I UK 239/10

Sygn. akt I UK 239/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gersdorf

SSA Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania M. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 stycznia 2011 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 2 lutego 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 23 lipca 2009 r. oddalił odwołanie M. G. od

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 września 2006 r. odmawiającej

jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

2

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 2 lutego 2010r. oddalił apelację

wnioskodawczyni – uznając, że mimo zbędnie przeprowadzonego postępowania

dowodowego, ostatecznie Sąd I instancji dokonał właściwych ustaleń faktycznych

oraz poprawnie zinterpretował i zastosował przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998

r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.

U. z 2009 r. nr 153 poz. 1227). Sąd Apelacyjny przyjął jako niesporne, że w

związku z odwołaniem wnioskodawczyni od decyzji organu rentowego z dnia 30

października 2003 r. odmawiającej jej dalszego prawa do renty z tytułu niezdolności

do pracy wobec stwierdzenia, że jest ona zdolna do pracy (przy wcześniejszej

częściowej niezdolności do pracy do dnia 28 czerwca 2002 r.) - przed Sądem

Okręgowym toczyło się postępowanie mające na celu wyjaśnienie, czy stan jej

zdrowia uzasadnia uznanie, iż jest ona zdolna do pracy. W wyniku ustaleń

dokonanych w tym postępowaniu Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 15 grudnia 2004

r. ( sygn. akt VII U …/04) oddalił odwołanie uznając, że decyzja organu rentowego

była prawidłowa, albowiem wnioskodawczyni nie jest niezdolna do pracy

zarobkowej. Wyrok ten, wobec jego niezaskarżenia, stał się prawomocny i korzysta

z powagi rzeczy osądzonej.

Zatem zgodnie z treścią art. 365 § 1 k.p.c. wiąże nie tylko strony i sąd, który je

wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji

publicznej. Konsekwencją tego jest niedopuszczalność ponownego badania

istnienia niezdolności do pracy w okresie objętym prawomocnym już wyrokiem.

Rację ma apelująca (powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada

2007 r., II CSK 347/07, LEX nr 345525), że określony w art. 365 § 1 k.p.c. zakres

związania sądu prawomocnym wyrokiem odnosi się tylko do ostatecznego rezultatu

rozstrzygnięcia sądu, ucieleśnionego w konkretnej i indywidualnej normie prawnej,

a nie do jego motywów i że sąd nie jest związany ustaleniami faktycznymi i

poglądami prawnymi wyrażonymi w uzasadnieniu zapadłego orzeczenia.

Jednocześnie wiadomo, że treść prawomocnego orzeczenia, o którym stanowi art.

365 § 1 k.p.c., a więc treść wyrażonej w nim indywidualnej i konkretnej normy

prawnej, w tym zwłaszcza zakres jej obowiązywania (związania stron i sądów),

często nie jest i z obiektywnych względów nie może być w pełni wysłowiona w

sentencji orzeczenia. Z tego względu ustalenie tej treści, a przede wszystkim

3

zakresu związania prawomocnym wyrokiem, wymaga niejednokrotnie wykładni

orzeczenia w świetle sporządzonego do niego uzasadnienia, czyli w świetle

rozumowania sądu, który wydał badane rozstrzygnięcie. Wskazana metoda

określenia zakresu związania prawomocnym orzeczeniem, o którym stanowi art.

365 § 1 k.p.c., jest analogiczna do przyjętej w orzecznictwie sądowym metody

ustalania granic powagi rzeczy osądzonej, normowanej w art. 366 k.p.c.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, iż w

rozpoznawanej sprawie istnieje określone art. 365 § 1 k.p.c. związanie wyrokiem

Sądu Okręgowego z 15 grudnia 2004r. Orzekający w tej sprawie sąd potwierdzając

brak prawa do renty wnioskodawczyni uznał w istocie, że w okresie od lipca 2002 r.

do daty ogłoszenia wyroku, tj. 15 grudnia 2004 r. wnioskodawczyni była zdolna do

pracy. Co więcej tylko taka interpretacja wskazuje na treść rozstrzygnięcia

zawartego w wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r. i określa przedmiotowy zakres

związania nim podmiotów i organów określonych w art. 365 § 1 k.p.c. W tym stanie

rzeczy twierdzenia zawarte w apelacji, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 365

§ 1 k.p.c. przez to, że uznał istnienie związania orzeczeniem w sprawie VII U …/04,

jest bezpodstawne. Skoro wcześniej sąd dokonał weryfikacji zdolności do pracy

wnioskodawczyni w okresie do 15 grudnia 2004 r. to dalsze kwestionowanie tych

okoliczności w toku niniejszego postępowania, do czego w istocie sprowadzają się

zawarte w apelacji zarzuty, nie jest dopuszczalne. Tymczasem w odwołaniu oraz

apelacji wnioskodawczyni próbując wykazać, iż jej niezdolność do pracy powstała w

okresie wcześniejszym niż zostało to przyjęte przez Sąd pierwszej instancji, w

istocie dąży do podważenia ustaleń powołanego wyżej prawomocnego wyroku, u

którego podstaw legły ustalenia o jej zdolności do pracy w tym okresie. Zatem

ponownie chce ona udowodnić, iż już wtedy była niezdolna do pracy.

Trafnie zatem Sąd pierwszej instancji przyjął, że wnioskodawczyni nie spełniła

przesłanki z art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS warunkującej

przyznanie jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, albowiem jej obecna

niezdolność do pracy nie powstała w okresie istnienia tytułu ubezpieczenia lub w

ciągu 18 miesięcy od jego ustania. Trafnie też przyjął Sąd pierwszej intencji, że do

wnioskodawczyni nie ma zastosowania art. 57 ust. 2 tej ustawy, który zwalnia

całkowicie osobę niezdolną do pracy z warunku, aby ta niezdolność powstała w

4

okresach, o których mowa w art. 57 ust. 1 pkt 3, jednakże pod warunkiem

posiadania łącznie okresu składkowego i okresu nieskładkowego wynoszącego co

najmniej 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny. Tymczasem całkowity staż

ubezpieczeniowy wnioskodawczyni wynosi zaledwie 17 lat. Z tych względów Sąd

Apelacyjny, jako nie zawierającą usprawiedliwionych zarzutów, na podstawie art.

385 k.p.c. apelację oddalił.

Wyrok ten zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik M. G. Jako

podstawę skargi kasacyjnej wskazał:

I - naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: przepisu art. 114 ust. 1 i 2

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych ( Dz. U. 09.153.1227), poprzez niezastosowanie tego przepisu w

ramach oceny skutków prawnych, jakie w kontekście zasady związania sądów i

organów administracji prawomocnym orzeczeniem sądowym, wywołuje złożenie

przez ubezpieczonego nowego wniosku rentowego, po dacie prawomocnego

oddalenia przez Sąd Ubezpieczeń Społecznych odwołania tegoż ubezpieczonego

od wcześniejszej decyzji odmawiającej mu prawa do renty;

II - naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na

rozstrzygnięcie, a to: przepisu art. 365 § 1 k.p.c. poprzez błędne stosowanie tego

przepisu, polegające na błędnym przyjęciu bezwzględnego związania Sądu

Ubezpieczeń Społecznych ustaleniami, które legły u podstaw wydania

wcześniejszego, prawomocnego wyroku oddalającego odwołanie od decyzji organu

rentowego odmawiającej prawa do renty, podczas gdy specyfika spraw o prawo do

renty, wynikająca z brzmienia przepisu art. 114 ustawy o emeryturach i rantach z

FUS, relatywizuje skutki prawomocności materialnej wcześniejszych,

prawomocnych orzeczeń sądowych w zależności od tego, czy podczas

rozpoznawania nowego wniosku rentowego pojawiły się nowe fakty lub dowody.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej, wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach Sądowi Apelacyjnemu Wydział Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że pogląd o możliwości wzruszania ustaleń

stanowiących podstawę prawomocnych orzeczeń wydanych w sprawach o prawo

5

do emerytury lub renty na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej, nie prowadzi do

pozbawiania jakiegokolwiek znaczenia zasady związania sądów i organów

prawomocnymi orzeczeniami, wynikającej z art. 365 § 1 k.p.c. Owa zasada,

zapisana w przepisach postępowania cywilnego, ulega bowiem z mocy swoistej,

materialnoprawnej regulacji prawa ubezpieczeń społecznych rozluźnieniu o tyle

tylko, o ile w nowo rozpoznawanej sprawie pojawią się nowe okoliczności lub nowe

dowody. Kluczem zatem do prawidłowego zastosowania przepisów art. 365 § 1

k.p.c. i art. 114 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, na gruncie sprawy

sądowej dotyczącej odwołania od decyzji rentowej wydanej na skutek nowego,

ponownego wniosku, jest dokonanie precyzyjnych ustaleń i rozważań odnoszących

się do istnienia nowych okoliczności lub dowodów w sprawie. Specyfika niektórych

regulacji ustawy o emeryturach i rentach z FUS czyni aktualnym problem

ponownego sięgania do raz już ocenionego stanu zdrowia ubezpieczonego, lecz

nie pod kątem przyznania świadczenia za osądzony już okres, ale w celu

weryfikacji prawa do świadczenia na przyszłość. Chodzi tu o regulację przepisu art.

59 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, czyli o przesłankę powstania

niezdolności do pracy w ciągu 18 -tu miesięcy od ustania ubezpieczenia. Często

bowiem zdarza się tak, że ubezpieczonemu prawomocnie odmawia się prawa do

renty za dany okres, ubezpieczony składa kolejny wniosek rentowy, a przy

rozpoznaniu tego wniosku, na skutek nowego badania (nowego dowodu)

stwierdzona zostaje niezdolność do pracy, sięgająca okresu, za który wcześniej

prawomocnie odmówiono prawa do renty. Przyjęcie niezdolności do pracy w owym

wcześniejszym okresie, za który prawomocnie odmówiono już prawa do renty, jest

przy tym niezbędne dla zachowania warunku powstania niezdolności do pracy w

ciągu 18-tu miesięcy od ustania ubezpieczenia i tym samym przyznania emerytury

na przyszłość. Przyzwolenie na odstąpienie w takim przypadku od ścisłego

stosowania zasady związania prawomocnymi orzeczeniami sądowymi, a to z uwagi

na brzmienie przepisu art. 114 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie

naruszało by powagi rzeczy osądzonej w znaczeniu formalnym. Ubezpieczony nie

uzyskiwał by prawa do renty za okres, w którym prawomocnie odmówiono mu

prawa do świadczenia. Zyskiwał by jedynie prawo do świadczenia na przyszłość

(od momentu złożenia nowego wniosku).

6

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty wskazane w skardze kasacyjnej są nieuzasadnione.

Podstawową kwestią jest ocena zarzutów procesowych skargi, a wśród nich art.

365 k.p.c. oraz 114 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. z 2009 nr153 poz.1227 ze

zm.). Zarzut naruszenia tego drugiego przepisu już na wstępie należy uznać za

niezasadny, gdyż organ rentowy nie stosował wznowienia postępowania w trybie

art. 114, ani Sąd Apelacyjny nie stosował tego przepisu; stąd nie można było go

naruszyć. Sąd Apelacyjny zastosował natomiast art. 365 i 366 k.p.c. Zgodnie z tym

ostatnim przepisem wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej co do tego,

co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia między tymi

samymi stronami.

Warto podkreślić, że moc wiążąca orzeczenia merytorycznego, określona w

art. 365 § 1 k.p.c., brana pod uwagę w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia

się dana kwestia, nie podlega już ponownemu badaniu. Związanie orzeczeniem

oznacza niedopuszczalność nie tylko dokonywania ustaleń sprzecznych z nim, ale

nawet przeprowadzania postępowania dowodowego w tym zakresie (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 4 marca 2008 r., IV CSK 441/07, LEX nr 376385). Owo

związanie treścią prawomocnego orzeczenia wyraża nakaz przyjmowania przez

wskazane w przepisie art. 365 § 1 k.p.c. podmioty, że w objętej nim sytuacji stan

prawny przedstawiał się tak, jak to wynika z sentencji wyroku. Podmioty te są

związane dyspozycją konkretnej i indywidualnej normy prawnej wywiedzionej przez

sąd z przepisów prawnych zawierających normy generalne i abstrakcyjne w

procesie subsumcji określonego stanu faktycznego. Tak określony zakres

związania odnosi się tylko do ostatecznego rezultatu rozstrzygnięcia sądowego,

ucieleśnionego we wspomnianej wyżej konkretnej i indywidualnej normie prawnej

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2009 r., II PK 302/08, LEX nr

513001).

Instytucji związania prawomocnym orzeczeniem sądowym z art. 365 § 1 k.p.c.

nie można jednak utożsamiać z odrębną i mającą samodzielny byt instytucją

powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 366 k.p.c. Ta ostatnia ma bowiem

7

charakter podmiotowo względny, gdyż odnosi się wyłącznie do tych samych stron

procesu, aczkolwiek nie ma przeszkód, aby przy wyjaśnianiu istoty i swoistości

mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądowego wykorzystywać dorobek

judykatury dotyczący pewnych aspektów zagadnienia powagi rzeczy osądzonej. W

szczególności wchodziłyby w rachubę te orzeczenia Sądu Najwyższego, w których

wyjaśniono sposób określenia granic przedmiotowych powagi rzeczy osądzonej

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 2009 r., I CSK 456/08, LEX nr 584190).

Powaga rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 366 k.p.c. ma swoje granice

przedmiotowe i podmiotowe. Granice przedmiotowe wyznacza przedmiot

rozstrzygnięcia sądu w związku z podstawą sporu, zakresem podmiotowym objęte

są zaś strony. O wystąpieniu powagi rzeczy osądzonej prawomocnego wyroku

decyduje zatem kumulatywne spełnienie dwóch przesłanek, a mianowicie

tożsamości stron występujących w postępowaniu zakończonym tymże wyrokiem i

w kolejnym postępowaniu sądowym oraz tożsamości podstawy faktycznej i prawnej

rozstrzygnięcia (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2007 r., II CSK 452/06,

LEX nr 274151 i z dnia 6 marca 2008 r., II UK 144/07, LEX nr 420911). W świetle

utrwalonego w judykaturze poglądu, powagę rzeczy osądzonej ma w zasadzie tylko

rozstrzygnięcie zawarte w sentencji wyroku, a nie uzasadnienie. Jeżeli jednak

sentencja wyroku nie zawiera wyraźnych granic rozstrzygnięcia, aby ustalić granice

powagi rzeczy osądzonej należy w pierwszej kolejności dokonać wykładni wyroku.

Następnie trzeba posłużyć się treścią uzasadnienia, a jeśli nie zostało ono

sporządzone, sąd orzekający musi sam – na podstawie akt sprawy – odtworzyć

rozumowanie sądu, który wydał badane rozstrzygnięcie (wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 19.10. 2010r. w sprawie II BU 4/10).

Wypada nadmienić, że wszczynające postępowanie sądowe odwołanie od

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pełni rolę pozwu, stąd w sytuacji, gdy o

to samo roszczenie między tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie

osądzona, sąd powinien odrzucić odwołanie na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.,

w przeciwnym razie postępowanie sądowe dotknięte byłoby nieważnością z art.

379 pkt 3 k.p.c. (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 1998 r., II

UKN 105/98, i z dnia 25 września 1998 r., II UKN 357/98). Stwierdzenie naruszenia

przez Sąd pierwszej instancji normy art. 366 k.p.c. powinno zatem prowadzić do

8

uchylenia przez instancję odwoławczą zaskarżonego wyroku i odrzucenia

odwołania z mocy art. 386 § 3 k.p.c., a nie do zmiany orzeczenia przez oddalenie

odwołania. To ostatnie rozstrzygnięcie ma przecież merytoryczny, a nie formalny

charakter.

Zasadnie przyjęto w zaskarżonym wyroku związanie rozstrzygnięciem w

poprzedniej sprawie o braku prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy wobec

niestwierdzenia niezdolności do pracy. Kolejna (obecna) sprawa o rentę była

dopuszczalna, gdyż negatywna przesłanka z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. ma tu

ograniczone znaczenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2005

r., II UK 61/2005 i powołane w nim orzecznictwo), to jednak ze względu na

osądzenie sprawy i regułę z art. 366 w związku z art. 365 § 1 k.p.c. nie było

możliwie rozstrzygnięcie w tej sprawie o tym, o czym rozstrzygnięto już w

poprzedniej sprawie, czyli o braku prawa do renty wobec niestwierdzenia

niezdolności do pracy. W obecnej sprawie niezdolność do pracy jako prawna

przesłanka prawa do renty nie mogła być ustalona za czas przed wyrokiem Sądu

Okręgowego w Krakowie z 15 grudnia 2004r. Taką regułę związania uprzednim

osądzeniem sprawy potwierdza judykatura Sądu Najwyższego (np. wyrok z 3 lipca

2001 r., II UKN 462/00, OSNP 2003 nr 7, poz. 184). W konsekwencji zachodzi tu

swoista prekluzja związana z niedopuszczalnością dokonania innego ustalenia w

obecnej sprawie niż w poprzedniej. Ustalenie to jest wiążące dla Sądu

Najwyższego (art. 39813

§ 2 k.p.c.). Ma znaczenie dla prawa materialnego, gdyż nie

spełnił się warunek powstania niezdolności do pracy w okresie wskazanym w art.

57 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej.

Oceniony już na wstępie zarzut naruszenia art. 114 ustawy emerytalnej,

dalej - jak się wydaje w zamierzeniu skarżącej - miałby wyłączać skutki wynikające

z art. 365 § 1 i 366 k.p.c. oraz trafnymi czynić zarzuty ustaleniu niezdolności do

pracy w okresie wcześniejszym. Rzecz jednak w tym, że zarzut naruszenia art. 114

ustawy emerytalnej nie jest zasadny, dlatego że obecna sprawa nie wynikła z

wniosku skarżącej o wznowienie postępowania w trybie tego przepisu. Skarżąca

złożyła wszak zwykły wniosek o rentę, który nie zawierał żadnej treści wskazującej

na żądanie wznowienia postępowania w sprawie od poprzedniej (pierwszej) decyzji

pozwanego odmawiającej renty z braku niezdolności do pracy. Pozwany nie

9

rozpoznawał więc sprawy w trybie szczególnego wniosku o wznowienie

postępowania, lecz po badaniu medycznym ubezpieczonej rozpoznał sprawę z

wniosku o kolejną rentę. Nie inaczej po wniesieniu odwołania sprawę prowadził

Sąd Okręgowy. Skarżąca nie może twierdzić odmiennie, w szczególności, że

obecna sprawa była sprawą o wznowienie postępowania w trybie art. 114.

Wszystko to, co skarżąca w swojej argumentacji podawała w sprawie i do

czego odwołuje się w skardze kasacyjnej, nawiązywało do dowodów z opinii

biegłych lekarzy przeprowadzonych na etapie postępowania sądowego w

poprzedniej sprawie albo już w obecnej sprawie. Nie spełnia to warunków z art. 114

ust. 1, gdyż dowody przeprowadzone w postępowaniu sądowym nie są (i nie mogą

być) nowymi dowodami lub okolicznościami istniejącymi przed wydaniem decyzji.

Warunek taki wyraźnie wynika z tego przepisu. W ust. 2 art. 114 (w związku z ust.

1) jednoznacznie też określono, że gdy po odwołaniu od decyzji pozwanego było

postępowanie sądowe, to nowe dowody i okoliczności muszą być „nowe” także dla

postępowania sądowego. Skarżącemu chodzi natomiast o oceny i opinie biegłych

wskazujące na to, że niezdolność do pracy mogła wystąpić już wcześniej, czyli

przed prawomocnym zakończeniem poprzedniej sprawy. Nie stanowi to jednak

podstawy wznowieniowej z art. 114. Gdyby nawet wszczęto tryb wznowienia

postępowania, to nie mogłaby zostać w nim pominięta sprawa o rentę uprzednio

rozpoznaną, jako że decyzja pozwanego nie stanowiła już samodzielnego

(wyłącznego) rozstrzygnięcia w tym przedmiocie (art. 365 § 1 k.p.c. i art. 366

k.p.c.). Inaczej ujmując, nie mogłoby być dwóch spraw sądowych dotyczących tego

samego przedmiotu rozstrzygania, czyli prawa do renty za ten sam okres. W

przypadku negatywnego rozstrzygnięcia o prawie do świadczenia na mocy

prawomocnego wyroku sądu (a nie decyzji organu rentowego) nie można ponownie

ustalić prawa do emerytury lub renty. Wzruszenie prawomocnego wyroku mogłoby

nastąpić tylko w drodze skargi o wznowienie postępowania, jeżeli występują

ustawowe podstawy wznowienia (podobnie: wyrok Sądu Najwyższego z dnia

6.01.2009r. w sprawie I UK 209/08).

Niezasadny zarzut naruszenia art. 114 nie wyłączał zatem procesowych

skutków poprzedniego prawomocnego wyroku (art. 366 i 365 § 1 k.p.c.). W

odniesieniu do rzeczy osądzonej jako negatywnej przesłanki procesowej należy

10

zauważyć, że sądy ubezpieczeń społecznych, co do zasady, oceniały zgodność z

prawem decyzji na dzień jej wydania, co by oznaczało, że również zakres

osądzenia sprawy nie idzie dalej (art. 316 k.p.c.). Stało się jednak praktyką, że sądy

badały i rozstrzygały o niezdolności do pracy także za okres do dnia wyrokowania,

gdyż w przypadku niewątpliwego powstania niezdolności do pracy i spełnienia

wszystkich przesłanek do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy –

akceptowane było przyznanie prawa do tego świadczenia również po dniu wydania

decyzji organu rentowego. Oznaczało to, że przedmiot takiego rozstrzygnięcia

obejmował niezdolność do pracy lub jej brak aż do dnia wyrokowania w sprawie

(por. wyrok z 12 stycznia 2005 r., I UK 93/04, OSNP 2005 nr 16, poz. 254).

Zmiany procedury cywilnej, do których doszło od 1 stycznia 2005r., a dotyczące

wprowadzenia nowych przepisów art. 4779

§ 21

, § 31

, art. 47714

§ 4 k.p.c., wpłynąć

jednak powinny na odmienną ocenę prawomocności wyroków w sprawach rent,

wydanych po tej dacie. Zwłaszcza odnosi się to do dodanego przez art. 2 pkt 5

ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U.04.121.1264). - art. 47714

§ 4 k.p.c., zgodnie z którym od dnia 1 stycznia

2005r. „ w sprawie o świadczenie z ubezpieczeń społecznych, do którego prawo

jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy lub niezdolności do

samodzielnej egzystencji, a podstawę do wydania decyzji stanowi orzeczenie

lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub orzeczenie komisji

lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i odwołanie od decyzji opiera się

wyłącznie na zarzutach dotyczących tego orzeczenia, sąd nie orzeka co do istoty

sprawy na podstawie nowych okoliczności dotyczących stwierdzenia niezdolności

do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, które powstały po dniu

złożenia odwołania od tej decyzji. W tym przypadku sąd uchyla decyzję, przekazuje

sprawę do rozpoznania organowi rentowemu i umarza postępowanie.

W ocenie Sądu Najwyższego zakres prawomocności wyroku w sprawie o rentę

z tytułu niezdolności do pracy, począwszy od dnia 1 stycznia 2005r., obejmuje tylko

istnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa do renty na dzień wydania

zaskarżonej decyzji organu rentowego (art. 365 § 1 k.p.c. i art. 366 k.p.c.). W

przypadku bowiem wystąpienia nowych okoliczności dotyczących stwierdzenia

11

niezdolności do pracy, które powstały po dniu złożenia odwołania od tej decyzji –

sąd jest zobligowany w myśl art. 47714

§ 4 k.p.c., do uchylenia zaskarżonej decyzji i

przekazania sprawy do rozpoznania organowi rentowemu oraz do umorzenia

postępowania sądowego.

Od 1 stycznia 2005 r. sąd w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w

postępowaniu wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych

rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji w granicach jej treści i przedmiotu

(art. 47714

§ 2 i art. 47714a

k.p.c.); nie powinien więc poddawać analizie

okoliczności dotyczących stanu zdolności do pracy, które wystąpiły po dacie decyzji

organu rentowego.

Przed ta datą prawomocność wyroku sądu obejmowała natomiast szerszy

zakres. W przypadku przeprowadzenia postępowania dowodowego obejmującego

również okres po wydaniu zaskarżonej decyzji ZUS, zakres prawomocności z art.

365 § 1 i 366 k.p.c. obejmował również spełnienie warunków przyznania prawa do

renty do dnia wyrokowania. Takie szersze osądzenie nastąpiło w poprzedniej

sprawie skarżącej o rentę, zakończonej w 2004 r. W pierwszej instancji sąd

przeprowadził dowód z opinii biegłych, w których oceniali oni istnienie niezdolności

do pracy również na moment opiniowania. Pozwala to potwierdzić stanowisko

zaskarżonego wyroku, że normy art. 366 i 365 § 1 k.p.c. obejmują uprzednie

osądzenie sprawy skarżącej co do niezdolności do pracy (tu jej braku) na moment

orzeczenia drugiej instancji (art. 316 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c.). Natomiast w

obecnej sprawie nie ustalono, iżby chodziło o inne rodzajowo psychofizyczne

przyczyny niezdolności do pracy niż w poprzedniej (zakończonej wyrokiem Sądu

Okręgowego z 2004r.). Skarga nie wskazuje (choćby nazwą) innych schorzeń

skarżącej. Uprawnione stosowanie art. 366 k.p.c. w związku z art. 365 § 1 k.p.c.

procesowo eliminowało konieczność dalszego prowadzenia postępowania

dowodowego przez Sąd drugiej instancji, skoro nie było podstaw do ustalenia

niezdolności do pracy przed zakończeniem poprzedniej sprawy sądowej.

Orzekający w tej sprawie Sąd Okręgowy w wyroku z 15 grudnia 2004r.,

stwierdzając brak prawa do renty wnioskodawczyni, uznał w istocie, że w okresie

12

od lipca 2002 r. do daty ogłoszenia wyroku, tj. 15 grudnia 2004 r. wnioskodawczyni

nie była niezdolna do pracy.

Tym samym, rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego, który przyjął związanie

orzekających w tej sprawie sądów powszechnych faktem zdolności odwołującej się

do pracy stwierdzonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 15

grudnia 2004 r. sygn. akt VII U …/04, jest rozstrzygnięciem prawidłowym. Należało

bowiem zważyć, iż w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym wnioskodawczyni

nie przedstawiła nowych dowodów, a powoływała się tylko na nowe opinie biegłych,

które wskazują na istnienie u odwołującej się niezdolności do pracy, powstałej

wcześniej niż po upływie 18-tu miesięcy od ustania zatrudnienia i ostatnio

pobieranej renty. To, iż wnioski zawarte w tych opiniach prowadziłyby do ustaleń

sprzecznych ze stanem faktycznym, który doprowadził niegdyś do oddalenia

odwołania w sprawie objętej wyrokiem z 2004 r. nie może wpływać na ocenę

skutków prawomocności poprzedniego wyroku.

Zarzuty skargi nie były więc zasadne i dlatego została ona oddalona (art.

39814

k.p.c.).