I CSK 470/10

Sygn. akt I CSK 470/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa Specjalistycznego Psychiatrycznego Zespołu Opieki

Zdrowotnej w J. z siedzibą w J.

przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Zdrowia

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 6 kwietnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 lutego 2010 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok i zmienia wyrok Sądu

Okręgowego z dnia 29 maja 2009 r. w ten sposób, że

oddala powództwo i zasądza od powoda na rzecz

pozwanego Skarbu Państwa - Ministra Zdrowia kwotę

2

6300 (sześć tysięcy trzysta) złotych tytułem zwrotu

kosztów postępowania za obie instancje,

2) zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa -

Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2700

(dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów

postępowania kasacyjnego.

3

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 29 maja 2009 r., uwzględniając powództwo

Specjalistycznego Psychiatrycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej w J., zasądził od

pozwanego Skarbu Państwa – Ministra Skarbu Państwa kwotę 144.231,23 złotych

z odsetkami ustawowymi.

Jak ustalił ten Sąd, powód zawarł dnia 13 grudnia 2005 r. z Narodowym

Funduszem Zdrowia P. Oddziałem Wojewódzkim w R. umowę o udzielanie

świadczeń opieki zdrowotnej w warunkach stacjonarnych lub ambulatoryjnych w

zakresie opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. Cenę jednostek

rozliczeniowych określono w załączniku do umowy. W dniu 5 września 2006 r.

weszła w życie ustawa z dnia 22 lipca 2006 r. o przekazaniu środków finansowych

świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzenia (Dz. U. Nr 149, poz. 1076

nazywana dalej – ustawa z dnia 22 lipca 2006 r.), z której wynikał obowiązek

podwyższenia pracownikom wynagrodzenia. W związku z tym w ustawie tej

nałożono na Narodowy Fundusz Zdrowia (dalej jako NFZ) obowiązek zmiany

zawartych już umów. Dnia 25 września 2006 r. została wprowadzona zmiana do

umowy zawartej z powodem przez uwzględnienie podwyżki wynoszącej 832.255,35

złotych, wywołanej działaniem ustawy z dnia 22 lipca 2006 r. Umowa na rok 2007

uwzględniała już skutki podwyżki wynagrodzeń. Dochodzona kwota obejmuje

niepokrytą przez pozwanego wartość świadczeń zdrowotnych udzielanych osobom

nieubezpieczonym w okresie od października 2006 r. do października 2007 r.

włącznie, obejmującą wzrost wynagrodzeń wprowadzonych ustawą z dnia 22 lipca

2006 r.

Pozwany Skarb Państwa podnosił, że przepisy ustawy z dnia 22 lipca 2006 r.

wskazują NFZ jako źródło finansowania podwyżek wynagrodzeń dla pracowników

służby zdrowia a przepisy rozporządzenia Rady Ministrów dnia 20 grudnia 2004 r.

w sprawie sposobu i trybu finansowania z budżetu państwa świadczeń opieki

zdrowotnej świadczeniobiorcom innym niż ubezpieczeni (Dz. U. Nr 281, poz. 2789

nazywane dalej jako rozporządzenie z dnia 20 grudnia 2004 r.), nakazują ustalanie

ceny na poziomie ceny najniższej przewidzianych w umowach zawieranych przez

NFZ.

4

Oceniając pozytywnie roszczenie powoda Sąd Okręgowy odwołał się do

treści rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 22 grudnia

1998 r. w sprawie szczególnych zasad rachunków kosztów w publicznych

zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 164, poz. 1194 dalej jako rozporządzenie

z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie zasad rachunku kosztów) i wskazał, że cena

czyli koszt sprzedaży świadczenia zdrowotnego jest obliczana jako suma

jednostkowych kosztów własnych wszystkich nośników kosztów zużytych podczas

wykonywania świadczenia, a więc kosztów osobowych, co oznacza wynagrodzenie

pracowników. Zatem podwyższenie tego wynagrodzenia oznacza wzrost kosztów,

a więc i ceny.

Sąd Apelacyjny, który wyrokiem z dnia 5 lutego 2010 r. oddalił apelację jaką

wniósł pozwany od wyroku uwzględniającego powództwo, uznał za prawidłowe

stanowisko Sądu pierwszej instancji. Z § 3 ust. 4 i 8 b rozporządzenia z dnia 20

grudnia 2004 r. wynika, że cenę każdego rodzaju świadczenia opieki zdrowotnej

ustala się na poziomie najniższej ceny danego rodzaju świadczenia ustalonej przez

spzoz. Przed wejściem w życie ustawy z dnia 22 lipa 2006 r. cena najniższa była

inna, po wejściu w życie ustawy jest inna – wyższa, już z tej przyczyny, że

wkalkulowano w nią koszty podwyżki płac. Podwyżka wynagrodzenia bez wzrostu

ceny świadczenia czyniłaby zbędnymi przepisy m. in. art. 3, czy też art. 4 tej

ustawy. Cenę świadczenia wyznacza także poziom płac pracowników.

Jak prawidłowo przyjął Sąd pierwszej instancji, wynagrodzenia stanowią koszt

tworzący cenę. Skoro pozwany nie zapłacił tej części kosztów świadczeń

udzielonych przez powoda osobom nieubezpieczonym, które były wynikiem

wzrostu wynagrodzeń pracowników powoda, żądanie zapłaty należało uznać

za uzasadnione.

Pozwany Skarb Państwa – Minister Zdrowia wniósł skargę kasacyjną od

wyroku Sądu drugiej instancji. Zarzucił w niej naruszenie:

- art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 22 lipca 2006 r. przez przyjęcie że pierwszy

przepis skutkuje wzrostem cen świadczeń udzielanych na rzecz

świadczeniobiorców innych niż ubezpieczeni;

5

- art. 5 nr 1 ustawy z dnia 22 lipca 2006 r. przez przyjęcie, że pozwany

odpowiada za wzrost kosztów funkcjonowania powoda wyższy niż

wynikający z przekazanych na podstawie art. 3 ust. 1 tej ustawy środków

finansowych;

- § 13, § 17 ust. 2 § 22 i § 23 załącznika do rozporządzenia Ministra Zdrowia z

dnia 6 października 2005 r. w sprawie ogólnych warunków umów

o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 197, poz. 1643 – dalej

jako rozporządzenie w sprawie ogólnych warunków umów) przez

niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że wzrost środków pozyskanych przez

powodowy szpital oznaczał wzrost ceny świadczenia;

- § 3 ust. 4 pkt 7 rozporządzenia z dnia 20 grudnia 2004 r. przez niewłaściwe

zastosowanie i przyjęcie, że wzrost globalnej kwoty środków pozyskanych

przez powodowy szpital od NFZ oznaczał wzrost ceny świadczenia;

- § 7 rozporządzenia z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie rachunku kosztów,

przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że wzrost hipotetyczny kosztów

działalności powodowego szpitala skutkował wzrostem ceny uzyskiwanej od

NFZ, a co za tym idzie także wzrostem ceny uzyskiwanej od pozwanego

Skarbu Państwa – Ministra Zdrowia.

Na tej podstawie pozwany Skarb Państwa wniósł o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia i uwzględnienie apelacji przez oddalenie powództwa ewentualnie

o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna pozwanego zasługuje na uwzględnienie. Art. 3 ust. 1

ustawy z dnia 22 lipca 2006 r. stanowił podstawę wzrostu zobowiązania NFZ wobec

świadczeniobiorców (art. 136 pkt 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r.

o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych Dz. U.

Nr 210, poz. 2135 ze zm. dalej jako ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r.) za okres od

października 2006 r. do końca 2007 r., w związku z ustawowym wzrostem

wynagrodzenia pracowników służby zdrowia. W ten sposób, przez podwyższenie

zobowiązania NFZ, został sfinansowany wzrost wynagrodzeń pracowników

6

świadczeniodawców a źródłem finansowania tego wzrostu były środki określone

w planie finansowym NFZ (art. 9 ust. 1 tej ustawy).

Z podwyższeniem zobowiązania NFZ nie łączył się wzrost jednostkowych

cen świadczeń. Trudne do pogodzenia z zasadami racjonalnego gospodarowania

środkami publicznymi byłoby założenie finansowania ze środków publicznych

wzrostu wartości kosztów pracy będących składnikiem cen świadczeń zdrowotnych,

przy jednoczesnym pokrywaniu przez ten sam podmiot z tych samych źródeł

powiększonych - też ze względu na wzrost wynagrodzeń - jednostkowych cen

świadczeń zdrowotnych. Jak słusznie zauważył Sąd Apelacyjny w Warszawie

w wyroku z dnia 10 lutego 2011 r. (sygn. akt I ACa 607/10, nie publ.), odesłanie

w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 22 lipca 2006 r. tylko do art. 136 pkt 5 wymienionej

ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. było zamierzone, wskazujące na wolę obciążenia

kosztami pracy w powiększonej części wyłącznie NFZ, przy czym istotą tej regulacji

było podwyższenie kwoty zobowiązania NFZ wobec świadczeniodawców o kwoty

stanowiące dodatkowe koszty wynagrodzeń, bez wpływu na cenę świadczeń.

Ten zamiar ustawodawcy wynikał jednoznacznie z projektu ustawy z dnia 22 lipca

2006 r. w którym podkreślono, że uwzględnienie przez NFZ środków finansowych

na pokrycie wzrostu wynagrodzeń osób zatrudnionych w publicznych zakładach

opieki zdrowotnej nie wpływa na cenę świadczeń opieki zdrowotnej i ich liczbę

ustalone w postępowaniu w sprawie zawarcia umowy o udzielanie świadczeń opieki

zdrowotnej.

W odróżnieniu od niespójnych systemowo rozwiązań dotyczących wzrostu

wynagrodzeń pracowników samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej

przyjętych na lata 2001 i 2002 na podstawie art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia

1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych

wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. 1995 r.,

Nr 1, poz. 2 ze zm.), który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2001 r. (zob. uchwały

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 2006 r., III CZP

130/05, OSNC 2006 r., z. 11, poz. 177; z dnia 8 kwietnia 2004 r., I PZP 8/04, OSNP

2005 r., z. 8, poz. 105), ustawa z dnia 22 lipca 2006 r. określa nie tylko wysokość

ale także tryb przekazywania środków na wzrost wynagrodzeń pracowników służby

zdrowia z wskazaniem źródła finansowania podwyżek.

7

Zgodnie z treścią § 17 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych warunków

umów, w przypadku świadczeń rozliczanych na podstawie ceny jednostkowej

jednostki rozliczeniowej, a do tej kategorii należą świadczenia z zakresu opieki

psychiatrycznej i leczenia uzależnień, dla każdego okresu rozliczeniowego

należność z tytułu realizacji świadczeń z danego zakresu i okresu rozliczeniowego

stanowi iloczyn liczby jednostek rozliczeniowych odpowiadający udzielonym

świadczeniom i ceny jednostkowej jednostki rozliczeniowej uwzględniający

współczynniki korygujące. Z żadnej normy prawnej ani umowy stron nie wynika

upoważnienie do korygowania ceny jednostkowej ze względu na przyjęty w ustawie

z dnia 22 lipca 2006 r. wzrost wynagrodzeń pracowników służby zdrowia.

Brak wpływu ustawowo określonego wzrostu wynagrodzeń na cenę

jednostkową jednostki rozliczeniowej potwierdza i to, że środki na podwyżki

wynagrodzeń były przekazywane niezależnie od zapłaty za świadczenia

dokonywanej według zasad określonych w rozporządzeniu w sprawie ogólnych

warunków umów.

W ten sam sposób traktowane były przez powoda środki przeznaczone na

podwyżki wynagrodzeń w 2006 r. opisane w aneksie z dnia 25 września 2006 r. do

umowy z dnia 13 grudnia 2005 r. o udzielanie świadczeń w 2006 r. (§ 1 ust. 2

aneksu). Określona w tym aneksie kwota 832.255, 35 złotych miała być przekazana

w trzech równych miesięcznych ratach niezależnie od ilości udzielonych świadczeń.

Środki przyznane z tego samego tytułu na 2007 r. w wysokości 3.329.021 złotych

zostały ujęte w planie rzeczowo finansowym oddzielnie, także bez wpływu na cenę

któregokolwiek z rodzajów świadczeń opieki zdrowotnej, które w porównaniu do

roku 2006 nie uległy zmianie.

Przyjęty w ustawie z dnia 22 lipca 2006 r. i funkcjonujący w praktyce sposób

rozliczania środków publicznych przeznaczonych na wzrost wynagrodzeń ma

bezpośredni wpływ na sposób i tryb finansowania z budżetu państwa świadczeń

opieki zdrowotnej udzielanych świadczeniobiorcom innym niż ubezpieczeni

8

uregulowany w rozporządzeniu z dnia 20 grudnia 2004 r. Zgodnie bowiem z jego

§ 3 ust. 1, świadczenia opieki zdrowotnej udzielane świadczeniobiorcom innym niż

ubezpieczeni są finansowane z budżetu państwa (§ 2) na podstawie faktury

i miesięcznego zestawienia sporządzanego przez świadczeniodawcę. Z dalszego

postanowienia § 3 ust. 4 pkt 7 i 8 tego rozporządzenia wynika, ze cena każdego

rodzaju świadczenia, - poza świadczeniami wysoko specjalistycznymi, o których

mowa w art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. - ustalana jest na

poziomie najniższej ceny przewidzianej w umowach o świadczeniach opieki

zdrowotnej, zawieranych przez dany oddział wojewódzki NFZ. Jak zostało

wyjaśnione na wstępie, ceny te nie uległy zmianie w związku ze wzrostem

wynagrodzeń pracowników służby zdrowia, który został sfinansowany ze środków

publicznych. Dlatego bezpodstawne jest obciążanie pozwanego wyższą,

wynikającą tylko z ustawowego wzrostu wynagrodzeń wprowadzonych ustawą

z dnia 22 lipca 2006 r., kwotą za świadczenia zdrowotne udzielane przez powódkę

innym świadczeniobiorcom niż ubezpieczeni w okresie od miesiąca października

2006 r. do października 2007 r.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816

k.p.c. orzekł jak

w sentencji rozstrzygając o kosztach postępowania stosownie do treści art. 39821

k.p.c. w związku z art. 391 § 1 oraz art. 98 k.p.c.