I UK 336/10

Sygn. akt I UK 336/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania J. O.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o podleganie ubezpieczeniu społecznemu,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 marca 2011 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 maja 2010 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 20

października 2009 r. oddalił odwołanie J. O. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 19 maja 2006 r., stwierdzającej, iż wnioskodawca podlega

ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu

2

prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 1 lipca 2001 r.

do 30 września 2004 r. Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca od dnia 1 maja

2001 r. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą, przy czym zgłoszenia do

ubezpieczenia społecznego z powyższego tytułu dokonał w dniu 1 października

2004 r. W okresach: od dnia 15 sierpnia 1996 r. do dnia 3 września 1996 r. oraz od

dnia 5 lutego 1999 r. do dnia 30 września 2004 r. wnioskodawca podlegał

ubezpieczeniu społecznemu rolników jako osoba spełniająca warunki z art. 5a

ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z

1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.). Równocześnie od dnia 8 maja 2000 r. do dnia 30

kwietnia 2002 r. był zatrudniony w firmie J. S. na podstawie umowy o pracę z

podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne mniejszą niż najniższe

wynagrodzenie. Mając powyższe na uwadze, decyzją Prezesa Kasy Rolniczego

Ubezpieczenia Społecznego z dnia 2 czerwca 2005 r. został wyłączony z

ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 1 lipca 2001 r.. Wywiedzione od

powyższej decyzji odwołanie wnioskodawcy zostało oddalone prawomocnym

wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 4 grudnia 2006 r. (sygn. akt. U …/05). W tak

ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Okręgowy przyjął, że zawarcie umowy o

pracę w okresie od 8 maja 2000 r. do dnia 30 kwietnia 2002 r. powodowało

wyłączenie wnioskodawcy z ubezpieczenia rolniczego od dnia 1 lipca 2001 r.,

któremu to ubezpieczeniu przy równoczesnym prowadzeniu działalności

gospodarczej wnioskodawca podlegał w oparciu o art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia

1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Okoliczność, iż z tytułu

przedmiotowego zatrudnienia wnioskodawca osiągał wynagrodzenie niższe od

najniższego tj. 190 zł. uzasadniała zaś zastosowanie dyspozycji art. 9 ust. 1a

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a zatem objęcie wnioskodawcy

obowiązkiem ubezpieczenia z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności

gospodarczej od dnia 1 lipca 2001 r.

Na skutek apelacji ubezpieczonego Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 19 maja 2010 r. oddalił apelację,

stwierdzając, że związany był ustaleniami faktycznymi prawomocnego wyroku Sądu

Okręgowego z dnia 4 grudnia 2006 r., stwierdzającego prawidłowość decyzji

Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wyłączającej wnioskodawcę

3

z ubezpieczenia społecznego rolników z dniem 1 lipca 2001 r. W świetle ustaleń,

wnioskodawca podlegając praktycznie od 1996 r. ubezpieczeniu społecznemu

rolników z mocy ustawy, w dniu 8 maja 2000 r. został zatrudniony w firmie J. S. na

podstawie umowy o pracę w wymiarze 1/4 etatu na stanowisku kierowcy

zaopatrzeniowca. Pozostawanie w zatrudnieniu w ramach stosunku pracy przez

cały okres jego trwania, tj. od dnia 8 maja 2000 r. do dnia 30 kwietnia 2002 r.

pociągało za sobą obowiązek podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tego tytułu

na mocy przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie

ubezpieczeń społecznych. Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 6 ust. 1, art. 12 ust. 1

i art. 13, obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu i

wypadkowemu podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na

obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami. W tym też okresie

wnioskodawca nie miał możliwości dokonania wyboru pomiędzy ubezpieczeniem

społecznym rolników a ubezpieczeniem społecznym pracowników, albowiem

ubezpieczenia regulowane ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych

wyprzedzają ubezpieczenia rolnicze, co potwierdza wprost zwłaszcza dyspozycja

art. 7 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jednocześnie bezsporne

było, że będąc pracownikiem (a tym samym podlegając innemu ubezpieczeniu

społecznemu), z dniem 1 maja 2001 r. wnioskodawca rozpoczął prowadzenie

działalności gospodarczej, co jednoznacznie wykluczało możliwość skorzystania

przez niego z ubezpieczenia społecznego rolników, stanowiąc przy tym podstawę

do wyłączenia go z tego ubezpieczenia przez Prezesa KRUS od dnia 1 lipca 2001

r. (art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników) wobec stwierdzenia

ustania tego ubezpieczenia z końcem kwartału, w którym ustały okoliczności

uzasadniające podleganie temu ubezpieczeniu (art. 3a ust. 1 ustawy o

ubezpieczeniu społecznym rolników w brzmieniu obowiązującym do dnia 1

października 2009 r.). Stosownie zaś do treści art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 i 13

ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, osoby prowadzące

pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom

emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu, a obowiązek ten datuje się od dnia

rozpoczęcia wykonywania tej działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania. W

konsekwencji powyższego stanu rzeczy oczywiste było, iż wobec równoczesnego

4

spełnienia przez wnioskodawcę w okresie od 1 lipca 2001 r. do 30 kwietnia 2002 r.

warunków do objęcia go obowiązkowo ubezpieczeniami społecznymi z tytułu

prowadzenia działalności gospodarczej (art. 6 ust. 1 pkt 5) i z tytułu pozostawania w

stosunku pracy (art. 6 ust. 1 pkt 1), w ramach którego osiągał wynagrodzenie

niższe od najniższego, na gruncie niniejszej sprawy zaistniały podstawy prawne

uzasadniające zastosowanie art. 9 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych. W myśl tego przepisu, ubezpieczeni wymienieni w ust. 1 (osoby, o

których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3, 10, 18a, 20 i 21, spełniające jednocześnie

warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z

innych tytułów), których podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i

rentowe między innymi z tytułu stosunku pracy jest niższa od określonej w art. 18

ust. 4 pkt 5a, podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i

rentowym z innych tytułów. Art. 18 ust. 4 pkt 5a ustawy stwierdza zaś odpowiednio,

że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi

kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie odrębnych

przepisów z zastrzeżeniem ust. 9 i 10. W tej sytuacji nie tylko w okresie od 1 maja

2002 r. do 30 września 2004 r. (okres prowadzenia działalności gospodarczej po

ustaniu stosunku pracy), ale również w okresie równoczesnego pozostawania w

stosunku pracy oraz prowadzenia działalności gospodarczej, tj. w okresie od 1 lipca

2001 r. do 30 kwietnia 2002 r. wnioskodawca podlegał ubezpieczeniom społecznym

z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Powyższe orzeczenie Sądu Apelacyjnego ubezpieczony zaskarżył w całości

skargą kasacyjną, podnosząc w niej zarzut naruszenia art. 245 k.p.c. w związku z

art. 382 k.p.c. przez odmowę dania mocy dowodowej w sprawie porozumieniu

zawartego pomiędzy Jerzym S. prowadzącym działalność gospodarczą PPHU „D."

oraz skarżącym, prowadzącym działalność gospodarczą „E". W uzasadnieniu

wskazał, że od dnia 1 maja 2001 r. na rzecz firmy J. S. świadczył usługi

akwizytorskie na podstawie umowy o świadczenie usług, które zostały

potwierdzone wystawianiem faktur VAT firmie J. S. nr /.../ za wyżej wskazane

usługi. W ocenie ubezpieczonego powyższe fakty świadczą o tym, że w ramach

prowadzonej działalności gospodarczej dla firmy J. S. świadczył on w okresie od 1

maja 2001 r. do 30 kwietnia 2002 r. wyłącznie usługi akwizytorskie, nie pracując w

5

tym okresie czasu w ramach stosunku pracy. Zatem umowa o pracę trwała jedynie

od 8 maja 2000 r. do 30 kwietnia 2001 r., a potem była to umowa o świadczenie

usług akwizytorskich od 1 maja 2001 r. do 30 kwietnia 2002 r. Ponadto w skardze

kasacyjnej ubezpieczony powołał również naruszenie art. 5a ust. 1 ustawy z 20

grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. 1998 r. Nr 7 poz. 25

ze zm.) poprzez jego niezastosowanie jako podstawy prawnej uwzględnienia

odwołania skarżącego. W uzasadnieniu powyższego zarzutu wskazał, że jedyną i

wyłączną przyczyną wyłączenia skarżącego z ubezpieczenia u pozwanego był fakt,

że ten od dnia 1 maja 2001 r. zarejestrował prowadzenie działalności gospodarczej

jako firmy ,,E.", zarazem w tym czasie tj. od 30 kwietnia 2001 r. do 30 kwietnia

2002 r. pozostawał w stosunku pracy z firmą „D." J. S. Zgodnie zaś z art. 5a ust. 1

ustawy o ubezpieczeniach społecznych rolników osoba ubezpieczona w pełnym

zakresie z mocy ustawy jako rolnik nieprzerwanie co najmniej 1 rok, może podjąć

pozarolniczą działalność gospodarcza, ale pod warunkiem, że nie będzie

pracownikiem i nie pozostanie w stosunku służbowym. Tak więc w sprawie jest

bezspornym, że okres czasu od 1 maja 2001 r. kiedy to skarżący podjął działalność

gospodarczą do 30 kwietnia 2002 r., kiedy to ustała umowa zawarta miedzy

skarżącym, a firmą J. S., skarżący nie wykonywał pracy na podstawie stosunku

pracy, tylko na podstawie umowy cywilnoprawnej świadczył usługi akwizytorskie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona. Zarzut naruszenia art. 5a ust.

1 ustawy o ubezpieczeniach społecznych rolników w niniejszej sprawie - gdzie

przedmiotem postępowania sądowego była decyzja Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 19 maja 2006 r. stwierdzająca, iż wnioskodawca podlega

ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu

prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 1 lipca 2001 r.

do 30 września 2004 r. - nie ma jakiegokolwiek związku z wyżej wskazanym

rozstrzygnięciem organu rentowego, skoro organ ten w powołanej decyzji nie

rozstrzygał o podleganiu ubezpieczonego ubezpieczeniom społecznym z tytułu

świadczenia pracy na podstawie umowy o pracę. Kwestia ta była przedmiotem

postępowania sądowego zainicjowanego odwołaniem od decyzji Prezesa Kasy

Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 2 czerwca 2006 r. stwierdzającej

6

ustanie ubezpieczenia społecznego rolników od 1 lipca 2001 r., które zakończyło

się prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 4 grudnia 2006 roku sygn.

akt. U …/05. oddalającym odwołanie. W tym właśnie postępowaniu Sąd

rozstrzygnął, iż zawarcie umowy o pracę przez ubezpieczonego w dniu 8 maja

2000 r. skutkowało ustaniem ubezpieczenia społecznego rolników od 1 lipca 2001

r. poprzez naruszenie warunku z art. 5a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach

społecznych rolników. Zgodnie z powołanym przepisem osoba ubezpieczona w

pełnym zakresie z mocy ustawy jako rolnik nieprzerwanie co najmniej 1 rok, może

podjąć pozarolniczą działalność gospodarczą, ale pod warunkiem, że nie będzie

pracownikiem i nie pozostanie w stosunku służbowym. Sporny charakter stosunków

prawnych łączących ubezpieczonego z J. S. prowadzącym działalność

gospodarczą PPHU „D." - który w ocenie Sądu Okręgowego dokonanej

prawomocnym wyrokiem z dnia 4 grudnia 2006 r. ukształtowany został na

podstawie umowy o pracę w okresie od 8 maja 2000 r. do dnia 30 kwietnia 2002 r.,

z kolei w ocenie ubezpieczonego na podstawie umowy o pracę w okresie od 8 maja

2000 r. do 30 kwietnia 2001 r., a w pozostałym okresie do 30 kwietnia 2002 r. na

podstawie umowy cywilnoprawnej wykonywanej na podstawie wpisu do działalności

gospodarczej - nie stanowi uzasadnienia dla wykazywania naruszenia przepisów

postępowania w ramach drugiej podstawy skargi kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 2

k.p.c.), bowiem nie ma istotnego wpływu na wynik niniejszej sprawy. Sporna

kwestia nie miała wpływu na stwierdzenie przez organ rentowy (ZUS) obowiązku

podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej

działalności gospodarczej w okresie od 1 lipca 2001 r. do 30 września 2004 r.

Istotna była okoliczność, iż z tytułu zatrudnienia na podstawie stosunku pracy w

wymiarze 1/4 etatu na stanowisku kierowcy zaopatrzeniowca ubezpieczony osiągał

wynagrodzenie 190 zł. Organ rentowy z uwagi na to, że podstawa wymiaru składek

z tytułu zgłoszenia J. O. do ubezpieczenia pracowniczego była niższa od kwoty

minimalnego wynagrodzenia - tj. 760 w 2001-2002 r. - stwierdził, że podlegał on

także, z mocy art. 9 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej pozarolniczej

działalności gospodarczej. Na mocy powołanego przepisu w sytuacji, gdy

pracownik uzyskuje przychody z innych tytułów, a kwota przychodów ze stosunku

7

pracy jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia ustalonego na podstawie

art. 4 ust. 1 w związku z art. 2 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę,

ubezpieczony podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z

innych tytułów (w stanie prawnym obowiązującym w latach 2001-2002 kwota

najniższego wynagrodzenie za pracę ustalana była na podstawie art. 774

pkt 1 k.p.,

według zasadach określonych w § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 29 stycznia 1998r. w sprawie najniższego wynagrodzenia za pracę

pracowników - Dz.U. Nr 16, poz. 74 ze zm.). W niniejszej sprawie przychód stano-

wiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu stosunku

pracy wynosił kwotę niższą niż najniższe wynagrodzenie ustalone zgodnie z art.

774

pkt 1 k.p., według zasad określonych w § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 29 stycznia 1998r. w sprawie najniższego wynagrodzenia

za pracę pracowników (Dz.U. Nr 16, poz. 74 ze zm.). W tym stanie rzeczy, mając

na uwadze, że najniższe wynagrodzenie za pracę w spornym okresie wynosiło –

760 zł. ubezpieczony w myśl art. 9 ust. 1a ustawy systemowej z mocy ustawy od

dnia 30 grudnia 1999 r. podlegał również ubezpieczeniu społecznemu z tytułu

prowadzonej działalności gospodarczej. W tym miejscu wskazać należy, że nawet

gdyby uznać stanowisko ubezpieczonego dotyczące ustania obowiązywania

umowy o pracę w dniu 30 kwietnia 2001 r. zamiast, jak to ustalił Sąd w dniu 30

kwietnia 2002 r., to i tak pozostały sporny okres z powodu niezaprzestania

prowadzenia działalności gospodarczej przez ubezpieczonego w myśl art. 6 ust. 1

pkt 5 oraz ostatecznej decyzji stwierdzającej ustanie ubezpieczenia rolniczego od

dnia 1 lipca 2001 r. powodowałby, iż podlegałby on obowiązkowo ubezpieczeniom

społecznym z tytułu prowadzanej działalności gospodarczej.

Mając powyższe na uwadze zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego

odpowiada prawu i na mocy art. 39814

k.p.c. skargę kasacyjną ubezpieczonego

należało oddalić.

8