III PO 9/10

Sygn. akt III PO 9/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Andrzej Wróbel

Protokolant Halina Kurek

w sprawie z odwołania L. K.

od decyzji Prokuratora Generalnego z dnia 25 października 2010 r, w przedmiocie

odmowy wyrażenia zgody na dalsze zajmowanie stanowiska prokuratora po

ukończeniu 65 roku życia.,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 3 lutego 2011 r.,

oddala odwołanie.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 25 października 2010 r. Prokurator Generalny – powołując się

na art. 62 a ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. z

2008 r. Nr 7, poz. 39 ze zm.) w związku z art. 69 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.

– Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98 poz. 1070 ze zm.) – nie

wyraził zgody na dalsze zajmowanie stanowiska po ukończeniu 65 roku życia przez

L. K. Prokuratora Prokuratury Okręgowej /.../.

2

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wniosek L. K. z dnia 22 czerwca 2010

r. o wyrażenie zgody na dalsze zajmowanie stanowiska prokuratora powyżej 65

roku życia na okres 1 roku, 4 miesięcy i 4 dni (do 30 czerwca 2012 r.). poparł

Prokurator Okręgowy. Przełożony wnioskującej stwierdził, że należy ona do

najbardziej doświadczonych prokuratorów w okręgu. Długoletni staż pracy oraz

profesjonalizm zawodowy, wielka kultura osobista, a nade wszystko

odpowiedzialność stanowią że jej przejście w stan spoczynku wywołałoby ujemne

skutki dla dalszej pracy Wydziału Organizacyjnego Prokuratury Okręgowej.

Prokurator Okręgowy podkreślił również, że prokurator L. K. cieszy się dobrym

zdrowiem co zostało potwierdzone odpowiednim zaświadczeniem lekarskim.

Prokurator Apelacyjny podzielił stanowisko Prokuratora Okręgowego i poparł

przedmiotowy wniosek podkreślając, że prokurator L. K. posiada wysokie

kwalifikacje prawnicze, a także bardzo duże i różnorodne doświadczenie

zawodowe, co powoduje że cieszy się autorytetem w środowisku zawodowym.

Ponadto jest pracownikiem odpowiedzialnym, w pełni dyspozycyjnym i niezwykle

zaangażowanym w swoje obowiązki służbowe.

Zdaniem Prokuratora Generalnego, jako regułę należy traktować przejście

prokuratora w stan spoczynku z dniem ukończenia przez niego 65 roku życia.

Możliwość dalszego pozostawania na stanowisku prokuratora stanowi wyjątek,

uzasadniony szczególnymi okolicznościami podyktowanymi interesem służby lub

leżącymi po stronie prokuratora. Spełnienie wskazanych w art. 62 a ust. 2 ustawy o

prokuraturze warunków pozytywnych nie jest równoznaczne z obowiązkiem

wyrażenia zgody na dalsze pozostawanie przez prokuratora w służbie. Decyzja

Prokuratora Generalnego o braku zgody nie musi mieć oparcia w przyczynach

uniemożliwiających dalsze zajmowanie stanowiska prokuratora (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 6 grudnia 2006 roku, sygn. akt III PO 7/06). Wysokie

kwalifikacje, doświadczenie i profesjonalizm zawodowy, a także zaangażowanie w

obowiązki prokuratora oraz nienaganny stan zdrowia niewątpliwie zasługują na

uznanie, lecz nie można ich traktować jako szczególnych okoliczności,

wystarczających do odstępstwa od ustawowej reguły przechodzenia w stan

spoczynku z dniem ukończenia 65 roku życia.

3

Uzasadnionym kierunkiem prowadzenia polityki kadrowej jednostek

organizacyjnych prokuratury – według Prokuratora Generalnego - jest

„pokoleniowa” wymiana kadr prokuratorskich, związana z jednej strony z

osiąganiem przez zasłużonych prokuratorów wieku umożliwiającego im

skorzystanie z przywileju prokuratorskiego stanu spoczynku, z drugiej zaś z

potrzebą umożliwienia przejęcia służby przez innych doświadczonych

prokuratorów, a także zapewnienie etatów dla nowych kadr prokuratorskich. Z

analizy sytuacji kadrowej wynika, że aktualnie Prokuratura Okręgowa /.../

dysponuje limitem 64 etatów, z czego 2 etaty nie są obsadzone. Aktualnie na

delegacji w tej jednostce pozostaje 20 prokuratorów prokuratury rejonowej z całego

okręgu, z czego aż 14 spełnia wymogi formalne do powołania na wyższe

stanowisko służbowe. Natomiast spośród 199 prokuratorów z tytułem prokuratora

prokuratury rejonowej w tym okręgu, aż 140 posiada możliwość uzyskania tytułu

prokuratora prokuratury okręgowej. Większość spośród nich (125 osób) stanowią

osoby w przedziale wiekowym od 34 do 50 roku życia, posiadające staż pracy na

stanowisku prokuratora prokuratury rejonowej od 4 do 24 lat. Tymczasem w

przedziale wiekowym od 51 do 59 roku życia i stażu pracy pomiędzy 11 do 28 lat

znajduje się 15 osób. Aktualnie, w grupie asesorów zatrudnionych w okręgu

Prokuratury Okręgowej /.../, jeden asesor jest uprawniony do uzyskania tytułu

prokuratora prokuratury rejonowej. Ponadto w okręgu pozostaje jeszcze jeden

wolny etat orzeczniczy w prokuraturze rejonowej.

Prokurator Generalny powołał się także na to, że Rada Prokuratorów przy

Prokuratorze Generalnym wniosek L. K. zaopiniowała negatywnie.

W odwołaniu od powyższej decyzji Prokuratora Generalnego Prokurator L.

K. zarzuciła, że zaskarżona decyzja „została podjęta w sposób arbitralny” i wniosła

o jej uchylenie oraz o przekazanie sprawy Prokuratorowi Generalnemu do

ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że wskazane w decyzji przesłanki

jej podjęcia wykraczają poza granice uznania Prokuratora Generalnego, który w

kształtowaniu polityki kadrowej nie powinien pomijać interesu państwa, prokuratury

i zainteresowanego Prokuratora. Ponadto przyczyny ograniczone do konieczności

4

dokonania „pokoleniowej wymiany kadr” mogą być uznane za dyskryminację ze

względu na wiek.

Skarżąca podniosła, że chociaż decyzja Prokuratora Generalnego w

przedmiocie wyrażenia zgody na dalsze zajmowanie stanowiska prokuratora jest

decyzją uznaniową, to nie może to być uznanie nieograniczone, na co wskazywał

Sąd Najwyższy (m.in. w wyroku z 11 grudnia 2002 r., III AO 16/02; z dnia 13 maja

2010 r., III PO 1/10 (Lex nr 602062). Wprawdzie w uzasadnieniu decyzji

przytoczono dane statystyczne, przedstawiające aktualną sytuację kadrową

Prokuratury Okręgowej /.../i podległych jej jednostek rejonowych, to jednak

statystyka ta, obrazująca strukturę wiekową kadry prokuratorskiej, a nawet jej staż

zawodowy, nie ma znaczenia w niniejszej sprawie, skoro w samej Prokuraturze

Okręgowej, w której od 8 lat skarżąca pełni obowiązki wizytatora, wakują aż 2 etaty

prokuratorskie, pomimo długotrwałego oddelegowania z jednostek rejonowych 20

orzeczników. Istotne jest bowiem to, że większość delegowanych prokuratorów

wykonuje czynności służbowe w komórkach śledczych, a nie jest związana z

działalnością organizacyjno-wizytacyjną, której zakres przedmiotowy uległ

znacznemu poszerzeniu po wejściu w życie ostatniej noweli do ustawy o

prokuraturze. Istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy ma także okoliczność,

że po wprowadzeniu procedury konkursowej na stanowiska prokuratorskie, w

okręgu krakowskim w większości przypadków liczba zgłoszonych kandydatur

odpowiada liczbie istniejących wakatów, co utwierdza w przekonaniu, że argument

o konieczności zapewnienia etatów dla nowych kadr prokuratorskich, na który

powołuje się Prokurator Generalny, nie jest w tym wypadku trafny.

Skarżąca zarzuciła, że Prokurator Generalny całkowicie pominął

okoliczność, że niektóre stanowiska w prokuraturze immanentnie wiążą się z

pewnymi specjalnymi cechami i wymogami, co sprawia, że rezygnacja z osób je

piastujących może – w pewnych konkretnych sytuacjach – stanowić uszczerbek dla

służby. Takim stanowiskiem jest wizytator prokuratury, który, oprócz wiedzy

prawniczej wymaganej od wszystkich prokuratorów, powinien posiadać także

znaczne doświadczenie zawodowe oraz sprawność w prowadzeniu czynności

lustracyjno – wizytacyjnych. Tymi względami, w ocenie skarżącej, kierowali się

Prokuratorzy Okręgowy i Apelacyjny, stwierdzając, że przejście skarżącej w stan

5

spoczynku w lutym 2011 r. wywołałoby ujemne skutki dla dalszej pracy Wydziału

Organizacyjnego. Prokurator Generalny nie dostrzegając tych uwarunkowań

przedłożył nad rzeczywisty interes służby, jakim jest dbałość o jakość pracy

prokuratorskiej, arbitralnie przyjętą, niedookreśloną politykę kadrową, sprowadzając

ją wyłącznie do „pokoleniowej wymiany kadr”. W ocenie skarżącej polityka kadrowa

nie może służyć abstrakcyjnej idei „pokoleniowej wymiany kadr”, ale musi stanowić

środek do celu, jakim jest efektywne działanie, rozumiane jako najbardziej wydajna

realizacja zadań do których prokuratura jest powołana. „Polityka kadrowa

opierająca się na pokoleniowej wymianie kadr prokuratorskich” w przypadku

skarżącej oznacza politykę wymiany kadr wyłącznie ze względu na wiek, co jest

„zawoalowaną” formą dyskryminacji pośredniej, zdefiniowanej w art. 2 ust. 2 pkt b

Dyrektywy nr 2000/78/WE Rady Unii Europejskiej z dnia 27 listopada 2000 r.

ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie

zatrudniania i pracy (Dz.U. UE L z dnia 2 grudnia 2000 r.). O ile bowiem samo

ustalenie granicy wieku dla przejścia w stan spoczynku nie stanowi per se

dyskryminacji, to już używanie argumentu wieku – w realiach przedmiotowej sprawy

– taką dyskryminacją jest i to także w ujęciu art. 32 ust. 2 Konstytucji RP.

Prokurator Generalny podejmując zaskarżoną decyzję nie wziął pod uwagę

okoliczności istotnych dla pełnej oceny sprawy, a mianowicie tego, że: wydłużanie

okresu zatrudnienia jest obecnie w pełni społecznie uzasadnione i „stanowi

przedmiot troski i zabiegów Rządu RP”, a także innych państw wspólnoty

europejskiej; w każdym innym zawodzie przejście na emeryturę po osiągnięciu

odpowiedniego wieku jest prawem, a nie obowiązkiem pracownika i nie może

stanowić samodzielnej podstawy rozwiązania stosunku pracy; stan spoczynku jest

niewątpliwie przywilejem prokuratora, ale – w odróżnieniu od emerytury – łączy się

z niemożnością podejmowania jakiejkolwiek pracy, a więc może stanowić

dyskryminację tych, którzy mogą i chcą pracować oraz są przydatni dla realizacji

określonych zadań; późniejsze, niż ustawowe przejście prokuratora w stan

spoczynku stanowi niewątpliwie społeczny interes ekonomiczny, związany z

odroczeniem wypłacania wynagrodzenia przysługującego w stanie spoczynku, co w

przypadku skarżącej wyraża się kwotą oszczędności ok. 100. 000 zł.

6

Odnośnie negatywnej opinii Rady Prokuratorów, istotne wątpliwości – w

ocenie skarżącej – wzbudza też uprawnienie do wyrażania tego rodzaju opinii przez

Radę Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym w dniu 9 września 2010 r., czyli

na niespełna 2 tygodnie przed pierwszym posiedzeniem Krajowej Rady

Prokuratury, to jest organu wyłącznie uprawnionego – na mocy przepisu art. 24 pkt

11 znowelizowanej ustawy o prokuraturze – do opiniowania wniosków prokuratorów

o przedłużenie zatrudnienia.

W ocenie skarżącej Prokurator Generalny wydając zaskarżoną decyzję nie

wyważył interesów służby i prokuratora „z poszanowaniem zasady

proporcjonalności i zasady równego traktowania" (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 13 maja 2010, III PO 1/10).

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Według ustawowo (art. 62a ust. 1 ustawy o prokuraturze w związku z art. 69

ust. 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych) ukształtowanego statusu prawnego,

prokuratorów, przechodzą oni w stan spoczynku (kończą wykonywanie służby) z

dniem ukończenia 65 roku życia.

Na tle powyższej zasadniczej regulacji statusu prokuratora ustawowe (art.

62a ust. 2 ustawy o prokuraturze) zezwolenie ma dalsze zajmowanie stanowiska

przez prokuratora, który ukończył 65 rok życia, ma charakter wyjątkowy,

Wymagana jest w tym przedmiocie zgoda Prokuratora Generalnego którą może on

podjąć w przewidzianym do tego trybie.

W rozpatrywanej sprawie nie jest kwestionowana interpretacja przepisów

art. 62a ust. 1 i ust.2 ustawy o prokuraturze, - że jak to wyraża zaskarżona decyzja

– zachowanie przez kończącego 65 rok życia prokuratora zdolności pełnienia

obowiązków prokuratora i uzyskanie pozytywnej opinii właściwego prokuratora

przełożonego nie stwarza uprawnienia (prawa podmiotowego) do dalszego

zajmowania stanowiska; konieczną bowiem do tego przesłanką jest wyrażenie

zgody przez Prokuratora Generalnego.

Odwołująca się zwróciła jednak uwagę na pewną niestosowność

procesowania w jej sprawie polegającą na zwróceniu się przez Prokuratora

7

Generalnego o opinię do Rady Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym,

chociaż niespełna – jak pisze skarżąca - dwa tygodnie później ukonstytuowała się

właściwa do wyrażenia opinii Krajowa Rada Prokuratury. Zarzuciła także – jak to

szerzej przedstawiono we wstępnej części niniejszego uzasadnienia – arbitralność

decyzji Prokuratora Generalnego z dyskryminującym odwołującą się,

akcentowaniem jej wieku.

Zgodnie z art. 20 ustawy z dnia 9 października 2009 r. o zmianie ustawy o

prokuraturze oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 178, poz. 1375) Rada

Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym realizowała obowiązki przewidziane

dla Krajowej Rady Prokuratury – do czasu jej powołania. Nie może więc być mowy

o naruszeniu prawa w procedowaniu w sprawie z udziałem Rady Prokuratorów przy

Prokuratorze Generalnym przed powołaniem Krajowej Rady Prokuratury.

Nie ma także racji odwołująca się w przedstawionym swoistym dopatrywaniu

się aspektów dyskryminacji ze względu na wiek w tym, że Prokurator Generalny

uwzględnił w swej decyzji przede wszystkim sytuację kadrową jednostek

prokuratury w zakresie Prokuratury Okręgowej pod kątem „pokoleniowej wymiany

kadr prokuratorskich”. W wypadku rozpoznawania wniosku o zezwolenie na dalsze

zajmowanie stanowiska, pomimo ustawowej zasady przechodzenia w stan

spoczynku, ustawowo w tym przedmiocie ukształtowana kompetencja Prokuratora

Generalnego odnosi się na pierwszym planie do wieku właśnie. Chodzi przecież o

zrealizowanie kompetencji Prokuratora Generalnego do „zgodzenia się” na

wyjątkowe niezastosowanie ustawowej zasady, że prokurator przechodzi w stan

spoczynku z chwilą ukończenia 65 roku życia.

Prokurator Generalny nie naruszył prawa, skoro powierzoną mu przez

ustawę kompetencję, wykorzystał z zachowaniem przewidzianego do tego trybu i

po rozpatrzeniu wszystkich przemawiających na rzecz wniosku okoliczności.

Sąd Najwyższy właściwy do rozpoznania odwołania od decyzji Prokuratora

Generalnego (art. 62a ust. 3a ustawy o prokuraturze) nie przejmuje w ten sposób

kompetencji należącej wyłącznie do Prokuratora Generalnego; kontroluje jedynie

jej zgodność z prawem. Przedstawiona przez Prokuratora Generalnego zasadnicza

przesłanka jego decyzji dotycząca analizy sytuacji kadrowej i wynikającej z niej

koncepcji „pokoleniowej wymiany kadr prokuratorskich”, zasadza się właśnie na

8

kompetentnej analizie i nie wykracza poza należącą do Prokuratora Generalnego

odpowiedzialność za sprawowanie jego urzędu w szczególności kierowanie

działalnością prokuratury (art. 10 ust. 1 ustawy o prokuraturze).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy nie podzielił zarzutów

odwołania.