III PK 41/10

Sygn. akt III PK 41/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z powództwa W. O.

przeciwko Zarządcy Kompensacji Stoczni […]

o odprawę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 lutego 2011 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w S.

z dnia 26 marca 2010 r.,

oddala skargę i zasądza od powoda na rzecz pozwanego

kwotę 1350 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

U z a s a d n i e n i e

Powód W. O., w sprawie przeciwko zarządcy kompensacji Stoczni

Szczecińskiej „[…] o odprawę, wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu

Okręgowego w S. z dnia 26 marca 2010 r. Zaskarżonym wyrokiem oddalono jego

apelację od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 13 października 2009 r., –

oddalającego powództwo – i orzeczono o kosztach postępowania.

Spór miedzy stronami postępowania dotyczy zagadnienia, czy powód ma

prawo do żądanej przez niego odprawy z art. 8 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. Nr 90, poz. 844 ze zm. – dalej:

ustawa o grupowych zwolnieniach), mimo że uzyskał odszkodowanie z tytułu

rozwiązania z dniem 30 marca 2009 r. umowy o pracę na mocy porozumienia

stron, przewidziane w art. 118 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o postępowaniu

kompensacyjnym w podmiotach o szczególnym znaczeniu dla polskiego przemysłu

stoczniowego (Dz. U. Nr 233, poz. 1569 – dalej: ustawa kompensacyjna). Oba

Sądy przyjęły, że żądanie powoda jest nieuzasadnione, gdyż ustawa

kompensacyjna jest ustawą szczególną wobec ustawy o grupowych zwolnieniach i

przez to wyłącza jej stosowanie. Zasadniczą podstawą tego stanowiska Sądów jest

art. 114 ust. 1 ustawy kompensacyjnej stanowiący, że „z dniem wszczęcia

postępowania kompensacyjnego prawa pracowników zatrudnionych w stoczni

podlegają ochronie na zasadach określonych w ustawie.”

Stan faktyczny w sprawie jest niesporny. Powód był zatrudniony w pozwanej

Stoczni na podstawie umowy o pracę od 22 lipca 2002 r. Dnia 30 marca 2009 r.

doszło do rozwiązania stosunku pracy za porozumieniem stron na podstawie art.

118 ustawy kompensacyjnej. Poza przepisem art. 114 ust. 1 ustawy

kompensacyjnej Sąd Okręgowy odwołał się także do art. 33 ust. 1 tej ustawy

stanowiącego, że po wszczęciu postępowania kompensacyjnego, zmiana lub

wygaśnięcie stosunku prawnego, którego stroną jest stocznia, są możliwe tylko

według ustawy kompensacyjnej, a czynność prawna dokonana z jej naruszeniem

jest bezskuteczna wobec majątku stoczni, nawet jeżeli umowa stron przewiduje

inny skutek. Świadczy to o zamiarze ustawodawcy całościowego uregulowania

kompensacji w jednej ustawie w odniesieniu do wszystkich typów stosunków

3

prawnych. Gdyby zamiarem ustawodawcy było stosowanie w postępowaniu

kompensacyjnym także innych ustaw (na przykład ustawy o grupowych

zwolnieniach), to dałby temu wyraz w ustawie kompensacyjnej. Ustawa

kompensacyjna ma charakter szczególny w stosunku do ustawy o grupowych

zwolnieniach, bo dotyczy mniejszej grupy pracowników. Ustawodawca przyznając

pracownikom świadczenia wynikające z ustawy kompensacyjnej przewidział w niej

źródła ich finansowania – z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

i z innych środków – nie uczynił jednakże tego w odniesieniu do odpraw z ustawy o

grupowych zwolnieniach. Sąd Okręgowy stwierdził także, iż świadczenia z ustawy

kompensacyjnej są wyższe od odpraw z tytułu grupowych zwolnień, a nadto nie są

opodatkowane.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił temu wyrokowi Sądu Okręgowego

naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego. W pierwszym zakresie

zarzucił naruszenie art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 w związku z art. 378 §

1 w związku z art. 368 § pkt 2 i 3 k.p.c. polegające na nierozpoznaniu przez Sąd

Okręgowy wszystkich zarzutów apelacji, przez co niemożliwa jest rekonstrukcja

podstaw rozstrzygnięcia sprawy. W zakresie prawa materialnego powód zarzucił

naruszenie art. 8 ustawy o grupowych zwolnieniach przez błędne jego

niezastosowanie, mimo że zostały spełnione przesłanki nabycia przez powoda

prawa do odprawy przewidzianej w tym przepisie. Zarzucono także błędną

interpretację art. 33 ust. 1 i art. 114 ust. 1 ustawy kompensacyjnej, prowadzącą do

wniosku o wyłączeniu stosowania innych regulacji dotyczących praw

pracowniczych, co nie wynika z tych przepisów.

Strona pozwana wniosła o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona. Zdaniem skarżącego naruszenie powołanych w

niej przepisów Kodeksu postępowania cywilnego polega na nierozpoznaniu przez

Sąd Okręgowy zarzutów apelacyjnych. Zarzut ten nie został jednak w skardze

skonkretyzowany przez wskazanie, które z zarzutów podniesionych w apelacji Sąd

4

Okręgowy pozostawił bez rozpoznania, poświęcono natomiast dużo uwagi ogólnym

rozważaniom dotyczącym sposobu i zakresu rozpoznawania apelacji przez sąd

drugiej instancji. Podniesiono w skardze, że Sąd Okręgowy odniósł się tylko do

jednego zarzutu apelacyjnego, to jest kwestii „wykładni autentycznej ustawy

kompensacyjnej dokonanej przez Biuro Legislacyjne Kancelarii Senatu” (przyjęto w

niej - bez bliższego uzasadnienia – prawo pracownika do obu świadczeń w takiej

sytuacji, jaka występuje w rozpoznawanej sprawie). Odnosząc się do zarzutu

sprzeczności zaskarżonego wyroku z tą opinią, Sąd Okręgowy stwierdził – tak

samo jak Sąd Rejonowy – że nie jest ona wiążąca dla Sądu i nie może być

traktowana jako wykładnia autentyczna.

Pełnomocnik powoda sprzeciwia się temu stanowisku obu Sądów także w

skardze kasacyjnej, uzasadniając opinią tego Biura zarzut naruszenia art. 8 ustawy

o grupowych zwolnieniach oraz art. 33 ust. 1 i art. 114 ust. 1 ustawy

kompensacyjnej. Twierdzi on, że mamy tu do czynienia z samodzielną wykładnią

organu biorącego czynny udział w uchwalaniu prawa. W ten sposób powstaje

pierwotna interpretacja przepisów przez organ, który je stworzył, a więc „istnieje

swoista definicja legalna, od której nie ma wyjątków interpretacyjnych.” Jest to

pogląd rażąco błędny. Wiążąca wykładnia autentyczna jest wypowiedzią co do

sposobu rozumienia przepisów, złożoną przez organ, który je ustanowił. Jest więc

oczywiste, że wypowiedź jednostki organizacyjnej Senatu nie może być traktowana

jako wykładnia autentyczna. Nadto, Konstytucja w ogóle nie przewiduje możliwości

wydania wiążącej wykładni autentycznej prawa uchwalonego przez Sejm i Senat.

Zdaniem skarżącego brak w ustawie kompensacyjnej przepisu

wyłączającego stosowanie ustawy o grupowych zwolnieniach przesądza o

konieczności jej stosowania jednocześnie z ustawą kompensacyjną. Sąd

Najwyższy nie podziela tego poglądu. Generalnie rzecz biorąc, pracownik ma

prawo do tylu świadczeń określonych w różnych przepisach, ile przepisy te

przyznają, chyba że ustawa zawiera wyłączenie prawa do jednego z nich w razie

nabycia prawa do innego świadczenia. Wbrew temu, co twierdzi skarżący,

wyłączenie to nie musi być wprost określone w przepisie ustawy odnoszącym się

bezpośrednio do wyłączenia prawa do konkretnego świadczenia. Ustawa

kompensacyjna zawiera takie wyłączenie, sformułowane w sposób ogólny, w

5

przepisie art. 114 ust. 1. Stanowi on, że z dniem wszczęcia postępowania

kompensacyjnego (co nastąpiło 7 stycznia 2009 r.) prawa pracowników

zatrudnionych w stoczni podlegają ochronie na zasadach określonych w ustawie.

Przepis ten sformułowany jest bardzo ogólnie i dlatego zakres jego stosowania

wymaga wykładni. Oczywiste jest, że nie wszystkie prawa pracowników stoczni

podlegają ochronie na zasadach określonych w ustawie. Przepis ten nie wyłącza

stosowania wobec tych pracowników całego ustawodawstwa pracy. Nie może on

być jednak traktowany jako niezawierający żadnej normy prawnej regulującej

stosunek między ustawą kompensacyjną (ściślej rzecz ujmując – jej rozdziałem 15

zatytułowanym „ochrona praw pracowników”) a pozostałym ustawodawstwem

pracy. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że bez art. 114 ust. 1 ustawy

kompensacyjnej pozostałe przepisy tego rozdziału i tak byłyby stosowane. Należy

zatem przyjąć, że wprowadza on pierwszeństwo w stosowaniu przepisów tego

rozdziału przed pozostałymi przepisami prawa pracy. Innymi słowy, przepisy

ustawy kompensacyjnej mają charakter szczególny w stosunku do innych

przepisów prawa pracy.

Ustawa kompensacyjna przewiduje ustanie wszystkich stosunków pracy

pracowników zatrudnionych w dwóch wymienionych w niej stoczniach […]

najpóźniej z dniem 31 maja 2009 r. (art. 122 ust. 1). Z tym dniem wygasają one z

mocy prawa, chyba że zostały rozwiązane wcześniej lub pracownicy zostali przejęci

przez innego pracodawcę na podstawie art. 231

k.p. Wcześniejsze rozwiązanie

stosunku pracy może nastąpić w szczególności w ramach programu dobrowolnych

odejść. Polega on na złożeniu przez pracownika oferty rozwiązania stosunku pracy

w drodze porozumienia stron – na wezwanie pracodawcy – w zamian za wypłatę

jednorazowego odszkodowania pieniężnego, przy czym pracodawca wybiera dzień

w którym następuje rozwiązanie tego stosunku (art. 117 ust. 2, art. 118 ust. 1 i art.

120 ust. 1 ustawy kompensacyjnej). Pracownicy objęci programem dobrowolnych

odejść są określeni w art. 114 ust. 2 i 3 tej ustawy. Odszkodowania przysługują

tylko tej grupie pracowników, przy czym dotyczy to nie tylko rozwiązania za

porozumieniem stron (art. 118 i art. 120) ale także wygaśnięcia stosunku pracy (art.

118 ust. 4 pkt 3 i art. 121 w związku z art. 122 tej ustawy), przysługuje ono wtedy w

niższej kwocie. Odszkodowania przewidziane w ustawie kompensacyjnej pełnią

6

taką samą funkcję co odprawy z ustawy o grupowych zwolnieniach, czyli mają na

celu złagodzenie skutków utraty zatrudnienia w razie zgodnego z prawem

rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę z przyczyn niedotyczących

pracowników. Zakres zastosowania obu tych ustaw jest różny nie tylko co do

pracodawców, których one dotyczą, ale także w odniesieniu do pracowników

zatrudnionych u pracodawców objętych ustawą kompensacyjną. W szczególności

należy wskazać, że ustawa o grupowych zwolnieniach ma zastosowanie do tych

pracowników stoczni, którzy nie spełniają warunków z art. 114 ust. 2 i 3 ustawy

kompensacyjnej. Brak generalnego wyłączenia ustawy o grupowych zwolnieniach

jest zatem uzasadniony. Art. 33 ustawy kompensacyjnej nie dotyczy stosunków

pracy i nie ma bezpośredniego związku z rozpoznawaną sprawą, w związku z

czym zarzut jego naruszenia jest bezpodstawny.

Konkludując należy stwierdzić, że pracownik, który uzyskał odszkodowanie

przewidziane w art. 118 ust. 2, art. 120 ust. 2 lub art. 121 ust. 1 ustawy

kompensacyjnej, nie nabywa prawa do odprawy z tytułu grupowego zwolnienia.

Z tych względów na podstawie art. 39814

i art. 98 k.p.c. orzeczono jak w

sentencji.