I UK 330/10

Sygn. akt I UK 330/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Jerzy Kwaśniewski

w sprawie z odwołania S. W., J. W. i J. D.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanego Przedsiębiorstwa Remontowo-Produkcyjnego

o przeniesienie odpowiedzialności za składki,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 16 marca 2011 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonych od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 16 lutego 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych –decyzjami z dnia 28 grudnia 2006 r.

przeniósł solidarnie na wnioskodawców J. D., S. W. i J. W. – członków zarządu „B.

H.” SA odpowiedzialność za nieopłacone przez Spółkę składki na ubezpieczenie

społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz

2

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 2001 r. do

kwietnia 2001 r. Jako podstawę prawną decyzji podano art. 116 oraz art. 107 § 2 i

108 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 i 32 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jedn. tekst: Dz.U. z

2007 r. Nr 11 poz. 47).

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 12 grudnia 2007 r. zmienił zaskarżone

odwołaniami wnioskodawców powyższe decyzje organu rentowego i uznał, że nie

odpowiadają oni solidarnie za opisane wyżej zobowiązania Spółki w łącznej kwocie

4.099.645,61 zł.

Sąd pierwszej instancji uznał między innymi, że na uwzględnienie zasługiwał

zarzut skarżących, że Spółka we właściwym czasie złożyła wniosek o ogłoszenie

upadłości, a okolicznością decydującą o uwzględnieniu zarzutu i prowadzącą do

zmiany zaskarżonych decyzji był fakt stwierdzenia wobec skarżących braku

podstaw do orzeczenia – na podstawie art. 17 2

§ 1 w związku z art. 5 § 1 i 2 Prawa

upadłościowego - zakazu prowadzenia działalności na własny rachunek oraz

pełnienia funkcji reprezentanta lub pełnomocnika przedsiębiorcy, członka rady

nadzorczej i komisji rewizyjnej w spółce akcyjnej. Sąd ocenił natomiast jako

nieskuteczny zarzut przedawnienia, bowiem wbrew twierdzeniom skarżących do

odpowiedzialności w rozumieniu art. 116 Ordynacji podatkowej nie ma

zastosowania termin określony w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 30 marca 2001 r. Artykuł 31

ustawy odsyła bowiem wyraźnie do art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej, który w

sposób szczególny reguluje kwestię przedawnienia, a ponadto wskutek nowelizacji

art. 24 ust. 4 należności nieprzedawnione w dniu 1 stycznia 2003 r. ulegają

przedawnieniu po upływie 10 lat.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 16 lutego 2010 r. zmienił zaskarżony

apelacją organu rentowego powyższy wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił

odwołania.

Sąd uznał między innymi, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna

z negatywnych przesłanek orzeczenia o odpowiedzialności członków zarządu,

których zaistnienie uzasadniałoby wykluczenie odpowiedzialności wnioskodawców.

3

Wnioskodawcy zaskarżyli powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego w całości skargą

kasacyjną, w której, wskazując na pierwszą podstawę kasacyjną, zarzucili

zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej w

związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich

niezastosowanie i nieuwzględnienie, że uprawnienie do przeniesienia na

skarżących odpowiedzialności za zobowiązania składkowe Spółki wygasło w dniu

31 grudnia 2006 r., a więc przed doręczeniem skarżącym decyzji organu rentowego

w tym przedmiocie oraz poprzez błędną wykładnię tych przepisów polegającą na

przyjęciu, że iż data wydania decyzji o przeniesieniu na skarżących

odpowiedzialności za zobowiązania składkowe Spółki jest dzień 28.12.2006 r., tj.

data, jaka organ rentowy umieścił na każdej z zaskarżonych decyzji, nie zaś data

doręczenia skarżącym przedmiotowych decyzji. Wskazując na drugą podstawę

kasacyjną zarzucili naruszenie przepisów art. 228 § 2 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. oraz

art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1, a także art. 382 k.p.c. poprzez brak

wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, pominięcie w treści

uzasadnienia zaskarżonego wyroku podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia,

polegające na braku wskazania dat, w jakich organ rentowy doręczył decyzji

skarżącym oraz braku rozważań prawnych dotyczących zasadności zastosowania

w niniejszej sprawie art. 118 § 1 Ordynacji, jak również wydanie orzeczenia z

pominięciem oceny materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu przed

Sadem pierwszej instancji, tj. zarzutu przedawnienia podniesionego przez

skarżących oraz wskazywanej przez skarżących przesłanki egzoneracyjnej z art.

116 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, które to uchybienia procesowe uniemożliwiają

kontrolę kasacyjną wyroku, a nadto powodują naruszenie zasady

dwuinstancyjności postępowania. Wskazując na powyższe podstawy, wnieśli o

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy wyjaśnić charakter przepisu art. 118 § 1 Ordynacji

podatkowej, który stanowi, że nie można wydać decyzji o odpowiedzialności

podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym

4

powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat. Powyższy przepis jest przepisem

kompetencyjnym, który zakazuje organom podatkowym wydawania decyzji o

odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej po upływie pięciu lat od końca roku

kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa lub uprawnia organy

podatkowe do wydania takiej decyzji przed upływem powyższego terminu

pięcioletniego. Nie jest to, wbrew rozpowszechnionemu stanowisku doktryny i

orzecznictwa sądowego, przepis o przedawnieniu prawa do wydania decyzji

wymiarowej (np. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2004 r. FSK 167/04), ponieważ

organy podatkowe, w przeciwieństwie do podatników, nie mają praw podmiotowych

publicznych, lecz wyłącznie kompetencje przyznane im na podstawie przepisów

ustawowych, takie jak kompetencja określona w powyższych przepisie. O ile zatem

prawa podmiotowe podatników lub ich zobowiązania podatkowe wobec państwa

mogą się przedawniać, o tyle kompetencje organów podatkowych do wydawania

decyzji podatkowych w określonych warunkach ustawowych nie podlegają

przedawnieniu.

W konsekwencji powyższego, zarzut naruszenia art. 118 § 1 Ordynacji

podatkowej w żadnym razie nie jest równoznaczny z podniesieniem zarzutu

przedawnienia w rozumieniu przepisów prawa i postępowania cywilnego. Z tego

względu powołanie się przez skarżących w uzasadnieniu niniejszej skargi

kasacyjnej na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2007 r. IV CSK 1/2007, w

którym stwierdzono między innymi, że skuteczność zarzutu przedawnienia nie jest

związana z poprawnym powołaniem przepisu prawa materialnego decydującego o

terminie przedawnienia roszczenia objętego sporem, jest chybione, ponieważ nie

chodzi tu o przedawnienie roszczenia, lecz o zakaz wydania decyzji po upływie

ustawowego terminu.

Nawet jednak gdyby uznać, że przepis art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej ma

charakter przepisu prawa materialnego, to zarzut naruszenia tego przepisu

zaskarżonym wyrokiem byłby nieusprawiedliwiony.

Jak wspomniano wyżej, zgodnie z tym przepisem, nie można wydać decyzji

o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku

kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa upłynęło pięć lat. Zasady

odpowiedzialności osoby trzeciej - członka zarządu (między innymi) spółki z

5

ograniczoną odpowiedzialnością zostały uregulowane w art. 116 § 1 i § 2 Ordynacji

podatkowej. Oba te przepisy stosuje się odpowiednio do należności z tytułu składek

na podstawie art. 31 (oraz 32) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Skarżący zarzucają, że organ rentowy przekroczył termin określony w art. 118 § 1

Ordynacji podatkowej, wydając decyzje w przedmiocie obciążenia ich jako

członków zarządu odpowiedzialnością za zaległości składkowe Spółki, ponieważ

nie doręczył im tych decyzji przed upływem pięcioletniego terminu określonego w

tym przepisie. Skarżący utrzymują bowiem, że określenie wydanie decyzji obejmuje

również jej doręczenie. Nie jest to pogląd trafny. Przede wszystkim powyższy

przepis jako przepis kompetencyjny podlega wykładni ścisłej i jakakolwiek

wykładnia rozszerzająca tego przepisu kompetencyjnego jest niedopuszczalna,

bowiem naruszałaby wyrażoną w konstytucji zasadę działania organów władzy

publicznej na podstawie i w granicach prawa. Interpretacja sformułowania „wydać

decyzji”, zawartego w art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej nastręczała trudności i

wywołała rozbieżności w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Rozbieżności te usunęła uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2007 r. I FPS 5/07 (ONSA i WSA 2008 nr 2,

poz. 22), zgodnie z którą w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia

2003 r. pojęcie wydania decyzji określonej w art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej nie

oznaczało jej doręczenia. Dodać trzeba, że przepis art. 118 § 1 Ordynacji

podatkowej nie uległ zmianie po 1 stycznia 2003 r., zmieniona została natomiast

treść § 2 art. 118. W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie całej

Izby Finansowej z 14 grudnia 2009 r. (I FPS 7/09, ZNSA 2010 nr 2, poz. 114),

wydanej również w związku z wykładnią przepisów Ordynacji podatkowej,

wprawdzie dotyczących interpretacji, o których mowa w art. 140 § 1, wyrażono

pogląd w myśl którego pojęcie niewydania interpretacji nie oznacza braku jej

doręczenia.

Sąd Najwyższy podziela pogląd wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu

Administracyjnego z 17 grudnia 2007 r. i odnośnym orzecznictwie Sądu

Najwyższego (zob. ostatnio, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2010 r. I

UK 340/09). Przemawia za nim w pierwszym rzędzie wykładnia językowa. Wydanie

decyzji to jej sporządzenie, podpisanie i opatrzenie datą (taki wniosek wypływa z

6

art. 210 § 1 pkt 2 i 8 oraz z art. 210 Ordynacji). W Ordynacji podatkowej użyte

zostały określenia wydanie decyzji i doręczenie decyzji. Przykładem stosowania

obu określeń jest art. 118, w którego § 1 jest mowa o wydaniu decyzji, a w § 2 - o

doręczeniu. Z dyrektyw wykładni językowej i systemowej wypływa nakaz

jednakowego rozumienia takich samych pojęć użytych w tym samym akcie

prawnym i nienadawania różnym nazwom tego samego znaczenia. Stąd nie należy

przez wydanie decyzji rozumieć jej doręczenia. W samym art. 118 Ordynacji upływ

terminu do obciążenia osoby trzeciej odpowiedzialnością podatkową (§ 1) został

powiązany z wydaniem decyzji, natomiast przedawnienie zobowiązania

wynikającego z tej decyzji - z jej doręczeniem (§ 2). Sąd Najwyższy nie znalazł

dostatecznych powodów do odstąpienia od wykładni językowej i systemowej

analizowanego przepisu.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.