III KK 243/10

Sygn. akt III KK 243/10

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Michał Laskowski (przewodniczący)

SSN Barbara Skoczkowska

SSA del. do SN Andrzej Ryński (sprawozdawca)

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Bogumiły Drozdowskiej

w sprawie Grzegorza N.

skazanego za przestępstwa z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.

i art. 64 § 1 k.k. i inne

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 1 lutego 2011 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 23 marca 2010 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego

z dnia 4 listopada 2009 r.,

I. uchyla zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Okręgowego w

częściach orzekających obowiązek zapłaty odsetek od zasądzonych

na podstawie art. 46 § 1 k.k. kwot na rzecz Powszechnego Zakładu

Ubezpieczeń Spółka Akcyjna z siedzibą w W., Towarzystwa

Ubezpieczeń „A.” Spółka Akcyjna z siedzibą w W. i Towarzystwa

Ubezpieczeń „E.” Spółka Akcyjna z siedzibą w S.,

II. w pozostałej części oddala kasację,

2

III. zarządza zwrot Grzegorzowi N. wniesionej przez niego opłaty

kasacyjnej w kwocie 750 (siedemset pięćdziesiąt) złotych, a

kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża Skarb

Państwa.

U Z A S A D N I E N I E

Grzegorz N. został oskarżony przez Prokuratora Okręgowego o to, że :

I. W okresie od grudnia 2004 r. do dnia 21 lutego 2006 r. w G., M., B., E.,

Z. działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, co do których

prowadzono odrębne postępowanie, brał udział w zorganizowanej grupie

mającej na celu popełnianie przestępstw przeciwko mieniu oraz przeciwko

obrotowi gospodarczemu, przy czym czynu tego dopuścił się w warunkach

powrotu do przestępstwa, w ciągu 5 lat po odbyciu części kary 3 lat i 2 miesięcy

pozbawienia wolności w okresie od dnia 10 lipca 1998 r. do dnia 25 kwietnia

2001 r. orzeczonej przez Sąd Rejonowy w G. w sprawie [...] za przestępstwo

podobne z art. 280 § 1 k.k. i inne,

- tj. o przestępstwo określone w art. 258 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

II. W dniu 22 lutego 2005 r. w Z., używając przemocy wobec Józefa C.

zabrał w celu przywłaszczenia samochód marki „Renault Megane” nr rej. [...] o

wartości ok. 50.000 zł, czym działał na szkodę Ireny i Józefa C., przy czym

czynu tego dopuścił się działając w zorganizowanej grupie mającej na celu

popełnianie przestępstw, z których uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz w

warunkach powrotu do przestępstwa opisanego w punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.

III. W dniu 20 kwietnia 2005 r. w B., używając przemocy wobec Edwarda

P. zabrał w celu przywłaszczenia samochód marki „Renault Megane” nr rej. [...]

wraz ze znajdującymi się w jego wnętrzu dokumentami, tj. dowodem

rejestracyjnym pojazdu, prawem jazdy, upoważnieniem do użytkowania pojazdu

3

oraz przedmiotami o łącznej wartości 43.955 zł, czym działał na szkodę Edwarda

P. oraz Funduszu Leasingowego Oddział G., przy czym czynu tego dopuścił się

działając w zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie przestępstw, z

których uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz w warunkach powrotu do

przestępstwa opisanego w punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 276 k.k. w zw.

z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

IV. W dniu 21 kwietnia 2005 r. w G., używając przemocy wobec

Krzysztofa K. zabrał w celu przywłaszczenia samochód marki „Renault Laguna”

nr rej. [...] o wartości 50.000 zł, czym działał na szkodę Krzysztofa K. oraz

Elektrociepłowni W. S.A. w G., przy czym czynu tego dopuścił się działając w

zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie przestępstw, z których

uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz w warunkach powrotu do przestępstwa

opisanego w punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.

V. W dniu 4 maja 2005 r. w G., używając przemocy wobec Katarzyny S.

zabrał w celu przywłaszczenia samochód marki „Renault Clio” nr rej. [...] wraz z

dokumentami, tj. dowodem osobistym, prawem jazdy, dowodem rejestracyjnym

i kartą bankomatową banku K BANK o łącznej wartości 28.630 zł, czym działał

na szkodę Katarzyny i Bożeny S., przy czym czynu tego dopuścił się działając w

zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie przestępstw, z których

uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz w warunkach powrotu do przestępstwa

opisanego w punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 275 § 1 k.k. w

zb. z art. 276 k.k. w zb. z art. 278 § 1 i 5 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art.

65 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

VI. W dniu 6 czerwca 2005 r. w G., po uprzednim doprowadzeniu Barbary

P. do stanu bezbronności zabrał w celu przywłaszczenia samochód marki

„Renault Laguna” nr rej. [...] o wartości 80.000 zł, czym działał na szkodę

4

Barbary P., przy czym czynu tego dopuścił się działając w zorganizowanej

grupie mającej na celu popełnianie przestępstw, z których uczynił sobie stałe

źródło dochodu oraz w warunkach powrotu do przestępstwa opisanego w

punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.

VII. W dniu 30 maja 2005 r. w G. zabrał w celu przywłaszczenia

samochód marki „Renault Megane” nr rej. [...] wraz z przedmiotami

znajdującymi się w jego wnętrzu o łącznej wartości 60.000 złotych, czym działał

na szkodę Adama B., przy czym czynu tego dopuścił się działając w

zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie przestępstw, z których

uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz w warunkach powrotu do przestępstwa

opisanego w punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.

VIII. W maju 2005 r. w B. działając wspólnie i w porozumieniu z innymi

osobami, co do których prowadzono odrębne postępowanie żądał od Edwarda P.

korzyści majątkowej – pieniędzy w kwocie 2.500 zł w zamian za zwrot

uprzednio skradzionego samochodu marki „Renault Megane” nr rej.[...], przy

czym czynu tego dopuścił się działając w zorganizowanej grupie mającej na celu

popełnianie przestępstw, z których uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz w

warunkach powrotu do przestępstwa opisanego w punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 286 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.

IX. W dniu 25 kwietnia 2005 r. w G. działając wspólnie i w porozumieniu

z innymi osobami, co do których prowadzono odrębne postępowania żądał od

Krzysztofa K. korzyści majątkowej – pieniędzy w kwocie 7.000 zł w zamian za

zwrot uprzednio skradzionego samochodu marki „Renault Laguna” nr rej.[...] ,

przy czym czynu tego dopuścił się działając w zorganizowanej grupie mającej na

5

celu popełnianie przestępstw, z których uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz

w warunkach powrotu do przestępstwa opisanego w punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 286 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.

X. W okresie od dnia 5 maja do 9 maja 2005 r. w G. działając wspólnie i

w porozumieniu z innymi osobami, co do których prowadzono odrębne

postępowanie żądał od Katarzyny S. korzyści majątkowej – pieniędzy w kwocie

4.000 zł w zamian za zwrot uprzednio skradzionego samochodu marki „Renault

Clio” nr rej.[...], przy czym czynu tego dopuścił się działając w zorganizowanej

grupie mającej na celu popełnianie przestępstw, z których uczynił sobie stałe

źródło dochodu oraz w warunkach powrotu do przestępstwa opisanego w

punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 286 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.

XI. W dniu 25 maja 2005 r. w E. działając wspólnie i w porozumieniu z

innymi osobami, co do których prowadzono odrębne postępowania żądał od

Andrzeja G. korzyści majątkowej – pieniędzy w kwocie 7.000 zł w zamian za

zwrot uprzednio skradzionego samochodu marki „Renault Laguna” nr rej.[...],

przy czym czynu tego dopuścił się działając w zorganizowanej grupie mającej na

celu popełnianie przestępstw, z których uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz

w warunkach powrotu do przestępstwa opisanego w punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 286 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.

XII. W okresie od dnia 23 maja do 25 maja 2005 r. w G. działając

wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, co do których prowadzono

odrębne postępowania żądał od Marka O. korzyści majątkowej - pieniędzy w

kwocie 5.000 zł w zamian za zwrot uprzednio skradzionego samochodu marki

„Renault Megane” nr rej.[...], przy czym czynu tego dopuścił się działając w

zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie przestępstw, z których

6

uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz w warunkach powrotu do przestępstwa

opisanego w punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 286 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.

XIII. W dniach 30–31 maja 2005 r. w G. działając wspólnie i w

porozumieniu z innymi osobami, co do których prowadzono odrębne

postępowania żądał od Adama B. korzyści majątkowej – pieniędzy w kwocie

8.000 zł w zamian za zwrot uprzednio skradzionego samochodu marki „Renault

Megane” nr rej.[...], przy czym czynu tego dopuścił się działając w

zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie przestępstw, z których

uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz w warunkach powrotu do przestępstwa

opisanego w punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 286 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.

XIV. W okresie od dnia 2 lutego 2005 r. do dnia 18 września 2005 r. w E.

i w G. działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, co do których

prowadzono odrębne postępowania przyjął, pomógł do ukrycia i zbycia

samochód „Renault Laguna” nr rej. [...] wraz z przedmiotami znajdującymi się w

jego wnętrzu o łącznej wartości 75.000 złotych pochodzących z kradzieży

dokonanej w dniu 02 lutego 2005 r. na szkodę Ranault Credit Polska Sp. z o.o. w

W. i Jarosława K., przy czym czynu tego dopuścił się działając w

zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie przestępstw, z których

uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz w warunkach powrotu do przestępstwa

opisanego w punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.

XV. W okresie od dnia 2 lutego 2005 r. do dnia 18 września 2005 r. w G. i

M. działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, co do których

prowadzono odrębne postępowania przyjął i pomógł do ukrycia i do zbycia

samochód marki „Toyota Corolla” nr rej. [...] wartości 50.000 zł pochodzący z

7

przestępstwa rozboju dokonanego w dniu 02 lutego 2005 r. w G. na szkodę Lidii

D., przy czym czynu tego dopuścił się działając w zorganizowanej grupie

mającej na celu popełnianie przestępstw, z których uczynił sobie stałe źródło

dochodu oraz w warunkach powrotu do przestępstwa opisanego w punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.

XVI. W okresie od dnia 17 maja 2005 r. do dnia 18 września 2005 r. w G.

i M. działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, co do których

prowadzono odrębne postępowania przyjął, oraz pomógł do ukrycia i zbycia

samochód marki „Renault Laguna” nr rej. [...] o wartości 81.067,21 złotych

pochodzących z przestępstwa rozboju dokonanego w dniu 17 maja 2005 r. w E.

na szkodę Andrzeja G., przy czym czynu tego dopuścił się działając w

zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie przestępstw, z których

uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz w warunkach powrotu do przestępstwa

opisanego w punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.

XVII. W okresie od dnia 20 czerwca 2005 r. do dnia 18 września 2005 r.

w G. i M. działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, co do których

prowadzono odrębne postępowania przyjął i pomógł do ukrycia i do zbycia

samochód marki „Renault Laguna” nr rej. [...] wartości 90.000 zł pochodzący z

przestępstwa kradzieży dokonanej w dniu 20 czerwca 2005 r. na szkodę Spółki

Gazownictwa Sp. z o.o. w G., przy czym czynu tego dopuścił się działając w

zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie przestępstw, z których

uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz w warunkach powrotu do przestępstwa

opisanego w punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.

XVIII. W okresie od dnia 29 grudnia 2004 r. do dnia 18 września 2005 r.

w G., działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, co do których

8

prowadzono odrębne postępowania przyjął i pomógł do ukrycia i do zbycia

samochód marki „Renault Megane” nr rej. [...] wartości 41.000 zł pochodzący z

przestępstwa rozboju dokonanego na osobie Andrzeja K. w dniu 29 grudnia

2004 r. w E., przy czym czynu tego dopuścił się on działając w zorganizowanej

grupie mającej na celu popełnianie przestępstw, z których uczynił sobie stałe

źródło dochodu oraz w warunkach powrotu do przestępstwa opisanego w

punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.

XIX. W okresie od dnia 23 maja 2005 r. do dnia 18 września 2005 r. w G.

i M. działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, co do których

prowadzono odrębne postępowania przyjął i pomógł do ukrycia i do zbycia

samochodu marki „Renault Megane” nr rej. [...] wartości 85.000 zł pochodzący z

przestępstwa rozboju dokonanego w dniu 23 maja 2005 r. w G. na osobie Marka

O., przy czym czynu tego dopuścił się działając w zorganizowanej grupie

mającej na celu popełnianie przestępstw, z których uczynił sobie stałe źródło

dochodów oraz w warunkach powrotu do przestępstwa opisanego w punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.

XX. W okresie od 12 stycznia 2005 r. do dnia 18 września 2005 r. w G.,

działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, co do których

prowadzono odrębne postępowania przyjął i pomógł do ukrycia i do zbycia

samochodu „Renault Laguna” nr rej. [...] wartości 70.000 zł pochodzący z

przestępstwa kradzieży po uprzednim włamaniu dokonanej w dniu 12 stycznia

2005 r. w K. na szkodę Mirosława C., przy czym czynu tego dopuścił się

działając w zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie przestępstw, z

których uczynił sobie stałe źródło dochodów oraz w warunkach powrotu do

przestępstwa opisanego w punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.

9

XXI. W okresie od 19 lipca 2005 r. do dnia 18 września 2005 r. w G. i M.

działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, co do których

prowadzono odrębne postępowania przyjął i pomógł do ukrycia i do zbycia

samochód marki „Renault Megane” nr rej. [...] wartości 55.000 zł pochodzący z

przestępstwa rozboju dokonanego w dniu 19 lipca 2005 r. w G. na osobie

Katarzyny R., przy czym czynu tego dopuścił się działając w zorganizowanej

grupie mającej na celu popełnianie przestępstw, z których uczynił sobie stałe

źródło dochodów oraz w warunkach powrotu do przestępstwa opisanego w

punkcie I,

tj. o przestępstwo określone w art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 4 listopada 2009 roku uniewinnił

Grzegorza N. od popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt. XII aktu oskarżenia.

Jednocześnie uznał go za winnego tego że:

II. w okresie od grudnia 2004 r. do dnia 21 lutego 2006 r. w G., M., B.,

E., Z. działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, co do

których prowadzono odrębne postępowanie brał udział w

zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie przestępstw

przeciwko mieniu , przy czym czynu tego dopuścił się w warunkach

powrotu do przestępstwa, w ciągu 5 lat po odbyciu części kary 3 lat i 2

miesięcy pozbawienia wolności w okresie od dnia 10 lipca 1998 r. do

dnia 25 kwietnia 2001 r. orzeczonej przez Sąd Rejonowy w G. w

sprawie [...] za przestępstwo podobne z art. 280 § 1 k.k. i inne, czyn ten

zakwalifikował z art. 258 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to na

mocy art. 258 § 1 k.k. skazał go na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia

wolności;

III. Oskarżonego Grzegorza N. uznał za winnego popełnienia czynu

zarzucanego mu w punkcie II aktu oskarżenia stanowiącego występek z

art. 280 § l k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. oraz w

ramach czynu opisanego w punkcie VI aktu oskarżenia uznał za

10

winnego tego, że w dniu 6 czerwca 2005 r. w G., po uprzednim użyciu

wobec Barbary P. przemocy polegającej na wyciągnięciu z samochodu

i przewróceniu na ziemię zabrał w celu przywłaszczenia samochód

marki „Renault Laguna” nr rej. [...] o wartości 80.000 zł, czym działał

na szkodę Barbary P., przy czym czynu tego dopuścił się działając w

zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie przestępstw, z

których uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz w warunkach powrotu

do przestępstwa, w ciągu 5 lat po odbyciu w okresie od dnia 10 lipca

1998 r. do dnia 25 kwietnia 2001 r. części kary 3 lat i 2 miesięcy

pozbawienia wolności orzeczonej przez Sąd Rejonowy w G. w sprawie

[...] za przestępstwo podobne z art. 280 § 1 k.k. i czyn ten

zakwalifikował z art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art.

64 § 1 k.k. i ustalając, iż czyny te stanowią ciąg przestępstw, przy

zastosowaniu art. 91 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. na mocy art. 280 §

1 k.k. skazał go na karę 3 lat pozbawienia wolności;

IV. Oskarżonego Grzegorza N. uznał za winnego popełnienia czynu

zarzucanego mu w punkcie III aktu oskarżenia stanowiącego występek

z art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 276 k.k. w zw. z art. 65 § l k.k. w zw. z

art. 64 § l k.k. i za to, przy zastosowaniu art. 11 § 3 k.k. w zw. z art. 65

§ 1 k.k. na mocy art. 280 § 1 k.k. skazał go na karę 2 lat i 3 miesięcy

pozbawienia wolności;

V. Oskarżonego Grzegorza N. w ramach czynu opisanego w punkcie IV

aktu oskarżenia uznał za winnego tego, że w dniu 21 kwietnia 2005 r.

w G. zabrał w celu przywłaszczenia samochód marki „Renault

Laguna” nr rej. [...] wartości 50.000 zł, czym działał na szkodę

Krzysztofa K. oraz Elektrociepłowni W. S.A. w G., przy czym czynu

tego dopuścił się działając w zorganizowanej grupie mającej na celu

popełnianie przestępstw, z których uczynił sobie stałe źródło dochodu

oraz w warunkach powrotu do przestępstwa w ciągu 5 lat po odbyciu w

okresie od dnia 10 lipca 1998 r. do dnia 25 kwietnia 2001 r. części kary

11

3 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej przez Sąd

Rejonowy w G. w sprawie [...] za przestępstwo podobne z art. 280 § 1

k.k. i czyn ten zakwalifikował z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.

w zw. z art. 64 § 1 k.k. oraz za winnego popełnienia czynu zarzucanego

mu w punkcie VII aktu oskarżenia i ustalając, iż czyny te stanowią ciąg

przestępstw, przy zastosowaniu art. 91 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.

na mocy art. 278 § 1 k.k. skazał go na karę roku i 4 miesięcy

pozbawienia wolności;

VI. Oskarżonego Grzegorza N. uznał za winnego popełnienia czynu

zarzucanego mu w punkcie V aktu oskarżenia stanowiącego występek

z art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 275 § 1 k.k. w zb. z art. 276 k.k. w zb. z

art. 278 § 1 i 5 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § l k.k. i za to, przy zastosowaniu art. 11 § 3 k.k. w zw. z

art. 65 § 1 k.k. na mocy art. 280 § 1 k.k. skazał go na karę 2 lat i 6

miesięcy pozbawienia wolności;

VII. Oskarżonego Grzegorza N. uznał za winnego popełnienia czynów

zarzucanych mu w punktach od VIII do XI oraz w punkcie XIII aktu

oskarżenia i ustalając, że czyny te stanowią ciąg przestępstw z art. 286

§ 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § l k.k. w zw. z art. 91 §

l k.k., przy zastosowaniu art. 91 § 1 k.k.w. zw. z art. 65 § 1 k.k. na

mocy art. 286 § 2 k.k. skazał go na karę 3 lat pozbawienia wolności;

VIII. Oskarżonego Grzegorza N. uznał za winnego popełnienia czynów

zarzucanych mu a punktach od XIV do XXI aktu oskarżenia i ustalając,

że czyny te stanowią ciąg przestępstw z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 65

§ l k.k. w zw. z art.64 § l k.k., przy zastosowaniu art. 91 § 1 k.k. na

mocy art. 291 § 1 k.k. skazał go na karę 2 lat pozbawienia wolności;

IX. Na mocy art. 85 k.k., art. 86 § 1 k.k., art. 91 § 2 k.k. połączył

orzeczone wobec oskarżonego Grzegorza N. w punktach od II do VIII

wyroku jednostkowe kary pozbawienia wolności i orzekł karę łączną 8

lat pozbawienia wolności;

12

X. Na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej kary pozbawienia

wolności zaliczył oskarżonemu okres rzeczywistego pozbawienia

wolności w sprawie od dnia 17 stycznia 2008 r. do dnia 4 listopada

2009 r.;

XI. Na mocy art. 45 § 1 k.k. orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa

osiągniętej przez oskarżonego Grzegorza N. korzyści majątkowej w

kwocie 91.000 złotych;

XII. Na podstawie art. 238 § 3 k.p.k. zarządził zniszczenie dowodów

rzeczowych zapisanych pod pozycjami 1–12 wykazu dowodów

rzeczowych nr 1/46/2007 (karta 3447–49 akt sprawy),

zarejestrowanych pod pozycją 66/08 księgi przechowywanych

przedmiotów Magazynu Dowodów Rzeczowych Sądu Okręgowego.;

XIII. Na mocy art. 46 § 1 k.k. orzekł obowiązek naprawienia przez

oskarżonego Grzegorza N. wyrządzonej Powszechnemu Zakładowi

Ubezpieczeń Spółka Akcyjna z siedzibą w W. szkody poprzez zapłatę

na rzecz pokrzywdzonego kwoty 470.101, 64 zł wraz z ustawowymi

odsetkami od dnia 6 listopada 2008 r. do dnia zapłaty;

XIV. Na mocy art. 46 § 1 k.k. orzekł obowiązek naprawienia przez

oskarżonego Grzegorza N. wyrządzonej Towarzystwu Ubezpieczeń

„A.” Spółka Akcyjna z siedzibą w W. szkody poprzez zapłatę na rzecz

pokrzywdzonego kwoty 42.800 zł wraz z ustawowymi odsetkami od

dnia 21 lipca 2008 r. do dnia zapłaty;

XV. Na mocy art. 46 § 1 k.k. orzekł obowiązek naprawienia przez

oskarżonego Grzegorza N. wyrządzonej Towarzystwu Ubezpieczeń

„E.” Spółka Akcyjna z siedzibą w S. szkody poprzez zapłatę na rzecz

pokrzywdzonego kwoty 61.700 zł wraz z ustawowymi odsetkami od

dnia 05 sierpnia 2009 r. do dnia zapłaty;

XVI. Na podstawie art. 17 Ustawy o opłatach w sprawach karnych oraz art.

624 § 1 k.p.k. zwolnił oskarżonego Grzegorza N. od uiszczenia opłaty

oraz ponoszenia kosztów procesu, przejmując je na rachunek Skarbu

13

Państwa, a zasądził od oskarżonego na rzecz adw. I. P. z Kancelarii

Adwokackiej w G. kwotę 500 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego ustanowionego przez PZU SA z siedzibą w W.

Od powyższego wyroku apelację wywiedli obrońcy oskarżonego oraz

prokurator.

Obrońca oskarżonego adw. Paweł P. na zasadzie art. 425 § 1 i art. 444

k.p.k. zaskarżył powyższy wyrok w części dotyczącej pkt. II, III, IV, V, VI, VII,

VIII, IX, X, XI, XII, XIII, XIV, XV i XVI.

Na podstawie art. 427 § 2 k.p.k. i art. 438 pkt. 2 k.p.k. zarzucił temu

orzeczeniu:

- obrazę przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na treść

rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 424 § 1 pkt. 2 k.p.k. poprzez sporządzenie

uzasadnienia w sposób wadliwy tj. iż nie doszło do należytego rozważenia i

oceny wszystkich dowodów przemawiających za przyjętymi przez Sąd

ustaleniami faktycznymi lub przeciwko nim, nie wyjaśniono wszelkich istotnych

wątpliwości w sprawie i sprzeczności z materiałem dowodowym;

- błąd w ustaleniach faktycznych, będący wynikiem mającej wpływ na

treść orzeczenia obrazy przepisów postępowania – art. 4, 5 § 2 i 7 k.p.k., który to

błąd wyraża się w przyjęciu tezy, że zgromadzony w niniejszej sprawie materiał

dowodowy pozwala na stwierdzenie sprawstwa i winy oskarżonego Grzegorza

N. w zakresie czynów opisanych w pkt. II, III, IV, V, VI, VII, VIII wyroku,

pomimo istnienia poważnych wątpliwości wynikających z materiału

dowodowego.

Powołując się na powyższe na zasadzie art. 427 § 1 k.p.k. oraz art. 437 § 2

k.p.k. wniósł on o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej pkt. II,

III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI, XII, XIII, XIV, XV i XVI i przekazanie w

tym zakresie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Obrońca oskarżonego adw. Ryszard B. zaskarżył powyższy wyrok w

całości na korzyść oskarżonego i na zasadzie art. 427 § 2 k.p.k. zarzucił:

14

- obrazę przepisów postępowania tj. art. 7 k.p.k. polegająca na dokonaniu

oceny zeznań Piotra S. w sposób sprzeczny z zasadami prawidłowego

wnioskowania;

- obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 258 § 1 k.p.k., polegającą

na uznaniu, że oskarżony wypełnił znamiona strony przedmiotowej opisane w

tym przepisie;

- obrazę przepisu prawa materialnego tj. art. 64 § 1 k.k., polegająca na

zastosowaniu tego przepisu w odniesieniu do czynu z art. 258 § 1 k. k., podczas

gdy oskarżony w okresie pięciu lat przed popełnieniem czynu nie odbywał kary

za przestępstwo podobne;

- obrazę przepisu prawa materialnego tj. art. 280 § 1 k.k., polegającą na

uznaniu, że zachowanie oskarżonego w odniesieniu do czynów przypisanych mu

w pkt. III,IV i VI zaskarżonego orzeczenia wypełnia znamię użycia przemocy

lub doprowadzenia do stanu bezbronności,

- obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 286 § 2 k.k. polegającą na

uznaniu, że oskarżony wypełnił znamiona strony przedmiotowej opisanego w

nim czynu, podczas gdy nie pozwala na to zebrany materiał dowodowy;

zaś z ostrożności procesowej zarzucił rażącą niewspółmierność orzeczonej

wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności w relacji do formy stadialnej

czynu oraz właściwości i warunków osobistych oskarżonego.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego

orzeczenia poprzez uniewinnienie oskarżonego od przypisanych mu w pkt. II,

III, IV, V, VI i VII czynów; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, a z

ostrożności procesowej o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez zmianę

kwalifikacji prawnej czynów przypisanych oskarżonemu w pkt. III, IV, V, VI na

art. 291 § 1 k.k. lub art. 278 k.k. oraz wymierzenie oskarżonemu względniejszej

kary.

Prokurator zaskarżył wyrok na niekorzyść oskarżonego Grzegorza N. w

części dotyczącej uniewinnienia oskarżonego od popełnienia przestępstwa

15

opisanego w pkt. XII aktu oskarżenia zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych

przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść, polegający na

dokonaniu przez Sąd I instancji nieprawidłowej analizy zgromadzonego w

sprawie materiału dowodowego, a w szczególności zeznań pokrzywdzonego

Marka O. poprzez niezasadne uznanie, że do popełnienia czynu zabronionego

polegającego na żądaniu od niego korzyści majątkowej w kwocie 5000 złotych

w zamian za zwrot uprzednio skradzionego samochodu marki Renault Megane

nr rej. [...] nie doszło, co skutkowało uniewinnieniem tego oskarżonego, podczas

gdy prawidłowa ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego, a

zwłaszcza zeznań wyżej wymienionego świadka pozwala na jednoznaczne

przyjęcie, że przestępstwo to zaistniało, a Grzegorz N. w nim uczestniczył.

W związku z tym Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku we

wskazanym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I

instancji.

Na rozprawie apelacyjnej obrońca oskarżonego podniósł nadto, że Sąd

Okręgowy niezasadnie nałożył na Grzegorza N. w oparciu o przepis art. 46 § 1

k.k. w pkt. XIII, XIV i XV zaskarżonego orzeczenia obowiązek naprawienia

szkody wyrządzonej przestępstwem oraz w pkt. XI obowiązek zwrotu korzyści

uzyskanej z przestępstwa na podstawie art. 45 § 1 k.k.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 23 marca 2010 r. zmienił zaskarżony

wyrok w ten sposób, że uchylił orzeczenie o karze łącznej zawarte w pkt. IX,

uchylił pkt. I i VII wyroku i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu., uchylił pkt. III, IV, VI i VIII wyroku, zaś w

pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Jednocześnie:

III. - w ramach czynu zarzuconego oskarżonemu Grzegorzowi N. w pkt. II aktu

oskarżenia uznał oskarżonego winnym tego, że w okresie od 22 lutego 2005

r. do 18 września 2005 r. w Z. i M., działając wspólnie i w porozumieniu z

innymi osobami, co do których prowadzono odrębne postępowania przyjął,

pomógł do ukrycia i zbycia samochód „Renault Megane” nr rej. [...] o

16

wartości 50.000,-zł. pochodzący z przestępstwa rozboju dokonanego w dniu

22 lutego 2005 r. w Z. na szkodę Ireny i Józefa C., przy czym czynu tego

dopuścił się działając w zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie

przestępstw, z których uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz w

warunkach powrotu do przestępstwa opisanych w pkt. l aktu oskarżenia, tj.

czynu z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

- w ramach czynu zarzuconego oskarżonemu Grzegorzowi N. w pkt. III

aktu oskarżenia uznał oskarżonego winnym tego, że w okresie od 20

kwietnia 2005 r. do 18 września 2005 r. w B. i G., działając wspólnie i w

porozumieniu z innymi osobami, co do których prowadzono odrębne

postępowania przyjął, pomógł do ukrycia i zbycia samochód „Renault

Megane” nr rej. [...] wraz ze znajdującymi się w jego wnętrzu dokumentami

o łącznej wartości 43.955,-zł. pochodzącymi z przestępstwa dokonanego w

dniu 20 kwietnia 2005 r. w B. na szkodę Edwarda P. i Funduszu

Leasingowego Oddział G., przy czym czynu tego dopuścił się działając w

zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie przestępstw, z których

uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz w warunkach powrotu do

przestępstwa opisanych w pkt. I aktu oskarżenia, tj. czynu z art. 291 § 1 k.k.

w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.;

- w ramach czynu zarzucanego oskarżonemu Grzegorzowi N. w pkt. IV

aktu oskarżenia uznał oskarżonego winnym tego, że w okresie od 21

kwietnia 2005 r. do 18 września 2005 r. w G. i M., działając wspólnie i w

porozumieniu z innymi osobami, co do których prowadzono odrębne

postępowania przyjął, pomógł do ukrycia i zbycia samochód „Renault

Laguna” nr rej. [...] o wartości 50.000,-zł. pochodzący z przestępstwa

kradzieży dokonanej w dniu 21 kwietnia 2005r. w G. na szkodę Krzysztofa

K. oraz Elektrociepłowni W. S.A. w G., przy czym czynu tego dopuścił się

działając w zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie przestępstw,

z których uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz w warunkach powrotu do

17

przestępstwa opisanych w pkt. I aktu oskarżenia, tj. czynu z art. 291 § 1 k.k.

w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.;

- w ramach czynu zarzuconego oskarżonemu Grzegorzowi N. w pkt. V aktu

oskarżenia uznał oskarżonego winnym tego, że w okresie od 4 maja 2005 r.

do 18 września 2005 r. w G. działając wspólnie i w porozumieniu z innymi

osobami, co do których prowadzono odrębne postępowania przyjął, pomógł

do ukrycia i zbycia samochód „Renault Clio” nr rej. [...] wraz ze

znajdującymi się w jego wnętrzu dokumentami o łącznej wartości 28.630,-

zł., pochodzącymi z przestępstwa rozboju dokonanego w dniu 4 maja 2005

r. w G. na szkodę Katarzyny i Bożeny S., przy czym czynu tego dopuścił się

działając w zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie przestępstw,

z których uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz w warunkach powrotu do

przestępstwa opisanych w pkt. I aktu oskarżenia, tj. czynu z art. 291 § 1 k.k.

w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.;

- w ramach czynu zarzuconego oskarżonemu Grzegorzowi N. w pkt. VI

aktu oskarżenia uznał oskarżonego winnym tego, że w okresie od 6 czerwca

2005 r. do 18 września 2005 r. w G. i M. działając wspólnie i w

porozumieniu z innymi osobami, co do których prowadzono odrębne

postępowania przyjął pomógł do ukrycia i zbycia samochód „Renault

Laguna” nr rej. [...] o wartości 80.000,-zł. pochodzący z przestępstwa

rozboju dokonanego w dniu 6 czerwca 2005r. w G. na szkodę Barbary P.,

przy czym czynu tego dopuścił się działając w zorganizowanej grupie

mającej na celu popełnianie przestępstw, z których uczynił sobie stałe

źródło dochodu oraz w warunkach powrotu do przestępstwa opisanych w

pkt. l aktu oskarżenia, tj. czynu z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k.;

- w ramach czynu zarzuconego oskarżonemu Grzegorzowi N. w pkt. VII

aktu oskarżenia uznał oskarżonego winnym tego, że w okresie od 30 maja

2005 r. do 18 września 2005 r. w G. i M. działając wspólnie i w

porozumieniu z innymi osobami, co do których prowadzono odrębne

18

postępowania przyjął, pomógł do ukrycia i zbycia samochód „Renault

Megane” nr rej. [...] wraz z przedmiotami znajdującymi się w jego wnętrzu

o łącznej wartości 60.000,-zł. pochodzącymi z kradzieży dokonanej w dniu

30 maja 2005 r. w G. na szkodę Adama B., przy czym czynu tego dopuścił

się działając w zorganizowanej grupie mającej na celu popełnianie

przestępstw, z których uczynił sobie stałe źródło dochodu oraz w

warunkach powrotu do przestępstwa opisanych w pkt. I aktu oskarżenia, tj.

czynu z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.,

- uznał oskarżonego Grzegorza N. za winnego popełnienia czynów

zarzuconych mu w pkt. od XIV do XXI aktu oskarżenia i ustalając, że

opisane wyżej czyny stanowią ciąg przestępstw z art. 291 § 1 k.k. w zw. z

art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 91 § 1 k.k. na

mocy art. 291 § 1 k.k. skazał go na karę 4 lat pozbawienia wolności,

IV. na mocy art. 86 § 1 k.k. i art. 91 § 2 k.k. połączył orzeczone wobec

oskarżonego Grzegorza N. kary pozbawienia wolności i wymierzył mu karę

łączną 5 lat pozbawienia wolności,

V. zasądził od oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowego PZU S A. z

siedzibą w W. kwotę 732,-zł. brutto tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego udzielonego oskarżycielowi posiłkowemu w postępowaniu

odwoławczym,

VI. zwolnił oskarżonego od opłaty za II instancję, a pozostałymi kosztami

sądowymi w postępowaniu odwoławczym obciążył Skarb Państwa.

Od powyższego wyroku kasację wniósł obrońca skazanego Grzegorza N., który

na podstawie art. 523 § 1 k.p.k. i art. 526 § 1 k.p.k. wyrokowi temu zarzucił:

- rażące naruszenie prawa materialnego – art. 49 § 1 i § 3 k.p.k. poprzez uznanie,

że osoby których dobro prawne w postaci mienia zostało bezpośrednio

naruszone przez sprawcę dokonanych na ich szkodę czynów kwalifikowanych z

art. 278 k.k. lub art. 280 k.k., są również pokrzywdzonymi w stosunku do

przestępstw przepisanych Grzegorzowi N., kwalifikowanych z art. 291 § 1 k.k., a

w konsekwencji uznanie na podstawie art. 49 § 3 k.p.k. za pokrzywdzonych

19

przypisanymi skazanemu przestępstwami również zakłady ubezpieczeń w

zakresie w jakim pokryły szkody wyrządzone bezpośrednim pokrzywdzonym

przestępczym zaborem samochodów,

- rażące naruszenie prawa materialnego – art. 46 § 1 k.k. poprzez:

- błędną wykładnię przesłanek orzeczenia obowiązku naprawienia szkody

skutkującą utrzymaniem w mocy wyroku Sądu Okręgowego w pkt. XIII – XV,

którym nałożono wobec Grzegorza N. na rzecz wskazanych w wyroku zakładów

ubezpieczeń obowiązek naprawienia szkód jakie pokryli ubezpieczonym,

wynikającym z popełnienia przez nieustaloną osobę przestępstw

kwalifikowanych z art. 278 k.k. lub 280 k.k. mimo, że oskarżony skazany za

przestępstwa kwalifikowane z art. 291 § 1 k.k. i art. 258 k.k. szkód tych nie

wyrządził,

- utrzymanie w mocy wyroku Sądu Okręgowego w G. w pkt. XIII- XV w

zakresie w jakim nałożono wobec Grzegorza N., na rzecz wskazanych w wyroku

zakładów ubezpieczeń obowiązek naprawienia szkody z ustawowymi odsetkami,

podczas gdy obowiązek ten winien być ograniczony do rozmiaru rzeczywistej

szkody wynikłej bezpośrednio z przestępstwa.

Z uwagi na podniesione uchybienia skarżący na podstawie art. 537 § 1 i 2

k.p.k. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania właściwemu sądowi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja obrońcy skazanego okazała się jedynie częściowo zasadna.

Zarzuty podniesione w pkt. 1 i 2a skargi oparte są na tej samej argumentacji

sprowadzającej się do twierdzenia, że Sąd odwoławczy akceptując orzeczenie

Sądu I instancji w pkt. od XIII – XV w zakresie środka karnego w postaci

obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwami paserstwa na rzecz

zakładów ubezpieczeń w zakresie w jakim pokryły szkodę dopuścił się obrazy

art. 49 § 1 i 3 k.p.k. oraz art. 46 § 1 k.k., albowiem osoby, których mienie w

postaci pojazdów mechanicznych, stanowi przedmiot przestępstw z art. 291 § 1

k.k. przypisanych oskarżonemu Grzegorzowi N. nie są pokrzywdzonymi w

20

rozumieniu tych przepisów z uwagi na brak wskazanego w art. 49 § 1 k.p.k.

elementu bezpośredniości zagrożonego lub naruszonego przestępstwem

paserstwa dobra prawnego. W konsekwencji autor kasacji wywodził, że przy

przestępstwach przeciwko mieniu brak ogniw pośrednich między czynem i

naruszonym dobrem prawnym występuje jedynie w odniesieniu do przestępstw

związanych z bezpośrednim zaborem mienia w postaci np. kradzieży, włamań

lub rozbojów a nie paserstwa, które dotyczy wtórnego obrotu mieniem

pochodzącym z przestępstwa pierwotnie naruszającego dobro prawne

pokrzywdzonego. Oznacza to zdaniem skarżącego, że zgodnie z dyspozycją art.

49 § 3 k.p.k. i art. 46 § 1 k.k. zakłady ubezpieczeń nie mogą być uznawane za

pokrzywdzonego i beneficjenta obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej

przestępstwem paserstwa nawet jeżeli szkodę tą pokryły i w terminie

wskazanym w art. 49 a k.p.k. złożyły stosowny wniosek do sądu.

Z takim poglądem nie sposób się zgodzić ponieważ został on oparty na

wadliwej interpretacji art. 49 § 1 k.p.k. Przepis ten zawierający definicję

pokrzywdzonego jest interpretowany w sposób jednolity w orzecznictwie Sądu

Najwyższego (uchwały SN: z dnia 26 listopada 1976 r., VI KZP 11/75, OSNKW

1977, z.1, poz. 1; z dnia 15 września 1999 r., I KZP 26/99, OSNKW 1999, z. 11–

12, poz. 69; z dnia 21 października 2003 r., I KZP 29/03, OSNKW 2003, z. 11–

12, poz. 94; postanowienia SN: z dnia 17 listopada 2005 r., II KK 108/05,

OSNwSK 2005, z. 1, poz. 2094; z dnia 26 marca 2009 r., I KZP 2/09, OSNKW

2009, z. 5, poz. 39; z dnia 25 marca 2010 r., IV KK 316/09, LEX 575281) jak i

w doktrynie (zob.: S. Waltoś: Proces karny. Zarys systemu, Warszawa 2002, s.

181; Z. Ćwiąkalski, G. Artymiak red.: Współzależność prawa karnego

materialnego i procesowego w świetle kodyfikacji karnych z 1997 r. i propozycji

ich zmian, Warszawa 2009, s. 138–146). W świetle tych poglądów do kręgu

pokrzywdzonych można zaliczyć tylko ten podmiot, którego dobro prawne

zostało działaniem przestępnym naruszone wprost, a nie za pośrednictwem

godzenia w inne dobro. Zatem pokrzywdzonym jest tylko ten kogo przestępstwo

dotyka bezpośrednio, naruszając lub zagrażając w taki sposób jego dobru

21

prawnemu, chronionemu przez naruszony przepis. Przy czym dla uzyskania

statusu pokrzywdzonego nie ma znaczenia, czy określone dobro prawne jest

głównym przedmiotem ochrony czy ubocznym oraz czy zostało naruszone lub

zagrożone przez czyn stanowiący element przestępstwa ciągłego lub czynu

współukaranego jak też, czy fakt pokrzywdzenia konkretnej osoby został

uzewnętrzniony w opisie czynu zarzuconego. Natomiast ważne jest, by

pokrzywdzenie mieściło się w znamionach czynu będącego przedmiotem

postępowania oraz czynów współukaranych. Zatem formalnie pokrzywdzonym

jest ten podmiot, którego jakiekolwiek dobro prawne zostało bezpośrednio

naruszone lub zagrożone przez przestępstwo, zaś materialnie uprawnienia do

występowania w charakterze pokrzywdzonego wyznaczają znamiona

przestępstwa, w wyniku którego doszło do naruszenia lub zagrożenia dobra

prawnego. W takim ujęciu krąg pokrzywdzonych jest ograniczony zespołem

znamion czynu będącego przedmiotem postępowania oraz czynów

współukaranych.

W konsekwencji przy ustalaniu faktu pokrzywdzenia konkretnego

podmiotu – osoby fizycznej, osoby prawnej, instytucji państwowej

samorządowej lub społecznej, choćby nie miała osobowości prawnej, należy

odwołać się do prawa karnego materialnego, bowiem istotny jest przedmiot

ochrony przestępstwa, którego dopuścił się sprawca. Dlatego w analizowanej

sprawie element ten należało badać w kontekście dyspozycji art. 291 § 1 k.k.

Trzeba pamiętać, że paserstwo ustawodawca umieścił w rozdz. XXXV

Kodeksu karnego, dotyczącym przestępstw przeciwko mieniu, jednak jest ono

przestępstwem o złożonym przedmiocie ochrony (zamachu), gdyż rzecz, którą

paser: nabywa, pomaga zbyć, przyjmuje lub ukrywa - może pochodzić nie tylko

z przestępstw przeciwko mieniu, lecz także z każdego innego czynu

zabronionego np. z łapownictwa czy przemytu. W Kodeksie karnym z 1932

paserstwo ulokowano w rozdziale przestępstw przeciwko porządkowi

publicznemu. Nie ulega jednak wątpliwości, że aktualnie jednym z przedmiotów

ochrony paserstwa jest mienie, albowiem czynności wykonawcze paserstwa

22

dotyczą konkretnych rzeczy uzyskanych za pomocą czynu zabronionego.

Działanie pasera niejednokrotnie uniemożliwia odzyskanie rzeczy np. pojazdu

wskutek jego ukrycia, przekazania innym osobom, sprzedaży, czy też w wyniku

sytuacji, gdy po kradzieży jest on demontowany i sprzedawany na części.

Właśnie taka sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej, albowiem oskarżony

działając w zorganizowanej grupie przestępczej przyprowadzał w określone

miejsce kradzione pojazdy, które następnie były rozkładane na części celem ich

sprzedaży (str. 25 uzasadnienia Sądu II instancji). Dlatego nie można twierdzić,

że paser nie wyrządza żadnej szkody w mieniu właściciela rzeczy stanowiącej

przedmiot paserstwa. Oznacza to, że pomiędzy czynem zawierającym znamiona

przestępstwa paserstwa, a naruszeniem lub zagrożeniem dobra będącego

przedmiotem tego przestępstwa w postaci rzeczy, nie ma ogniw pośrednich,

podobnie jak w przypadku przestępstwa kradzieży. Zatem odpowiedzialność

odszkodowawcza sprawcy kradzieży, rozboju, czy kradzieży z włamaniem

oparta o art. 46 § 1 k.k. nie eliminuje odpowiedzialności odszkodowawczej

pasera, który podejmuje działania w odniesieniu do mienia, będącego uprzednio

przedmiotem tych przestępstw. Należy podkreślić, że aktualnie orzeczenie

środka karnego na podstawie art. 46 § 1 k.k. nie jest ograniczone rodzajem

popełnionego przestępstwa, zaś dawny art. 46 k.k. w brzmieniu obowiązującym

w dacie wyrokowania przez Sąd I i II instancji zawierał katalog przestępstw,

wobec których sąd orzekał środek karny w postaci obowiązku naprawienia

szkody. W katalogu tym bez żadnych ograniczeń w zakresie strony podmiotowej

umieszczone były wszystkie przestępstwa przeciwko mieniu, do których

niewątpliwie należy paserstwo.

W konsekwencji skoro ustalono, że oskarżony przyjmował, pomagał do

ukrycia i zbycia pojazdy pochodzące z kradzieży, które stanowiły własność

konkretnych osób to oczywistym jest, iż przestępstwo to dotykało właściciela

bezpośrednio ponieważ oskarżony dysponował skradzionymi pojazdami jak

właściciel, ingerując tym samym w sferę dobra pokrzywdzonego jakim jest

własności pojazdu, na podobnym poziomie jak sprawca kradzieży. Dlatego też

23

nie może być wątpliwości, że zakłady ubezpieczeń społecznych, które

ustawodawca nakazuje uważać za pokrzywdzonego (art. 49 § 3 k.p.k.) w

zakresie jakim pokryły szkodę właścicieli skradzionych pojazdów objętych

paserstwem, korzystały w tej sprawie z uprawnień pokrzywdzonego, a zatem

mogły składać wnioski wskazane w art. 49 a k.p.k. oraz być adresatem

obowiązków nakładanych na oskarżonego w trybie art. 46 k.k. w ramach środka

karnego. Podobny pogląd w zakresie uprawnień pokrzywdzonego, co do

możliwości orzekania przedmiotowego środka karnego przy przestępstwach

paserstwa prezentowany jest przez doktrynę (zob.: Kodeks karny, część

szczególna, T. II pod redakcją Andrzeja Wąska, Warszawa 2004, s. 959;

Komentarz do Kodeksu Karnego, część szczególna T. III, pod redakcja prof. A.

Zolla, Warszawa 2008, s. 426).

Z tych względów Sąd Najwyższy nie dostrzega merytorycznych błędów w

argumentacji Sądu odwoławczego przywołanej dla wykazania trafności

rozstrzygnięcia Sądu I instancji w zakresie możliwości nałożenia na skazanego

Grzegorza N. obowiązku naprawienia szkody na podstawie art. 46 § 1 k.k. (str.

27 uzasadnienia). Oczywiście stanowisko to uległo częściowej dezaktualizacji

wobec zmiany brzmienia art. 46 k.k. wprowadzonej z dniem 8 czerwca 2010 r.

przez art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks

karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Kodeks karny

wykonawczy, ustawy – Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. 09.206.1589), która nie spowodowała jednak zmiany pojęcia szkody ani

charakteru środka karnego określonego w art. 46 k.k., rozszerzając jedynie

możliwość jego orzekania.

Dlatego też w tym zakresie kasacja obrońcy skazanego okazała się

niezasadna i podlegała oddaleniu.

Natomiast zgodzić się należy ze skarżącym, że obowiązek naprawienia

szkody określony w art. 46 § 1 k.k., ogranicza się tylko do równowartości

rzeczywistej szkody wynikłej bezpośrednio z przestępstwa i nie jest

dopuszczalne uwzględnianie przy ustalaniu jej wysokości tych składników i

24

elementów szkody, które wynikły z następstw czynu, np. odsetek” (por. wyrok

SN z dnia 4 lutego 2002 r., II KKN 385/01, LEX nr 53028). Jednocześnie w

wyroku z dnia 23 lipca 2009 r., V KK 124/09, LEX nr 519632, Sąd Najwyższy

stwierdził, że „...z samej istoty środka karnego przewidzianego w art. 39 pkt 5

k.k. i art. 46 § 1 k.k. wynika jego prawnokarny, represyjny charakter, dopiero w

drugim rzędzie realizujący też funkcję kompensacyjną...”.

Powyższe orzeczenia prezentujące utrwalony w praktyce pogląd, że

środek karny w postaci obowiązku naprawienia szkody nałożonego na podstawie

art. 46 § 1 k.k. jest ograniczony jedynie do rozmiaru rzeczywistej szkody

wynikłej bezpośrednio z przestępstwa i nie obejmuje odsetek stanowiących

element szkody wynikły z następstw czynu sprawcy, w pełni zasługuje na

akceptację. Dlatego nie można podzielić zaaprobowanej przez Sąd odwoławczy

argumentacji Sądu I instancji (str. 62 – 63 uzasadnienia) dopuszczającej

możliwość zasądzenia na rzecz zakładów ubezpieczeń odsetek od wypłaconych

odszkodowań w przypadku, gdy szkoda ma charakter pieniężny, albowiem

stanowisko to jest sprzeczne ze wskazaną w powołanych wyżej judykatach SN

funkcją środka karnego określonego w art. 46 § 1 k.k.

Dlatego też stwierdzając zasadność analizowanego zarzutu kasacji, Sąd

Najwyższy na podstawie art. 537 § 1 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok oraz

wyrok Sądu I instancji w części orzekającej obowiązek zapłaty przez Grzegorza

N. na rzecz zakładów ubezpieczeń odsetek od pokrytej przez nich i zasądzonej

na podstawie art. 46 § 1 k.k. kwoty stanowiącej równowartość szkody wynikłej

bezpośrednio z przestępstw przypisanych skazanemu.

Jednocześnie brak podstaw do ponownego rozważenia zasadności

orzekania „o odsetkach” powodował, że nie zachodziła konieczność wydania

orzeczenia następczego, ani przekazania sprawy w tej części do ponownego

rozpoznania. W tym miejscu warto dodać, że w orzecznictwie Sądu

Najwyższego trafnie wskazuje się, iż art. 537 k.p.k. nie zawiera pełnego katalogu

możliwych rozstrzygnięć sądu kasacyjnego (por. wyrok SN z dnia 20 kwietnia

1999 r., III KKN 323/97, OSNKW 1999, z. 9–10, poz. 61, postanowienie SN z

25

dnia 8 listopada 2005 r., IV KK 267/05, LEX nr 164288) i że możliwe jest także

ograniczenie się do uchylenia wadliwego rozstrzygnięcia bez wydawania

orzeczenia następczego (por. wyrok SN z dnia 19 września 2001 r., III KKN

168/01, OSNKW 2000, z. 11–12, poz. 97).

Natomiast na podstawie art. 527 § 4 k.p.k. Sąd Najwyższy zarządził zwrot

na rzecz skazanego opłaty od kasacji wobec częściowego uwzględnienia

zarzutów kasacyjnych.