straciła status zakładowej organizacji związkowej i została włączona do

Komisji Międzyzakładowej Organizacji NSZZ „Solidarność” [...].

W dniu 20 lutego 2007 r. podjęta została uchwała Komisji Międzyzakładowej

[...], która informuje pozwanego, że na jej mocy powódka jako członek Komisji Od-

działowej oraz członek Komisji Międzyzakładowej podlega ochronie stosunku pracy

na podstawie art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jed-

nolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm., zwana dalej ustawą o związkach

zawodowych) na lata 2006 - 2010. Uchwała nie została przekazana pozwanej

Spółce. W piśmie z 1 marca 2007 r., które pozwany otrzymał 14 marca 2007 r., Ko-

misja Międzyzakładowa poinformowała natomiast, że powódka jako członek Komisji

Oddziałowej upoważniona jest do prowadzenia spraw przewidzianych w Kodeksie

pracy dla organizacji zakładowej na terenie działania Komisji Oddziałowej. W kwiet-

niu 2007 r. pozwana Spółka zwróciła się do Komisji Międzyzakładowej o wyrażenie

zgody na rozwiązanie umowy o pracę z powódką w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., a w

braku takiej zgody na rozwiązanie umowy z zachowaniem okresu wypowiedzenia.

Pracodawca zarzucał powódce nadużywanie uprawnień z ubezpieczenia chorobo-

wego. Komisja Międzyzakładowa nie wyraziła zgody na rozwiązanie stosunku pracy,

uznając, że powódka podlega ochronie przed rozwiązaniem stosunku pracy z mocy

3

art. 32 ustawy o związkach zawodowych, a przyczyny rozwiązania stosunku pracy są

nieistotne. Dwudziestego lutego 2008 r. pozwana wypowiedziała powódce umowę o

pracę.

Sąd Rejonowy ocenił, że wypowiedzenie miało podstawy merytoryczne; przy-

czyny wypowiedzenia były konkretne i rzeczywiste, a powódka nie podlega szcze-

gólnej ochronie przed wypowiedzeniem stosunku pracy, bowiem Komisja Międzyza-

kładowa nigdy nie poinformowała pozwanej Spółki, że powódka podlega ochronie na

podstawie art. 32 ustawy o związkach zawodowych. Pismo z 1 marca 2007 r. nie

spełnia wymagań przewidzianych w art. 32 ustawy o związkach zawodowych. Nie

zawiera imiennego wskazania powódki, jako osoby objętej ochroną przed zwolnie-

niem z pracy. Apelację od tego wyroku wniosła powódka, zarzucając mu: naruszenie

art. 45 k.p., sprzeczność istotnych ustaleń sądu z zebranym w sprawie materiałem

dowodowym, polegająca na przyjęciu, że powódka podlegała ochronie jedynie z sa-

mego faktu bycia członkiem organizacji związkowej. Zdaniem apelującej Sąd Rejo-

nowy błędnie przyjął, że międzyzakładowa organizacja związkowa nie wskazała po-

wódki jako osoby chronionej, a jedynie poinformowała o fakcie podjęcia uchwały w

tym przedmiocie. Pozwana Spółka wniosła o oddalenie apelacji.

Sąd Okręgowy wyrokiem z 11 lutego 2010 r. [...] oddalił apelację, uznając za

prawidłowe twierdzenia i wywód prawny dokonany przez Sąd Rejonowy. Skargę ka-

sacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wywiodła powódka, zarzucając mu naruszenia

art. 32 ust.1 ustawy o związkach zawodowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i stąd wymaga oddale-

nia. Zasadniczy problem w niniejszej sprawie zasadza się na ocenie, czy stan fak-

tyczny sprawy pozwala na objęcie powódki ochroną wynikającą z art. 32 ust. 1

ustawy o związkach zawodowych. Wypada wskazać, że powołany przepis stanowi

realizację dyrektywy sformułowanej w art. 1 Konwencji MOP nr 135, zgodnie z którą

działacze związkowi powinni korzystać ze skutecznej ochrony przeciwko atakom ich

krzywdzącym, włącznie z ochroną ich stosunku pracy (por. Z. Salwa: Szczególna

ochrona stosunku pracy działaczy związkowych, PiZS 1997 nr 5, s. 12 i nast.; W.

Sanetra: Dylematy ochrony działaczy związkowych przed zwolnieniem z pracy, PiZS

1993 nr 3, s. 21). Ochrona ta jednak nie może stać w sprzeczności z uprawnieniami

4

pracodawcy do dobrej organizacji pracy i w związku z tym do posiadania pewnej in-

formacji o osobach objętych tą ochroną. W sprawie powstał problem interpretacyjny

odnoszący się do zasad i trybu wskazania pracodawcy osób podlegających ochronie

przed zwolnieniem z uwagi na prowadzenie działalności związkowej. Strona skarżą-

ca uznawała, że samo powzięcie uchwały organizacji związkowej w tym przedmiocie

jest wystarczające dla statuowania ochrony. W każdym zaś razie wystarczające jest

dla powstania tej szczególnej gwarancji zatrudnienia powiadomienie pracodawcy o

tym, że pracownik jest upoważniony do podejmowania przewidzianych w Kodeksie

pracy czynności w imieniu związku. Sądy orzekające w sprawie zaprzeczyły trafności

takiej wykładni, uznając, że pracodawca nie otrzymał informacji o fakcie objęcia po-

wódki ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy. Sąd Najwyższy, orzekający w

niniejszej sprawie przychyla się do przyjętej przez Sądy meriti formalnej wykładni

poruszanej kwestii.

Zagadnienie powstania ochrony przed zwolnieniem z pracy działaczy związ-

kowych normuje nie tylko powoływany już art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 maja

1991 r. o związkach zawodowych, ale także wydane na podstawie delegacji zawartej

w art. 32 ust. 10 tej ustawy rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Spo-

łecznej z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie powiadamiania przez pracodawcę za-

rządu zakładowej organizacji związkowej o liczbie osób stanowiących kadrę kierow-

niczą w zakładzie pracy oraz wskazania przez zarząd oraz komitet założycielski za-

kładowej organizacji związkowej pracowników, których stosunek pracy podlega

ochronie, a także dokonywania zmian w takim wskazaniu (Dz.U. Nr 108, poz. 1013).

W myśl art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych pracodawca nie może

wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z imiennie wskazanym uchwałą zarządu

jego członkiem lub innym pracownikiem będącym członkiem danej zakładowej orga-

nizacji związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej organizacji wobec praco-

dawcy. Przepis określa zatem, iż gwarancją zatrudnienia zostały objęte (nie licząc

komitetu założycielskiego) dwie grupy pracowników, a mianowicie: 1. imiennie wska-

zani członkowie zarządu zakładowej organizacji związkowej, 2. imiennie wskazani

pracownicy będący członkami zakładowej organizacji związkowej, upoważnieni do

reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonują-

cej czynności w sprawach z zakresu prawa pracy. Z takiego sformułowania przepisu

należy wnosić, iż odrębnym upoważnieniem do reprezentowania organizacji związ-

kowej wobec pracodawcy muszą legitymować się jedynie „inne osoby", niebędące

5

członkami zarządu zakładowej organizacji związkowej. Jest to rozwiązanie o tyle za-

sadne, że zarząd zakładowej organizacji związkowej, ze swej istoty, jest organem

wykonawczym korporacji, umocowanym z racji zadań i celów ustawowych związku

zawodowego (art. 1 i 4 ustawy o związkach zawodowych), w tym także do repre-

zentowania swoich członków, a jeśli chodzi o zakładową organizację związkową,

przede wszystkim wobec pracodawcy. Takie też jest orzecznictwo Sądu Najwyższe-

go w tej materii (por. np. wyrok z 3 października 2008 r., II PK 53/08, OSNP 2010 nr

5-6, poz. 60). W sprawie kwestyjne było jednak nie to zagadnienie, bowiem powódka

została, jako członek związku wyposażona w umocowanie do podejmowania czyn-

ności związkowych, o których mowa w Kodeksie pracy i o tym związek powiadomił

pracodawcę. Organizacja związkowa nie przekazała natomiast pracodawcy informa-

cji, iż powódka ma być objęta ochroną przed zwolnieniem z pracy. W sprawie po-

wstał problem prawny formy, w jakiej owo powiadomienie ma być dokonane.

Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie potwierdza tezę

orzeczenia w sprawie II PK 53/08, że kwestie owej formy rozstrzyga jednoznacznie

powołane rozporządzenie z dnia 16 czerwca 2003 r. Zgodnie z § 2 rozporządzenia

zarząd imiennie wskazuje pracodawcy na piśmie pracowników, których stosunek

pracy podlega ochronie, o której mowa w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodo-

wych. Przepis nie wymaga korelacji z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych,

bowiem normuje inne zagadnienie, mimo iż oba akty prawne posługują się terminem

„wskazania”. Owo wskazanie zamieszczone w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach za-

wodowych oznacza podjęcie stosownej uchwały, natomiast wskazanie z § 2 powoła-

nego rozporządzenia oznacza informację. Wypada zatem uczynić dystynkcję między

normami prawnymi zawartymi w powoływanej ustawie o związkach zawodowych i w

rozporządzeniu. Inny jest zakres norm prawnych w aktach tych zawartych i inna ich

ratio. Ustawa o związkach zawodowych normuje kwestie zasadnicze, tj. kwestie

podmiotu uprawnionego do objęcia gwarancją zatrudnienia działaczy związkowych

oraz formę tej czynności, wymagając by dokonał tego aktu zarząd zakładowej orga-

nizacji związkowej, uchwałą, w której imiennie przedstawi osoby podlegające ochro-

nie. Rozporządzenie z 16 czerwca 2003 r. określa natomiast nie mniej ważne zasady

i tryb przekazywania pracodawcy informacji o pracownikach podlegających ochronie.

Rozporządzenie nie stawia w tym zakresie dodatkowego wymagania, by dołączono

do pisma skierowanego do pracodawcy przedmiotową uchwałę, ani też nie kreuje

obowiązku informowania w tym piśmie o zakresie umocowania pracowników do

6

działania w imieniu zakładowej organizacji związkowej. Sprawy te zostały pozosta-

wione samorządności związku zawodowego i nie podlegają kontroli pracodawcy.

Rozporządzenie wymaga, by pracodawca został poinformowany i to na piśmie o

osobach objętych ochroną z imienia i nazwiska. Powiadomienie dokonane przez za-

rząd o objęciu ochroną przed rozwiązaniem i zmianą stosunku pracy działacza

związkowego jest wystarczające, ale i konieczne. Dopiero ono wskazuje pracodaw-

cy, iż pracownik podlega ochronie na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych. Sama informacja o upoważnieniu pracownika do podejmowania czyn-

ności z zakresu prawa pracy w imieniu związku zawodowego jest niewystarczająca

dla uruchomienia dyspozycji art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Z uwagi

na fakt, iż liczba osób objętych ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy na pod-

stawie art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych jest ograniczona, pracodawca

musi uzyskać dokładną i pewną (imienną i na piśmie) informację, który z pracowni-

ków takiej ochronie podlega. Samodzielność związku zawodowego wymaga, by

związek dbał o interesy swoich członków, także w sferze zapewnienia ochrony przed

zwolnieniem z pracy tym członkom, którym wcześniej takiej ochrony udzielił. Z drugiej

zaś strony pewność obrotu prawnego (w tym konieczność zapewnienia pewności, co

do daty podjęcia stosownych uchwał związkowych) wymusza, by działania związku w

tym zakresie były podejmowane we właściwym czasie, tj. niezwłocznie po podjęciu

stosownych uchwał. Pracodawca ma prawo do uzyskania tej informacji bez zbędnej

zwłoki i w przepisanej formie.

Biorąc powyższe pod uwagę, orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępo-

wania kasacyjnego orzeczono na zasadzie art.102 k.p.c.

========================================