I BP 4/10

Sygn. akt I BP 4/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca)

SSA Krzysztof Staryk

w sprawie z powództwa K. B.

przeciwko E. Spółce Akcyjnej w K. o odszkodowanie z tytułu rozwiązania umowy o

pracę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 stycznia 2011 r.,

skargi strony pozwanej o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia - wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

C.

z dnia 9 kwietnia 2008 r.,

1. stwierdza, że wyrok Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w C. z 9 kwietnia 2008 r., jest

niezgodny z prawem.

2. zasądza od K. B. na rzecz E. SA w Częstochowie kwotę 480

(czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania

przed Sądem Najwyższym.

2

Uzasadnienie

Powód K. B. domagał się od pozwanego E. S.A. przywrócenia do pracy w

związku z bezpodstawnym rozwiązaniem stosunku pracy bez wypowiedzenia z

winy pracownika, które następnie zmodyfikował na żądanie odszkodowania.

Rozpoznający sprawę Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w C. ustalił następujący stan faktyczny.

Powód został zatrudniony u pozwanego od dnia 12 października 1998 r. na

stanowisku asystenta ds. prawnych w pełnym wymiarze czasu pracy. W dniu 30

czerwca 1999 r. doszło do zmiany zakresu zatrudnienia powoda do ½ etatu a

jednocześnie zawarto z nim umowę cywilnoprawną na obsługę prawną w ramach

prowadzonej kancelarii radcy prawnego. W ramach umowy o pracę do obowiązków

powoda należała szeroko ujęta obsługa w zakresie prawa energetycznego, w

ramach umowy cywilnoprawnej – windykacja należności z tytułu dostarczanej

energii elektrycznej.

W 2004 r. w związku z trudnościami w windykacji należności od szeregu

kontrahentów pozwana spółka postanowiła zbyć przysługujące jej wierzytelności

podmiotom zajmujących się ich nabywaniem. W pertraktacjach z tymi podmiotami

uczestniczył m. in. powód, przy czym nie określono, czy czyni to w ramach

stosunku pracy czy stosunku cywilnoprawnego. Powód opiniował złożone przez te

podmioty oferty nabycia wierzytelności. W wyniku postępowania przetargowego

wyłoniono jeden z nich, z którym zawarto umowę w kwietniu 2004 r.

W trakcie toczących się pertraktacji powód spotkał się co najmniej

czterokrotnie z jednym z przedstawicieli podmiotu, który wygrał przetarg – nie były

to spotkania związane z wykonywaniem obowiązków na rzecz pozwanego. W

trakcie tych spotkań powód przekazywał informacje o innych oferentach oraz o

projektowanej treści umowy ze zwycięzcą przetargu.

W dniu 6 kwietnia 2006 r. powód został zatrzymany przez funkcjonariuszy

ABW i przewieziony do Prokuratury Okręgowej w L., prowadzącej postępowanie

karne przeciwko niemu w sprawie V Ds. […]. W związku z przedstawionymi mu

3

zarzutami zastosowano środki zapobiegawcze w postaci zakazu opuszczania kraju,

zabezpieczenie majątkowe oraz nakaz powstrzymania się od wykonywania usług

prawnych świadczonych w charakterze radcy prawnego na rzecz pozwanego.

Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Rejonowego w

L. z dnia 8 maja 2006 r.

Pismem z dnia 20 kwietnia 2004 r. pozwana zwróciła się do powoda z

pytaniem, czy należy do związków zawodowych lub o wskazanie organizacji, która

będzie go reprezentować w sprawach przewidzianych w kodeksie pracy. W

odpowiedzi powód pismem z dnia 25 kwietnia 2006 r. poinformował, że nie należy

do żadnej organizacji i będzie się zwracał do NSZZ Solidarność o reprezentację i

ochronę praw pracowniczych. Związek nie podjął się jednak reprezentacji powoda.

W tym samym dniu powód zachorował i pozostawał na zwolnieniu lekarskim do

dnia 11 maja 2006 r. W dniu 27 kwietnia 2006 r. doręczono powodowi

oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. jako

przyczynę podając „ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych,

a mianowicie pracując na stanowisku asystenta prawnego E. S.A. dopuścił się

powód ujawnienia tajemnicy handlowej spółki, co wynika z treści postanowienia

Prokuratora Okręgowego w L. z dnia 11.04.2006 r.”.

Wyrokiem z dnia 4 lutego 2008 r. Sąd Rejonowy w C. zasądził na rzecz

powoda kwotę 7.401,96 zł tytułem odszkodowania. Sąd uznał rozwiązanie pod

względem formalnym za zgodne z prawem (nie wymagało konsultacji, nie

zachodziła ochrona szczególna w okresie choroby). Przyjął natomiast, że podana w

oświadczeniu przyczyna była niekonkretna a przez to niezrozumiała dla powoda.

Sąd uznał, że w dacie 11 kwietnia 2006 r. nie wydano żadnego postanowienia

prokuratorskiego, albowiem status podejrzanego uzyskał powód na skutek

postanowienia z dnia 7 kwietnia 2006 r. Nie określono przedmiotu tego

postanowienia. Nie wskazano, na czym polegało naruszenie tajemnicy handlowej,

niezależnie od tego, że postanowienie z dnia 7 kwietnia 2006 r. w ogóle nie dotyczy

tajemnicy handlowej. W tej sytuacji powództwo wymagało uwzględnienia.

Apelacja od tego wyroku wywiedziona przez stronę pozwaną została

oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego w C. z dnia 9 kwietnia 2008 r.

4

Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną sądu I instancji.

Sąd uznał, że przyczyna podana przez pozwanego była niekonkretna. Z

uzasadnienia oświadczenia o rozwiązaniu stosunku pracy nie wynika, czy zarzuty

dotyczyły powoda jako pracownika czy jako radcy prawnego-zleceniobiorcy. Z faktu

wdania się przez powoda w spór merytoryczny nie wynika jeszcze, że rozumiał on

przyczynę rozwiązania stosunku pracy. W rezultacie apelację należało oddalić.

Skargę o stwierdzenie niezgodności tego orzeczenia z prawem wywiódł

pełnomocnik pozwanego, zarzucając naruszenie art. 56 § 1 k.p. w zw. z art. 30 § 4

k.p. przez ich niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie, że pozwany niekonkretnie

określił przyczynę rozwiązania stosunku pracy, w sytuacji, w której powód jako

radca prawny a wcześniej prokurator zidentyfikował opisane w tym oświadczeniu

uzasadnienie, wdał się w spór a także w sytuacji, gdy sądy orzekające w sprawie

uznały przyczynę rozwiązania za prawdziwą.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 4241

§ 1 k.p.c., można żądać stwierdzenia niezgodności z

prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w

sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana

lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie

było i nie jest możliwe. Skarga stanowi podstawę dla dochodzenia odszkodowania

od Skarbu Państwa i stąd jest bezpośrednio powiązana z art.. 417 § 1 k.c. i art.

4171

§ 2 k.c. Dlatego w skardze trzeba wskazać rozmiar szkody, jaką spowodowało

wadliwe ( niezgodne z prawem) orzeczenie sądu.

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku ma

charakter wyjątkowy; usytuowana wśród nadzwyczajnych środków zaskarżenia,

może odnieść zamierzony skutek tylko wówczas, gdy wskazane w niej naruszenie

prawa ma charakter kwalifikowany, oczywisty, elementarny. Stąd skarga nie może

być traktowana jako normalny środek prowadzący do dochodzenia roszczeń

odszkodowawczych od Państwa w odniesieniu do każdego wadliwego wyroku.

Innymi słowy, niezgodność z prawem rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą

Skarbu Państwa musi mieć - w ocenie Sądu Najwyższego - charakter

ekstraordynaryjny. Tylko bowiem w takim przypadku orzeczeniu sądu można

5

przypisać cechy bezprawności (por. wyroki Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2005

r., II BP 1/05, OSNP z 2006 r. nr 23-24, poz. 351 oraz z 7 lipca 2006 r., I CNP

33/06, OSNC z 2007 r. nr 2, poz. 35). Niezgodność z prawem rodząca

odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa (art. 4241

§ 1 k.p.c. w

związku z art. 417 § 1 k.c. i art. 4171

§ 2 k.c.) musi polegać na oczywistej i rażącej

obrazie prawa. Stan prawny wynikający z wykładni art. 77 ust. 1 Konstytucji nie

może być bowiem rozumiany jako stworzenie podstawy prawnej do dochodzenia

roszczeń odszkodowawczych w odniesieniu do każdego wadliwego orzeczenia

sądowego.( por. wyrok TK z 4 grudnia 2001 r., SK 18/00- OTK z 2001r. nr 8,

poz.256). W sprawie niniejszej doszło jednak do poważnej obrazy prawa.

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności sprawy należy stwierdzić,

że zaskarżony skargą wyrok Sądu Okręgowego w C. z 9 kwietnia 2008 r. jest

niezgodny z prawem w tym znaczeniu, że jest sprzeczny z ogólnie uznanymi

standardami wnioskowań prawniczych i przyjmowanymi rozstrzygnięciami. Chodzi

o wadliwe zastosowanie / wadliwą subsumcję art. 56 § 1 k.p. w zw. z art. 30 § 4 k.p.

Sąd Okręgowy przyjął mianowicie, ze przyczyna podana w piśmie rozwiązującym

stosunek pracy z powodem była niekonkretna, a przez to rozwiązanie stosunku

pracy w trybie natychmiastowym było sprzeczne z prawem. Pracodawca odwołał

się bowiem w swym oświadczeniu woli niejako dodatkowo (dowodowo) do

postanowienia Prokuratury Okręgowej w L., które to postanowienie miało dowodzić

zarzucanych pracownikowi działań, podając wadliwą (11 kwiecień 2006 r.) datę

postanowienia. Bezspornym w sprawie jest jednak, iż pod tą samą sygnaturą akt

Prokuratura wydała postanowienie w innym dniu, a mianowicie 7 kwietnia 2006 r.

Ponadto przyczyna wypowiedzenia była w piśmie pracodawcy zwerbalizowana,

błędnie jedynie wskazano na datę postanowienia Prokuratury. Biorąc pod uwagę

fakt, iż toczyło się przed Prokuratura Okręgową postępowanie, dotyczące powoda,

wydane zostało w tej sprawie postanowienie, powód był radcą prawnym, a

wcześniej prokuratorem, trzeba w drodze wnioskowania logicznego przyjąć jako nie

budzące wątpliwości, iż powodowi znane były przyczyny rozwiązania stosunku

pracy w trybie natychmiastowym, a wadliwe podanie daty postanowienia

Prokuratury w oświadczeniu woli pracodawcy stanowiło w kontekście całej sprawy

oczywistą omyłkę. Przy ocenie znaczenia oświadczenia woli pracodawcy należy

6

bowiem brać pod uwagę całą treść oświadczenia, a także okoliczności sprawy, w

tym osobę pracownika, do której owo oświadczenie jest kierowane. Trzeba

uwzględniać stopień wykształcenia i poziom wiedzy oraz kwalifikacji zawodowych. I

to są tezy nie budzące wątpliwości w nauce i judykaturze. Ad casum stan faktyczny

w tym zakresie był na tyle oczywisty, iż nie powinien podlegać jakiejkolwiek

interpretacji, zmierzającej do wykazania, iż pracownikowi nie były znane przyczyny

zwolnienia z pracy lub też przyczyny te były niezrozumiałe i sprawa wymaga

subsumcji art. 30§4 k.p. w zw. z art. 56 k.p. Postępowanie przed Prokuraturą

przeczy jednoznacznie takiej ocenie. Prawomocny wyrok sądu jest niezgodny z

prawem w rozumieniu art. 4241

§1 k.p.c. jeżeli zapadłe w nim rozstrzygnięcie

wynika z oczywiście wadliwej subsumcji prawnej, która nie znajduje uzasadnienia w

drodze jakiejkolwiek interpretacji prawa.

Z tych względów orzeczono, jak w sentencji.