I CSK 224/10

Wyrok z dnia 3 lutego 2011 r., I CSK 224/10

Artykuł 43 ust. 5 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach

mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.) zawiera

sankcję nieważności względnej uchwały zarządu spółdzielni mieszkaniowej.

Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Bogumiła Ustjanicz

Sędzia SN Dariusz Zawistowski

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimierza W. przeciwko Robotniczej

Spółdzielni Mieszkaniowej "P." w W. o uchylenie uchwały, po rozpoznaniu na

posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 3 lutego 2011 r. skargi kasacyjnej

strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada

2009 r.

oddalił skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Kazimierz W. wystąpił przeciwko Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej "P." w

W. z powództwem o uchylenie części uchwały zarządu Spółdzielni z dnia 21

września 2007 r. w sprawie określenia przedmiotu odrębnej własności w

nieruchomości przy ul. G. nr 1, 3, 5 w W. jako niezgodnej z prawem i naruszającej

jego interesy.

Wyrokiem z dnia 27 maja 2009 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w

Warszawie uchylił część uchwały, umorzył postępowanie w określonej części oraz

oddalił powództwo w pozostałym zakresie. (...)

Wskazał, że zgodnie z art. 42 ust. 6 i 7 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o

spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze

zm. – dalej: "u.s.m."), zarząd spółdzielni podejmuje uchwały o przyjęciu metody

określenia powierzchni użytkowej lokali oraz pomieszczeń do nich przynależnych w

rozumieniu art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (jedn.

tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm. – dalej: "u.w.l."). Spółdzielnia nie może

natomiast decydować o tym, czy dany podmiot ma prawo używać balkonu lub

loggii. Balkon przylegający do lokalu mieszkalnego, stanowiącego przedmiot

odrębnej własności i służący do wyłącznego użytku jego właściciela, stanowi jego

część składową w rozumieniu art. 47 § 2 k.c., gdyż nie może być od niej odłączony

bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej

zmiany przedmiotu. Status prawny balkonu jako pomieszczenia przynależnego (art.

2 ust. 4 u.w.l.) jest uzależniony od okoliczności konkretnego przypadku. Balkon

może być przeznaczony zarówno do korzystania przez wszystkich właścicieli, jak

też do wyłącznego korzystania przez jednego z nich, jednakże zaskarżona uchwała

dotyczy loggii i balkonów, do których jest dostęp z poszczególnych lokali. W tej

sytuacji, w ocenie Sądu Okręgowego, postanowienie to narusza uprawnienia

przyszłych właścicieli lokali, spółdzielnia bowiem nie może decydować o tym, czy

właściciel lokalu będzie używał części składowej.

Od wyroku Sądu Okręgowego w części uchylającej uchwałę Spółdzielnia

wniosła apelację, którą Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 listopada

2009 r. oddalił. Podkreślił, że pozwana, zarzucając naruszenie art. 43 ust. 5 u.s.m.

odwołała się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 2008 r., V CSK 33/08

(OSNC-ZD 2009, nr B, poz. 51), według którego, w razie wystąpienia przesłanek

określonych w art. 43 ust. 5 u.s.m., osobie uprawnionej przysługuje wyłącznie

powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały zarządu spółdzielni. Skarżąca nie

dostrzegła, że pogląd ten odnosi się do uchwał, co do których został wysunięty

zarzut niezgodności z prawem. Sąd Najwyższy zarazem wskazał, że gdyby

powództwo zostało oparte na podstawie naruszenia interesu prawnego skarżącego

lub jego uprawnienia, to w takim wypadku trzeba rozważyć, czy należy wystąpić z

pozwem o stwierdzenie nieważności uchwały, czy też w drodze analogiae legis

wnieść powództwo o uchylenie uchwały zarządu. W ocenie Sądu Apelacyjnego,

jeżeli powód opiera powództwo na twierdzeniu, że zaskarżona uchwała jest nie

tylko sprzeczna z prawem, ale narusza też jego uprawnienia, należy dopuścić

stosowanie w drodze analogii art. 42 § 4 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo

spółdzielcze (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm. – dalej

"Pr.spółdz."), a więc możliwość wniesienia powództwa o uchylenie uchwały

zarządu.

Nie zasługuje również, zdaniem Sądu Apelacyjnego, na uwzględnienie zarzut

naruszenia art. 42 ust. 6 u.s.m. Na uchyleniu uchwały zaważyła okoliczność, że

zarząd w istocie przyznał sobie prawo decydowania o tym, czy dany podmiot będzie

miał prawo używać balkonu lub loggii.

Chybiony był również, w ocenie Sądu Apelacyjnego, zarzut naruszenia art. 42

ust. 7 u.s.m. w związku z art. 2 ust. 4 u.w.l., jeżeli bowiem balkon lub loggia

przylegają do lokalu mieszkalnego, zarząd spółdzielni nie ma swobody w określaniu

ich statusu, gdyż stanowią one część składową lokalu. W uchwale z dnia 7 marca

2008 r., III CZP 10/08 (OSNC 2009, nr 4, poz. 51) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że takie

kategoryczne stwierdzenie nie ma jednak wyraźnego uzasadnienia normatywnego,

gdyż z art. 2 ust. 2 u.w.l. wynika, iż wymaganie wydzielenia trwałymi ścianami

odnosi się tylko do izby lub zespołu izb przeznaczonych do stałego pobyt ludzi.

Wobec tego, skoro balkon nie jest izbą, to nie ma przeszkód, aby uznać go za

pomieszczenie. Sąd Najwyższy wyjaśnił też, że gdy wejścia na balkony lub loggie

prowadzą wyłącznie z określonych lokali, nie powinno budzić wątpliwości, iż służą

one do wyłącznego użytku właścicieli poszczególnych lokali. Okoliczność ta

przesądza, według art. 3 ust. 2 u.w.l., wykluczenie możliwości uznania ich za

elementy nieruchomości wspólnej.

Pozwana w skardze kasacyjnej zarzuciła naruszenie prawa materialnego

przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 43 ust. 5 oraz art. 42

ust. 3 pkt 2 w związku z art. 43 ust. 5 u.s.m. przez ich błędną wykładnię oraz art. 42

ust. 2 i 9 Pr.spółdz. przez ich niezastosowanie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 43 ust. 5 u.s.m. sprowadza się do tego, że – zdaniem

pozwanej Spółdzielni – Sąd Apelacyjny błędnie przyjął, iż przepis ten stwarza

podstawę do żądania uchylenia uchwały zarządu, podczas gdy dotyczy on

stwierdzenia nieważności takiej uchwały. Zgodnie z art. 43 ust. 5 zdanie pierwsze

u.s.m., osoby, których dotyczy uchwała zarządu spółdzielni określająca przedmiot

odrębnej własności lokali, mogą ją zaskarżyć do sądu, w terminie 30 dni od dnia jej

doręczenia, z powodu niezgodności uchwały z prawem lub jeśli uchwała ta narusza

ich interes prawny lub uprawnienia. Według zaś zdania drugiego tego przepisu,

przyczyną stwierdzenia nieważności uchwały nie może być niepodjęcie przez osoby

zainteresowane wysłanych przez zarząd spółdzielni powiadomień, o których mowa

w ust. 1 i 4.

Między dwoma zdaniami art. 43 ust. 5 u.s.m. istnieje sprzeczność. Ze zdania

pierwszego wynika, że przepis ten zawiera sankcję nieważności względnej uchwały

zarządu spółdzielni. Świadczy zresztą o tym nie tylko zamieszczenie w nim

sformułowania o zaskarżeniu uchwały do sądu, podobnie jak w art. 42 § 3

Pr.spółdz. dotyczącym względnie nieważnej uchwały walnego zgromadzenia

spółdzielni. Sankcja względnej nieważności (unieważnialności) czynności prawnej

charakteryzuje się m.in. tym, że z powództwem może wystąpić jedynie ściśle

oznaczona osoba, której przepis prawa wyraźnie przyznaje legitymację i to z reguły

tylko w określonym czasie wyznaczonym stosownym terminem zawitym. Wyrok

uwzględniający takie powództwo ma charakter konstytutywny i jest skuteczny ex

tunc. W zdaniu drugim art. 43 ust. 5 u.s.m. zostało jednak zamieszczone

sformułowanie o stwierdzeniu nieważności uchwały, co zdaje się przemawiać za

zastosowaniem sankcji bezwzględnej nieważności uchwały. Sankcja ta

charakteryzuje się m.in. tym, że z powództwem może wystąpić każda osoba, która

ma w tym interes prawny (art. 189 k.p.c.), bez żadnych ograniczeń w czasie. W

orzecznictwie przyjmuje się, że sankcja bezwzględnej nieważności jest

uwzględniana przez sąd z urzędu; wyrok uwzględniający powództwo ma charakter

deklaratywny i jest skuteczny ex tunc. Artykuł 43 ust. 5 u.s.m. jest nieprecyzyjny, co

jednak nie oznacza, że zastosowanie w niniejszej sprawie przez powoda oraz Sądy

obu instancji konstrukcji odpowiadającej sankcji nieważności względnej jest

niezgodne z prawem, w istocie bowiem, niezależnie od tego, czy występuje się z

powództwem o stwierdzenie nieważności uchwały zarządu, czy o jej uchylenie,

wyrok sądu uwzględniający powództwo ma charakter konstytutywny i jest skuteczny

ex tunc.

Zarzut naruszenia art. 42 § 2 i 9 Pr.spółdz. przez jego niezastosowanie polega

na nieporozumieniu, przepis ten bowiem dotyczy bezwzględnej nieważności

uchwały walnego zgromadzenia spółdzielni, nie może więc być stosowany do

uchwały zarządu spółdzielni mieszkaniowej ani wprost, ani w drodze analogii.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia 2007 r., V CSK 163/07

("Monitor Spółdzielczy" 2008, nr 3, s. 48), uchwały innych niż walne zgromadzenie

organów spółdzielni można oceniać jedynie pod kątem ich istnienia oraz ważności

lub nieważności. Także w tym wypadku o nieistnieniu uchwały można mówić wtedy,

gdy nieprawidłowości w zwołaniu lub działaniu określonych organów wykluczają

możliwość stwierdzenia, że wyraziły one wolę jako ten właśnie, uprawniony organ.

Wadliwości wyrażające się w działaniu w niepełnym składzie, nie pozwalającym na

skuteczne wyrażenie woli, powodują natomiast jedynie nieważność podjętej

uchwały, która jednak obiektywnie istnieje. W wyroku z dnia 18 marca 2010 r., V

CSK 260/09 (OSNC-ZD 2010, nr D, poz. 106), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że

wystąpienie z powództwem o uchylenie uchwały organu spółdzielni jest

dopuszczalne tylko wtedy, gdy znajduje podstawę w konkretnym przepisie ustawy.

Członek może zatem żądać uchylenia uchwały walnego zgromadzenia (art. 42 § 3 i

nast. Pr.spółdz.); może także żądać stwierdzenia nieważności albo nieistnienia

takiej uchwały (zob. art. 42 § 2 i 9 Pr.spółdz.), a wyjątkowo również uchwały rady

nadzorczej (art. 24 § 6 pkt 2 i art. 198 § 2 Pr.spółdz.) albo zarządu (art. 43 ust. 5

u.s.m.). W innych wypadkach członek spółdzielni może pośrednio, a niekiedy także

bezpośrednio kwestionować uchwałę zarządu (rady nadzorczej) spółdzielni na

ogólnych zasadach prawa cywilnego. Może więc w szczególności żądać ustalenia

nieważności (art. 58 k.c. i art. 189 k.p.c.) albo nieistnienia (art. 189 k.p.c.) uchwały

zarządu albo rady nadzorczej spółdzielni.

Zarzut naruszenia art. 42 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 43 ust. 5 u.s.m. przez

ich błędną wykładnię wiąże się z tym, że, zdaniem pozwanej Spółdzielni, zostało

uchylone jedno postanowienie uchwały zarządu, wskutek czego w istocie cała

zaskarżona uchwała stała się niewykonalna. Należy w związku z tym podkreślić, że

– co do zasady – wadliwa może być tylko część uchwały organu spółdzielni, np.

określone jej postanowienie. Zgodnie z art. 58 § 3 k.c., jeżeli nieważnością jest

dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do

pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych

nieważnością czynność nie zostałaby dokonana. Wprawdzie przepis ten nie może

być bezpośrednio zastosowany w niniejszej sprawie, skoro dotyczy nieważności

bezwzględnej, sankcja zaś zamieszczona w art. 43 ust. 5 u.s.m. jest, jak

wyjaśniono, nieważnością względną, zawiera on jednak per analogiam istotną

wskazówkę interpretacyjną. Z art. 58 § 3 k.c. wynika, że zaskarżona uchwała

zarządu pozwanej Spółdzielni w pozostałych częściach pozostaje w mocy, zarząd

zaś powinien ją uzupełnić, podejmując uchwałę w dotyczącą traktowania loggii i

balkonów mających bezpośredni dostęp z danego lokalu jako pomieszczeń

przynależnych do poszczególnych lokali, nie można bowiem przyjąć, że bez

zakwestionowanego postanowienia zarządu nie zostałaby podjęta.

Z tych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. orzekł, jak w

sentencji.