III ZS 21/10

Sygn. akt III ZS 21/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi Ministra Sprawiedliwości

na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej […] z dnia 13 sierpnia 2010 r. w sprawie

rozpoznania odwołania notariusza A. K. od uchwały Rady Izby Notarialnej w K. z

dnia 23 czerwca 2010 r. ,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 3 lutego 2011 r.,

uchyla zaskarżoną uchwałę i przekazuje sprawę Krajowej

Radzie Notarialnej do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie:

Rada Izby Notarialnej uchwałą z dnia 23 czerwca 2010 r. wyznaczyła dla

aplikantki notarialnej M. D. patrona, na okres odbywania aplikacji notarialnej, w

osobie notariusz A. K.

2

Po rozpoznaniu odwołania notariusz A. K. od tej uchwały, Krajowa Rada

Notarialna uchwałą z dnia 13 sierpnia 2010 r. w sprawie rozpoznania odwołania

notariusz A. K. od uchwały Rady Izby Notarialnej z dnia 23 czerwca 2010 r. uchyliła

zaskarżoną uchwałę w całości i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia

Radzie Izby Notarialnej w K.

Krajowa Rada Notarialna zważyła, że w obowiązującym stanie prawnym nie

ma przepisu, na podstawie którego rada izby notarialnej byłaby uprawniona do

nałożenia na notariusza obowiązku podjęcia funkcji patrona, bez jego zgody.

Paragraf 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w

sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz.U. Nr 258, poz. 2169 ze zm.) stanowi

jedynie, że rada izby notarialnej, która dokonała wpisu danego aplikanta na listę

aplikantów notarialnych, wyznacza notariusza, w u którego aplikant notarialny

będzie odbywać aplikację pozaetatową. Natomiast przepis ten nie określa sposobu

wyznaczania patronów, w związku z czym podczas wyznaczania patrona rada izby

notarialnej powinna postępować zgodnie z wolą wyznaczoną przez konkretnego

notariusza. Wobec powyższego rada izby notarialnej nie może wyznaczać

notariuszowi dodatkowego obowiązku na podstawie uchwały, która nie ma oparcia

w przepisach obowiązującego prawa.

W ocenie Krajowej Rady Izby Notarialnej dla skutecznego wykonywania

patronatu niezbędna jest zgoda notariusza na przyjęcie funkcji patrona. Zgoda taka

może być wyrażona zarówno przed podjęciem przez radę izby notarialnej uchwały

o wyznaczeniu notariusza patronem dla aplikanta notarialnego, jak również po

otrzymaniu przez notariusza takiej uchwały, w sposób wyraźny lub dorozumiany,

poprzez objęcie obowiązków patrona. W przypadku jednak wyraźnego braku zgody

lub odmowy objęcia funkcji patrona rada izby notarialnej, która wydała uchwałę bez

takiej wcześniejszej zgody, powinna uchylić własną uchwałę. W niniejszej sprawie

złożenie przez notariusz A. K. odwołania od uchwały Rady Izby Notarialnej w K., jak

również treść tego odwołania jednoznacznie dowodzą, że notariusz nie wyraża

zgody na objęcie funkcji patrona.

Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 47 § 1 Prawa o

notariacie, zaskarżył, jako sprzeczną z prawem, uchwałę Krajowej Rady

Notarialnej z dnia 13 sierpnia 2010 r. w całości, zarzucając zaskarżonej uchwale

3

naruszenie: 1) art. 73, art. 72 § 1 oraz art. 35 pkt 3 w związku z art. 75 Prawa o

notariacie w związku z § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22

grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej poprzez uchylenie

uchwały Rady Izby Notarialnej z dnia 23 czerwca 2010 r. wydanej zgodnie z

obowiązującymi przepisami prawa, zgodnie z którymi na radzie izby notarialnej

spoczywa obowiązek organizacji i prowadzenia aplikacjo notarialnej, a jego

realizacja podlega wydanemu na podstawie art. 75 Prawa o notariacie

rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie organizacji aplikacjo notarialnej

i polega między innymi na obowiązku wyznaczenia patrona aplikantom

niezatrudnionym przez notariusza lub radę właściwej izby notarialnej i łączy się z

obowiązkiem członków samorządu notarialnego, czyli notariuszy, objęcia patronatu

nad wskazanym aplikantem, w konsekwencji czego zaskarżona uchwała uzależnia

wypełnienie w ramach aplikacji przez aplikantkę notarialną M. D. ustawowego

obowiązku zaznajomienia się z całokształtem pracy notariusza od dodatkowych

warunków nie przewidzianych przez obowiązujące przepisy, mianowicie pozyskania

zgody notariusza na objęcie patronatem, 2) art. 17 ust. 1 Konstytucji RP z uwagi na

uchylenie uchwały podjęte w wykonaniu obowiązków nałożonych przez art. 73

Prawa o notariacie zgodnie z prawem i interesem publicznym.

Wskazując na powyższe zarzuty, wniósł o uchylenie, jako sprzecznej z

prawem, zaskarżonej uchwały Krajowej Rady Notarialnej i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga Ministra Sprawiedliwości ma usprawiedliwione podstawy.

Należy podzielić stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że z przepisów art. 17

Konstytucji, art. 35 pkt 3, art. 72 § 1 i art. 73 Prawa o notariacie oraz § 1

powołanego rozporządzenia z 22 grudnia 2005 r. wynikają obowiązki dla rady izby

notarialnej oraz dla notariuszy. Rada właściwej izby notarialnej, jako organ

samorządu notarialnego jest ustawowo obowiązana do zorganizowania i

prowadzenia aplikacji notarialnej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia

1999 r. III SZ 4/99, OSNP 2000/20/773) na podstawie programu ustalonego przez

Krajową Radę Notarialną (art. 73 Prawa o notariacie), w tym do zorganizowania

szkolenia aplikantów (art. 35 pkt 3 Prawa o notariacie). Orzecznictwo Sądu

4

Najwyższego przyjmuje, że rada izby notarialnej nie może uchylić się od tego

obowiązku (zob. wyrok z dnia 17 marca 2010 r., III ZS 7/09 ), a określenie zawarte

w art. 73 Prawa o notariacie należy rozumieć, jako powierzenie radzie izby

notarialnej kompetencji i obowiązku zapewnienia sposobów organizacji i

prowadzenia aplikacji, które umożliwią realizację zapewnionego przez ustawę

statusu aplikanta ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2010 r. III ZS 7/10).

Aplikacja notarialna polega na zaznajomieniu się aplikanta z całokształtem

pracy notariusza (art. 72 § 1 Prawa o notariacie). Aplikantem notarialnym jest

osoba, która została wpisana na listę aplikantów przez radę izby notarialnej (art. 71

§ 3 Prawa o notariacie). Aplikant odbywa aplikację u notariusza (patrona).

Podstawą odbywania aplikacji może być zatrudnienie aplikanta przez notariusza lub

właściwą radę izby notarialnej, natomiast aplikanci, którzy nie zostaną zatrudnieni w

ten sposób, są kierowani przez właściwą radę izby notarialnej na odbywanie

aplikacji notarialnej do wyznaczonego przez radę notariusza (§ 1 rozporządzenia z

22 grudnia 2005 r.).

Notariusz wyznaczony na patrona dla aplikanta jest obowiązany do przyjęcia

tej funkcji. Obowiązek przyjęcia funkcji patrona przez notariusza wyznaczonego

uchwałą właściwej rady izby notarialnej jest obowiązkiem publicznoprawnym

notariusza jako osoby zaufania publicznego i członka samorządu notarialnego jako

korporacji prawa publicznego. Niewątpliwie rada izby notarialnej przy

podejmowaniu takiej uchwały jest obowiązana rozważyć i wyważyć nie tylko

interes publiczny, ale także interes notariusza jako osoby wykonującej wolny

zawód. W związku z tym pożądane jest, aby odbywało się to za zgodą notariusza

lub na jego wniosek oraz aby notariusz wyrażał zgodę przed podjęciem stosownej

uchwały rady izby notarialnej, przy czym zgoda taka powinna być wyraźna, a nie

dorozumiana. Jeżeli jednak pozostała pewna liczba aplikantów, którzy nie mają

patrona, bo nie zawarli umowy o pracę z notariuszem lub rada nie wyznaczyła ich

na podstawie uzgodnień z notariuszem, to rada powinna wyznaczyć notariusza na

patrona nawet bez jego zgody ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca

2010 r. III ZS 13/10). Brak zgody notariuszy nie może bowiem uniemożliwiać lub

utrudniać rzeczywistego wykonywania przez rady izb notarialnych ich ustawowych

5

obowiązków publicznoprawnych w zakresie organizowania i prowadzenia aplikacji

notarialnej.

Nałożenie obowiązku wyznaczenia patrona na radę izby notarialnej, która

jest jedynie organem izby notarialnej oznacza, że obowiązek ten spoczywa na

samorządzie notariuszy zrzeszonych w izbie (art. 26 § 2 Prawa o notariacie).

Obowiązek ten jest elementem publicznoprawnego obowiązku zorganizowania i

prowadzenia aplikacji notarialnej. Nie jest to obowiązek dodatkowy notariusza, jak

błędnie twierdzi Krajowa Rada Notarialna w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały,

lecz normalny obowiązek prawny. Sposób jego wykonania został pozostawiony

radzie izby notarialnej, w granicach wyznaczonych ustawą. Swoboda notariusza

jest węższa niż obywatela, bo jest członkiem samorządu zawodowego osób

wykonujących zawód zaufania publicznego (art. 17 ust. 1 Konstytucji). Notariusz

musi brać udział w wykonywaniu zadań swego samorządu. Należyte szkolenie

aplikantów notarialnych leży w interesie publicznym (wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 9 czerwca 2010 r. III ZS 13/10).

Ten interes i zaufanie do zawodu notariusza byłyby naruszone, gdyby izba

notarialna nie zapewniła aplikantom realizacji ustawowego prawa do aplikacji

dlatego, że koliduje to z interesem notariuszy nie wyrażających zgody na objęcie

patronatu. Przyjęcie odmiennego stanowiska oznaczałoby, że notariusze swoim

zachowaniem mogą faktycznie derogować przepis ustawy zobowiązujący

samorząd notarialny do szkolenia aplikantów (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9

czerwca 2010 r. III ZS 13/10. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że - jak słusznie

stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 maja 1999 r. III SZ 1/99 (OSNAPiUS

2000 nr 22, poz. 840) - z przepisu art. 17 ust. 1 Konstytucji wynika, iż samorząd

notarialny w wykonywaniu swoich ustawowo określonych zadań powinien kierować

się nie tylko i nie przede wszystkim interesem zrzeszonych w nim osób, lecz

interesem publicznym.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.