I UK 267/10

Sygn. akt I UK 267/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gersdorf

SSA Krzysztof Staryk

w sprawie z odwołania H. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 stycznia 2011 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 1 kwietnia 2010 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego na rzecz

pełnomocnika z urzędu adwokata B. M. kwotę 120 (sto

dwadzieścia) zł, powiększoną o należną stawkę podatku od

towarów i usług 23%, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej.

2

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z 11 sierpnia 2009 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych oddalił odwołanie ubezpieczonej H. S. wniesione od zaskarżonej

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 marca 2009 r., odmawiającej

ubezpieczonej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Sąd wykorzystując dowody z opinii biegłych sądowych lekarzy specjalistów:

neurologa i psychiatry ustalił, że ubezpieczona jest sprawna ruchowo, a

rozpoznany przez neurologa zespół bólowy kręgosłupa nie powoduje ograniczenia

jego ruchomości, osłabienia siły mięśniowej i nie jest połączony z objawami

zaburzeń neurologicznych. W ocenie biegłego psychiatry u skarżącej nie występują

zaburzenia psychiczne lub upośledzenie umysłowe, zaś stwierdzona osobowość

neurotyczna nie ogranicza zdolności do pracy ubezpieczonej zgodnej z poziomem

jej kwalifikacji zawodowych pracownika fizycznego. Sąd uznał opinie biegłych za

miarodajne dla oceny stanu zdrowia ubezpieczonej, gdyż zostały sporządzone

przez lekarzy specjalistów właściwych dla rodzaju udokumentowanych schorzeń

występujących u skarżącej, zostały poprzedzone badaniami osobistymi i oceną

całej dostępnej dokumentacji z leczenia. W związku z tym Sąd nie uwzględnił

zastrzeżeń skarżącej zgłoszonych wobec opinii, w których ubezpieczona

podkreślała odczuwane dolegliwości w postaci drętwienia kończyn, uczucia ucisku

w sercu, „napromieniowania oczu" i wskazywała na duże dawki zażywanych leków

uznając, że prezentowane poczucie niezdolności do pracy jest subiektywne i nie

ma odzwierciedlenia w przeprowadzonych badaniach. Sąd odwołując się do treści

przepisów art. 57 ust. 1 i art. 12 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U.

Z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) stwierdził, że poczynione ustalenia dotyczące

stanu zdrowia ubezpieczonej nie dają podstaw dla stwierdzenia co najmniej

częściowej niezdolności do pracy, a ponadto nawet stwierdzenie takiej niezdolności

nie skutkowałoby w przypadku skarżącej prawem do renty, albowiem ubezpieczona

nie spełnia pozostałych warunków do przyznania świadczenia w postaci posiadania

wymaganego co najmniej 5-letniego okresu składkowego i nieskładkowego w

dziesięcioleciu poprzedzającym zgłoszenie wniosku o rentę.

3

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła apelacją ubezpieczona H. S.

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z dnia 1

kwietnia 2010 r. oddalił apelację. Sąd Apelacyjny w pełni podzielił ustalenia

faktyczne Sądu pierwszej instancji dotyczące stanu zdrowia ubezpieczonej i oparty

na tych ustaleniach wniosek prawny o braku niezdolności do pracy w rozumieniu

art. 12 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która

co najmniej częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia

sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy zgodnej z

poziomem posiadanych kwalifikacji. Odnosząc treść powołanych przepisów do

ubezpieczonej, u której nie stwierdzono istotnego naruszenia sprawności

organizmu na tle rozpoznanych schorzeń w postaci zespołu bólowego kręgosłupa

w wywiadzie i osobowości neurotycznej, brak jest podstaw dla przyjęcia, że

skarżąca w znacznym stopniu utraciła zdolność do wykonywania pracy fizycznej

zgodnej z poziomem jej kwalifikacji zawodowych. Opiniom biegłych, które Sąd

przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, apelująca nie przeciwstawiła argumentów

pozwalających na podważenie jednoznacznych wniosków oprócz subiektywnych

odczuć zdrowotnych i poczucia niezadowolenia z rezultatów postępowania

dowodowego - co nie jest wystarczające dla dokonania odmiennych ustaleń,

zgodnych z oczekiwaniami apelującej. Ponadto Sąd Apelacyjny zgodził się z opinią

Sądu pierwszej instancji, że nie zostały spełnione pozostałe przesłanki rentowe z

art. 57 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych w postaci posiadania wymaganego okresu składkowego

i nieskładkowego w wymiarze co najmniej 5 lat, przypadającego w ciągu ostatniego

dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę (art.58 ust. 1 pkt 5 i ust.2 art.58

ustawy). Z przedstawionych wyliczeń organu rentowego wynika, że ubezpieczona

ma jedynie 9 miesięcy i 15 dni okresów składkowych oraz 6 miesięcy i 20 dni

okresów nieskładkowych w 10-leciu przed złożeniem wniosku przesuniętym o okres

pobierania renty od 23 grudnia 1995r. do 31 marca 2000r.

Pełnomocnik wnioskodawczyni złożył skargę kasacyjną od wyroku Sądu

Apelacyjnego z 1 kwietnia 2010 r., zaskarżając go w całości. Wyrokowi zarzucił

naruszenie prawa materialnego, to jest art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998

4

r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez przyjęcie,

że w przypadku ubezpieczonej nie zostały spełnione przesłanki rentowe z art. 57

ust. 1 w/w ustawy w postaci posiadania wymaganego okresu składkowego i

nieskładkowego. W następnej kolejności podniósł zarzut naruszenia przepisów

postępowania, to jest art. 5 k.p.c., przez zaniechanie pouczenia ubezpieczonej,

mającej wykształcenie podstawowe, schorowanej i nieporadnej życiowo, o

możliwości skorzystania w skomplikowanej sprawie z pomocy prawnej z urzędu.

W uzasadnieniu podstaw kasacyjnych podniesiono, że z akt sprawy nie

wynika, aby Sąd drugiej instancji rozważył i zbadał potencjalną możliwość

zastosowania wobec ubezpieczonej w pełnym zakresie art. 58 ust. 2 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS, w świetle którego okres, o którym mowa w ust. 1 pkt

5, powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem

wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jako pierwszy podlega rozpoznaniu zarzut procesowy naruszenia przez Sąd

art. 5 k.p.c., przez zaniechanie pouczenia ubezpieczonej o możliwości skorzystania

w skomplikowanej sprawie z pomocy prawnej z urzędu. Należy uznać go za

nieuzasadniony. Nie ma podstaw do uznania, że niepouczenie ubezpieczonej

przez sąd o prawie do wystąpienia o pełnomocnika z urzędu wpłynęło na wynik

sprawy. Pouczenie to, ze względu na prawo do bezstronnego sądu i odpowiadający

mu obowiązek przestrzegania przez sąd zasady równego traktowania stron, może

być stosowane wyłącznie, gdy istnieje ku temu uzasadniona potrzeba, zwłaszcza,

gdy brak takiego współdziałania ze stroną może mieć wpływ na treść

rozstrzygnięcia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 1997 r., I CKN

336/97, Prokuratura i Prawo - dodatek 1998 nr 7-8, poz. 43). Zakres tego

obowiązku wyznacza "potrzeba procesowa" (por. wyrok z dnia 13 maja 1997 r., II

UKN 100/97, OSNP 1998 nr 4, poz. 133), przy czym nie budzi wątpliwości, że

osoba o pełnej zdolności do czynności prawnych ma pełną zdolność do

występowania w postępowaniu sądowym. Przykładowo Sąd Najwyższy takiej

potrzeby nie widział w sytuacjach, w których strona z lekkimi zaburzeniami

5

psychicznymi składała w toku postępowania wypowiedzi i pisma niewzbudzające

wątpliwości co do ich sensu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca

1998 r., II UKN 102/98, OSNP 1999 nr 12, poz. 408 i z dnia 16 grudnia 1997 r., II

UKN 404/97, OSNP 1998 nr 21, poz. 641). Uznał natomiast taką potrzebę, gdy

strona cierpiała z powodu rozwiniętej psychozy z zespołem [...], co powodowało jej

całkowitą niezdolność do pracy oraz nie tylko utrudniało, lecz wręcz uniemożliwiało

świadome i celowe działania w procesie (wyrok SN z dnia 7 lipca 2007 r., II UK

271/04, OSNP 2006, nr 5–6, poz. 95). W rozpoznawanej sprawie ubezpieczona od

lat wykazywała dużą aktywność w dążeniu do uzyskania renty, co wskazuje na jej

zdolność do świadomego działania we własnym interesie. Poza tym, ze względu na

obiektywny brak niezdolności do pracy, to, czy otrzymała pomoc fachowego

pełnomocnika, czy nie, nie mogłoby mieć znaczenia dla wyniku procesu.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego,

należy zauważyć, że w skardze w ogóle nie zakwestionowano ustalenia Sądu, że

skarżąca jest zdolna do pracy. Prawidłowość tego ustalenia przesądza o

niespełnieniu warunków przyznania renty (art. 57 ust. 1 pkt 1 erfus) bez względu na

to, czy pozostałe warunki wskazane w pkt 2 i 3 art. 57, to jest posiadanie

wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego oraz data powstania

niezdolności do pracy są spełnione, czy nie. Z tego względu rozpatrywanie

pozostałych zarzutów jest bezprzedmiotowe.

Zasadny okazał się wniosek pełnomocnika o zasądzenie kosztów

adwokackich nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, gdyż koszty te

nie zostały zapłacone. Dotyczy to również kosztów opłaty podstawowej od skargi

kasacyjnej w kwocie 30 zł., uiszczonej przez pełnomocnika z urzędu.

Z przytoczonych względów, stosownie do art. 39814

k.p.c., Sąd Najwyższy

orzekł jak w sentencji.