II PK 241/10

Sygn. akt II PK 241/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z powództwa Andrzeja P.

przeciwko Urzędowi Skarbowemu w K.

o przywrócenie dotychczasowych warunków pracy i płacy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 marca 2011 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 maja 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

U z a s a d n i e n i e

Powód Andrzej P. wniósł pozew przeciwko Urzędowi Skarbowemu w K. o

uznanie wypowiedzenia zmieniającego z 28 lipca 2009 r. za bezskuteczne.

Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa.

Wyrokiem z 28 stycznia 2010 r. Sąd Rejonowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych zasądził od pozwanego na rzecz powoda 16.673,28 zł. tytułem

odszkodowania. Sąd ustalił, że powód został zatrudniony przez pozwanego od 1

czerwca 1999 r. na stanowisko poborcy skarbowego. Do 2007 r. jego praca była

oceniana pozytywnie. Negatywnie został oceniony 30 lipca 2008 r., gdy

pracodawca zwrócił mu uwagę, że bez powodu i podstawy prawnej odciągnął

pracowników od wykonywania obowiązków służbowych bez zgody przełożonych.

Zażądał od powoda wyjaśnień, ale powód oświadczył, że ich nie złoży. W kwietniu

2009 r. przełożony powoda W. W. dokonał analizy pracy poborców skarbowych

zatrudnionych w komórce egzekucyjnej w okresie od 2007 r. do 2008 r., ustalając,

że powód jest pracownikiem najmniej efektywnym w dziale. W 2009 r. powód nadal

załatwiał prawie dwukrotnie mniej spraw niż pozostali poborcy. Z tego względu był

wielokrotnie pozbawiony nagrody kwartalnej, lub otrzymywał ją w niższej

wysokości. Powód często chorował. Miał największą w zespole absencję

chorobową w 2007 i 2008 r. Pracodawca wielokrotnie omawiał z powodem jego

niskie wyniki. Nieobecność powoda w pracy również pociągała za sobą, zdaniem

Sądu Rejonowego, konieczność rozdzielenia jego obowiązków pomiędzy

pozostałych pracowników. Kierownik Działu - W. W., celem usprawnienia pracy

całego zespołu, postanowił stworzyć nowe stanowisko pracy administracyjno

biurowe. Zdecydowano o przesunięciu na to stanowisko jednego z poborców.

Kierownik ustalił kryteria oceny poborców, w celu wytypowania pracownika na nowy

etat. Ustalił, że powód wykonał najmniej czynności w porównaniu z pozostałymi. W

dniu 28 lipca 2009 r. pozwany wypowiedział powodowi warunki umowy o pracę.

Przyczyną wypowiedzenia były zmiany organizacyjne w komórce egzekucyjnej

polegające na likwidacji stanowiska poborcy i utworzeniu stanowiska obsługi

administracyjnej komórki NE oraz ważny interes publiczny i ważne racje

pracodawcy związane z realizacją ustawowych zadań Urzędu. Pozwany

3

zaproponował powodowi, po upływie okresu wypowiedzenia, stanowisko starszego

inspektora z wynagrodzeniem zasadniczym 2.948,76 zł. Powód przyjął nowe

warunki zatrudnienia. Pozwany, przed wręczeniem powodowi wypowiedzenia,

skierował wniosek do ZZ NSZZ „Solidarność" o wyrażenie zgody na rozwiązanie

stosunku pracy z powodem. Związek Zawodowy „Solidarność" nie wyraził zgody.

Pracodawca został poinformowany pismem z 29 kwietnia 2009 r., że powód jest

pracownikiem podlegającym szczególnej ochronie. Powód był również

Przewodniczącym Związku Zawodowego Pracowników Egzekucji, jednak funkcji tej

nie pełnił od 27 stycznia 2009 r., zrezygnował również z członkostwa w tym

związku.

Sąd Rejonowy uznał, że pracodawca dokonując wypowiedzenia powodowi

naruszył przepisy ustawy o związkach zawodowych. Pozwany nie zachował trybu

współdziałania z zakładową organizacją związkową. Z art. 32 ustawy o związkach

zawodowych wynika, że pracodawca nie może bez zgody zarządu zakładowej

organizacji związkowej rozwiązać stosunku pracy z imiennie wskazanym uchwałą

zarządu jego członkiem lub z innym pracownikiem będącym członkiem danej

zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej

organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę

czynności w sprawach z zakresu prawa pracy. Niewątpliwie, zdaniem Sądu, powód

korzystał z ochrony przewidzianej w wymienionej ustawie. Pracodawca rozwiązując

z nim umowę o pracę za wypowiedzeniem i bez uzyskania zgody zakładowej

organizacji związkowej naruszył wymagania wynikające z ustawy o związkach

zawodowych. Zdaniem Sądu Rejonowego wystąpiły jednak podstawy do wydania

innego orzeczenia niż przywrócenie do pracy, ponieważ byłoby ono sprzeczne z

zasadami współżycia społecznego i ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem

tego prawa. Powód otrzymał negatywną ocenę pracy, korzystał z długiej absencji

chorobowej, która dezorganizowała pracę oddziału. Okazał dokumenty urzędowe

należące do pozwanego osobom spoza zakładu, nadto wprowadził w błąd Sąd

dołączając do akt kserokopie statystyk z uwierzytelnieniem ich za zgodność z

oryginałem, choć nie miał dokumentów źródłowych. W tej sytuacji Sąd Rejonowy

uznał, że celowe będzie zasądzenie odszkodowania w wysokości trzech

miesięcznych wynagrodzeń tj. 16.673,28 zł. Sąd Rejonowy nie podzielił stanowiska

4

powoda, że podana przyczyna wypowiedzenia była fikcyjna. Strony oraz

świadkowie zeznali, że faktycznie nastąpiła likwidacja jednego etatu poborcy i

utworzenie nowego stanowiska administracyjno - biurowego.

Apelację od tego wyroku wniósł Andrzej P. i zaskarżając go w części dotyczącej

zasądzenia odszkodowania od pozwanego Urzędu Skarbowego na jego rzecz

odszkodowania w kwocie 16.673,28 zł. Powód wniósł o zmianę zaskarżonego

wyroku w części dotyczącej orzeczonego odszkodowania i w to miejsce

przywrócenie do pracy lub uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

Między innymi powód zarzucił, że Sąd Rejonowy dokonał wadliwych ustaleń

faktycznych co do wyników jego pracy, ponieważ w istocie zajmował on czwarte

miejsce wśród zatrudnionych poborców. W odpowiedzi na apelację pozwany Urząd

wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skarga kasacyjną Sąd Okręgowy oddalił

apelację i zasądził od powoda na rzecz pozwanego 60 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

Sąd Okręgowy zaakceptował ustalenia Sądu Rejonowego, uznając je za

niewadliwe. Sąd wskazał, że bezspornie powód korzystał z ochrony trwałości

stosunku pracy jako działacz związkowy na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o

związkach zawodowych. Pozwany urząd nie uzyskał zgody na wypowiedzenie

powodowi warunków zatrudnienia, czym niewątpliwie naruszył przepisy o

wypowiadaniu umów o pracę (art. 45 § 1 w związku z art. 42 § 1 k.p.). Rozważeniu

podlegało zatem to, czy przysługujące powodowi w tej sytuacji żądanie

przywrócenia do pracy stanowi nadużycie prawa i jest sprzeczne z zasadami

współżycia społecznego oraz społeczno gospodarczym przeznaczeniem prawa.

Podstawą prawną decyzji Sądu Rejonowego jest art. 45 § 3 k.p. zgodnie z którym

sąd co do zasady jest związany żądaniem przywrócenia do pracy pracowników

korzystających ze szczególnej ochrony stosunku pracy, jednak może nie

uwzględnić tego żądania, jeśli jest ono sprzeczne ze społeczno-gospodarczym

przeznaczeniem prawa oraz zasadami współżycia społecznego (art. 8 k.p.). W

ocenie Sądu Okręgowego, wypowiedzenie powodowi warunków pracy i płacy było

merytorycznie uzasadnione. Pozwany w oświadczeniu o wypowiedzeniu warunków

5

zatrudnienia powoda, wskazał bardzo obszernie analizę pracy poborców, w tym

ocenę jego pracy. Spotkało się to z bardzo lakoniczną odpowiedzią Komisji

Zakładowej NSZZ „Solidarność która nie wyraziła zgody „w szczególności

dotyczące kwestii finansowej, gdyż są one niższe w stosunku do dotychczasowego

wynagrodzenia kolegi P.". Odmowa ta nie była, zdaniem Sądu Okręgowego,

usprawiedliwiona ani sytuacją pracodawcy, ani ratio legis określonej w art. 32 ust. 1

ustawy o związkach zawodowych szczególnej ochrony stosunku pracy działaczy

związkowych. Sąd Okręgowy podniósł, że powód nie podał żadnej obiektywnej

przyczyny swoich złych wyników ani nie wskazał przekonujących dowodów na to,

że wypowiedzenie warunków pracy było spowodowane działalnością związkową.

Podjęcie kilku interwencji w sprawach pracowniczych nie stanowi usprawiedliwienia

dla znacznie niższych wyników w pracy. W kontekście powyższej analizy, Sąd

Okręgowy uznał, że zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów art.

217§ 2 k.p.c. art. 224 k.p.c. i 227 k.p.c. jest zupełnie bezpodstawny. Sąd wskazał,

że 30 lipca 2008 r. powód przejawił lekceważącą postawę wobec pracodawcy,

organizując spotkanie pracowników i nie wyjaśniając, jaka była tego przyczyna,

mimo wyraźnego żądania ze strony pracodawcy. Brak jest podstaw do przyjęcia, że

było to spotkanie związkowe. Gdyby tak było powód wyjaśniłby to wprost. Nie było

ku temu przeszkód. Powód po prostu uznał, że nic pracodawcy nie musi wyjaśniać.

Sąd Okręgowy zważył, że pozwany Urząd przy wypowiadaniu warunków

zatrudnienia powodowi naruszył art. 32 ustawy o związkach zawodowych. Brak

zgody związku zawodowego nie powoduje jednak bezwzględnej ochrony stosunku

pracy pracownika będącego członkiem zarządu związku. Żądanie przywrócenia do

pracy może być bowiem nieuzasadnione, gdy pozostaje w kolizji z zasadami

współżycia społecznego (art. 4771

§ 2 k.p.c. w związku z art. 45 § 1 i 3 oraz art. 8

k.p.) (wyrok Sądu Najwyższego z 11 września 2001 r. I PKN 619/00). Zdaniem

Sądu działacz związkowy nie jest zwolniony z należytego wykonywania

obowiązków pracowniczych, w tym zwłaszcza dbałości o dobro pracodawcy,

przestrzegania porządku i dyscypliny pracy oraz zasad współżycia społecznego w

zakładzie pracy, stosowania się do poleceń przełożonych dotyczących pracy. Co

istotniejsze, to właśnie od działacza związkowego należy wymagać postawy

nienagannej, wręcz wzorcowej. Tylko taka postawa może bowiem sprzyjać

6

wiarygodności jego poczynań i autorytetowi niezbędnemu do właściwego pełnienia

funkcji. Celem ochrony trwałości stosunku pracy działaczy związkowych jest

bowiem umożliwienie im prawidłowego wykonywania funkcji reprezentantów

pracowników wobec pracodawcy. Pracownik będący działaczem związkowym jest

więc chroniony przed zwolnieniem z pracy w związku z wykonywaniem funkcji

związkowych. Tymczasem powód nie wykazał, aby słabsza efektywność w pracy

była spowodowana podejmowaniem przez powoda funkcji związkowych.

Niewątpliwie powód wykazał niewłaściwą postawę wobec pracodawcy odmawiając

wyjaśnienia przyczyn zorganizowania zebrania pracowniczego bez zgody

przełożonych i wykazując tym samym lekceważenie dla pracodawcy. Także

niewątpliwie, pomimo wielokrotnych rozmów prowadzonych z nim przez

pracodawcę co do poprawy efektywności, powód nie podjął żadnych działań w celu

zmiany tej sytuacji. Powód nie zaprzeczał, że był pozbawiany premii. Natomiast

nietrafne okazały się twierdzenia Sądu pierwszej instancji dotyczące absencji

chorobowych powoda, ponieważ były one w ostatnich dwóch objętych oceną

porównywalne z innymi pracownikami. Następnie, oceniając postawę organizacji

związkowej w toku działań wobec powoda, Sąd Okręgowy podkreślił, że na bardzo

obszerną argumentację pracodawcy dotyczącą zamiaru wypowiedzenia powodowi

warunków pracy, związek odpowiedział jednym zdaniem - zaproponowane warunki

są niekorzystne dla powoda. Zdaniem Sądu, organizacja związkowa miała

możliwość przedstawienia szczegółowych argumentów na obronę powoda.

Samorządność związku w tym zakresie nie może jednak stanowić przeszkody do

dokonania uprawnionej sądowej oceny o występowaniu ewidentnej kolizji żądania

przywrócenia do pracy ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa.

Organizacja związkowa zajęła bardziej wyczerpujące stanowisko dopiero wtedy,

gdy pracodawca zwrócił się o wyrażenie zgody na rozwiązanie umowy o pracę.

Istotne jest to, że Komisja Zakładowa NSZZ „Solidarność" nie zakwestionowała

przedstawionej przez pracodawcę analizy efektywności pracy poborców. Nie

zakwestionowała konieczności zmian organizacyjnych i zwiększenia efektywności

w pracy poborców. Związek zawodowy nie podnosił, że mniejsza efektywność

powoda wynikała z jego zaangażowania w działalność związkową, a powód nie

podnosił, że miał gorszy rejon. Z tego względu trafnie przyjął Sąd pierwszej

7

instancji, że efektywność powoda była znacznie niższa niż pozostałych poborców.

Sąd Okręgowy podkreślił nadto, że mniejsza efektywność powoda nie była niczym

uzasadniona. Mimo wielu rozmów z przełożonymi, powód nie wyjaśniał i nie

poprawił wyników swojej pracy, nie wykazał inicjatywy w tym zakresie. Taka

postawa powoda jest, w ocenie Sądu sprzeczna z podstawowymi obowiązkami

pracowniczymi, określonymi w art. 100 k.p., jest także przejawem nielojalności

wobec pracodawcy. Do podstawowych obowiązków pracowniczych o charakterze

powszechnym (występujących w każdym stosunku pracy) należą obowiązki

wymienione w art. 100 k.p. Do takich - powszechnych i podstawowych - został

zakwalifikowany normatywnie obowiązek dbałości o dobro zakładu pracy,

obowiązek pracownika sumiennej i starannej pracy, polegający także na dążeniu do

uzyskiwania jak najlepszych wyników i przejawianiu odpowiedniej inicjatywy w

zmieniających się warunkach. Ten obowiązek w przypadku charakteru pozwanego

podmiotu jest szczególny, a powód zajmował ważne i samodzielne stanowisko.

Pracownik podejmujący się wykonywania obowiązków wymagających wiadomości

specjalnych przyjmuje na siebie obowiązek, że podoła przyjętym na siebie

zadaniom. Tak określone obowiązki pracownicze powód naruszył. Apelujący nie ma

racji, gdy zakłada, że klauzula z art. 8 k.p. mogłaby mieć zastosowanie tylko w

sytuacji, w której można by stwierdzić, że powód w sposób ciężki naruszył

obowiązki pracownicze. Przywrócenie powoda do pracy na poprzednie stanowisko

byłoby sygnałem dla pracowników pozwanego, że status działacza związkowego

pozwala na wszystko i stanowi ochronę przed wszelkimi skutkami działań

podejmowanych przez tego pracownika, niewywiązującego się należycie z

obowiązków pracowniczych. Przeciwny sposób myślenia o ochronie trwałości

stosunku pracy działaczy związkowych byłby dyskryminujący dla pracowników,

którzy członkami związku zawodowego nie są albo nie sprawują w nich żadnej

funkcji i za taką postawę ponieśliby pełne konsekwencje. Z ustawowych gwarancji

wzmożonej ochrony trwałości stosunku pracy może korzystać jedynie taki działacz

związkowy, któremu nie można postawić zarzutu ciężkiego naruszenia

podstawowych obowiązków pracowniczych i korzystania z pełnionej funkcji

związkowej jak ze swoistego parasola ochronnego, chroniącego go przed

uzasadnionymi sankcjami prawa pracy. Taka postawa powoda nie zasługuje na

8

ochronę, stanowi nadużycie prawa działacza związkowego. Sąd Okręgowy

zauważa, że pozwany Urząd wycofał się z zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę

powodowi i dokonał jedynie wypowiedzenia zmieniającego, co gwarantuje mu

dalsze zatrudnienie i możliwość prowadzenia działalności związkowej z

zachowaniem ochrony związkowej właściwie rozumianej.

W skardze kasacyjnej odniesionej do całego wyroku Sądu Okręgowego

pełnomocnik powoda wniósł o jego zmianę w całości przez uwzględnienie

powództwa i orzeczenie zgodnie z żądaniem powoda o przywróceniu do pracy, lub

o uchylenie tego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania, a także o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów

postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych

z uwzględnieniem kosztów postępowania kasacyjnego.

Ograniczając skargę do podstawy naruszenia prawa materialnego skarżący

zarzucił Sądowi Okręgowemu naruszenie: (-) art. 45 § 3 w związku z art. 8 k.p.,

przez uznanie, że w niniejszej sprawie przywrócenie do pracy jest sprzeczne z

zasadami współżycia społecznego i ze społeczno - gospodarczym przeznaczeniem

prawa i na tej podstawie orzeczenie odszkodowania w miejsce przywrócenia do

pracy oraz (-) art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych w związku z art. 8 k.p.

w związku z art. 4771

k.p.c., przez uznanie, że roszczenie powoda o przywrócenie

do pracy jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i ze społeczno -

gospodarczym celem ochrony działacza związkowego i jako takie nie jest uważane

za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

W uzasadnieniu podstaw skargi wskazano, między innymi, że jakkolwiek

wyrażona w art. 32 ustawy o związkach szczególna ochrona działaczy

związkowych nie jest bezwzględna, to w przedmiotowej sprawie, zachowanie

powoda nie może być traktowane jako przyczyna zastosowania art. 8 k.p. i

orzeczenie przez Sąd odszkodowanie w miejsce przywrócenia do pracy na

podstawie art. 4771

k.p.c., gdyż nie jest to zachowanie szczególnie rażące,

polegające na ciężkim naruszeniu obowiązków. Skarżący podkreślił, że w

orzecznictwie dominuje pogląd, w myśl którego tylko rażące naruszenie

obowiązków pracowniczych uzasadnia odmowę przywrócenia pracownika do pracy.

Ochrony można odmówić wówczas, gdy zachowanie pracownika było wyjątkowo,

9

szczególnie, rażąco sprzeczne z celem i istotą stosunku pracy. W odpowiedzi na

skargę pozwany wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie od powoda kosztów

postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r.

o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.)

pracodawca bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej nie może

wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z imiennie wskazanym uchwałą

zarządu jego członkiem lub z innym pracownikiem będącym członkiem danej

zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej

organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę

czynności w sprawach z zakresu prawa pracy (pkt 1), ani zmienić jednostronnie

warunków pracy lub płacy na niekorzyść takiego pracownika (pkt 2), z wyjątkiem

sytuacji, gdy dopuszczają to odrębne przepisy.

Modyfikację, polegającą w szczególności na wprowadzeniu pewnych wyjątków

od ochrony ustanowionej w art. 32 ustawy o związkach zawodowych, przewiduje,

między innymi, ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących

pracowników (Dz. U. z 2003 r. Nr 90, poz. 844 ze zm.), która w przypadku

wypowiadania pracownikom stosunków pracy w ramach grupowego zwolnienia

zasadniczo wyłącza ochronę szczególną przed rozwiązaniem stosunku pracy,

zachowując ją jednak w stosunku do niektórych pracowników. Dotyczy to także

członka zarządu zakładowej organizacji związkowej oraz członka zakładowej

organizacji związkowej, upoważnionego do reprezentowania tej organizacji wobec

pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w

sprawach z zakresu prawa pracy. Jednocześnie jednak ustawa zezwala na

dokonanie takiemu pracownikowi wypowiedzenia dotychczasowych warunków

pracy i płacy (art. 5 ust. 1 i 5 pkt 3,4). Z kolei zgodnie z art. 10 ust. 1 tej ustawy,

analogiczny zakres ochrony działaczy związkowych obowiązuje w przypadku

10

zwolnień indywidualnych (tj. gdy zwolnienia w okresie nieprzekraczającym 30 dni

obejmują mniejszą liczbę pracowników niż określona w art. 1) z przyczyn

określonych w ustawie o zwolnieniach. Art. 5 ust. 3-7 rozważanej ustawy stosuje

się bowiem odpowiednio w razie konieczności rozwiązania przez pracodawcę

stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Dotyczy to jednak tylko

przypadków, gdy przyczyny te stanowią wyłączny powód uzasadniający

wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie na mocy porozumienia stron.

Z powyższych przepisów wynika, że zarówno w przypadku zwolnienia

grupowego, jak i indywidualnego na gruncie ustawy o zwolnieniach z przyczyn

niedotyczących pracowników dokonanie wskazanym wyżej działaczom

związkowym wypowiedzenia definitywnego jest niedopuszczalne, natomiast można

im zmienić warunki pracy lub płacy w drodze wypowiedzenia zmieniającego (z

zachowaniem prawa do dodatku wyrównawczego).

Natomiast w zakresie nieobjętym regulacją art. 5 ust. 5 pkt 3 i 4 albo art. 10 ust.

1 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków

pracy, imiennie wskazani uchwałą zarządu jego członkowie lub inni członkowie

zakładowej organizacji związkowej, upoważnieni do reprezentowania tej organizacji

wobec pracodawcy, są objęci ochroną przed wypowiedzeniem warunków pracy lub

płacy na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych. Z tego względu sąd rozpoznający spór o roszczenia wynikające z

wadliwego wypowiedzenia warunków pracy lub płacy takiemu działaczowi powinien

w pierwszej kolejności ustalić, które z wymienionych przepisów mają w sprawie

zastosowanie.

Wymaga to dokonania prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego w

celu ustalenia, czy przyczyny wypowiedzenia mieszczą się w kategorii przyczyn

niedotyczących pracowników i czy stanowiły one wyłączny powód uzasadniający

wypowiedzenie.

Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że Sąd

Okręgowy wydając zaskarżone orzeczenie takiej subsumcji prawidłowo nie

przeprowadził. Przede wszystkim Sąd nie dokonał ustaleń pozwalających na

dokonanie przyjętej w sprawie oceny (kwalifikacji) prawnej roszczeń powoda. Jak

wynika z ustaleń przyjętych w podstawie zaskarżonego wyroku przyczyną

11

wypowiedzenia były zmiany organizacyjne w komórce egzekucyjnej polegające na

likwidacji stanowiska poborcy i utworzeniu stanowiska obsługi administracyjnej

komórki NE oraz ważny interes publiczny i ważne racje pracodawcy związane z

realizacją ustawowych zadań Urzędu. Odnośnie do pierwszej z tych przyczyn Sąd

pierwszej instancji, którego ustalenia Sąd odwoławczy przyjął bez zastrzeżeń,

stwierdził, że nie była ona fikcyjna. Natomiast Sąd Rejonowy (a w konsekwencji

także Sąd drugiej instancji) pominął milczeniem treść określenia „ważny interes

publiczny i ważne racje pracodawcy związane z realizacją ustawowych zadań

Urzędu” opisującego pozostałe przyczyny wypowiedzenia. Dopełniając te ustalenia

Sąd Okręgowy stwierdził, że pozwany w oświadczeniu o wypowiedzeniu warunków

zatrudnienia powoda, wskazał bardzo obszernie analizę pracy poborców, w tym

ocenę pracy powoda. Następnie zaś Sąd dokonał oceny zasadności

wypowiedzenia powodowi warunków pracy w kontekście zawartej w uzasadnieniu

tego wypowiedzenia oceny wyników pracy powoda, uznając, że wypowiedzenie

było merytorycznie uzasadnione. Tymczasem, jak wskazano i co wynika z

przyjętych w podstawie zaskarżonego wyroku ustaleń faktycznych, takiej przyczyny

wypowiedzenia pracodawca nie wskazał. W rezultacie nie można wykluczyć, że

likwidacja jednostki nie była wyłączną przyczyną przedmiotowego wypowiedzenia.

Braków w zakresie ustaleń faktycznych dopełnia to, że Sąd Rejonowy, w przyjętych

przez Sąd drugiej instancji ustaleniach stwierdza, że pracodawca rozwiązał z

powodem umowę o pracę za wypowiedzeniem i bez uzyskania zgody zakładowej

organizacji związkowej, podczas, gdy z całości ustaleń i przedmiotu

rozpoznawanego sporu wynika, że umowa nie została rozwiązana, a przedmiotem

sporu jest wyłącznie zasadność wypowiedzenia zmieniającego.

Wobec powyższego, Sąd Okręgowy zastosował art. 32 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych do niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego. Należy

przypomnieć, że zastosowanie przepisów prawa materialnego do niedostatecznie

ustalonego stanu faktycznego oznacza wadliwą subsumcję tego stanu do

zawartych w nich norm prawnych (wyrok SN z 9 grudnia 2004 r. I UK 119/04,

niepubl.; wyrok SN z dnia 17 sierpnia 2006 r. III UK 62/06, niepubl; wyrok SN z dnia

20 stycznia 2011 r., I BP 4/10, niepubl.)

12

W każdym razie uniemożliwia to ocenę prawidłowości dokonanej przez Sąd

Okręgowy oceny prawnej roszczeń powoda, a co za tym idzie ocenę zasadności

skargi kasacyjnej. Dlatego trafny okazał się zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 (pkt 2)

ustawy o związkach zawodowych. W świetle niedostatecznych ustaleń faktycznych

nie można bowiem rozstrzygnąć, czy do sytuacji powoda znajduje zastosowanie

art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o związkach zawodowych, czy art. 10 ust. 1 ustawy o

rozwiązywaniu stosunku pracy. Siłą rzeczy trafne w tej sytuacji są też zarzuty

odnoszące się do stosowanych przez Sąd Okręgowy w związku z tym przepisem

przepisów art. 8 k.p. i art. 4771

k.p.c. oraz art. 45 § 3 k.p.

Należy ponadto stwierdzić, że nie do zaakceptowania w świetle stanu

faktycznego przyjętego w podstawie zaskarżonego wyroku oraz w świetle

ukształtowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego jest twierdzenie Sądu

Okręgowego, że powód naruszył obowiązki pracownicze w stopniu pozwalającym

na uznanie jego roszczenia o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach za

nadużycie prawa w rozumieniu art. 8 k.p. w związku z art. 4771

k.p.c. W kwestii tej

Sąd Najwyższy prezentuje jednoznaczne stanowisko, że oddalenie - na podstawie

art. 8 k.p. roszczenia o przywrócenie do pracy pracownika podlegającego

szczególnej ochronie przed rozwiązaniem z nim stosunku pracy, gdy rozwiązanie to

w sposób oczywisty narusza prawo - art. 32 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych - może mieć miejsce wyjątkowo, w okolicznościach szczególnie

rażącego naruszenia obowiązków pracowniczych lub obowiązujących przepisów

prawa. W tym kontekście w orzecznictwie wskazywane są takie zachowania

naruszające obowiązki pracownicze, jak: spożywanie alkoholu na terenie zakładu

pracy, przystąpienie do pracy w stanie nietrzeźwości, przywłaszczenie mienia na

szkodę pracodawcy, ujawnienie istotnych tajemnic handlowych pracodawcy,

pobicie współpracownika. Poza tym, zachowanie się pracownika w przypadku

rozwiązania z nim umowy o pracę w trybie art. 52 k.p., nie tylko musi stanowić

ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, ale także cechować

się szczególnymi cechami w płaszczyźnie podmiotowej lub przedmiotowej,

pozwalającymi na ocenę, że przywrócenie do pracy pozostawałoby w sprzeczności

z celem realizacji takiego roszczenia (wyrok SN z 26 marca 1998 r., I PKN 571/97,

OSNP 1999 nr 5, poz. 168 i powołane w nim wcześniejsze orzecznictwo; wyroki SN

13

z: 6 kwietnia 2006 r., III PK 12/06, OSNP 2007 nr 7-8, poz. 90; 29 października

2007 r., II PK 50/07; 16 stycznia 1998 r., I PKN 475/97, OSNAPiUS 1998 nr 23,

poz. 683). Warto też przypomnieć, że szczególny charakter rozważanej ochrony

przejawia się właśnie w tym, że uniemożliwia ona rozwiązanie stosunku pracy w

okolicznościach, w których pracownik niechroniony mógłby zostać zwolniony. Istota

tej ochrony sprowadza się więc do tego, że nawet wówczas, gdy istnieją

uzasadnione przyczyny rozwiązania stosunku pracy ze szczególnie chronionym

działaczem związkowym, nie może do tego dojść bez zgody właściwego organu

związkowego, a rozwiązanie stosunku pracy mimo braku takiej zgody prowadzi - w

zasadzie - do jego restytucji (wyroki SN z: 16 stycznia 1998 r., I PKN 475/97; 15

października 1999 r., I PKN 306/99, OSNP 2001 nr 5, poz. 146; 6 kwietnia 2006 r.,

III PK 12/06). Z tego względu niezrozumiałe wykazywanie przez Sąd Okręgowy, że

dokonanie powodowi wypowiedzenia zmieniającego było merytorycznie

uzasadnione.

Na gruncie art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o związkach zawodowych powyższe

zasady stosuje się odpowiednio do wypowiedzenia działaczowi związkowemu

warunków pracy i płacy. Skoro przepis ten ustanawia wymóg uzyskania zgody

organu związkowego także na dokonanie tego rodzaju wypowiedzenie bez względu

na jego przyczyny, to odmowa przywrócenia poprzednich warunków pracy lub płacy

w przypadku dokonania wypowiedzenia bez takiej zgody musiałaby się opierać na

stwierdzeniu niezasadności takiego roszczenia ze względu na to, że z powodu

rażąco nagannego zachowania pracownika stanowi ono nadużycie prawa (art. 4771

k.p.c. w związku z art. 8 k.p.). Okoliczności faktyczne sprawy nie wskazują na

możliwość przypisania powodowi takiego zachowania. W gruncie rzeczy ciężkiego

naruszenia przez powoda obowiązków pracowniczych Sąd Okręgowy dopatruje się

w niewyjaśnieniu przez powoda pracodawcy przyczyn zorganizowania 30 lipca

2008 r. zebrania pracowników oraz w niedążeniu do uzyskiwania jak najlepszych

wyników i nieprzejawianiu odpowiedniej inicjatywy w zmieniających się warunkach,

co oznaczało, że powód zajmujący ważne i odpowiedzialne stanowisko nie podołał

przyjętym obowiązkom uzyskując mniejszą od innych efektywność pracy. Sąd nie

wskazał przy tym okoliczności zorganizowania wspomnianego wyżej zebrania,

które usprawiedliwiałyby naruszające niezależność związkową żądanie wyjaśnienia

14

przyczyn zwołania zebrania pracowników przez działacza związkowego i

wskazywały, że takie zachowanie powoda stanowi szczególnie rażące lub choćby

tylko rażące naruszenie obowiązków pracowniczych lub inne rażące naruszenie

prawa. Samo przypuszczenie Sądu, że nie było to zebranie związkowe jest

niewystarczające. Sąd nie stwierdził również żadnych okoliczności wskazujących

choćby na zwykłą, nieumyślną winę powoda w osiąganiu gorszych wyników pracy,

czemu zresztą powód konsekwentnie w toku procesu zaprzeczał. W rezultacie

przekonanie Sądu Okręgowego o ciężkim naruszeniu przez powoda obowiązków

pracowniczych jest w okolicznościach sprawy zupełnie bezpodstawne.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.

39815

§ 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 108 §

2 k.p.c. w związku z 39821

k.p.c.