V KK 246/10

WYROK Z DNIA 8 LUTEGO 2011 R.

V KK 246/10

1. Katalog orzeczeń wymienionych w art. 537 § 1 i 2 k.p.k. nie ma

charakteru katalogu zamkniętego. Treść tych przepisów nie przesądza

więc o dopuszczalności wydania przez Sąd Najwyższy, orzekający w po-

stępowaniu kasacyjnym, orzeczenia tylko w jednej z postaci w nim przewi-

dzianych. Regulacja przewidziana w art. 537 § 1 i 2 k.p.k., polegająca na

wyliczeniu rodzajów orzeczeń właściwych dla postępowania kasacyjnego,

nie może w szczególności wyłączać uprawnienia do wydania także orze-

czenia innego rodzaju, nie naruszającego zasad tego szczególnego środka

zaskarżenia, ale uwzględniającego specyfikę danej sprawy i potrzebę wy-

dania rozstrzygnięcia racjonalnego.

2. Skoro w art. 455 k.p.k. ustawodawca użył zwrotu „poprawia” błęd-

ną kwalifikację prawną i do zastosowania rozwiązania przyjętego w tym

przepisie upoważnił Sąd Najwyższy, to za dopuszczalnością poprawienia

błędnej kwalifikacji właśnie przez Sąd Najwyższy orzekający w postępowa-

niu kasacyjnym przemawia wykładnia językowa.

Przewodniczący: sędzia SN E. Strużyna (sprawozdawca).

Sędziowie: SN T. Artymiuk, SA (del. do SN) A. Ryński.

Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Engelking.

Sąd Najwyższy w sprawie Ryszarda E., skazanego za popełnienie

przestępstwa określonego w art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k., art.

275 § 1 k.k. i art. 278 § 5 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1

k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 8 lutego 2011 r.

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego

2

w Z. z dnia 6 października 2009 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego

w N. z dnia 27 czerwca 2006 r.,

1. o d d a l i ł kasację jako oczywiście bezzasadną,

2. na podstawie art. 536 k.p.k. w zw. z art. 455 k.p.k. p o p r a w i ł błęd-

ną kwalifikację prawną czynu przypisanego skazanemu Ryszardowi E.

w wyroku Sądu Okręgowego w Z., poprzez wyeliminowanie z niej

przepisów art. 275 § 1 k.k. i art. 278 § 5 k.k. (...)

U Z A S A D N I E N I E

Sąd Rejonowy w N., wyrokiem z dnia 27 czerwca 2006 r. uznał Ry-

szarda E. za winnego tego, że w dniu 15 stycznia 2006 r. w N., będąc

uprzednio skazanym w warunkach art. 64 § 1 k.k., w ciągu 5 lat po odbyciu

co najmniej roku kary pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo

zgwałcenia, dokonał napadu rabunkowego w sklepie spożywczym „pod

Kasztanami” w ten sposób, że po uprzednim pchnięciu Barbary D. na ladę

sklepową, doprowadził ją do stanu bezbronności, powodując przy tym u

pokrzywdzonej obrażenia ciała w postaci sińca i krwiaka kłębu kciuka pra-

wego oraz stłuczenie kciuka prawego, co naruszyło prawidłowe funkcjono-

wanie narządu jej ciała na okres do 7 dni, po czym wyrwał jej z ręki portfel

z zawartością pieniędzy w kwocie 200 zł, dokumentu prawa jazdy i karty

bankomatowej, powodując straty w wysokości 200 zł na szkodę pokrzyw-

dzonej – i przyjmując, że czyn ten „wyczerpuje dyspozycję przepisu art.

280 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. i art. 276 k.k. i art. 278 § 5 k.k. w zw. z art. 11

§ 2 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k.”, na podstawie art. 11 § 3 k.k. i art. 280 § 1

k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. wymierzył mu karę 2 lat i 8 miesięcy pozbawie-

nia wolności.

3

Sąd Okręgowy w Z., po rozpoznaniu sprawy z powodu apelacji wnie-

sionych przez oskarżonego i jego obrońcę, wyrokiem z dnia 5 października

2006 r. zmienił zaskarżony wyrok przyjmując, że przypisany oskarżonemu

czyn „stanowi występek z art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z

art. 11 § 2 k.k. oraz, że został popełniony w warunkach art. 64 § 1 k.k.” i na

podstawie art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i art. 11 § 3 k.k. wymie-

rzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powodu kasacji wniesionej

przez obrońcę skazanego, wyrokiem z dnia 13 grudnia 2007 r., uchylił za-

skarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy w Z., po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z

dnia 6 października 2009 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego uznając, że

oskarżony „działaniem swoim wyczerpał znamiona ustawowe występków z

art. 280 § 1 k.k., art. 157 § 2 k.k., art. 275 § 1 k.k. i art. 278 § 5 k.k. w zw. z

art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., stosując wobec pokrzywdzonej

przemoc w postaci pchnięcia na ladę”, a ponadto wyeliminował z opisu

czynu doprowadzenie pokrzywdzonej do stanu bezbronności – i przyjmując

jako podstawę wymiaru kary art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. w zw.

z art. 64 § 1 k.k., obniżył wymiar orzeczonej kary pozbawienia wolności do

2 lat.

Kasację od tego wyroku ponownie wniósł obrońca skazanego Ry-

szarda E.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasację wniesioną ponownie na korzyść skazanego, Sąd Najwyższy

uznał za oczywiście bezzasadną i orzekł o jej oddaleniu, uznając w oparciu

o przepis art. 535 § 3 k.p.k., że orzeczenie w tym zakresie nie wymaga pi-

semnego uzasadnienia.

W wyniku analizy okoliczności sprawy Sąd Najwyższy stwierdził jed-

nak, że Sąd Okręgowy w Z., rozpoznając ponownie sprawę w postępowa-

4

niu odwoławczym, błędnie zakwalifikował czyn przypisany oskarżonemu.

Oceniając jako zasadny zarzut podniesiony w apelacji, w przedmiocie bra-

ku podstaw – w ustaleniach dokonanych przez Sąd pierwszej instancji – do

przypisania sprawcy rozboju działania określonego w art. 276 k.k., Sąd

Okręgowy zamiast tego przepisu wprowadził jednak do kumulatywnej kwa-

lifikacji czynu przepis art. 275 § 1 k.k.

Korekta wyroku dokonana w tym zakresie przez Sąd Okręgowy, rów-

noznaczna z przypisaniem oskarżonemu przestępstwa kradzieży prawa

jazdy, dokonana została na niekorzyść oskarżonego, w sytuacji gdy wnie-

siono środek odwoławczy wyłącznie na jego korzyść. Do orzeczenia w tym

zakresie doszło nie tylko z rażącym naruszeniem zakazu przewidzianego w

art. 455 in fine k.p.k. O „poprawieniu” kwalifikacji może być bowiem mowa

jedynie w przypadku dostosowania jej do prawidłowo ustalonego stanu fak-

tycznego wówczas, gdy jest błędna.

Tymczasem Sąd Okręgowy, do kumulatywnej kwalifikacji czynu przy-

pisanego oskarżonemu wprowadził nie tylko przepis art. 275 § 1 k.k., ale

pozostawił w niej także przepis art. 278 § 5 k.k., pomimo że zarówno w

opisie czynu, jak i ustaleniach faktycznych dokonanych przez Sąd Rejono-

wy brak było w tym względzie podstawy prawnej. Należy przypomnieć, że

okoliczność ta została dostrzeżona przez Sąd Okręgowy w Z. rozpoznający

sprawę po raz pierwszy. Sąd ten wskazując na ustalenia Sądu Rejonowe-

go świadczące nie tylko o braku zamiaru oskarżonego „zaboru, a de facto

ukrycia dokumentu”, tzn. prawa jazdy i zaboru karty bankomatowej, ale w

ogóle jego wiedzy, że przedmioty te w portfelu wyrwanym pokrzywdzonej

się znajdują, wyeliminował z kwalifikacji prawnej przypisanego oskarżone-

mu czynu przepisy art. 276 k.k. i art. 278 § 5 k.k.

Wobec braku ustaleń w przedmiocie dokonania przez Ryszarda E.

przestępstwa kradzieży lub przywłaszczenia prawa jazdy pokrzywdzonej i

kradzieży należącej do niej karty uprawniającej do podjęcia pieniędzy z au-

5

tomatu bankowego, zakwalifikowanie przez Sąd Okręgowy przypisanego

mu czynu z art. 275 § 1 k.k. oraz art. 278 § 5 k.k. było zarówno nieupraw-

nione, jak i błędne.

W opisanej sytuacji konieczność poprawienia tej kwalifikacji nie może

być skutecznie kwestionowana. Podstawę wydania wyroku reformatoryjne-

go w tym przedmiocie przez Sąd Najwyższy, orzekający w postępowaniu

kasacyjnym, stanowi przepis art. 536 k.p.k.

Zdaniem Sądu Najwyższego, w składzie orzekającym w niniejszej

sprawie, katalog orzeczeń wymienionych w art. 537 § 1 i 2 k.p.k. nie ma

charakteru katalogu zamkniętego. Treść tych przepisów nie przesądza

więc o dopuszczalności wydania przez Sąd Najwyższy, orzekający w po-

stępowaniu kasacyjnym, orzeczenia tylko w jednej z postaci w nim przewi-

dzianych. Regulacja przewidziana w art. 537 § 1 i 2 k.p.k., polegająca na

wyliczeniu rodzajów orzeczeń właściwych dla postępowania kasacyjnego,

nie może w szczególności wyłączać uprawnienia do wydania także orze-

czenia innego rodzaju, nie naruszającego zasad tego szczególnego środka

zaskarżenia, ale uwzględniającego specyfikę danej sprawy i potrzebę wy-

dania rozstrzygnięcia racjonalnego. Uregulowanie zawarte w art. 537 § 1 i

2 k.p.k. nie może więc narzucać interpretacji rozwiązania przewidzianego w

art. 536 k.p.k. Ten ostatni przepis, upoważniający Sąd Najwyższy do orze-

kania poza granicami zaskarżenia i podniesionych zarzutów m.in. w wy-

padku, gdy zachodzi konieczność poprawienia błędnej kwalifikacji, nie mo-

że być więc odczytywany wyłącznie z uwzględnieniem treści art. 537 k.p.k.

i w oderwaniu od treści art. 455 k.p.k.

Skoro w art. 455 k.p.k. ustawodawca użył zwrotu „poprawia” błędną

kwalifikację prawną i do zastosowania rozwiązania przyjętego w tym prze-

pisie upoważnił Sąd Najwyższy, to za dopuszczalnością poprawienia błęd-

nej kwalifikacji właśnie przez Sąd Najwyższy orzekający w postępowaniu

kasacyjnym przemawia wykładnia językowa. W myśl dyrektyw językowych

6

rozwiązanie przewidziane w art. 536 k.p.k., upoważniające Sąd Najwyższy

do orzekania nie tylko w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów,

ale także do orzekania m.in. w wypadku określonym w art. 455 k.p.k., nie

może być interpretowane w oderwaniu od użytego w tym ostatnim przepi-

sie zwrotu „poprawia”. Słowo „poprawia” nie jest wyrażeniem wieloznacz-

nym i nic nie przemawia za tym, aby jego znaczenie, przy ustalaniu treści

przepisu w którym zostało użyte, powinno być rozumiane inaczej, niż jest

rozumiane w języku potocznym. Skoro art. 536 k.p.k. reguluje uprawnienia

Sądu Najwyższego, w tym m.in. do orzekania w wypadku określonym w

art. 455 k.p.k., to nie sposób zakładać, że użyty w art. 455 zwrot „popra-

wia”, adresowany jest do innego organu niż ten, którego uprawnienia, w

tym do poprawienia błędnej kwalifikacji, wynikają z treści art. 536. Interpre-

tacja odmienna, a więc zakładająca konieczność uchylenia przez Sąd Naj-

wyższy wyroku zawierającego błędną kwalifikację prawną czynu przypisa-

nego skazanemu, tylko po to aby stosownej korekty, polegającej wyłącznie

na poprawieniu kwalifikacji prawnej dokonał sąd odwoławczy, byłaby za-

przeczeniem racjonalności ustawodawcy.

Podkreślenia wymaga fakt, że Sąd Najwyższy w przeszłości wydawał

już orzeczenia reformatoryjne, niemieszczące się w katalogu ujętym w art.

537 § 1 i 2 k.p.k., poprawiając – na podstawie art. 536 k.p.k. w zw. z art.

455 k.p.k. – błędną kwalifikację czynów przypisanych skazanym (por wyro-

ki: z dnia 22 sierpnia 2006 r., IV KK 4/06, R-OSNKW 2006, poz. 1583 - na

płycie oraz z dnia 18 października 2010 r., V KK 84/10, niepubl.).

Z tych względów Sąd Najwyższy, oddalając wniesioną na korzyść

skazanego Ryszarda E. kasację jako oczywiście bezzasadną, na podsta-

wie art. 536 k.p.k. w zw. z art. 455 k.p.k., poprawił błędną kwalifikację

prawną przypisanego mu – przez Sąd Okręgowy – czynu, przez wyelimi-

nowanie z niej przepisów art. 275 § 1 k.k. i art. 278 § 5 k.k.