I UK 328/10

Sygn. akt I UK 328/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania R. R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do emerytury górniczej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 marca 2011 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 maja 2010 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 25 czerwca 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na

podstawie art. 34 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.)

odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury górniczej, ponieważ nie spełniał

wszystkich przesłanek pozwalających na przyznanie prawa do tego świadczenia.

2

Jednocześnie wskazano, iż odwołujący udokumentował jedynie 10 lat 5 miesięcy i

19 dni okresu pracy górniczej, łącznie z okresami pracy równorzędnej i zaliczalnymi

do pracy górniczej.

Wyrokiem z dnia 25 września 2009 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie.

Apelację od wyżej wymienionego wyroku złożył pełnomocnik

ubezpieczonego, w której zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną

jego wykładnię i niezastosowanie art. 50a ust. 1 i 2, art. 50d ust. 1 ustawy z dnia 17

grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

oraz przepisów załącznika Nr 3, działu III pozycja 1 do rozporządzenia Ministra

Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994r. w sprawie określenia niektórych

stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze

półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz.U. z 1995

r., Nr 2 poz.8) poprzez przyjęcie, że odwołujący w okresie od 1 grudnia 1987 r. do

31 grudnia 2005 r. nie wykonywał pracy górniczej liczonej w wymiarze

półtorakrotnym na prawo do świadczenia, bowiem nie wykonywał pracy w przodku

oraz nie spełnił warunków do przyznania emerytury górniczej, bowiem nie

udowodnił 25 lat pracy górniczej. Nadto zarzucił naruszenie art. 2 i 32 Konstytucji

Rzeczpospolitej Polskiej polegające na nierównym traktowaniu ubezpieczonych

poprzez wydawanie różnych orzeczeń na podobnym stanie faktycznym i prawnym.

Wyrokiem z dnia 4 maja 2010 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych oddalił apelację ubezpieczonego stwierdzając, że przepis art. 50d ust.

1 pkt 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundusz

Ubezpieczeń Społecznych „stanowi, iż przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury

pracownikom zatrudnionym pod ziemią oraz w kopalniach siarki lub węgla

brunatnego zalicza się w wymiarze półtorakrotnym okresy pracy na obszarze

Państwa Polskiego w przodkach bezpośrednio przy urabianiu i ładowaniu urobku

oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie

obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy

głębieniu szybów i robotach szybowych”. Z materiału dowodowego wynikało, że

ubezpieczony wykonywał pracę związaną z odwadnianiem, jednak charakter jego

pracy nie miał bezpośredniego związku z urabianiem kopalin, ładowaniem urobku,

3

montażem, likwidacją i transportem obudów, maszyn urabiających, ładujących i

transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych.

Prace ubezpieczonego nie miały tak kwalifikowanego charakteru, skoro zakres

obowiązków pełnionych przez ubezpieczonego jako betoniarza czy górnika-

odwadniacza złóż na odkrywce nie został wymieniony w załączniku Nr 3, a

okoliczność ujęcia stanowiska pracy górniczej górnika-odwadniacza złóż w

załączniku Nr 2 w pkt 2, powodowała niemożność jednoczesnego kwalifikowania

takiego stanowiska pracy jako „innej pracy w przodku" wymienionej w art. 37 ust. 1

pkt 1 ustawy emerytalnej, bowiem czyniłaby to zbędnym określanie takiego

stanowiska pracy we wskazanym wyżej załączniku. W takiej sytuacji powoływanie

się przez ubezpieczonego na pkt 1 części III załącznika Nr 3 rozporządzenia, gdzie

stanowisko pracy zostało określone nieostro nie mogło stanowić samoistnej

podstawy do uwzględnienia pracy ubezpieczonego w wymiarze półtorakrotnym,

ponieważ charakter pełnionych przez niego obowiązków pracowniczych górnika nie

odpowiadał pracy w przodkach. Zatem brak było możliwości ustalenia, że

ubezpieczony wypełniał przesłanki prawa do emerytury górniczej określone ustawą

z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych. Ponadto Sąd Apelacyjny zauważył, że jeżeli organ rentowy w stanach

faktycznych takich, jak w niniejszej sprawie, zaliczył taką pracę w wymiarze

półtorakrotnym do obliczenia emerytur górniczych innych osób, to uczynił to z

naruszeniem wyżej cytowanych przepisów. Także istnienie prawomocnych

(wadliwych) wyroków sądowych zobowiązujących organ rentowy do zastosowania

owego przelicznika w takich stanach faktycznych, nie może skutkować

uwzględnieniem oczywiście bezzasadnych żądań ubezpieczonego. Fakt

wcześniejszego uchybienia przepisom prawa materialnego nie może wywoływać

dalszych analogicznych zachowań tego rodzaju, wszak nie tak należy rozumieć

urzeczywistnianie zasad sprawiedliwości społecznej według art. 2 Konstytucji RP,

czy też prawa do równego traktowania przez władze publiczne (według art. 32

Ustawy Zasadniczej).

Ubezpieczony w skardze kasacyjnej zarzuca błędną wykładnię i

niezastosowanie art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz. U. Z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) w

4

związku z załącznikiem Nr 3 dział III pozycja 1 do rozporządzenia Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia niektórych

stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze

półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz.U. z 1995

r. Nr 2, poz.8), poprzez nieuznanie pracy skarżącego w K.W.B. Bełchatów. S.A. na

stanowisku górnika kopalni odkrywkowej do pracy górniczej wykonywanej w

przodku, liczonej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej

emerytury. Ponadto wskazuje na naruszenie art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczpospolitej

Polskiej polegające na nierównym traktowaniu ubezpieczonych przez pozwanego

oraz naruszenie prawa procesowego - art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2

k.p.c. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy polegające na zupełnym pominięciu w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i nieodniesienie się do wydania skarżącemu

nowego świadectwa pracy górniczej w oparciu o ustalenia Komisji Weryfikacyjnej

działającej na podstawie zarządzenia Prezesa Zarządu KWB Bełchatów S.A. z dnia

28 grudnia 2006 r. Nr 73/061 oraz protokołu dodatkowego nr 34 do Zakładowego

Układu Zbiorowego, co doprowadziło do braku kontroli instancyjnej, a uchybienie to

miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353), przy

ustalaniu prawa do emerytury górniczej półtorakrotnemu przeliczeniu podlegają

tylko okresy pracy górniczej wykonywanej „w przodkach bezpośrednio przy

urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu,

likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących

w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych”. Wykaz stanowisk

pracy wykonywanej w przodkach uwzględnianej w rozmiarze półtorakrotnym,

powinno ustalić rozporządzenie wydane na podstawie art. 37 ust. 3. Ponieważ

rozporządzenie takie nie zostało wydane, obowiązuje nadal (z mocy art. 194

wskazanej ustawy) wykaz stanowisk zawarty w załączniku Nr 3 do rozporządzenia

Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia

niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze

półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz.U. z 1995

5

r. Nr 2, poz. 8), wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 5 ust. 5 i

art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i

ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 30, poz. 154). Wykaz stanowisk pracy,

określony „pomocniczo” w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r., na który powołuje się ubezpieczony,

odnosi się wyłącznie do wykonywanych zadań górnika, jeżeli spełniają one

kryteria miejsca wykonywania pracy i jej charakteru określonego na mocy art. 37

ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Wykładnia - w oderwaniu od treści art. 37 ust 1 pkt 1 - punktu 1 „górnik kopalni

odkrywkowej” części III „w kopalniach węgla brunatnego” załącznika Nr 3

rozporządzenia, na które powołuje się ubezpieczony, z uwagi na stopień ogólności

opisu wskazanego stanowiska pracy, prowadziłaby do sytuacji, iż każdą pracę

górnika kopalni odkrywkowej pełnionej na terenie wyrobiska (odkrywki) należałoby

uwzględniać w wymiarze półtorakrotnym. A contrario jako prace wymienione w

załączniku Nr 3, mogą być tylko uznane takie czynności wykonywane przez

górnika, które bezpośrednio związane są z wykonywaniem czynności w przodkach

przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy montażu, likwidacji i transporcie

obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy

głębieniu szybów i robotach szybowych. Z kolei pojęcie „inne prace w przodku”

musi wiązać się z bezpośrednim i zasadniczym procesem produkcyjnym zakładu

górniczego, polegającym na urobku i wydobywaniu kopalin. Dla oceny, czy

ubezpieczony pracował na stanowisku uprawniającym, przy ustalaniu prawa do

emerytury górniczej, do przeliczenia spornego okresu pracy w wymiarze

półtorakrotnym, istotne znaczenie miał przede wszystkim rodzaj powierzonej mu

pracy (rzeczywiście wykonywanych zadań pracowniczych). Z niekwestionowanych

ustaleń dokonanych przez Sądy orzekające w niniejszej sprawie wynikało, iż

ubezpieczony pracował w okresie od 1 grudnia 1987 r. do 31 grudnia 2005 r. we

wkopie na oddziale IR5 i IR2. Do jego obowiązków należała budowa odwodnienia,

przebudowa pochylni zjazdowych dla KTZ. Z wyjaśnień ubezpieczonego pochylnia

stanowiła drogę dojazdową dla samochodów i taśmociągów. Oprócz pochylni

dojazdowych ubezpieczony odwadniał także pochylnie na których znajdowały się

taśmociągi, zakładał korytka odwodnieniowe, służące do tego aby nie dochodziło

6

do zalewania kopalni. Jako górnik odwadniacz złoża ubezpieczony wykonywał

tożsame czynności takie, jak uprzednio w charakterze betoniarza. Wydział, w

którym ubezpieczony pracował, zajmował się również zabudową erozyjną skarp,

żeby się nie obsuwały. W spornym okresie ubezpieczony wykonywał pracę

bezpośrednio w wyrobiskach na poziomach roboczych koparek podstawowych,

pracował wyłącznie we wkopie, czynności te nie były związane z bezpośrednim

wydobyciem. Ubezpieczony zajmował się przygotowaniem terenu pod wydobycie

węgla, umacniał skarpy, pochylnie, oraz odwadniał teren. Po tych czynnościach

odpowiednia brygada montowała taśmociągi oraz inne urządzenia górnicze i

przystępowano do urobku kopalin. Tym samym charakter jego pracy nie miał

bezpośredniego związku z urabianiem kopalin, ładowaniem urobku, montażem,

likwidacją i transportem obudów, maszyn urabiających, ładujących i

transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych.

Prace ubezpieczonego nie miały tak kwalifikowanego charakteru. Zakres

obowiązków pełnionych przez ubezpieczonego jako górnika-odwadniacza złóż na

odkrywce nie został wymieniony w załączniku Nr 3, a okoliczność ujęcia tego

stanowiska pracy górniczej w załączniku Nr 2 w pkt 2 powodowała niemożność

jednoczesnego kwalifikowania takiego stanowiska pracy jako „innej pracy w

przodku” wymienionej w art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, bowiem jak

słusznie uzasadnił to Sąd Apelacyjny czyniłoby to zbędnym określanie takiego

stanowiska pracy we wskazanym wyżej załączniku. W takiej sytuacji powoływanie

się przez ubezpieczonego na pkt 1 części III załącznika Nr 3 rozporządzenia, gdzie

stanowisko pracy zostało określone nieostro, nie mogło stanowić samoistnej

podstawy do uwzględnienia pracy ubezpieczonego w wymiarze półtorakrotnym,

ponieważ charakter pełnionych przez niego obowiązków pracowniczych górnika nie

odpowiadał pracy w przodkach, tylko odpowiadał obowiązkom „zwykłej” pracy

górniczej określonej w pkt 2 (górnik-odwadniacz złóż na odkrywce), określonej

wykazem stanowisk pracy w załączniku Nr 2 rozporządzenia. W tym miejscu

zgodzić się trzeba z oceną Sądu Apelacyjnego, iż z tych przyczyn brak było

możliwości ustalenia, że Roman Rafał wypełniał przesłanki prawa do emerytury

górniczej określone w art. 34, 37 ust. 1 i art. 49 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

7

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.