II PK 149/10

Sygn. akt II PK 149/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa S. C.

przeciwko A.-B. S.A.

o zapłatę odprawy emerytalnej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 lutego 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W.

z dnia 4 lutego 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z dnia 4 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy oddalił

apelację pozwanej „A. – B.” SA wniesioną od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 listopada 2009 r. zasądzającego na

rzecz powoda S. C. kwotę 37.236 zł tytułem odprawy emerytalnej.

Sąd odwoławczy przyjął za własne ustalenia poczynione przez Sąd

Rejonowy, zgodnie z którymi S. C. był zatrudniony u strony pozwanej w okresie od

15 marca 1965 r. do 30 czerwca 2007 r., ostatnio na stanowisku kierownika

produkcji. Obowiązujący u strony pozwanej Układ Zbiorowy Pracy z września 2001

r. przewidywał w § 13 ust. 1, że pracownikom odchodzącym na emeryturę lub rentę

inwalidzką przysługuje jednorazowa odprawa pieniężna w wysokości określonej w

ust. 2-5 § 13 tego Układu. Od 21 grudnia 2006 r. u strony pozwanej wprowadzono

Regulamin Programu Dobrowolnych Odejść. Zgodnie z działem IV pkt 1 tego

regulaminu, pracownikom, którzy chcieliby rozwiązać stosunek pracy ze spółką w

ramach Programu Dobrowolnych Odejść, przysługiwały odprawy i dodatkowe

odszkodowania, w tym odprawa za rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn

niedotyczących pracownika, dodatkowe odszkodowanie za rozwiązanie stosunku

pracy z przyczyn niedotyczących pracownika, dodatkowe odszkodowanie za staż

pracy, a także odprawa emerytalna, wypłacana wyłącznie tym pracownikom, którzy

po rozwiązaniu stosunku pracy będą uprawnieni do świadczeń emerytalnych.

Wypłata odchodzącym pracownikom należnych kwot odpraw i odszkodowań

następowała najpóźniej w dniu rozwiązania stosunku pracy. W dniu 12 lutego 2007

r. powód wystąpił do pracodawcy z inicjatywą rozwiązania stosunku pracy na

warunkach określonych w Regulaminie Programu Dobrowolnych Odejść, a dnia 26

lutego 2007 r. strony zawarły porozumienie o rozwiązaniu umowy o pracę ze

skutkiem na dzień 30 czerwca 2007 r. w trybie art. 10 ustawy z dnia 13 marca 2003

r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.) na

warunkach określonych w Programie Dobrowolnych Odejść. W związku z

rozwiązaniem stosunku pracy powodowi przysługiwały następujące świadczenia

pieniężne:

3

 odprawa pieniężna na zasadach określonych ustawą z dnia 13 marca 2003

r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy

z przyczyn niedotyczących pracowników, w wysokości 14.040 zł;

 dodatkowe odszkodowanie liczone jako iloczyn 6 miesięcy oraz średniego

wynagrodzenia pracownika, w wysokości 39.000 zł;

 dodatkowe odszkodowanie za staż pracy, obliczone zgodnie z zasadami

zawartymi w Regulaminie Dobrowolnych Odejść, w wysokości 18.200 zł.

Wśród świadczeń pieniężnych, jakie przysługiwały powodowi w związku z

rozwiązaniem umowy o pracę, strony nie przewidziały odprawy emerytalnej. Powód

po rozwiązaniu stosunku pracy ze stroną pozwaną nie podjął zatrudnienia,

zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Na mocy decyzji

ZUS z dnia 20 maja 2008 r. nabył prawo do emerytury z dniem 8 maja 2008 r.

Sąd Okręgowy podzielił również ocenę prawną zaprezentowaną przez Sąd

pierwszej instancji, stwierdzając że uregulowane w art. 921

k.p. prawo pracownika

do odprawy emerytalnej zależy od wystąpienia wskazanych przesłanek w postaci:

spełnienia przez pracownika warunków do nabycia świadczenia emerytalnego,

ustania stosunku pracy, zmiany statusu pracownika na osobę pobierającą

świadczenie emerytalne oraz istnienia związku między ustaniem stosunku pracy a

przejściem pracownika na emeryturę. „Przejście na emeryturę” w rozumieniu art.

921

k.p., według Sądu odwoławczego, oznacza zmianę statusu pracownika lub

pracownika – emeryta na status emeryta. Przewidziana w tym przepisie odprawa

emerytalna przysługuje pracownikowi, jeżeli rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło

w związku z tak rozumianym przejściem pracownika na emeryturę. Zdaniem Sądu

Okręgowego, powód zakończył zaś wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy i

stał się wyłącznie emerytem, a zatem nastąpił rzeczywisty skutek zmiany statusu

powoda z pracownika na emeryta. Bez znaczenia jest to, że powód bezpośrednio

po rozwiązaniu stosunku pracy nie nabył uprawnień emerytalnych, bowiem

zaistniało następstwo w czasie między rozwiązaniem stosunku pracy a uzyskaniem

prawa do emerytury. Odprawa emerytalna ma charakter powszechny i według

Sądu drugiej instancji, każdy pracownik, który przechodzi na emeryturę,

przynajmniej raz w życiu powinien otrzymać odprawę z tego tytułu.

4

Strona pozwana zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną, podnosząc

zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 921

§ 1

k.p w związku z postanowieniami § 13 ust. 1 Układu Zbiorowego Pracy z września

2001 r., co polegało na przyjęciu przez Sąd pierwszej i drugiej instancji stanowiska,

że powodowi przysługuje odprawa pieniężna w związku z nabyciem uprawnień

emerytalnych, pomimo że pomiędzy rozwiązaniem z powodem umowy o pracę w

dniu 30 czerwca 2007 r. a nabyciem przez niego prawa do emerytury z dniem 8

maja 2008 r. brak było związku czasowego, przyczynowego, czasowo –

przyczynowego lub funkcjonalnego.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty

sprawy przez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia,

stosunek pracy z powodem został rozwiązany z dniem 30 czerwca 2007 r., zaś

prawo do emerytury przyznano mu od 8 maja 2008 r., bowiem dopiero wówczas

uzyskał uprawnienia emerytalne. Regulamin Programu Dobrowolnych Odejść dla

Pracowników PPF A. SA – załącznik do uchwały zarządu Nr 1/1221/06 z 21

grudnia 2006 r. - stanowił w dziale IV pkt 1 lit d, że pracownicy, rozwiązujący ze

spółką stosunki pracy na podstawie tego regulaminu i uprawnieni po rozwiązaniu

stosunku pracy do świadczeń emerytalnych, otrzymają odprawę emerytalną w

wysokości ustalonej zgodnie z przepisami obowiązującymi u pracodawcy na dzień

15 stycznia 2007 r., tj. zgodnie z § 13 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy

Kompanii Spirytusowej „V.” z września 2001 r., według którego pracownikom

odchodzącym na emeryturę lub rentę inwalidzką przysługuje jednorazowa odprawa

pieniężna w wysokości tam określonej. Przesłanką nabycia prawa do tego

świadczenia było zatem „uprawnienie do świadczeń emerytalnych po rozwiązaniu

stosunku pracy”, czyli istnienie związku między rozwiązaniem stosunku pracy i

nabyciem tych uprawnień w rozumieniu art. 92¹ § 1 k.p., zgodnie z którym odprawa

przysługuje pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty lub

emerytury z tytułu ustania stosunku pracy w związku z przejściem na rentę lub

5

emeryturę. Związek rozwiązania stosunku pracy z przejściem na emeryturę lub

rentę nie jest tym samym, czym rozwiązanie stosunku pracy z powodu przejścia na

emeryturę lub rentę. Nabycie prawa do jednego z tych świadczeń, a właściwie

przyznanie go, nie musi wobec tego stanowić przyczyny rozwiązania stosunku

pracy. Związek między rozwiązaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do

emerytury lub renty może mieć charakter czasowy (rozwiązanie stosunku pracy

zbiega się w czasie z nabyciem prawa do świadczenia niezależnie od przyczyny

rozwiązania stosunku pracy), przyczynowy (rozwiązanie stosunku pracy następuje

dlatego, że pracownikowi przysługuje prawo do świadczenia) bądź czasowo-

przyczynowy (przyczyną rozwiązania stosunku pracy jest nabycie prawa do

emerytury lub renty i rozwiązanie następuje w chwili przyznania świadczenia).

Między rozwiązaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do świadczenia może

zachodzić także związek funkcjonalny (w istocie przyczynowo-czasowy) -

rozwiązanie stosunku pracy następuje wprawdzie przed ustaleniem prawa do

świadczenia, ale przyznanie świadczenia jest konsekwencją sytuacji bezpośrednio

poprzedzającej ustanie zatrudnienia (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29

maja 1989 r., III PZP 19/89, OSNCP 1990 nr 4-5, poz. 61 oraz wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 23 listopada 1993 r., I PRN 111/93, OSNCP 1994 nr 12, poz.

243). Dlatego odprawa przysługuje pracownikowi, z którym stosunek pracy został

rozwiązany w okresie niezdolności do pracy, jeżeli nabył prawo do renty z tego

tytułu bezpośrednio po wyczerpaniu okresu zasiłkowego (por. uchwały Sądu

Najwyższego: z dnia 4 czerwca 1991 r., I PZP 17/91, OSNCP 1992 nr 3, poz. 37;

OSP 1992 z. 3, poz. 53; z dnia 19 sierpnia 1992 r., I PZP 50/92, niepubl.; z dnia 7

stycznia 2000 r., III ZP 18/99, OSNP 2000 nr 24, poz. 888). Jak jednak trafnie

przyjął Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 6 października 2004 r., I PK 694/03

(OSNP 2005 nr 11, poz. 155) i z dnia 4 października 2006 r., II PK 14/06 (OSNP

2007 nr 19 – 20, poz. 273), takie poglądy dotyczą odprawy rentowej (a nie

emerytalnej) i znajdują uzasadnienie w tym, że przesłanki nabycia prawa do renty z

tytułu niezdolności do pracy były spełnione przed rozwiązaniem stosunku pracy.

Pracownik stał się bowiem niezdolny do pracy w czasie zatrudnienia, a tylko ze

względu na pobieranie zasiłku chorobowego po rozwiązaniu stosunku pracy nie

dochodziło do wypłaty renty. Zasadne było w tej sytuacji uznanie, że „przejście na

6

rentę" następowało w wyniku rozwiązania stosunku pracy. Podobnej wykładni nie

można jednak przyjąć względem sytuacji, w której w momencie rozwiązania

stosunku pracy pracownik nie spełnia warunków do nabycia prawa do emerytury

określonych w obowiązujących przepisach. W takim stanie pobieranie - w okresie

pomiędzy rozwiązaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do emerytury - zasiłku

chorobowego (por. przytoczone powyżej wyroki Sądu Najwyższego w sprawach I

PK 694/03 i II PK 14/06), świadczenia przedemerytalnego (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 6 maja 2003 r., I PK 257/02, OSNP 2004 nr 15, poz. 267), czy

też posiadanie w tym okresie statusu osoby bezrobotnej – co odnosi się do powoda

w niniejszej sprawie - nie ma żadnego związku z nabyciem prawa do emerytury,

które następuje wprawdzie w pewnym związku czasowym z rozwiązaniem stosunku

pracy, ale jest to związek całkowicie przypadkowy. Taki przypadkowy związek

czasowy między ustaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do emerytury nie

może być potraktowany jako „przejście na emeryturę" w rozumieniu art. 92¹ § 1 k.p.

Podobny pogląd (wprawdzie dotyczący innego stanu prawnego i dlatego inaczej

uzasadniony) przedstawił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 3 marca 1989 r., III PZP

7/89 (OSNCP 1990 nr 6, poz. 77), według której rozwiązanie umowy o pracę na

mocy porozumienia stron przed osiągnięciem przez pracownika wieku

emerytalnego nie jest rozwiązaniem stosunku pracy w związku z przejściem na

emeryturę w zakresie uprawnień pracownika do odprawy emerytalnej.

Z tych względów zarzuty skargi kasacyjnej należało uznać za uzasadnione,

wobec czego na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. i art. 39821

w związku z art. 108 § 2

k.p.c. orzeczono jak w sentencji.