I UK 50/11

Sygn. akt I UK 50/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z odwołania Marleny S. i Roberta S.- następców prawnych Jerzego R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do emerytury górniczej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 29 marca 2011 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonych od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 3 listopada 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

2

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 10 czerwca 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

odmówił Jerzemu R. prawa do górniczej emerytury.

Ubezpieczony w odwołaniu domagał się przyznania emerytury górniczej i

zaliczenia spornego okresu od 28 stycznia 1983 r. do 31 grudnia 1987 r. i od 13

stycznia 1989 r. do 31 maja 2002 r. do pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym,

ponieważ pracował w przodku.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 6 lutego

2009r., zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu

prawo do emerytury górniczej począwszy od 1 maja 2008r.

Sąd Okręgowy ustalił, że Jerzy R. w Kopalni Węgla Brunatnego „Bełchatów"

S.A. pracował od 3 września 1982 r. do 31 maja 2002 r. W okresie od 1 stycznia

1988 r. do 31 grudnia 1988 r. przebywał na urlopie bezpłatnym. Ubezpieczony w

okresie zatrudnienia w KWB „Bełchatów" wykonywał pracę w szczególnych

warunkach, gdy był zatrudniony jako wulkanizator taśm przenośnikowych w okresie

od 3 września 1982 r. do 31 grudnia 1987 r. i od 13 stycznia 1989 r. do 31 maja

2002 r.

Jerzy R. był pracownikiem oddziału g-3, następnie oddział ten zmienił nazwę

na w-1 (oddział wulkanizacji taśm). W spornym okresie ubezpieczony pracował jako

wulkanizator na koparkach wielonaczyniowych i na przenośnikach przesuwnych.

Praca wulkanizatora polegała na wymianie taśm i usuwaniu uszkodzeń. Przed

przystąpieniem do pracy należało wykonać podbudowę. Kwestią zatrudnienia

Jerzego R. zajmowała się Komisja Weryfikacyjna, która z posiedzenia swojego

sporządziła protokół. Komisja na podstawie przesłuchania Jerzego R. oraz

świadków: Grzegorza S., Artura G. ustaliła, że w okresie od 28 stycznia 1983 r. do

31 grudnia 1987 r. ubezpieczony przez 1.303 dniówki stale i w pełnym wymiarze

czasu pracy wykonywał pracę górnika kopalni odkrywkowej, a w okresie od 13

stycznia 1989 r. do 31 maja 2002 r. przez 3.170 dniówek stale i w pełnym wymiarze

czasu pracy wykonywał pracę górnika kopalni odkrywkowej. W związku z

3

powyższym pracodawca wystawił 14 maja 2008 r. świadectwo wykonywania pracy

górniczej.

Sąd Okręgowy uznał, że w sprawie nie było sporne, że Jerzy R. spełniał

warunki z art. 49 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za wyjątkiem wykazania 25 lat pracy górniczej

łącznie z okresami pracy równorzędnej i okresami zaliczanymi do pracy górniczej.

ZUS uwzględnił ubezpieczonemu 21 lat, 5 miesięcy, 15 dni pracy górniczej łącznie

z okresami pracy równorzędnej i okresami zaliczanymi do pracy górniczej. W

ocenie Sądu Okręgowego spór dotyczył ustalenia, czy praca ubezpieczonego była

pracą przodkową i odnosiła się do stanowisk, o których mowa w załączniku nr 3 do

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia z dnia 23 grudnia 1994 r. w

sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy

zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury

lub renty.

Sąd Okręgowy zauważył, że przepisy nie definiują pojęcia przodka i pracy

przodkowej. Według „Słownika współczesnego języka polskiego" pod redakcją

Bogusława Dunaja, Wilga, Warszawa 1996 r., s. 899 „przodek to przednia część

chodnika w kopalni , w której wydobywa się kopalinę np. węgiel, rudy metali lub

skałę płonną”. Pojęcie przodka występuje także w rozporządzeniu Ministra

Gospodarki z dnia 17 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy,

prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w

odkrywkowych zakładach górniczych wydobywających kopaliny podstawowe (Dz.

U. z 2002 r, Nr 96, poz. 858 ze zm.). Przepisy tego rozporządzenia stanowią w §

97-99; szerokość przodka przy ręcznym urabianiu nadkładu lub kopaliny i wysokość

urabianego piętra ustala kierownik ruchu zakładu górniczego. Podczas ręcznego

urabiania jednoczesna praca ludzi w przodkach znajdujących się jeden nad drugim

dopuszczalna jest wyłącznie, gdy szerokość poziomu pomiędzy piętrami jest

większa niż 6 m. Podczas ręcznego urabiania nadkładu lub kopaliny obserwuje się

stan przodka i powiadamia niezwłocznie osoby dozoru ruchu o wszelkich zmianach

warunków geologiczno-górniczych.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skoro ubezpieczony pracował przy

pracach wulkanizacyjnych przenośników na koparkach wielonaczyniowych i

4

przenośnikach przesuwnych znajdujących się pomiędzy koparką wielonaczyniową i

skarpą, to wykonywał inne prace przodkowe w rozumieniu art. 37 ustawy

emerytalnej. Obecnie stanowisko, na którym ubezpieczony pracował przez sporne

lata zostało zakwalifikowane jako praca w przodku, o której mowa w załączniku nr

3, dział III poz. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23

grudnia 1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz

stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do

górniczej emerytury lub renty. W ocenie Sądu praca wulkanizatora przenośników

taśmowych na odkrywce może także zawierać zakres obowiązków górnika kopalni

odkrywkowej wykonującego prace wulkanizacyjne na przenośnikach taśmowych.

Jeśli jest to praca wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy - na

przenośniku znajdującym się na koparce lub przenośniku przesuwnym pomiędzy

koparką i urabianą skarpą - to jest to praca wymieniona w załączniku nr 3, dział III

rozporządzenia MPiPS z 23 grudnia 1994 r.

Powyższy wyrok został zaskarżony apelacją wniesioną przez Zakład

Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 3

listopada 2009 r., zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że zważywszy na datę wystąpienia o przyznanie

przedmiotowego świadczenia, z mocy art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o

zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

oraz ustawy - Karta Nauczyciela (Dz. U. nr 167, poz. 1397 ze zm.) podstawę

rozstrzygnięcia stanowić mogły przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz.

U. z 2009, nr 153, poz. 1227) zarówno w brzmieniu obowiązującym do dnia 31

grudnia 2006 r., jak i przepisy tej samej ustawy w brzmieniu obowiązującym

poczynając od 1 stycznia 2007 r. W ocenie Sądu Apelacyjnego, niezależnie od

tego, czy jako podstawę prawną przyjąć dawny art. 34 (z uwagi na datę urodzenia

ubezpieczonego, tj. 2 lutego 1946, powołany przez Sąd pierwszej instancji; art. 49

nie znajduje w sprawie zastosowania), czy też obowiązujący aktualnie art. 50a,

spośród przewidzianych w tym zakresie przesłanek, ustalenia wymagało jedynie,

czy odwołujący legitymuje się wymaganym 25 letnim okresem pracy górniczej wraz

5

z okresami pracy równorzędnej i okresami zaliczanymi do pracy górniczej w myśl

art. 34, bądź 25 letnim okresem pracy górniczej wraz z okresami pracy

równorzędnej - w oparciu o art. 50a. W szczególności, wyjaśnić należało, czy

sporny okres zatrudnienia od 28 stycznia 1983 r. do 31 grudnia 1987r. oraz od 13

stycznia 1989r. do 31 maja 2002r. podlega zaliczeniu w wymiarze półtorakrotnym.

Sąd drugiej instancji stwierdził, że zarówno po myśli dawnego art. 37 ust. 3,

jak i na podstawie obecnego art. 50d ust. 3 - minister właściwy do spraw

zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw

gospodarki i ministrem właściwym do spraw Skarbu Państwa, w drodze

rozporządzenia, określa szczegółowo stanowiska pracy, na których zatrudnienie

zalicza się w myśl ust. 1 w wymiarze półtorakrotnym. Tym samym, w ocenie Sądu

drugiej instancji, w oparciu o art. 194 powołanej ustawy, w powyższym zakresie

nadal obowiązującym aktem prawnym pozostaje powołane przez Sąd pierwszej

instancji rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r.

w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy

zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury

lub renty (Dz. U. z 1995, nr 2, poz. 8).

Sąd Apelacyjny podkreślił, że załącznik nr 2 do cytowanego rozporządzenia

z dnia 23 grudnia 1994 r. zawiera wykaz stanowisk pracy, na których zatrudnienie

na odkrywce węgla brunatnego oraz przedsiębiorstwach i innych podmiotach

wykonujących roboty górnicze dla kopalń węgla brunatnego uważa się za pracę

górniczą, natomiast w części III jego załącznika nr 3 zawarty jest wykaz stanowisk

pracy, na których okresy pracy w kopalniach węgla brunatnego zalicza się w

wymiarze półtorakrotnym. O ile pierwszy ze wskazanych załączników obejmuje

swoim zakresem 32 stanowiska pracy, o tyle w drugim z nich wymieniono jedynie 8

stanowisk, co tym samym oznacza, iż w przypadku kopalni węgla brunatnego

jedynie praca górnicza na nielicznych - ściśle wymienionych stanowiskach,

uprawnia do jej potraktowania jako pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym. Co

więcej, możliwość zaliczenia określonych okresów pracy w wymiarze

półtorakrotnym, w przypadku pracowników zatrudnionych w kopalni węgla

brunatnego, wprowadzona została dopiero z dniem 1 listopada 1994 r. na mocy

art. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1994 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu

6

emerytalnym górników i ich rodzin (Dz. U. Nr 84, poz. 385), przy uwzględnieniu

aktualnych na tę datę stanowisk pracy funkcjonujących w schemacie

organizacyjnym kopalń węgla brunatnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd

Apelacyjny podniósł, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy istotnie nie daje

jakichkolwiek podstaw do uznania, iż w objętym sporem okresie będące udziałem

ubezpieczonego, jako wulkanizatora taśm przenośnikowych na odkrywce,

czynności związane wyłącznie z montażem, konserwacją i naprawą taśm na

przenośnikach znajdujących się na koparkach wielonaczyniowych i przenośnikach

przesuwnych, uprawniają do zakwalifikowania jego pracy jako górnika kopalni

odkrywkowej. Przede wszystkim, uwzględniając treść załącznika nr 2 i 3

wspomnianego rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia

1994r., nie sposób postawić znaku równości pomiędzy wymienionym w załączniku

nr 2 stanowiskiem wulkanizatora taśm przenośnikowych na odkrywce, a

widniejącym w załączniku nr 3 stanowiskiem górnika kopalni odkrywkowej. Gdyby

bowiem zakresy czynności pracowników zatrudnionych na powyższych

stanowiskach pracy były tożsame, zbędnym byłoby wskazywanie w pkt 30

załącznika nr 2 stanowiska wulkanizatora taśm przenośnikowych na odkrywce i

jego pomocnika, przy jednoczesnym wymienieniu w jego pkt 1 stanowiska górnika

na odkrywce.

Sąd drugiej instancji podkreślił, że czynności opisane przez pracodawcę w

przedstawionej charakterystyce stanowiska pracy, a także omówione przez

występujących w sprawie świadków oraz samego ubezpieczonego, dają

jednoznaczne podstawy do przyjęcia, iż Jerzy R. w przedmiotowym okresie

zajmował się wyłącznie czynnościami charakterystycznymi dla wulkanizatora taśm

przenośnikowych na odkrywce, niezależnie od miejsca wykonywania tych

czynności. Tym bardziej, iż odwołujący podnoszony przez siebie fakt wykonywania

pracy górniczej zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym wiązał jedynie z miejscem

realizowania obowiązków wulkanizatora taśm przenośnikowych znajdujących się na

koparkach i przenośnikach przesuwnych, tj. elementach układu KTZ, nie

podejmując jakiejkolwiek inicjatywy zmierzającej do wykazania, iż w istocie

7

zajmował się czynnościami związanymi z pracą na stanowisku górnika kopalni

odkrywkowej.

Dodatkowo, Sąd drugiej instancji podkreślił, że przeciwko uznaniu, iż w

omawianym okresie odwołujący się pracował na stanowisku górnika na odkrywce,

przemawia także treść znajdującego się w jego aktach osobowych protokołu nr 379

z posiedzenia komisji weryfikacyjnej, która w dniu 4 kwietnia 2002 r. rozpatrywała

wniosek odwołującego się o ustalenie, że w okresie od 3 września 1982 r. do 28

lutego 1995 r., z wyłączeniem okresu urlopu bezpłatnego, jako ślusarz,

wulkanizator oraz wulkanizator taśm wykonywał pracę górniczą - uznając, iż od 3

września 1982 r. do 31 lipca 1984 r., od 1 sierpnia 1984 r. do 31 grudnia 1987 r.

oraz od 13 stycznia 1989 r. do 28 lutego 1995 r. pracował jako wulkanizator, tj. na

stanowisku wymienionym w załączniku nr 2, poz. 30 do rozporządzenia MPiPS z

dnia 23 grudnia 1994 r. W aktach osobowych znajdują się także: wykaz dniówek

przepracowanych na odkrywce za lata 1991-1994 oraz wykaz pracy górniczej ze

wskaźnikiem 1,2 za lata 1995-2002. Tym samym, uznanie obecnie przez byłego

pracodawcę, iż we wskazanym okresie odwołujący wykonywał pracę górnika

kopalni odkrywkowej, uznać należy za nieprawidłowe i jako takie, niemogące

stanowić podstawy do przyjęcia, iż w omawianym okresie ubezpieczony wykonywał

pracę górniczą zaliczaną - przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury, w

wymiarze półtorakrotnym.

Powyższy wyrok został w całości zaskarżony skargą kasacyjną wniesioną

przez ubezpieczonego, w której zarzucono naruszenie prawa materialnego przez

błędną wykładnię przepisu art. 50 c ust. 1 pkt 4 ustawy w zw. z art. 50 d ust. 1 pkt 1

z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

społecznych (Dz.U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353), a poprzednio obowiązującego art.

36 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 37 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy oraz naruszenie

wydanego na podstawie w/w ustawy § 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r., a w efekcie punktu 1 działu III załącznika nr 3

do wskazanego rozporządzenia, wydanego w sprawie określania stanowisk pracy

górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy

ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty, a w efekcie niewłaściwe uznanie,

że praca wykonywana przez ubezpieczonego na stanowisku wulkanizatora

8

przenośników taśmowych na odkrywce wykonującego prace przodkowe stale, w

pełnym wymiarze czasu pracy na przenośniku znajdującym się na koparce lub

przenośniku przesuwnym pomiędzy koparką i urabianą skarpą, nie była pracą

górniczą w rozumieniu wyżej powołanych przepisów, mimo że zgromadzony

materiał dowodowy w postaci zeznań świadków, protokołu z posiedzenia Komisji

Weryfikacyjnej, akt osobowych ubezpieczonego, akt emerytalnych oraz świadectwa

wykonywania pracy górniczej, jednoznacznie wskazywał, że ubezpieczony

wykonywał pracę górnika kopalni odkrywkowej KWB Bełchatów z/s w Rogowcu;

naruszenie przepisów postępowania w zakresie, który miał wpływ na wynik sprawy

(art. 398 § 1 pkt. 2 k.p.c.), a mianowicie art. 228 § 1 i 2 k.p.c. poprzez niewzięcie

przez Sąd drugiej instancji pod uwagę faktów znanych mu z urzędu, a mianowicie

treści opinii Instytutu Górnictwa Odkrywkowego „POLTEGOR" z dnia 13 kwietnia

2004 r., jak również opinii Katedry Górnictwa Odkrywkowego AGH im. Stanisława

Staszica w Krakowie z dnia 9 sierpnia 2004 r., w których zdefiniowane zostało

pojęcie przodka w kopalniach węgla brunatnego, które to fakty miały istotne

znaczenie dla rozstrzygnięcia miejsca faktycznego wykonywania pracy przez

ubezpieczonego i zakresu jego obowiązków pracowniczych „na stanowisku górnik

kopalni odkrywkowej”; naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 316 § 1 k.p.c.,

art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez

brak odniesienia się przez Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku do tak istotnego dowodu, jakim jest szczegółowa tabela stanowisk pracy

górniczej, stanowiącej załącznik do Zarządzenia Prezesa KWB Bełchatów z dnia 28

grudnia 2003 r. Nr 73/061 wydanego w sprawie wykazu stanowisk pracy górniczej,

ewidencjonowania okresów zatrudnienia na stanowiskach, na których okresy pracy

górniczej zalicza się w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej

emerytury, z którego wynika, że wulkanizatorzy taśm przenośnikowych należą do

wykonujących stałą i w pełnym wymiarze czasu pracę górniczą na odkrywce

kopalni węgla brunatnego, a także poprzez pominięcie przy rozstrzyganiu

okoliczności faktycznych, wynikających z przeprowadzonych dowodów z

dokumentów w postaci protokołu z posiedzenia Komisji Weryfikacyjnej, akt

osobowych ubezpieczonego, akt emerytalnych oraz świadectw pracy, w tym

świadectwa wykonywania pracy górniczej, dla udowodnienia których to okoliczności

9

faktycznych zostały one dopuszczone, w następstwie których to naruszeń oraz

nieprzestrzegania kompetencji Sądu odwoławczego i niespełnienia jego procesowej

funkcji, doszło do pominięcia części materiału dowodowego ze skutkiem

wskazanym w art. 3983

§ 1 pkt. 2 k.p.c.

Wskazując na powyższe, wniesiono o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania na podstawie przepisu art. 3984

§ 2 k.p.c. w zw. z art. 3989

§ 1 pkt 4

k.p.c., „gdyż skarga kasacyjna oczywiście uzasadniona, w sytuacji gdy zmiana

orzeczenia przez Sąd Apelacyjny nastąpiła bez odniesienia się do ustaleń

faktycz¬nych poczynionych przez Sąd pierwszej instancji, a mających znaczenie

dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie kwestii rzeczywiście wykonywanej przez

ubezpieczonego pracy górniczej na odkrywce, a co w konsekwencji doprowadziło

do nieprawidłowej kontroli apelacyjnej przez Sąd drugiej instancji, a także ze

względu na to, iż istnieje potrzeba wykładni powoływanego przepisu art. 50 c ust. 1

pkt 4 ustawy emerytalnej, co do pracy wykonywanej przez ubezpieczonego na

stanowisku wulkanizatora taśm przenośnikowych, w szczególności w aspekcie

pracy górniczej”; zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego

kosztów dotychczasowego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego

za postępowanie przed Sądem pierwszej i drugiej instancji oraz kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych; uchylenie zaskarżonego

wyroku i jego zmianę poprzez przyznanie ubezpieczonemu prawa do emerytury

górniczej począwszy od dnia 1 maja 2008 r., ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu.

Postanowieniem z 28 września 2010 r. Sąd Najwyższy zawiesił

postępowanie na podstawie art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. wobec śmierci wnioskodawcy.

W dniu 19 stycznia 2011 r. Marlena S. i Robert S. jako następcy prawni

zmarłego Jerzego R. złożyli do Sądu Najwyższego wniosek o podjęcie

zawieszonego postępowania i podtrzymali w całości skargę kasacyjną wniesioną w

przedmiotowej sprawie.

Postanowieniem z 22 lutego 2011r. Sąd Najwyższy podjął postępowanie na

podstawie art. 181 pkt 1 k.p.c.

10

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

Zmiana rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu apelacyjnym nie nastąpiła

na skutek dokonania odmiennych ustaleń. Stan faktyczny sprawy nie był sporny w

zasadniczych jego elementach. Problem sporny sprowadzał się do możliwości

zakwalifikowania pracy wykonywanej przez ubezpieczonego Jerzego R. do pracy

górniczej zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym.

Zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania nie

mogły zostać uwzględnione. Zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. nie jest

zrozumiały, gdyż w jego uzasadnieniu nie podano, w czym skarżący upatrują

niedochowanie przez Sąd wynikającego z tego przepisu obowiązku wzięcia za

postawę wyrokowania stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy. Z

przepisu tego nie wynika obowiązek odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do

wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie a takie rozumienie zdaje się

wynikać z treści zarzutu kasacyjnego. W skardze zarzut ten został powiązany z

zarzutem naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 391 § 1

k.p.c. Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. (mającego – podobnie jak art. 233 § 1

k.p.c. – odpowiednie zastosowanie w postępowaniu apelacyjnym na podstawie art.

391 § 1 k.p.c.) tylko wyjątkowo może stanowić uzasadnioną podstawę skargi

kasacyjnej. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania dla swej skuteczności

wymagają wykazania istotnego wpływu uchybień na wynik sprawy (art. 3983

§ 1 pkt

2 k.p.c.). W przypadku naruszenia przepisu art. 328 § 2 k.p.c. regulującego

zawartość uzasadnienia wyroku trudne jest wykazanie tego wpływu. Uzasadnienie

sporządzane jest po wydaniu wyroku, zatem z reguły jego jakość nie wpływa na

wynik sprawy. W orzecznictwie przyjmuje się, że tylko w tych przypadkach, gdy

uzasadnienie nie pozwala na dokonanie kontroli kasacyjnej rozstrzygnięcia można

mówić o naruszeniu art. 328 § 2 k.p.c. w istotny sposób wpływającym na wynik

sprawy (z nowszych orzeczeń por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 15 grudnia

2010 r., II PK 138/10, LEX 738557, z 24 listopada 2010 r., I PK 107/10, LEX

737366 i z 9 września 2010 r., I CSK 679/09, LEX 622199). Uzasadnienie

zaskarżonego wyroku bezspornie nie ma takich wad. Natomiast zarzut naruszenia

11

art. 233 § 1 k.p.c. nie może stanowić podstawy skargi, gdyż jak wynika z art. 3983

§

3 k.p.c., podstawą skargi nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub

oceny dowodów. Przepis art. 233 § 1 k.p.c. dotyczy oceny dowodów. Ponadto

należy stwierdzić, że wbrew twierdzeniom skargi Sąd Apelacyjny odniósł się do

stanowiska komisji weryfikacyjnej i zmienionego stanowiska pracodawcy w kwestii

zakwalifikowania stanowiska pracy ubezpieczonego Jerzego R., tyle że nie uznał

tych poglądów za przesądzające sporną kwestię. Nieuzasadniony jest też zarzut

naruszenia art. 228 § 1 i 2 k.p.c. wiązany w skardze z niewzięciem pod uwagę

znanego Sądowi z urzędu dowodu z opinii Instytutu Górnictwa Odkrywkowego

„Poltegor” i opinii Katedry Górnictwa Odkrywkowego AGH, z których wynikała

definicja pojęcia przodka w kopalniach węgla brunatnego. Wzięcie pod rozwagę

treści tych opinii, nawet jeśli przyjąć za trafne przypisanie Sądowi ich znajomości z

urzędu, nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy, gdyż ten przesądzony został

przez ustalenie zakresu obowiązków pracowniczych wykonywanych przez

ubezpieczonego i jego kwalifikacji prawnej.

Z wiążących w postępowaniu kasacyjnym ustaleń faktycznych (art. 39813

§

2 k.p.c.) wynika, że ubezpieczony wykonywał pracę wulkanizatora taśm

przenośnikowych znajdujących się na koparkach i przenośnikach przesuwnych

polegającą na montażu, konserwacji i naprawie tych taśm. Istota sporu w tej

sprawie polegała na dokonaniu przyporządkowania tej pracy do przepisów

definiujących pracę górniczą.

Sąd Apelacyjny przedstawił i omówił przepisy prawa materialnego mające

zastosowanie w sprawie. Według art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity

tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) obowiązującego w czasie

zatrudnienia ubezpieczonego a skreślonego z dniem 1 stycznia 2007 r., jak również

według obowiązującego w dacie wydania zaskarżonego wyroku art. 50d tej ustawy,

przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury pracownikom zatrudnionym, między

innymi, w kopalniach węgla brunatnego zalicza się w wymiarze półtorakrotnym

okresy pracy (poza innymi, niemającymi znaczenia w tej sprawie) w przodkach

bezpośrednio przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy innych pracach

przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających,

12

ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach

szybowych. Zarówno w poprzednio obowiązującym stanie prawnym jak i obecnie

minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został upoważniony do

szczegółowego określenia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw

gospodarki i ministrem właściwym do spraw Skarbu Państwa stanowisk pracy, na

których zatrudnienie zalicza się w wymiarze półtorakrotnym (art. 37 ust. 3 ustawy o

emeryturach i rentach a obecnie art. 50d ust. 3 tej ustawy). Ten sam minister został

też upoważniony do określenia ( w porozumieniu z ministrami właściwymi do spraw

gospodarki i spraw Skarbu Państwa) stanowisk, na których zatrudnienie uważa się

za pracę górniczą na odkrywce w kopalniach węgla brunatnego. Dla ustalenia

uprawnień emerytalnych ubezpieczonego istotne było przesądzenie wykonywania

przez niego w odpowiednim czasie pracy górniczej i pracy górniczej zaliczanej w

rozmiarze półtorakrotnym. Oczywiste jest, że zakres pojęcia pracy górniczej jest

szerszy niż pracy górniczej zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym. Sporna kwestia

sprowadzała się do zaliczenia pracy (górniczej) ubezpieczonego w wymiarze

półtorakrotnym.

W ocenie Sądu Najwyższego, Sad Apelacyjny słusznie dokonał

porównania treści załączników do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej

z dnia 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy

górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy

ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz. U. z 1995 r. Nr 2, poz. 8)

obowiązującego zgodnie z art. 194 ustawy o emeryturach i rentach. W wykazie

stanowiącym załącznik nr 2 do tego rozporządzenia wymieniono 32 stanowiska

pracy w kopalniach węgla brunatnego oraz w przedsiębiorstwach i innych

podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalń węgla brunatnego, na których

zatrudnienie uważa się za pracę górniczą. Wśród tych stanowisk wymieniono pod

pozycją 30 wulkanizatora taśm przenośnikowych na odkrywce. Natomiast wykaz

stanowiący załącznik nr 3 do tego rozporządzenia w części III zawierający

wymienienie stanowisk pracy, na których okresy pracy zalicza się w wymiarze

półtorakrotnym w kopalniach węgla brunatnego obejmuje tylko 8 stanowisk. Nie ma

wśród nich stanowiska wulkanizatora. Ubezpieczony twierdził, że dotyczy go

stanowisko wymienione pod pozycją 1 tego wykazu to znaczy stanowisko górnika

13

kopalni odkrywkowej. Taki pogląd nie może być zaakceptowany. Gdyby tak

rozumieć stanowisko pracy wymienione pod pozycją 1, wszyscy objęci

załącznikiem nr 2 mogliby być uważani za wykonujący pracę zaliczaną w wymiarze

półtorakrotnym. Wszyscy wykonywali w pewnym sensie pracę górnika kopalni

odkrywkowej, skoro zostali objęci wykazem stanowisk pracy górniczej w kopalni

węgla brunatnego. Tymczasem tylko nieliczne spośród stanowisk pracy górniczej

uzasadniają zaliczenie pracy na nich w wymiarze półtorakrotnym. Przykładowo

można podać, że załącznik nr 2 obejmuje trzy stanowiska pracy górnika ( górnik na

odkrywce, górnik – odwadniacz złóż na odkrywce, górnik strzałowy na odkrywce i

jego pomocnik). Załącznik nr 3 obejmuje dwa stanowiska pracy górnika: górnika

kopalni odkrywkowej i górnika strzałowego kopalni odkrywkowej. Pominięte zostało

stanowisko górnika odwadniacza. Spośród 12 stanowisk pracy operatorów

zamieszczonych w załączniku nr 2 tylko cztery znalazły się w załączniku nr 3.

Skoro zatem stanowisko pracy wulkanizatora taśm przenośnikowych na odkrywce

zawarte w wykazie stanowiącym załącznik nr 2 nie zostało objęte wykazem-

załącznikiem nr 3, to oznacza to niemożliwość zaliczenia pracy wykonywanej na

tym stanowisku w wymiarze półtorakrotnym. Stanowisko górnika kopalni

odkrywkowej wymienione pod pozycją 1 załącznika nr 3 to stanowisko górnika na

odkrywce z pozycji 1 załącznika nr 2 a nie również stanowisko wulkanizatora z

pozycji nr 30 załącznika nr 3.

Przedstawiona analiza prowadzi zatem do wniosku niezasadności zarzutów

naruszenia prawa materialnego przedstawionych w skardze kasacyjnej.

Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna jako pozbawiona

uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.