III CZP 115/10

Uchwała z dnia 21 stycznia 2011 r., III CZP 115/10

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Grzegorz Misiurek

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "G." S.A. w W. przeciwko Wojciechowi

W. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 21

stycznia 2011 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w

Warszawie, XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy postanowieniem z dnia 9

września 2010 r.:

„Czy za dzień uiszczenia opłaty sądowej wnoszonej za pośrednictwem

polskiej placówki pocztowej należy uznać dzień dokonania jej wpłaty w urzędzie

pocztowym czy dzień uznania rachunku bankowego prowadzonego dla sądu?"

podjął uchwałę:

Datą uiszczenia opłaty sądowej przekazem pocztowym realizowanym za

pośrednictwem operatora publicznego świadczącego powszechne usługi

pocztowe jest data nadania przekazu potwierdzona przez operatora.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 22 lutego 2010 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy

odrzucił zarzuty pozwanego Wojciecha W. od nakazu zapłaty wydanego w

postępowaniu nakazowym. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że

przewodniczący w Sądzie Rejonowym wezwał pozwanego do uiszczenia opłaty

sądowej od zarzutów w terminie siedmiu dni, który upływał w dniu 15 stycznia 2010

r., jednak opłata wpłynęła dnia 22 stycznia 2010 r., co uzasadniało orzeczenie o

odrzuceniu zarzutów.

W zażaleniu pozwany zarzucił, że żądaną opłatę uiścił na poczcie w dniu 15

stycznia 2010 r., co potwierdza „odcinek wpłaty gotówkowej”, a więc z

zachowaniem wyznaczonego przez Sąd terminu.

Przy rozpoznawaniu zażalenia Sąd Okręgowy w Warszawie powziął poważne

wątpliwości ujęte w przedstawionym do rozstrzygnięcia zagadnieniu prawnym.

Uzasadniając je, skupił się wprawdzie na „przelewie pocztowym” (opłacie sądowej

„uiszczonej na poczcie”), ale z całokształtu sprawy, a w szczególności z zażalenia

wynika, że chodzi o uiszczenie opłaty w formie przekazu pocztowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31

stycznia 2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach

cywilnych (Dz.U. Nr 27, poz. 199 ze zm. – dalej „rozporządzenie”), wydanego na

podstawie upoważnienia przewidzianego w art. 9 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005

r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 90,

poz. 594 ze zm. – dalej: "u.k.s.c."), opłaty sądowe uiszcza się w formie

bezgotówkowej na rachunek bieżący dochodów właściwego sądu albo w formie

wpłaty gotówkowej, bezpośrednio w kasie sądu lub w formie znaków o

odpowiedniej wartości wykonanych według ustalonego wzoru. Wprawdzie w

rozporządzeniu tym nie przewidziano sposobu uiszczania opłat w drodze przekazu

pocztowego – usługi operatora publicznego polegającej na przyjęciu polecenia

doręczenia adresatowi określonej kwoty pieniężnej (por. 3 pkt 15 ustawy z dnia 12

czerwca 2003 r. – Prawo pocztowe, jedn. tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1159

ze zm. – dalej: "Pr.poczt.") – niemniej ta popularna forma obrotu pieniężnego jest

nierzadko wykorzystywana także w praktyce sądowej. Należy pamiętać, że istotą

przekazu pocztowego jest wypłacenie (doręczenie) adresatowi – na polecenie

nadawcy – określonej kwoty pieniężnej w gotówce, przekaz zatem mieści się w

użytym w § 2 rozporządzenia, szeroko rozumianym pojęciu „wpłata gotówkowa”

(por. art. 26 ust. 1 Pr.poczt.).

Przed przystąpieniem do analizy zagadnienia prawnego przedstawionego do

rozstrzygnięcia trzeba zaznaczyć, że dotyczy ono przekazu realizowanego za

pośrednictwem „Poczty Polskiej”, będącej do 2008 r. państwowym

przedsiębiorstwem użyteczności publicznej, a obecnie spółką akcyjną, w której

jedynym akcjonariuszem jest Skarb Państwa. Pozycja spółki „Poczta Polska” jest

szczególna; wykonuje ona świadczenia powszechnych usług pocztowych w

pewnym sensie w imieniu państwa, ma bowiem prawo używania oznak z godłem

Rzeczypospolitej Polskiej oraz pieczęci urzędowych z wizerunkiem orła, ustalonym

dla godła, i napisem w otoku (art. 2 i 4 ustawy z dnia 5 września 2008 r. o

komercjalizacji państwowego przedsiębiorstwa użyteczności publicznej „Poczta

Polska”, Dz.U. Nr 180, poz. 1109). Jednym z aspektów jej działalności w tym

zakresie jest wykonywanie zadań operatora publicznego; „Poczta Polska” ma

ustawowy obowiązek świadczenia powszechnych usług pocztowych, co oznacza,

że na terenie całego kraju musi świadczyć szczegółowo określone usługi,

polegające m.in. na realizowaniu przekazów pocztowych w obrocie krajowym i

zagranicznym na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej (art. 3 pkt 12 i 25 lit. c.

Pr.poczt.). Ma także obowiązek – w celu umożliwienia wszystkim mieszkańcom

Polski korzystania z podstawowych usług pocztowych – utrzymywać ustaloną liczbę

placówek oraz przestrzegać minimalnych standardów jakościowych; nie może

nikomu odmówić wykonania powszechnej usługi pocztowej, chyba że doszłoby do

naruszenia regulaminu ich świadczenia. Część tych usług, w tym przyjmowanie

przekazów, wykonują także listonosze (por. § 28 rozporządzenia Ministra

Infrastruktury z dnia 9 stycznia 2004 r. w sprawie warunków wykonywania

powszechnych usług pocztowych, Dz.U. Nr 5, poz. 34 ze zm., implementującego

dyrektywę nr 97/67/WE Parlamentu i Rady z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie

wspólnych zasad rozwoju rynku wewnętrznego usług pocztowych Wspólnoty oraz

poprawa jakości usług, Dz.U. UE. L.1998.15.14 ze zm. w Dz.U. UE-sp. 06-3-71).

Wyjątkowa pozycja operatora publicznego, ustawowe źródło jego obowiązków

oraz pełniona przez niego służba publiczna sprawia, że czynnościom

wykonywanych za jego pośrednictwem nadawane są specjalne skutki. Najogólniej

mówiąc, ustawodawca obdarza operatora publicznego szczególnym zaufaniem, a

niejednokrotnie ustanawia domniemanie, że czynność dokonana za jego

pośrednictwem jest skuteczna wobec adresata już z chwilą jej dokonania (np. art.

131 § 1, art. 135 § 2 lub art. 165 § 2 k.p.c., art. 83 § 3 Pr.p.s.a., art. 57 § 5 k.p.a.

albo art. 8 § 3 k.r.o.). Domniemanie to – odwołując się do analogii z art. 165 § 2

k.p.c. oraz korzystając z oparcia zawartego w art. 8 ust. 1 u.k.s.c. – należy odnieść

także do czynności uiszczenia opłaty sądowej przekazem pocztowym, zwłaszcza że

potwierdzenie jego dokonania, wydane przez placówkę operatora publicznego, ma

nadaną przez ustawę moc dokumentu urzędowego (art. 45 Pr.poczt.; por.

postanowienia z dnia 22 października 1968 r., III CRN 246/68, „Informacja

Prawnicza” 1969, nr 1, poz. 14, z dnia 26 marca 1993 r., III ARN 7/93, OSNCP

1994, nr 1, poz. 24 i z dnia 13 lutego 1968 r., III RN 118/97, OSNAPUS 1998, nr 24,

poz. 699; por. także uzasadnienie uchwały z dnia 25 czerwca 2003 r., III CZP

28/03, OSNC 2004, nr 5, poz. 71). Takich skutków, wobec braku ku temu podstaw

prawnych oraz braku uzasadnienia do zastosowania analogii z art. 165 § 2 k.p.c.,

nie można przypisać czynnościom podejmowanym za pośrednictwem innych osób

niż operator publiczny, nawet gdy ich działalność jest „legalna” (por. odmienne

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2007 r., III UZ 12/07, OSNP

2008, nr 21-22, poz. 334).

Od działalności „Poczty Polskiej” jako operatora publicznego należy jednak

wyraźnie oddzielić jej działalność gospodarczą w postaci pośrednictwa w

wykonywaniu usług finansowych (art. 12 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 5 września

2008 r.); na tym polu „Poczta Polska” nie działa jako operator publiczny, lecz jako

„zwykły” przedsiębiorca, w związku z czym nie mają do niej w tym zakresie

zastosowania przepisy Prawa pocztowego ani ustanawiane przez ustawodawcę

domniemania. Ten przejaw działalności „Poczty”, pozostającej poza funkcją

operatora publicznego, wykracza zatem poza zakres rozstrzyganego zagadnienia

prawnego, podobnie jak usługi finansowe świadczone przez innych przedsiębiorców

zajmujących się działalnością polegającą na transferze pieniędzy, np. operatorów

prywatnych, parabanków lub instytucji doręczeniowych (por. np. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 205 r., II CZ 49/05, "Prawo Bankowe" 2005,

nr 10, s. 9 i z dnia 26 września 2008 r., V CZ 54/08, OSNC-ZD 2009, nr D, poz. 91).

Należy podkreślić, że w tym zakresie skuteczność i terminowość uiszczenia opłaty

ocenia się przy uwzględnieniu zasad ustalonych w prawie prywatnym, dotyczących

wykonania zobowiązań; strona zobowiązana do uiszczenia opłaty, decydując się na

współdziałanie pośrednika – osoby fizycznej lub prawnej, niebędącej operatorem

publicznym – ponosi związane z ich działaniem ryzyko opóźnienia lub niewpłynięcia

opłaty na rachunek sądu.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.