I UK 151/10

Sygn. akt I UK 151/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z odwołania Zakładu Usługowego "O. - Service" Spółki jawnej przeciwko

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanej Z. Ś.

o ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 stycznia 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 grudnia 2009 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od Zakładu Usługowego "O.- Service" Sp. jawna na

rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 120 (sto

dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 lutego 2009 r. Zakład

stwierdził, że ubezpieczona Zofia Ś. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom

emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu oraz dobrowolnie chorobowemu w

okresie od 2 maja 2001 r. do 31 lipca 2001 r. oraz od 1 września 2006 r. do 31

grudnia 2008 r. – z tytułu zawartej z płatnikiem Zakładem Usługowym „O.-Service”

sp. j. umowy zlecenia.

Odwołanie od tej decyzji wywiódł płatnik. Rozpatrujący sprawę Sąd

Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny. Ubezpieczona w wymienionych wyżej

okresach świadczyła pracę na podstawie umów zlecenia na rzecz płatnika. Do jej

obowiązków jako gospodarza domu należały prace porządkowe na terenie

budynku, utrzymanie jego okolicy w czystości oraz w zimie – odśnieżanie

chodników. Płatnik powstał w dniu 24 stycznia

1991 r., pierwotnie (do 21 grudnia 2001 r.) prowadził działalność w formie spółki

cywilnej. Głównym przedmiotem jego działalności jest utrzymanie terenów

zielonych na obszarze K. oraz świadczenie na rzecz spółdzielni mieszkaniowych

usług związanych z pielęgnacją terenów zielonych. W umowach tych określane są

obowiązki spółki oraz obmiar terenów, którymi ma się zająć. W związku ze zmianą

regulacji w zakresie ubezpieczenia wypadkowego płatnik zasięgał informacji w

organie rentowym co do podlegania temu ubezpieczeniu i uzyskał ustną informację

pracownika ZUS, że osoby wykonujące umowę zlecenia poza siedzibą firmy nie

podlegają ubezpieczeniu wypadkowemu.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 2 lipca 2009 r., oddalił odwołanie. Powołując

się na treść art. 12 i 13 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 205 poz. 1585 ze zm. zwana

ustawa systemową) stwierdził, że zleceniobiorca podlega obowiązkowo

ubezpieczeniu wypadkowemu, chyba, że wykonuje zlecenie poza siedzibą

zleceniodawcy lub miejscem prowadzenia jego działalności. Miejsce to, jak przyjął

Sąd Okręgowy za wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2008 r., sygn. II UK

291/07 należy rozumieć w aspekcie przestrzennym, materialnym i organizacyjnym.

Ponieważ ubezpieczeni wykonywali usługi w przestrzeni, wynikającej z umów

3

zawartych przez płatnika z kontrahentami, kontrolowali te usługi, to miejscem

wykonywania działalności płatnika było każdorazowo miejsce wykonywania usług

zleceniobiorców na rzecz spółki. Sąd wskazał także, że wyłączenie ubezpieczenia

wypadkowego, gdy praca jest wykonywana poza siedzibą płatnika lub miejscem

działalności następuje wówczas, gdy zleceniodawca bezpośrednio nie organizuje i

nie nadzoruje zatrudnienia i nie ma wpływu na warunki wykonywania pracy.

Sytuacja taka nie zachodzi, co uzasadnia oddalenie odwołania.

Apelację od tego orzeczenia, wywiedzioną przez płatnika, Sąd Apelacyjny

oddalił wyrokiem z dnia 21 grudnia 2009 r.

Sąd Apelacyjny skonstatował, że przedmiot sporu między stronami stanowiła

ocena, czy ubezpieczona wykonywała pracę w miejscu prowadzenia działalności

zleceniodawcy w rozumieniu art. 12 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych. Sąd podzielił ustalenia faktyczne poczynione w I instancji i przyjął je

za własne. Podzielił także argumentację przedstawioną w ramach oceny prawnej.

Uznał, że wpis do ewidencji działalności gospodarczej nie determinuje miejsca

prowadzenia działalności w rozumieniu art. 12 ust. 3 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych. Sąd przyjął, że płatnik organizował pracę podległych

gospodarzy domów (w tym ubezpieczonej), zapewniał środki do jej wykonania,

kontrolował ją, gdyż ponosił odpowiedzialność w tym zakresie przed kontrahentami.

W konsekwencji podzielił stanowisko, że miejscem działalności spółki były miejsca

wykonywania czynności dozorców. Wymagało to oddalenia apelacji.

Skargę kasacyjną od przedmiotowego orzeczenia skierował pełnomocnik

płatnika, zarzucając Sądowi Okręgowemu naruszenie art. 12 ust. 3 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie przez rozciągnięcie pojęcia „miejsce wykonywania działalności” na

miejsce, gdzie wykonywana jest usługa, mimo, że płatnik nie miał realnej kontroli

nad wykonywaniem usług przez zleceniobiorcę.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W ramach wskazanej przez skarżącego podstawy kasacyjnej zarzucono

jedynie naruszenie prawa materialnego przez błędna wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 12 ust. 3 ustawy systemowej. Interpretacja tego przepisu

4

dokonana została przez Sąd Najwyższy m.in. w wyrokach z 6 października 2009 r.

II UK 40/09; z10 listopada 2010r., I UK 135/10; z 3 grudnia 2010 r., I UK 187/10,

rozpoznając skargi kasacyjne w większości tego samego skarżącego, zasadniczo

w sprawach o tożsamym stanie faktycznym i prawnym.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą skargę podziela

argumentacje zawartą w uzasadnieniach zawartych w tych orzeczeniach, a przede

wszystkim w motywach wyroku II UK 40/09, stąd swoje motywy ogranicza do

wskazania zasadniczych tez, na podstawie których ferował wyrok w niniejszej

sprawie. Takie skrótowe przedstawienie motywów wyroku wynika także z tego, że

interpretowany przepis już nie obowiązuje, a nowelizacja ustawy systemowej w tym

zakresie zbieżna jest z poglądami wyrażonym w przedstawionych judykatach (art.

12 ust. 3 uchylony przez art. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. - Dz.U

Nr 71 poz. 609 zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2010 r).

I tak Sąd Najwyższy uznaje, że:

 wykładnia literalna art. 12 ust. 3 ustawy systemowej nie dawała jasnego

rozstrzygnięcia co do zakresu jej normowania.

 skarżący uważa, że dokonując interpretacji art. 12 ust. 3 ustawy systemowej

trzeba mieć na uwadze także dorobek orzeczniczy ETS w zakresie wyjaśniania

tego terminu, ukształtowany na podstawie nieobowiazujacej już dyrektywy Rady

UE 77/3888 EWG. Sąd Najwyższy uznaje, analizując ten argument

interpretacyjny, iż posługiwanie się przy wykładni prawa krajowego z zakresu

ubezpieczeń społecznych standardami europejskimi z zakresu prawa

podatkowego w sytuacji gdy inna interpretacja, wynikająca z prawa krajowego i

to prawa należącego do szeroko rozumianego prawa pracy jest możliwa, wydaje

się zupełnie nieadekwatne.

 przepisów i aktów prawnych, które używają pojęcia miejsce świadczenia jest

wiele. Tytułem przykładu można wskazać tu na ustawę z 11 marca 2004 r.

dotyczącą podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2004 Nr 54, poz. 535); ustawę o

utrzymaniu czystości i porządku w gminach z 13 września 1996r. (jt. Dz.U. z

2004 r. Nr 243 poz. 2441); ustawę z 27 lipca 2001 r. - Prawo o miarach (Dz.U. z

2001 r. Nr 100, poz.1085); ustawę z 14 lipca 1983 r. dotyczącą narodowego

zasobu archiwalnego i archiwów (j.t. Dz.U. z 2006 r. Nr 97 poz. 673), czy

5

wreszcie ustawę z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 3,

poz.11).

 przepisy operujące pojęciem „miejsce świadczenia” są rozrzucone w wielu

aktach prawnych, które dotyczą różnych dziedzin prawa i normują różnej wagi

problemy. Ich szczegółowa analiza, właśnie z uwagi na różnorodność

zagadnień, które regulują nie może być przydatna w niniejszej sprawie.

 nie oznacza to jednak, że metoda porównawcza w niniejszej sprawie w ogóle

nie znajduje zastosowania, tyle tylko, że zdaniem Sądu Najwyższego, posłużyć

się należy regulacjami pokrewnymi ubezpieczeniu społecznemu - mianowicie

regulacją Kodeksu pracy i ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, jeśli przy tym

zgodne to jest z ratio legis wykładanego prawa

 z wykładni funkcjonalnej i celowościowej art. 12 ust. 3 ustawy systemowej

wynika, że celem tej normy jest wyłączenie niektórych kategorii zatrudnionych z

obowiązku objęcia ubezpieczeniem wypadkowym. Wyłączenie to nie może być

rozszerzane.

 generalnie chodzi o zabezpieczenie przed wypadkami przy pracy. Jeśli miejsce

jej wykonywania determinuje podmiot zatrudniający (a tak wygląda sytuacja u

płatnika), to on też ma obowiązek organizowania bezpiecznych warunków

pracy.

 ubezpieczenie wypadkowe łączy się z systemem zapewnienia bhp, stanowiąc

spójny system ochrony pracy dla zleceniobiorców.

 ubezpieczenie wypadkowe zleceniobiorców powinno być stosowane wszędzie

tam, gdzie podmiot zatrudniający organizuje pracę i powinien zapewnić

bezpieczne i higieniczne warunki jej wykonywania

 art. 12 ust. 3 ustawy systemowej trzeba wykładać, stosując interpretację

systemową i celowościową, w sposób zbieżny z pojęciem "miejsca

wyznaczonego" użytym w art. 304 § 1 k.p. a także w art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy

z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589

ze zm.). Obowiązek organizacji bezpiecznych warunków pracy stanowi element

zapobiegania wypadkom przy pracy. W związku z tym istnieje pełne

uzasadnienie dla ustanowienia obowiązku objęcia ubezpieczeniem

6

wypadkowym tych zatrudnionych zleceniobiorców, w odniesieniu do których

podmiot zatrudniający powinien dbać o bezpieczne i higieniczne warunki pracy.

Innymi słowy zleceniobiorca wykonujący pracę w miejscach wynikających

ściśle ze zleceń zleceniodawcy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu

społecznemu z tytułu wypadków przy pracy, bowiem w rozumieniu ustawy

systemowej miejsca pracy wskazanego przez zleceniodawcę nie można

wyłączyć z pojęcia "miejsca prowadzenia działalności zleceniodawcy".

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.