IV CSK 335/10

Sygn. akt IV CSK 335/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie z powództwa Podlasko - Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Z.

przeciwko Cezaremu C.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 10 lutego 2011 r.,

skarg kasacyjnych strony powodowej i pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 lutego 2010 r.,

oddala obie skargi kasacyjne i znosi wzajemnie koszty

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 26 lutego 2010 r. wydany został w dwóch

sprawach o zapłatę (oznaczonych pierwotnie sygnaturami 109/08 i 110/08),

skierowanych przeciwko pozwanemu Cezaremu C. i połączonych do wspólnego

rozpoznania w toku postępowania przed Sądem Okręgowym. W obydwu sprawach

wydane zostały w dniu 17 lipca 2008 roku nakazy zapłaty w postępowaniu

nakazowym, które Sąd pierwszej instancji uchylił następnie wyrokiem z dnia 12

listopada 2009 roku i oddalił obydwa powództwa. Sąd odwoławczy, wyrokiem

zaskarżonym obecnie skargami kasacyjnymi, zmienił orzeczenie Sądu pierwszej

instancji w ten sposób, że utrzymał w mocy nakaz zapłaty wydany w sprawie sygn.

akt 109/08 w zakresie zapłaty kwoty 201.799 zł i kosztów procesy w wysokości

9,739 zł, a w pozostałym zakresie (co do kwoty 3.201 zł) oddalił powództwo i

odpowiednio zmienił rozstrzygnięcie o kosztach procesu. Sąd Apelacyjny oddalił

dalej idące żądania apelacji powoda, który domagał się uwzględnienia jego

powództwa w całości w obydwu sprawach. Zgłoszone przez powoda roszczenia

polegały na żądaniu zaspokojenia przez pozwanego na podstawie art. 299 § 1

k.s.h., jako członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością „C.” w B.,

zobowiązań tej spółki z tytułu udzielonych przez powoda dwóch kredytów, których

egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna.

Skargi kasacyjne wniosły obie strony sporu. Skarga kasacyjna Podlasko –

Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Z. skierowana została przeciwko wszystkim

niekorzystnym dla powoda rozstrzygnięciom zawartym w wyroku Sądu

Apelacyjnego. Objęła zatem również oddaloną część apelacji dotyczącą roszczeń

dochodzonych w sprawie sygn. akt 109/08 (w zakresie kwoty 3.201 zł z odsetkami

i kosztami sądowymi oraz kosztami procesu) oraz w całości oddalenie apelacji w

połączonej sprawie 110/08 (obejmującej roszczenie o zapłatę kwoty 205.000 zł z

odsetkami i kosztami procesu). Wartość przedmiotu zaskarżenia powód określił na

208.201 zł, co wskazuje na zsumowanie wartości przedmiotu zaskarżenia w

obydwu połączonych sprawach.

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 9 listopada 2010 roku odrzucił skargę

kasacyjną powoda w części dotyczącej roszczeń dochodzonych w sprawie sygn.

3

akt 109/08 Sądu Okręgowego natomiast w pozostałym zakresie przyjął tę skargę

do rozpoznania. Ponadto Sąd Najwyższy przyjął do rozpoznania skargę kasacyjną

pozwanego zaskarżającą uwzględnienie powództwa do wysokości kwoty 201.799 zł

oraz stosowne orzeczenie o kosztach postępowania.

W uzasadnieniu wyroku, zaskarżonego przez obie strony postępowania

skargami kasacyjnymi Sąd Apelacyjny uznał, że powód wykazał, iż prowadził

egzekucję z całego majątku spółki z o.o., i że okazała się ona bezskuteczna, czego

dowodem było postanowienie komornika z dnia 26 września 2007 roku o umorzeniu

egzekucji. Sąd odwoławczy, powołując się na judykaty Sądu Najwyższego,

stwierdził, że powstanie szkody (rozumianej jako obniżenie potencjału majątkowego

spółki), jak i inne przesłanki odpowiedzialności na podstawie art. 299 k.s.h.,

funkcjonują na zasadzie domniemania ustawowego, a wykazanie przez

pozwanego, że powód nie uzyskałby w postępowaniu upadłościowym zaspokojenia

prowadzi do obalenia domniemań wynikających z art. 299 k.s.h. i zwalnia

pozwanego od odpowiedzialności. Zdaniem Sądu drugiej instancji te same uwagi

odnoszą się do niemożności zaspokojenia należności w części.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, uzupełniona ustnie na rozprawie opinia biegłej

jest miarodajnym dowodem służącym ocenie wielkości majątku, z którego

wierzyciele spółki mogliby być zaspokojeni, co oznacza, że do zaspokojenia

dalszych wierzycieli (do których należało zaliczyć także powoda) pozostała kwota

322.462 zł. Sąd Apelacyjny uznał nadto za miarodajne do czynienia istotnych

ustaleń w sprawie wnioski z opinii biegłej, z których wynikało, że powód otrzymałby

68% swojej wierzytelności w toku postępowania upadłościowego, gdyby wniosek

o jego wszczęciu został złożony najpóźniej w dniu 13 kwietnia 2005 roku, a więc

kwotę 219.275 zł z kwoty 374.759,02 zł. W ocenie tego Sądu, z ogólnej kwoty

wierzytelności przypadającej powodowi na tę datę, tj. kwoty 679.759,02 zł, zostałby

on częściowo zaspokojony przewłaszczonymi ruchomościami wyłączonymi z masy,

których wartość biegła przyjęła na kwotę 297.000 zł.

Odnosząc się do określenia wielkości kosztów postępowania

upadłościowego podlegających odliczeniu, Sąd odwoławczy stwierdził, że są to

konieczne koszty związane z każdym postępowaniem upadłościowym.

4

W konkretnej sprawie za składniki tych kosztów Sąd Apelacyjny uznał wpis od

wniosku w wysokości 200 zł, koszt pierwszego ogłoszenia w Monitorze Sądowym

i Gospodarczym (500 zł), a nadto wynagrodzenie syndyka (5% funduszy masy

upadłościowej – 500.000 zł, a więc 25.000 zł), czyli łącznie 25.700 zł.

W konsekwencji Sąd drugiej instancji przyjął, że wskazana przez biegłą

kwota 322.463 zł powinna być pomniejszona o kwoty postępowania

upadłościowego w wysokości 25.700 zł., co daje kwotę 296.763 zł, z której to kwoty

powód mógł uzyskać 68%, a więc 201.799 zł. W konsekwencji Sąd uznał, że

pozwany nie wykazał, iż powód nie uzyskałby w postępowaniu upadłościowym,

choćby wszczętym we właściwym czasie, zaspokojenia swojej wierzytelności,

ponieważ ze względu na brak wystarczającego majątku możliwym było

zaspokojenie powoda w kwocie 201.799 zł. Przyjął natomiast, że pozwany na mocy

art. 299 § 2 k.s.h., uwolnił się od odpowiedzialności ponad tę kwotę, ponieważ

w tym zakresie powód nie uzyskałby zaspokojenia.

Skarga kasacyjna powoda oparta została na obu podstawach kasacyjnych.

W ramach pierwszej z podstaw kasacyjnych skarżący Bank zarzucił niewłaściwe

zastosowanie:

- art. 6 k.c. w zw. z art. 299 § 2 k.s.h. wskutek wadliwego zastosowania rozkładu

ciężaru dowodu przez niewłaściwe zwolnienie pozwanego od obowiązku

wykazania okoliczności egzoneracyjnej, iż szkoda wierzyciela była rzekomo

niższa niż wysokość niewyegzekwowanego od spółki zobowiązania. Zarzut ten

powód uzasadnił nadto przypisanym Sądowi uznaniem za niewymagający

udowodnienia fakt rzeczywistego wystąpienia kosztów upadłości, a także

nieudowodnieniem ich przez pozwanego. Naruszenie wymienionych przepisów

uzasadniono także błędnym przyjęciem, że pozwany rzekomo skutecznie

wykazał dowodowo okoliczności egzoneracyjne, któremu to obowiązkowi

dowodowemu pozwany nie sprostał, a którego obciążają negatywne

konsekwencje nieskutecznego przeprowadzenia dowodu;

- art. 299 § 2 k.s.h. wskutek zastosowania tego przepisu pomimo braku ku temu

podstaw. Skarżący wywodzi, że na gruncie art. 299 k.s.h. członek zarządu nie

może zwolnić się w części od odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną

5

wierzycielowi spółki. Błędną wykładnię tego przepisu uzasadniono też

interpretacją okoliczności egzoneracyjnej braku poniesienia przez wierzyciela

szkody z uwzględnieniem wartości bilansowej masy upadłości w oderwaniu od

konkretnego stanu faktycznego sprawy, pomimo że to pozwany powinien

w sposób zindywidualizowany wykazać przesłankę egzoneracyjną. Skarżący

zarzucił też błędne rozumienie pojęcia szkody użytej w tym przepisie jako

odpowiadającego wyłącznie klasycznej cywilistycznej definicji, a nie rozumienia

szkody jako pogorszenia możliwości zaspokojenia wierzyciela wskutek

niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie.

Ponadto – w ramach drugiej podstawy kasacyjnej – powód zarzucił

naruszenie art. 32 i art. 162 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku – Prawo

upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm. – dalej cyt.

jako u.p.u.n.) odnośnie do określenia elementów „kosztów koniecznych” każdej

sprawy upadłościowej.

Naruszenie art. 227 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c.

w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. uzasadniono zaniechaniem

zamieszczenia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku omówienia dowodów

przeciwnych do dokonanych ustaleń.

Z kolei pozwany zaskarżył wyrok w części uwzględniającej powództwo w

zakresie zapłaty kwoty 201.799 zł wraz z odsetkami i kosztami procesu, opierając

skargę kasacyjną również na obu podstawach.

W ramach pierwszej podstawy skarżący zarzucił błędną wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie:

- art. 299 § 1 i § 2 k.s.h. oraz art. 201 § 1 k.s.h., kwestionując interpretację

pojęcia „bezskuteczność egzekucji” wobec niewykazania przez powoda

niemożliwości zaspokojenia się wskutek egzekucji wszczętej we właściwym

czasie lub zaspokojenia się z zabezpieczenia hipoteką, a także pominięcia daty

wygaśnięcia mandatu pozwanego;

- art. 362 k.c. wskutek pominięcia faktu nieskorzystania przez powoda z prawa

zgłoszenia wniosku o upadłość i przyczynienia się w ten sposób do powstania

swej szkody;

6

- art. 5 k.c. przez zaniechanie oceny nadużycia prawa przez powoda wskutek

niepodjęcia działań egzekucyjnych;

- art. 4421

§ 1 k.c. poprzez zaniechanie uwzględnienia zarzutu przedawnienia.

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej pozwany zarzucił naruszenie art. 233

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 217 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c., art. 249 k.p.c. w zw.

z art. 47914

§ 1 i § 2 k.p.c. i art. 4791a

k.p.c. w zw. z art. 127 k.p.c. w zw. z art. 495

§ 1 k.p.c. poprzez pominięcie dowodów uznanych błędnie za sprekludowane.

Nadto pozwany zarzucił naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw.

z art. 391 k.p.c. poprzez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

powołania członka zarządu na czas nieokreślony oraz brak wskazania

wierzytelności, z których powód prowadził egzekucję i czasu dokonania tych

czynności.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwanego powód wniósł o jej oddalenie

w całości i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego prezentując obszerną

argumentację skierowaną przeciwko zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej

pozwanego.

Z kolei pozwany w swej odpowiedzi na skargę kasacyjną powoda wniósł

m.in. o oddalenie tej skargi i o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania

wywołanego skargą kasacyjną powoda, wskazując na argumenty sprzeciwiające

się uwzględnieniu skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarówno skarga kasacyjna strony powodowej, jak i skarga kasacyjna strony

pozwanej, nie zasługuje na uwzględnienie wobec braku wskazania uzasadnionych

podstaw kasacyjnych.

Odnosząc się kolejno do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej

powoda Podlasko – Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Z. stwierdzić należy, że

nie zasługuje na uwzględnienie, ujęty w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art.

3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.), zarzut naruszenia art. 227 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z

art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 391 k.p.c., upatrywany w pominięciu

przez Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku omówienia dowodów

7

przeciwnych do dokonanych ustaleń. Zarzut ten, na co należy zwrócić uwagę,

wobec argumentacji przytoczonej na jego poparcie, zmierza w swej istocie do

wykazania przez skarżącego uchybień, jakich w jego ocenie dopuścił się Sąd

drugiej instancji w zakresie konstrukcji uzasadnienia wyroku z dnia 26 lutego 2010

roku. Tym samym za chybione należy uznać, przy takiej argumentacji skarżącego,

oparcie przedmiotowego zarzutu na naruszeniu przepisów postępowania

dotyczących przedmiotu i oceny dowodów, tj. art. 227 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c.,

gdyż przepisy te nie mają żadnego związku z zarzucanym Sądowi Apelacyjnemu

uchybieniem. Skarżący chcąc wytknąć Sądowi drugiej instancji uchybienia jakie w

jego ocenie zachodzą w strukturze uzasadnienia zaskarżonego wyroku powinien

oprzeć stosowny zarzut na naruszeniu art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c., a

nie – jak to uczynił w przedmiotowej sprawie – na naruszeniu art. art. 227 k.p.c. i

art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 391 k.p.c.

Jednocześnie zwrócić należy uwagę, że bezzasadne są twierdzenia skarżącego

wskazujące na wadliwość uzasadnienia wyroku z dnia 26 lutego 2010 roku. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego zasadnie przyjmuje się, że zarzut naruszenia art.

328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. może stanowić uzasadnioną podstawę skargi

kasacyjnej jedynie wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie posiada

wszystkich koniecznych elementów bądź zawiera tak oczywiste braki, które

uniemożliwiają kontrolę kasacyjną (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 marca

2008 r., sygn. akt III CSK 315/07, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21

lutego 2008 r., sygn. akt III CSK 264/07, pub. OSNC-ZD 2008, nr 4, poz. 118).

Oznacza to, że nie każde uchybienie w zakresie konstrukcji uzasadnienia

orzeczenia sądu drugiej instancji może stanowić podstawę do kreowania

skutecznego zarzutu kasacyjnego. Uchybienie wymogom określonym w art. 328 § 2

k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. może bowiem stanowić uzasadnioną podstawę

kasacyjną tylko wtedy, gdy skarżący wykaże, że wadliwość uzasadnienia

zaskarżonego orzeczenia uniemożliwia Sądowi Najwyższemu kontrolę jego

prawidłowości (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt

I CSK 347/07, niepubl.). Mając powyższe na względzie, stwierdzić należy, że

wbrew twierdzeniom skarżącego wskazującym na wadliwość uzasadnienia

zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 26 lutego 2010 roku nie ma

8

podstaw do przyjęcia, iż jego konstrukcja uniemożliwia Sądowi Najwyższemu

rekonstrukcję ustaleń faktycznych i prawnych stanowiących podstawę

rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, a tym samym dokonanie kontroli

kasacyjnej zaskarżonego wyroku.

Nie może wywołać zamierzonego skutku, podniesiony w ramach drugiej

podstawy kasacyjnej, zarzut naruszenia art. 32 u.p.u.n. i art. 162 u.p.u.n. Zgodnie

bowiem z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej może być wyłącznie

takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik

sprawy. Dla skutecznego przytoczenia tej podstawy kasacyjnej konieczne jest

zatem nie tylko wykazanie, że doszło do naruszenia konkretnego przepisu

postępowania, ale także to, iż jego naruszenie mogło doprowadzić do błędnego

rozstrzygnięcia sprawy. Skarżący powołując się na naruszenie art. 32 u.p.u.n.

i art. 162 u.p.u.n. nie wskazał, czy i jaki związek istnieje pomiędzy naruszeniem

przywołanych przepisów a rozstrzygnięciem w przedmiotowej sprawie, wobec

czego powyższego zarzutu nie można uznać za zasadny.

Chybiony jest także podniesiony przez powodowy Bank zarzut naruszenia

art. 6 k.c. w zw. z art. 299 § 2 k.s.h. Za jego pośrednictwem skarżący podejmuje

bowiem niedopuszczalną ze względu na brzmienie art. 3983

§ 3 k.p.c. próbę

kwestionowania dokonanego przez Sąd drugiej instancji ustalenia, że pozwany,

pomimo spoczywającego na nim ciężaru dowodu, nie udowodnił wystąpienia

okoliczności egzoneracyjnej ujętej w art. 299 § 2 k.s.h. Zwrócić przy tym należy

uwagę, że przepis art. 6 k.c. dotyczy jedynie negatywnych skutków związanych,

w myśl przepisów prawa cywilnego, z nieudowodnieniem przez stronę faktów,

z których wywodzi ona skutki prawne (aspekt materialnoprawny rozkładu ciężaru

dowodu). Poza jego dyspozycją pozostaje natomiast aspekt procesowy, w tym

m.in. kwestia, czy strona wywiązała się z obowiązku udowodnienia faktów,

z których wywodzi określone skutki prawne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

5 listopada 2010 r., sygn. akt I CSK 23/10, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 7 listopada 2007 r., sygn. akt II CSK 293/07, niepubl.; wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 22 grudnia 200 roku, sygn. akt II CKN 420/00, niepubl.).

W konsekwencji, jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie, zarzut naruszenia

art. 6 k.c. nie może być skutecznie uzasadniany naruszeniem zasady swobodnej

9

oceny dowodów, a także - co istotne z punktu widzenia podniesionego przez

skarżącego zarzutu naruszenia art. 6 k.c. w zw. z art. 299 § 2 k.s.h. – uchybieniem

przez stronę obowiązkowi dowodzenia, bezspornie spoczywającemu na niej z mocy

prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt I CSK

363/08, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2008 r., sygn. akt

I CSK 426/07, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2000 r.,

sygn. akt V CKN 65/00, niepubl.).

Bezzasadne są również zawarte w skardze kasacyjnej powoda twierdzenia

wskazujące na naruszenie przez Sąd drugiej instancji art. 299 § 2 k.s.h. poprzez

przyjęcie, że członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może

uwolnić się w części od odpowiedzialności za szkodę poniesioną przez wierzyciela.

Zwrócić należy uwagę, że przypisanie odpowiedzialności członkom zarządu spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zobowiązania na podstawie art. 299 § 1

k.s.h. uzależnione jest od wykazania przez wierzyciela tytułem egzekucyjnym

istnienia przysługującej mu względem spółki niezaspokojonej wierzytelności oraz

bezskuteczności jej egzekucji z całego majątku spółki. Spoczywający na

wierzycielu spółki, stosownie do brzmienia art. 299 § 1 k.s.h., wymóg wykazania

przesłanki bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce, na co zasadnie zwrócił

uwagę m.in. Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 7 listopada

2008 roku, sygn. akt III CZP 72/08 (publ. OSNC 2009, nr 2, poz. 20), w istocie

zmierza do wykazania doznania przez wierzyciela szkody w wysokości

niewyegzekwowanej wierzytelności i kosztów związanych z bezskutecznością

egzekucji. Doświadczenie życiowe - jak argumentuje Sąd Najwyższy w przywołanej

uchwale - poucza, że na ogół z niewyegzekwowaniem zaspokojenia wierzytelności

przez będącą dłużnikiem spółkę łączy się właśnie doznanie przez wierzyciela

uszczerbku we wspomnianej wysokości. Z tego też względu na mocy regulacji

art. 299 k.s.h., ustawodawca, dostrzegając możliwe do wystąpienia w niektórych

sytuacjach po stronie wierzyciela trudności dowodowe w zakresie wykazania

szkody i jej wysokości, zdecydował się na powiązanie z wykazaniem przesłanki

bezskuteczności egzekucji wierzytelności dochodzonej od spółki wzruszalnego

domniemania prawnego (praesumptio iuris tantum) doznania szkody w wysokości

niewyegzekwowanej wierzytelności (por. uchwała składu siedmiu sędziów z dnia

10

7 listopada 2008 roku, sygn. akt III CZP 72/08, publ. OSNC 2009, nr 2, poz. 20;

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2008 roku, sygn. akt III CZP 143/07,

OSNC 2009, nr 3, poz. 38). Wykazanie przez wierzyciela za pomocą wszelkich

dostępnych środków dowodowych bezskuteczności egzekucji wierzytelności

przysługującej mu względem spółki kreuje domniemanie prawne wzruszalne, że

poniósł on szkodę w wysokości niewyegzekwowanej od spółki należności.

Co jednak istotne, ustalenie w taki sposób istnienia szkody, a także jej

wysokości, a więc w oparciu o wynikające z art. 299 k.s.h. domniemanie prawne,

nie wyklucza możliwości wykazania przez pozwanego członka zarządu spółki

z o.o., w toczącym się przeciwko niemu postępowaniu, że wierzyciel nie poniósł

szkody, albo że poniesiona przez niego szkoda jest niższa niż wartość

niewyegzekwowanej wierzytelności. W konsekwencji przyjąć należy, że członek

zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może uwolnić się w części od

odpowiedzialności przewidzianej w art. 299 § 1 k.s.h. przez wykazanie w jakim

zakresie wierzyciel nie poniósł szkody, pomimo niezgłoszenia we właściwym czasie

wniosku o ogłoszenie upadłości (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca

2005 r., sygn. akt IV CK 740/04, niepubl.). Innymi słowy, członek zarządu spółki

z o.o. może uwolnić się w części od odpowiedzialności przewidzianej w art. 299

§ 1 k.s.h. poprzez wykazanie, że stopień zaspokojenia wierzyciela byłby

identyczny także w sytuacji zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie

upadłości.

Odnosząc się do kolejnych argumentów przytoczonych przez powoda na

poparcie podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 299 § 2 k.s.h.

stwierdzić należy, że nie może wywołać zamierzonego skutku argumentacja

skarżącego wskazująca na naruszenie przywołanego przepisu poprzez jego błędną

wykładnię polegającą na interpretacji okoliczności egzoneracyjnej braku

poniesienia przez wierzyciela szkody z uwzględnieniem wartości masy upadłości

w oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego sprawy, pomimo że to pozwany

powinien w sposób zindywidualizowany wykazać przesłankę egzoneracyjną. Za

pośrednictwem tak uzasadnionego zarzutu naruszenia art. 299 § 2 k.s.h. skarżący

podejmuje bowiem niedopuszczalną próbę kwestionowania dokonanego przez Sąd

11

Apelacyjny ustalenia, że pozwany uwolnił się od odpowiedzialności ponad kwotę

201.799 zł (k. 21 uzasadnienia).

Nie są również uzasadnione twierdzenia skarżącego wskazujące na

naruszenia art. 299 § 2 k.s.h. w następstwie błędnego rozumienia pojęcia szkody

użytej w tym przepisie. Zwrócić bowiem należy uwagę, że w orzecznictwie Sądu

Najwyższego zgodnie przyjmuje się, że ujęta w art. 299 § 2 k.s.h. przesłanka

egzoneracyjna braku poniesienia przez wierzyciela szkody pomimo niezłożenia

w terminie przez członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego

występuje w sytuacji, gdy pozwany członek zarządu wykaże, iż stopień

zaspokojenia wierzyciela spółki przedstawiałby się w identyczny sposób, choćby

zgłoszono wniosek w terminie (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca

2002 roku, sygn. akt IV CKN 1138/00, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia

20 maja 2003 roku, sygn. akt III CKN 1281/00, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 23 czerwca 2004 roku, sygn. akt V CK 533/03, niepubl.; uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 28 lutego 2008 roku, sygn. akt III CZP 143/07, publ. OSNC

2009, nr 3, poz. 38). Do takiego rozumienia szkody, wbrew odmiennej sugestii

skarżącego, wprost nawiązuje Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku wskazując, że pozwany nie wykazał, iż powód nie uzyskałby

w postępowaniu upadłościowym, choć wszczętym we właściwym czasie,

zaspokojenia swojej wierzytelności, ponieważ we względu na brak wystarczającego

majątku spółki możliwym było zaspokojenie powoda w kwocie 201.799 zł. Sąd

przyjął również, nawiązując do przedstawionego powyżej rozumienia przesłanki

egzoneracyjnej braku poniesienia przez wierzyciela szkody (art. 299 § 2 k.s.h.

in fine), że pozwany uwolnił się od odpowiedzialności ponad tę kwotę, ponieważ

w tym zakresie powód nie uzyskałby zaspokojenia (k. 21 uzasadnienia wyroku).

Przystępując do analizy zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej

strony pozwanej stwierdzić należy, że nie ma racji skarżący zarzucając naruszenie

art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 217 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c., art. 249 k.p.c.

w zw. z art. 47914

§ 1 i § 2 k.p.c. i art. 4791a

k.p.c. w zw. z art. 127 k.p.c. w zw.

z art. 495 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 32 ust. 1 zd. 2

Konstytucji RP poprzez pominięcie dowodów uznanych błędnie za sprekludowane.

12

Zasadnie Sąd drugiej instancji przyjął bowiem, że pozwany nieprzedstawiając

dowodów z dokumentów znajdujących się na k. 913-1044 akt sprawy w zarzutach

od nakazu zapłaty lub w terminie 14 dni do dnia otrzymania odpisu pisemnej opinii

biegłej, stosownie do brzmienia art. 47914

§ 2 k.p.c., utracił prawo powoływania ich

w toku postępowania. Zwrócić jednocześnie należy uwagę, że zawarte

w uzasadnieniu przedmiotowego zarzutu twierdzenia skarżącego wskazujące, iż

wniosek dowodowy zawierający żądanie przeprowadzenia dowodów z dokumentów

znajdujących się na k. 913-1044 akt sprawy został zgłoszony przez pozwanego już

w zarzutach od nakazu zapłaty nie znajdują oparcia w ustaleniach faktycznych

dokonanych przez Sąd Apelacyjny, którymi Sąd Najwyższy jest związany (art. 39813

§ 2 k.p.c.). Sąd drugiej instancji ustalił bowiem, że stosowny wniosek nie został

złożony przez pozwanego zarówno w zarzutach od nakazu zapłaty, jak i w terminie

14 dni od dnia otrzymania pisemnej opinii biegłej (k. 16 i 17 uzasadnienia wyroku).

Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 391

§ 1 k.p.c. skarżący uzasadnia pominięciem w motywach zaskarżonego wyroku

ustalenia odnośnie do dopuszczalności powołania członka zarządu na czas

nieokreślony. Podniesiony zarzut, co należy podkreślić, w swej istocie zmierza do

kwestionowania przez skarżącego prawidłowości dokonanych przez Sąd drugiej

instancji ustaleń faktycznych. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika

bowiem, że Sąd Apelacyjny, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał

dowodowy, w tym przede wszystkim załączony do pozwu odpis z rejestru

przedsiębiorców KRS z dnia 25 października 2007 roku, ustalił, iż pozwany,

zarówno w dacie zawarcia przedmiotowych umów kredytowych, jak i w dacie

wniesienia powództwa, pełnił funkcję członka zarządu spółki „C.” sp. z o.o. z

siedzibą w B. (k. 15 uzasadnienia wyroku). Sąd nie dał przy tym wiary twierdzeniom

pozwanego, że jego mandat wygasł w 2005 r., uznając zarazem przedstawiane

przez niego dowody na tę okoliczność za niewiarygodne (k. 15 i 16 uzasadnienia

wyroku). Podkreślić równocześnie należy, że skarżący odwołując się w ramach

podniesionego zarzutu naruszenia przepisów postępowania do postanowień

umowy spółki „C.” sp. z o.o., w zakresie jakim dotyczy ona długości kadencji

członków zarządu spółki, podejmuje niedopuszczalną próbę zgłaszania nowych

13

dowodów i kreacji nowych faktów w ramach postępowania kasacyjnego (art. 39813

§ 2 k.p.c.).

Naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1

k.p.c. skarżący upatruje również w braku wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku wierzytelności, z których wierzyciel prowadził egzekucję, a także czasu

dokonania tych czynności. Jego zdaniem brak powyższego ustalenia uniemożliwia

ocenę przyjętego przez Sąd drugiej instancji stanowiska, że egzekucja

wierzytelności przysługujących powodowi z majątku spółki była bezskuteczna.

Odnosząc się powyższego zarzutu zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 299 § 1

k.s.h. odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

za jej zobowiązania uzależniona jest od wykazania przez wierzyciela za pomocą

tytułu egzekucyjnego istnienia przysługującej mu względem spółki wierzytelności,

a także bezskuteczności jej egzekucji z majątku spółki. Bezskuteczność egzekucji

rozumiana jest przy tym, jako niemożność uzyskania zaspokojenia z całego

majątku spółki, a nie tylko z pewnych jej składników (por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 7 lipca 2005 r., sygn. akt IV CK 58/05, niepubl.; wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 9 maja 2008 roku, sygn. akt III CSK 364/07, niepubl.). Nie

ulega wątpliwości, że wystarczającym środkiem dowodowym, za pomocą którego

wierzyciel może wykazać bezskuteczność egzekucji z majątku spółki przysługującej

mu wierzytelności jest postanowienie komornika o umorzeniu postępowania

(art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c.). Dokument ten stwierdza bowiem, że z egzekucji nie

uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych, (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 13 stycznia 2010 roku, sygn. akt II CSK 372/09, niepubl.).

Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że przedstawione przez powoda

Podlasko - Mazurski Bank Spółdzielczy w Z. postanowienie komornika sądowego z

dnia 26 września 2007 roku w przedmiocie umorzenia postępowania

egzekucyjnego stanowiło wystarczający dowód do ustalenia przez Sąd Apelacyjny

wystąpienia przesłanki bezskuteczności egzekucji z majątku spółki przysługującej

powodowi wierzytelności. Tym samym, wbrew twierdzeniom skarżącego, dla oceny

zaistnienia stanu bezskuteczności egzekucji nie miało znaczenia ustalenie, jakie

i w jakim czasie egzekwowane były z majątku spółki wierzytelności. Z tych

14

przyczyn zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 277 k.p.c. w zw. z art.

391 § 1 k.p.c. nie zasługuje na uwzględnienie.

Bezzasadne są podniesione w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (art.

3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) zarzuty naruszenia art. 299 § 1 i § 2 k.s.h. oraz art. 201 § 1

k.s.h. Sprowadzają się one bowiem do nieuprawnionej polemiki skarżącego

z dokonanymi przez Sąd drugiej instancji ustaleniami zakresie wystąpienia

przesłanki bezskuteczności egzekucji z majątku spółki, okresu sprawowania przez

pozwanego mandatu członka zarządu spółki „C.” sp. z o.o. z siedzibą B., a także

wielkości kosztów poniesionych przez spółkę z związku z prowadzonym

postępowaniem upadłościowym.

Nie ma również racji skarżący powołując się na naruszenie przez Sąd

Apelacyjny w B. art. 362 k.c. w zw. z art. 299 § 2 k.s.h. wskutek pominięcia faktu

nieskorzystania przez powoda z uprawnienia do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie

upadłości i przyczynienia się w ten sposób do powstania swej szkody. Wynikająca z

art. 299 § 1 k.s.h. odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością za jej zobowiązania, zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa

Sądu Najwyższego, jest odpowiedzialnością deliktową, za zawinione przez członka

zarządu niezgłoszenie w odpowiednim czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub

wszczęcie postępowania układowego i doprowadzenie do takiej sytuacji, w której

egzekucja z majątku spółki jest bezskuteczna, co w konsekwencji prowadzi do

powstania szkody wierzyciela wynikającej z niemożności zaspokojenia swojej

wierzytelności wobec spółki (por. np. uchwała składu siedmiu Sędziów z dnia 7

listopada 2008 roku, sygn. akt III CZP 72/08, publ.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia

27 października 2004 roku, sygn. akt IV CK 148/04, niepubl.; wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 6 maja 2009 r., sygn. akt II CSK 661/08, niepubl.; wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 7 lipca 2005, sygn. akt IV CK 58/05, niepubl.). Przypisanie

odpowiedzialności członkom zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za

jej zobowiązania stanowi zatem negatywną konsekwencję nieterminowego złożenia

przez członków zarządu spółki wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, którego

następstwem jest obniżenie potencjału majątkowego spółki w zakresie

uniemożliwiającym zaspokojenie przysługującej powodowi wobec spółki

wierzytelności. Wobec powyższego, jako godzące w istotę, funkcję i cel

15

odpowiedzialności członków zarządu spółki z o.o. na podstawie art. 299 k.s.h.,

uznać należy twierdzenia skarżącego wskazujące na przyczynienie się powoda do

powstania szkody w następstwie niezgłoszenia przez niego stosownego wniosku

o ogłoszenie upadłości. Jednocześnie podkreślić należy, że art. 299 k.s.h.

w sposób samodzielny i wyczerpujący reguluje odpowiedzialność członków

zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zobowiązania, zarówno pod

względem podmiotowym jak i przedmiotowym, stąd też, ze względu na brzmienie

art. 2 k.s.h., nie jest możliwe odpowiednie stosowanie art. 362 k.c.

Odnosząc się dc podniesionego w skardze kasacyjnej strony pozwanej

zarzutu naruszenia art. 5 k.c. w pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że

orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszcza możliwość powoływania się na art. 5

k.c. w sprawach dotyczących odpowiedzialności członków zarządu spółki z o.o. na

podstawie art. 299 k.s.h. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2009

roku, sygn. akt V CSK 459/08, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca

2010 roku, sygn. akt II CKS 506/09, niepubl.). Stosowanie tego przepisu – jak

słusznie podkreśla się – powinno jednak uwzględniać jego wyjątkowy charakter.

Artykuł 5 k.c. kreuje bowiem domniemanie, że korzystający ze swego prawa czyni

to w sposób zgodny z zasadami współżycia społecznego. Dopiero istnienie

szczególnych okoliczności może obalić to domniemanie i pozwolić na

zakwalifikowanie określonego zachowania, jako nadużycia prawa,

niezasługujacego na ochronę z punktu widzenia zasad współżycia społecznego

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. akt V CSK 315/07,

niepubl.). Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że wbrew sugestii strony

skarżącej nie ma podstaw do uznania, iż niezłożenie przez powodowy Bank

wniosku o ogłoszenie upadłości spółki „C.” sp. z o.o. stanowiło nadużycie prawa.

Nie można bowiem pominąć, że to na pozwanym, jako członku zarządu spółki „C.”

sp. z o.o., a nie na powodowym Banku, spoczywał prawny obowiązek złożenia

wniosku o ogłoszenie upadłości w sytuacji powstania stanu niewypłacalności spółki.

Z tych też względów zarzut naruszenia art. 5 k.c. nie zasługuje na uwzględnienie.

Nie ma racji skarżący powołując się na naruszenie przez Sąd Apelacyjny art.

4421

§ 1 k.c. w zw. z art. 120 § 1 zd. 2 k.c. w zw. z art. 458 k.c. poprzez

zaniechanie uwzględnienia podniesionego przez niego zarzutu przedawnienia

16

roszczenia przysługującego powodowi względem spółki „C.” sp. z o.o. Prawidłowo

Sąd drugiej instancji nie uwzględnił podniesionego zarzutu, gdyż członek zarządu,

przeciwko któremu wierzyciel spółki występuje z roszczeniem przewidzianym w art.

299 § 1 k.s.h, nie może bronić się zarzutem przedawnienia roszczenia objętego

tytułem wykonawczym wystawionym przeciwko spółce (uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 19 listopada 2008 roku, sygn. akt III CZP 94/08, publ. OSNC

2009, nr 10, poz. 135).

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 39814

k.p.c., zaś

w przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 100 k.p.c.

w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821

k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.