II PK 218/10

Sygn. akt II PK 218/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Roman Kuczyński (przewodniczący)

SSN Maciej Pacuda

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa L. I.

przeciwko Bankowi [A.]. w K. i Bankowi [B.] w W.

o uchylenie kary nagany, nagrodę z zysku za 2001 r., nagrodę z zysku za 2002 r.,

odszkodowanie z tytułu nierównego traktowania w zatrudnieniu,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 marca 2011 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 19 kwietnia 2010 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej nagrody z

zysku za 2001 r. i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi

Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania,

2. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części,

3. pozostawia Sądowi Okręgowemu rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

L. I. pozwem z dnia 1 czerwca 2005 r. wniósł o zasądzenie nagrody z zysku

za 2001 r. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 7 lipca 2002 r. W piśmie

procesowym z dnia 4 października 2006 r. pełnomocnik powoda rozszerzył

powództwo i wniósł o zasądzenie nagrody z zysku za rok 2002 r. W piśmie

złożonym dnia 3 listopada 2006 r. pełnomocnik powoda wskazał sposób wyliczenia

nagrody z zysku za lata 2001-2003, ostatecznie w piśmie procesowym z dnia 6

grudnia 2007 r. wniósł o zasądzenie kwoty 10.027,80 zł tytułem nagrody z zysku za

rok 2001 i 2002 (w tym 4.274,80 zł tytułem nagrody z zysku za rok 2001 z

odsetkami ustawowymi od 7 lipca 2002 r. i kwoty 5.758 zł tytułem nagrody z zysku

za rok 2002 z odsetkami od 7 lipca 2003 r.).

Sąd Rejonowy dla [...] Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. wyrokiem

z dnia 9 marca 2009 r., między innymi, oddalił tak sformułowane powództwo

skierowane przeciwko Bankowi [A} w K. i Bankowi [B] w W..

Sąd ustalił, ze powód od 1 kwietnia 1992 r. był pracownikiem [...] Banku [C].

W wyniku jego połączenia z Bankiem [A] powód od 1 stycznia 2002 r. został

przejęty w trybie art. 231

k.p. przez ten ostatni Bank. Od 1 grudnia 2007 r. L. I. wraz

z częścią przedsiębiorstwa i pracowników został przejęty również w trybie

powyższego przepisu przez Bank [B].

Odnosząc się do żądanej nagrody z zysku, Sąd pierwszej instancji ustalił, że

w Banku [C] w W. od 1995 r. obowiązywał Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy.

Zgodnie z postanowieniami zawartymi w § 4 i § 5 Załącznika nr 5 do ZUZP fundusz

nagród z zysku do podziału jest tworzony i znoszony na mocy uchwał walnego

zgromadzenia. Wysokość odpisu na fundusz nagród z zysku ustala walne

zgromadzenie na wniosek zarządu Banku zaopiniowany przez radę Banku w

terminie 30 dni po zatwierdzeniu rocznego sprawozdania finansowego. Wysokość

odpisu jest uzależniona od wyniku finansowego Banku, osiągniętego za dany rok

obrachunkowy. Załącznik regulujący zasady nagradzania stanowił integralną część

ZUZP. Walne zgromadzenie Banku podjęło uchwałę nr 15/2002 o nieuruchomieniu

funduszu nagród z zysku za rok obrachunkowy 2001. Walne zgromadzenie

akcjonariuszy przy podziale zysku za rok obrachunkowy 2001, w poz. 7 uchwały nr

3

15/2002, wskazało, że „odpis na fundusz nagród z zysku (z narzutami) wynosi 0,00

zł.” Fundusz nagród z zysku nie został utworzony i w związku z tym nagroda z

zysku nie została wypłacona pracownikom. Uchwałą z dnia 22 lipca 2002 r.

zadecydowano o wypłacie pracownikom byłego Powszechnego Banku

Kredytowego rekompensaty z tytułu niewypłaconej nagrody z zysku. Kwota

przekazana na wypłatę wynosiła 11.600.000 zł, a przypadająca na powoda

rekompensata wyniosła 1.744 zł. Z treści postanowień ZUZP obowiązującego w

Banku [C] w 2001 r. wynika, że nagroda z zysku nie była stałym składnikiem

wynagrodzenia i nie przysługiwała pracownikom zawsze, lecz uzależniona była od

wypracowanego zysku. Uchwałą nr 10/2003 z dnia 6 czerwca 2003 r. zwyczajne

walne zgromadzenie akcjonariuszy Banku [A] w sprawie podziału zysku za rok

2002 oraz ustalenia dywidendy i terminu wypłaty dywidendy przeznaczyło kwotę

1.000.000 zł na fundusz nagród z narzutami dla pracowników. Wysokość nagrody z

zysku została ustalona w jednakowym procencie 0,34477% wynagrodzenia

stanowiącego podstawę naliczenia nagrody z zysku; powód w czerwcu 2003 r.

otrzymał świadczenie z tytułu zysku za 2002 r. w wysokości 189,00 zł.

Oceniając ustalony stan faktyczny, Sąd Rejonowy w odniesieniu do żądania

wypłaty nagrody z zysku uznał, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Stwierdził,

że nagroda z podziału wyniku finansowego nie jest w jego ocenie świadczeniem

należnym powodowi. Jej wypłata i wysokość każdorazowo uzależniona była od

indywidualnej uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy Banku [C]. Dopiero po

pojęciu decyzji przez walne zgromadzenie akcjonariuszy o przekazaniu określonej

kwoty na fundusz nagród po stronie pracowników powstawało roszczenie o

dochodzenie jej zapłaty. Istnienie regulaminu w tym zakresie samo przez się nie

stanowi jeszcze wystarczającego kryterium do uznania określonych w nim premii za

świadczenie regulaminowe - obligatoryjne. O charakterze premii - nagrody

(regulaminowa, uznaniowa) decyduje zatem treść poszczególnych wewnętrznych

aktów prawnych, w tym właściwych regulaminów premiowania,

Nagroda z podziału wyniku finansowego stanowić bowiem będzie dodatkową

cześć wynagrodzenia pracownika, do której prawo powstaje dopiero wówczas i

jedynie wówczas, gdy odpowiednie akty obowiązujące u pracodawcy przewidują z

góry skonkretyzowane i obiektywne przesłanki przyznania takich świadczeń i

4

przesłanki te zostaną spełnione przez konkretnego pracownika. Skoro

postanowienia ZUZP odnośnie do tworzenia funduszu nagród z zysku nie precyzują

szczegółowych i sprawdzalnych kryteriów ustalania jej wysokości (w niniejszej

sprawie zgodnie z ZUZP wysokość odpisu na fundusz nagród z zysku uzależniona

była od wyniku finansowego Banku osiągniętego za dany rok obrachunkowy), to

pracownik nie może w postępowaniu sądowym skutecznie podważać oceny

zakładu pracy co do wysokości takiego świadczenia, gdyż ma ona w istocie

charakter nagrody.

W ocenie Sądu, treść powyższych regulacji nie pozwala na przyjęcie, że

nagroda z zysku miała charakter roszczeniowy. W świetle poczynionych przez Sąd

ustaleń faktycznych brak bowiem możliwości ustalenia przesłanek, których

spełnienie gwarantowałoby nagrody w określonej wysokości. Już bowiem na etapie

tworzenia funduszu nagród brak jakichkolwiek wymiernych kryteriów określających,

według jakich zasad i w jakiej wysokości należy stworzyć fundusz nagród u

pozwanego. Każdorazowo bowiem jego wysokość uzależniona jest od

indywidualnych decyzji Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Banku [C] w sprawie

przekazania na ten fundusz środków oraz określenia wysokości przekazywanych

środków .

Wyrok ten został zaskarżony apelacjami wniesionymi przez obie strony

pozwane oraz powoda. Powód zaskarżył wyrok w części nieuwzględniającej jego

roszczenia o nagrodę z zysku za rok 2001 i za rok 2002.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy w W. wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2010 r.

częściowo uwzględnił apelację stron pozwanych i oddalił apelację powoda.

W uzasadnieniu Sąd drugiej instancji, odnosząc się do apelacji powoda,

stwierdził, że Sąd Rejonowy rozpoznając żądanie powoda dotyczące wypłaty

nagrody z zysku za lata 2001-2002 nie dopuścił się obrazy przepisów prawa

materialnego, natomiast apelacja stanowi jedynie polemikę z prawidłowo dokonaną

przez Sąd pierwszej instancji interpretacją przepisów prawa dotyczących tworzenia,

przyznawania i podziału nagród z zysku a obowiązujących w Banku [A] .

Wbrew zarzutom zawartym w apelacji walne zgromadzenie akcjonariuszy

miało uprawnienie do tworzenia i podziału funduszu nagród z zysku. Uprawnienie to

wynikało, jak wyjaśnił to szczegółowo Sąd Rejonowy, z postanowień Zakładowego

5

Układu Zbiorowego Pracy Pracowników Banku [C] w W., w szczególności z § 4 i §

5 załącznika nr 5 do tegoż Układu. Z postanowień tych Sąd pierwszej instancji

wysnuł prawidłowy wniosek, iż tylko Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy decyduje,

czy i jaką część zysku przeznaczyć na nagrody. Nie może za ten organ decyzji

podejmować sąd.

Z przepisów obowiązujących w przedmiotowym zakładzie pracy wynika

bezspornie, że uprawnienie to ma tylko i wyłącznie walne zgromadzenie

akcjonariuszy. Zgodnie z uchwałą walnego zgromadzenia akcjonariusz fundusz

nagród z zysku za 2001 rok nie został utworzony i nagroda z tego tytułu nie była

pracownikom wypłacana. Natomiast za 2002 r. powód otrzymał nagrodę z zysku w

wysokości 189,00 zł, czyli w kwocie zgodnej z uchwałą o podziale zysku za 2002 r.

z dnia 6 czerwca 2003 r. Nie mógł więc powód skutecznie dochodzić przed sądem

roszczeń związanych z wypłatą nagród z zysku, skoro nagroda z zysku nie miała

charakteru roszczeniowego, nie było podstaw prawnych do wypłacenia jej

powodowi za 2001 rok oraz w wysokości większej niż powód otrzymał za 2002 r.

Powód zaskarżył ten wyrok skargą kasacyjną w części oddalającej jego

apelację.

Zaskarżonemu wrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego: art. 80 k.p.

i art. 22 § 1 k.p. oraz art. 9 § 1 k.p. w związku z § 22 Zakładowego Układu

Zbiorowego Pracy Pracowników Banku [C] w W., poprzez jego błędną wykładnię

polegającą na przyjęciu, że dokonanie odpisu na fundusz nagród z zysku dla załogi

Banku nie jest obligatoryjne w sytuacji, kiedy Bank wypracował zysk, a w

konsekwencji, poprzez uznanie, że pomimo wypracowania zysku w latach 2001 i

2002 nie było obowiązku dokonania odpisu na fundusz nagród dla załogi i brak było

po stronie pracodawcy obowiązku wypłacenia pracownikom nagród z zysku, art. 80

k.p. i art. 22 § 1 k.p. oraz art. 9 § 1 k.p. w związku z § 4 i 5 Załącznika nr 5 do

Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy Pracowników Banku [C] w W. - Zasady

Nagradzania w Banku [C] w W. z zysku do podziału, poprzez jego błędną wykładnię

polegającą na przyjęciu, że do kompetencji walnego zgromadzenia należy podjęcie

decyzji, czy pomimo wypracowania zysku należy dokonać odpisu na fundusz

nagród z zysku dla załogi, a w konsekwencji, poprzez uznanie, że walne

zgromadzenie akcjonariuszy mogło znieść odpis na fundusz nagród z zysku

6

pomimo wypracowania zysku przez Bank i wówczas nie powstawało po stronie

pracowników roszczenie o wypłatę nagrody z zysku, art. 80 k.p. i art. 22 § 1 k.p.

oraz art. 9 § 1 k.p. w związku z § 6 i 22 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy

Pracowników Banku [C] w W. w związku z § 4 i 5 Załącznika nr 5 do Zakładowego

Układu Zbiorowego Pracy pracowników Banku[C] w W. — Zasady Nagradzania w

Banku [C] w W. z zysku do podziału, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na

przyjęciu, że nagroda z zysku nie ma charakteru roszczeniowego i nie stanowi

obligatoryjnego składnika wynagrodzenia za wykonaną pracę, a zatem brak

podstaw do dochodzenia jej na drodze sądowej, a w konsekwencji niewłaściwe

zastosowanie tych przepisów i oddalenie powództwa o nagrody z zysku. Skarżący

wskazał także, że na skutek powyższych naruszeń prawa materialnego, Sąd

naruszył art. 98 k.p.c. i ewentualnie art. 100 k.p.c., poprzez niewłaściwe

zastosowanie i obciążenie powoda kosztami zastępstwa procesowego pozwanych

zarówno przed Sądem pierwszej instancji, jak i w instancji odwoławczej, podczas

gdy roszczenie powoda w zakresie nagrody z zysku zasługuje na uwzględnienie,

zatem brak podstaw, w zakresie tego roszczenia, do obciążania powoda kosztami

zastępstwa procesowego pozwanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że jak wynika wprost zarówno z §

22 Układu, jak i z § 4 Załącznika do Układu, który stanowi jego integralną część,

fundusz nagród z zysku jest tworzony obligatoryjnie na mocy uchwały walnego

zgromadzenia. Literalna wykładnia tego przepisu uniemożliwia przyjęcie innej

interpretacji. Ponadto, z ustalonego przez Sąd zarówno pierwszej jak i drugiej

instancji stanu faktycznego, nie sposób przyjąć odmiennej interpretacji § 4. Gdyby

bowiem wolą stron Układu było, aby fundusz nagród mógł być tworzony z zysku

fakultatywnie na mocy uchwały walnego zgromadzenia, to strony ponad wszelką

wątpliwość zamieściłyby taki przepis w Układzie i wprost wyraziłyby swoją wolę,

dając walnemu zgromadzeniu swobodę w podejmowaniu decyzji. Natomiast w

ustalonym stanie prawnym jedynym warunkiem utworzenia funduszu nagród było

wypracowanie przez pracodawcę zysku. O ile zysk ten został wypracowany, po

stronie walnego zgromadzenia powstawał obowiązek podjęcia uchwały o

utworzeniu funduszu nagród.

7

Zdaniem skarżącego, nie sposób zatem uznać § 4 Załącznika do Układu

jako lex specialis w stosunku do § 22 Układu. Załącznik (będący integralną częścią

Układu) stanowi jedynie uszczegółowienie ogólnej zasady wyrażonej w § 22

Układu, zgodnie z którą, o ile zostanie wypracowany zysk, zostanie dokonany odpis

na fundusz nagród z zysku dla załogi. § 4 Załącznika do Układu w żadnym razie nie

stanowi samodzielnej podstawy dla walnego zgromadzenia akcjonariuszy do

podjęcia arbitralnej decyzji czy pomimo wypracowania zysku należy dokonać

odpisu na fundusz nagród z zysku dla załogi, czy też nie. Załącznik wskazuje

jedynie, kto w sensie technicznym jest upoważniony do podjęcia uchwały o

dokonaniu odpisu na fundusz nagród.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną obie strony pozwane wniosły o jej

oddalenie jako nieuzasadnionej oraz o zasądzenie od powoda na swoją rzecz

kosztów postępowania kasacyjnego

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna w części zasługuje na uwzględnienie. Sąd drugiej instancji

wyszedł z założenia, że w świetle postanowień Układu Zbiorowego Pracy

Pracowników Banku [C] w W. tylko walne zgromadzenie akcjonariuszy decyduje,

czy i jaką część zysku przeznaczyć na nagrody. Inaczej rzecz ujmując, uznał, że

jest ono uprawnione także do podjęcia decyzji o nieutworzeniu funduszu nagród z

zysku, a w takiej sytuacji po stronie pracowników nie powstaje roszczenie o wypłatę

tej nagrody. Ten pogląd wywiedziony został z § 4 i 5 Załącznika nr 5 do Układu,

który stanowi, że ”Fundusz nagród z zysku do podziału jest tworzony i znoszony na

mocy uchwał Walnego Zgromadzenia” oraz że „Wysokość odpisu na fundusz

nagród z zysku ustala Walne Zgromadzenie na wniosek Zarządu Banku

zaopiniowany przez Radę Banku w terminie 30 dni po zatwierdzeniu rocznego

sprawozdania finansowego. Wysokość odpisu jest uzależniona od wyniku

finansowego Banku, osiągniętego za dany rok obrachunkowy”. Użycie zwrotu „jest

tworzony i znoszony” mogłoby wskazywać na trafność stanowiska Sądu drugiej

instancji. Skoro powstanie zysku do podziału stanowi w myśl postanowień

układowych przesłankę pozytywną do utworzenia funduszu nagród z zysku (§ 22

8

Układu - „Z zysku do podziału dokonuje się odpisu na fundusz nagród dla załogi

Banku”), to przesłanką negatywną byłaby uchwała walnego zgromadzenia

akcjonariuszy postanawiająca „znieść” fundusz nagród, czyli podejmująca decyzję

o jego nieutworzeniu. Zatem w istocie wynikałaby z tego kompetencja tego organu

do decydowania o utworzeniu bądź nieutworzeniu funduszu nagród. Podkreślić

należy to, że strony układu zbiorowego pracy mają sporą swobodę kształtowania

warunków wynagrodzenia za pracę, w tym liczby, przesłanek i wielkości jego

składników, co stanowi - z jednej strony - konsekwencję zasady swobody rokowań

układowych (art. 2412

i art. 2413

k.p.), a z drugiej strony, następstwo stosunkowo

małej jednoznaczności kryteriów, którymi powinny się one kierować przy ustalaniu

tych warunków (art. 78 k.p.). Oznacza to w szczególności, że zawarty przez nie

układ w ogóle może nie przewidywać wypłacania nagród z zysku, tym bardziej więc

może uzależniać ich wypłatę od decyzji organu uprawnionego do powzięcia

uchwały o podziale zysku.

Jednakże w dokonywanej wykładni nie można pominąć regulaminu

wynagradzania pracowników, bo to on tworzy lub wyklucza podstawę prawną do

występowania z żądaniem wypłaty określonego świadczenia. W niniejszej sprawie

oznacza to odniesienie się do postanowień rozdziału II Układu zatytułowanego:

Zasady wynagradzania pracowników. Zgodnie z § 5 tego rozdziału, „Pracownicy

objęci układem otrzymują wynagrodzenia za pracę w oparciu o tabelę miesięcznych

stawek wynagradzania zasadniczego i zasady przyznawania premii i pozostałych

składników wynagradzania oraz świadczeń związanych z pracą”. Stosownie do § 6

ust. 3 Układu, „Pracownikom przysługują pozostałe składniki, takie jak: (…) c/

nagroda z zysku”. Nie można nie zauważyć, że prawo do tego składnika

wynagrodzenia ukształtowane zostało inaczej jak w przypadku nagrody z funduszu

nagród specjalnych, co do której Układ wypowiada się, że „Pracownik może

otrzymać nagrodę z funduszu nagród specjalnych” (§ 6 ust. 2). Redakcja

postanowienia § 6 ust. 3, które wymienia w pozostałych punktach świadczenia, co

do których nie ma wątpliwości, że nie mają charakteru uznaniowego (pkt a/ nagroda

jubileuszowa, pkt b/ odprawa emerytalna, pkt d/ odzież służbowa), a przede

wszystkim użycie zwrotu „przysługują” prowadziłyby do wniosku, że nagroda z

zysku jest to składnik wynagrodzenia pracownika mający charakter roszczeniowy.

9

Przy czym zwrócić należy uwagę, że nagroda ta – po uruchomieniu funduszu

nagród z zysku - ma charakter premii regulaminowej, skoro Załącznik nr 5 do

Układu - „Zasady nagradzania w Banku [C] w W. z zysku do podziału” określa

przesłanki negatywne prawa do nagrody (§ 16 - porzucenie pracy, rozwiązanie

umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, otrzymanie kary

dyscyplinarnej, opuszczenie więcej niż 2 dni pracy bez usprawiedliwienia,

wyrządzenie szkody Bankowi) oraz przesłanki pozytywne (§ 15 ust. 2 – realizacja

zadań na zajmowanym stanowisku, nowatorskie działania, inicjatywność

pracownika, odpowiedzialność na danym stanowisku, podnoszenie kwalifikacji,

dyspozycyjność pracownika, wyniki kontroli wewnętrznej i przeprowadzonych

rewizji). Przedstawione wątpliwości co do tego czy Układ przewiduje automatyczne

uruchomienie funduszu nagród z zysku (dokonanie odpisu na fundusz) w razie

osiągnięcia zysku w danym roku obrotowym, czy też decyduje o tym walne

zgromadzenie akcjonariuszy, zobowiązywały Sąd drugiej instancji do ich

wyjaśnienia – poprzez wykładnię obowiązujących w tej kwestii postanowień Układu

z uwzględnieniem dorobku judykatury.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że nagrody z zysku, które

zwyczajowo są od wielu dziesięcioleci przyznawane przez pracodawców, z uwagi

na treść art. 105 k.p. nie mogą być uznane za nagrody w jego rozumieniu.

Przysługują one bowiem ogółowi pracowników danego pracodawcy i uwzględniają

tę cześć ich wysiłku (ilości i jakości pracy), która może zostać ustalona i zmierzona

dopiero po zakończeniu danego roku obrachunkowego oraz po obliczeniu wielkości

zysku. Zysk nie jest jedynie rezultatem zabiegów kadry zarządzającej czy efektem

określonego splotu czynników o charakterze mikro i makroekonomicznym, ale w

określonej części jest konsekwencją pracy danego zespołu pracowniczego, a to z

kolei świadczy o tym, iż tzw. nagroda z zysku jest w istocie w pewnym zakresie

rodzajem wynagrodzenia (jego pewnej części) odłożonego w czasie. Nie bez

znaczenia jest tu także to, że do kwestii tej w wielu zakładach pracy w ten właśnie

sposób podchodzi się zwyczajowo, tj. że nagrody z zysku są corocznie (jeżeli zysk

zostaje wypracowany) zwyczajowo przyznawane pracownikom. Wprawdzie układ

zbiorowy pracy jest źródłem prawa pracy i jako taki nie może być utożsamiany z

umową o pracę, tym niemniej należy pamiętać o tym, iż jest to akt normatywny o

10

wielu cechach szczególnych. Stanowią one głównie konsekwencję tego, iż do jego

stworzenia dochodzi w drodze rokowań między stroną pracowniczą i pracodawczą,

a on sam jest rezultatem ich zgodnej woli. Usprawiedliwia to do pewnego stopnia

sięgnięcie do analogii z art. 56 k.c. w związku z art. 300 k.p., z którego wynika, iż -

między innymi - umowa o pracę wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz

również te, które wynikają z ustalonych zwyczajów. Ustalony zwyczaj - jeżeli da się

go stwierdzić - w zakresie kształtowania nagród z zysku i ich wysokości może i

powinien być brany pod uwagę przy wyjaśnianiu treści postanowień układów

zbiorowych pracy (por. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 24 czerwca 1998 r., II

ZP 14/98, OSNAPiUS 1998 nr 24, poz. 705 oraz z dnia 27 marca 2007 r., II UZP

3/07, OSNP 2007 nr 17-18, poz. 243). Aspekt ten nie może być obojętny dla

wykładni omawianych przepisów, podobnie jak nie można pominąć intencji i woli

stron zakładowego układu (układów) zbiorowego pracy, bowiem wola stron układu

zbiorowego pracy w kształtowaniu jego treści, a tym samym i w wyjaśnianiu tego,

jak należy pojmować jego poszczególne przepisy, jest z woli ustawodawcy

szczególnie istotna. Wskazuje na to zwłaszcza regulacja zawarta w art. 2411

pkt 3 i

art. 2416

k.p. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów, strony układu zbiorowego

mogą w szczególności ustalić tryb wyjaśniania treści postanowień układu

zbiorowego pracy oraz rozstrzygania sporów między nimi w tym zakresie. W myśl

art. 2416

k.p. treść postanowień układu zbiorowego pracy wyjaśniają wspólnie jego

strony, przy czym wyjaśnienia te je wiążą. Wprawdzie w myśl uchwały

powiększonego składu Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2004 r., III PZP 12/03

(OSNP 2004 nr 11, poz. 187), wyjaśnienia treści postanowień układu zbiorowego

pracy dokonane wspólnie przez jego strony na podstawie art. 2416

§ 1 k.p. nie są

wiążące dla sądu, ale nie znaczy to, że przy interpretowaniu przepisów układowych

intencje i wola stron układu zbiorowego pracy są bez znaczenia, wręcz przeciwnie

mają one szczególną wagę, bo przecież w typowych przypadkach to właśnie one

najlepiej wiedzą jak daną kwestię chciały uregulować i jakie rozumienie

przypisywały określonym sformułowaniom układowym, a ponadto - z czym nie

mamy do czynienia w przypadku innych aktów normatywnych - ustawodawca w

sposób jednoznaczny obciążył strony układu zbiorowego pracy wykładnią jego

postanowień i w ten sposób pośrednio wskazał, że ich zgodna wola jest

11

szczególnie ważną okolicznością, która powinna być brana pod uwagę przy

rozstrzyganiu wątpliwości interpretacyjnych dotyczących stworzonych przez nie

przepisów układowych. W wyjaśnianiu znaczenia przepisów układu zbiorowego

pracy istotna jest tzw. wykładnia subiektywna, polegająca na ustaleniu zamierzeń i

woli podmiotów (organów) upoważnionych do ustanowienia danego aktu

normatywnego, jak również wykładnia autentyczna, która z mocy art. 2416

k.p.

dokonywana jest przez strony układu zbiorowego pracy. Wnioski wypływające z tej

wykładni nie są wprawdzie rozstrzygające, bo z chwilą jego zawarcia układ

zbiorowy niejako odrywa się od jego twórców i jako akt normatywny zaczyna "żyć

własnym życiem", a wspólne wyjaśnienia stron dotyczące treści postanowień

układowych nie wiążą sądu, nie mogą być one jednakże pomijane czy

lekceważone.

Z dokonanych ustaleń nie wynika, jaki w istocie był zamiar i cel stron

wprowadzających do zakładowego układu zbiorowego pracy przepisy dotyczące

nagród z zysku, jaka obowiązywała w tym zakresie praktyka (zwyczaj) w latach

poprzednich i następnych oraz jakie znaczenie w tym kontekście przypisać uchwale

walnego zgromadzenia o rekompensatach dla pracowników z tytułu nieprzyznania

nagrody z zysku za 2001 r. Stąd też twierdzenie o tym, że Układ uprawniał walne

zgromadzenie akcjonariuszy do niedokonywania odpisu na fundusz nagród z zysku

mimo osiągnięcia zysku jest przedwczesne.

Nie można jednakże nie zauważyć, że uwagi te dotyczą nagrody z zysku za

2001 r., kiedy to nie utworzono funduszu nagród. Odmienna natomiast jest sytuacja

dotycząca nagrody z zysku za 2002 r., odnośnie do której walne zgromadzenie

akcjonariuszy utworzyło odpis na fundusz nagród i nagrody te zostały pracownikom

wypłacone. W niekwestionowanej podstawie faktycznej wyroku ustalono, że

„Uchwałą nr 10/2003 z dnia 6 czerwca 2003 r. Zwyczajne Walne Zgromadzenie

Akcjonariuszy Banku [A] w sprawie podziału zysku za rok 2002 oraz ustalenia

dywidendy i terminu wypłaty dywidendy przeznaczyło kwotę 1.000.000,00 zł na

fundusz nagród z narzutami dla pracowników. Wysokość nagrody z zysku została

ustalona w jednakowym procencie 0,34477% wynagrodzenia stanowiącego

podstawę naliczenia nagrody z zysku; powód w czerwcu 2003 r. otrzymał

świadczenie z tytułu zysku za 2002 r. w wysokości 189,00 zł”. W tym przypadku

12

tracą zatem na znaczeniu podniesione w skardze zarzuty. Postanowienia Układu

wskazane podstawach kasacyjnych i powołana treść uzasadniająca ich naruszenie

odwołują się do oceny roszczenia co do zasady, nie określają natomiast jego

wysokości. Dotyczą tych postanowień Układu, które odnoszą się do utworzenia

funduszu nagród z zysku (§ 22 Układu oraz § 4 i 5 Załącznika nr 5 do Układu) oraz

zasad wynagradzania pracowników (§ 6 Układu) i opierają się jedynie na

zwalczaniu poglądu, że do kompetencji walnego zgromadzenia akcjonariuszy

należy podjęcie decyzji, czy pomimo wypracowania zysku należy dokonać odpisu

na fundusz nagród z zysku dla załogi, a w konsekwencji, że walne zgromadzenie

akcjonariuszy mogło znieść odpis na fundusz nagród z zysku, pomimo

wypracowania zysku przez Bank i wówczas nie powstawało po stronie

pracowników roszczenie o wypłatę nagrody z zysku. Nie wyjaśniono więc w

skardze, dlaczego nagroda ta powinna ulec podwyższeniu o kwotę 5.758 zł. W

podstawach kasacyjnych nie wskazano postanowień określających zasady

ustalania wysokości indywidualnych nagród z zysku, z których wynikałby określony

algorytm jej obliczania, począwszy od postanowień dotyczących wysokości odpisu

na fundusz nagród, jego dalszego podziału na fundusz nagród centrali Banku,

fundusz nagród oddziałów Banku, fundusz nagród pozostałych jednostek

organizacyjnych Banku, poprzez podział funduszu nagród oddziałów Banku na

poszczególne oddziały – aż do ustalających wysokość indywidualnej nagrody z

zysku. Stosownie do treści art. 38913

§ 1 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę

kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw; w granicach

zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jest

więc związany granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi jej podstawami, co

oznacza, że nie może uwzględniać naruszenia żadnych innych przepisów niż

wskazane przez skarżącego. Sąd Najwyższy nie jest bowiem uprawniony do

samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów lub też stawiania hipotez co do

tego, jakiego aktu prawnego (przepisu) dotyczy podstawa skargi. Nie może także

zastąpić skarżącego w wyborze podstawy kasacyjnej, jak również w przytoczeniu

przepisów, które mogłyby być naruszone przy wydawaniu zaskarżonego

orzeczenia. Sąd Najwyższy może zatem skargę kasacyjną rozpoznawać tylko w

ramach tej podstawy, na której ją oparto, odnosząc się jedynie do przepisów,

13

których naruszenie zarzucono. Stąd też – wobec niepowołania adekwatnych

zarzutów - skarga kasacyjna nie może skutecznie podważyć rozstrzygnięcia Sąd

dotyczącego nagrody zysku za 2002 r.

Z uwagi na powyższe stanowisko zaskarżony wyrok podlega uchyleniu

jedynie w odniesieniu do nagrody z zysku za 2001 r. i w tym zakresie Sąd przy

ponownym rozpoznaniu sprawy winien dokonać oceny postanowień Układu z

uwzględnieniem przedstawionych przesłanek. Jednakże w pierwszej kolejności

zobowiązany będzie do zajęcia stanowiska odnośnie do kwestii przedawnienia

roszczenia, którą pominął, wychodząc z założenia o nieroszczeniowym charakterze

tego świadczenia, nie ustalając daty wymagalności roszczenia i nie określając

precyzyjnie daty wystąpienia z takim roszczeniem przeciwko każdemu z

pozwanych, a także nie wskazując, czy zarzut taki podniosły obie strony pozwane.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39815

§ 1 k.p.c.

uchylił zaskarżony wyrok w powyższym zakresie, oddalając na podstawie art. 39814

k.p.c. dalej idącą skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego

rozstrzygnięto po myśli art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c.

/tp/